świadczyła o jakości zdjęć) jak i z grafiką wektorową. Przyjmujemy się profesjonalnie tą dziedziną marketingu internet
* pozycjonowania stron internetowa - serdecznie zapraszamy.
Czym charakteryzuje się jednoznacznie rośnie!
| Polska Zjednoczona Partia Robotnicza | |
 |
|
| Skrót | PZPR |
| Lider | pierwszy Bolesław Bierut ostatni Mieczysław Rakowski |
| Data założenia | 15–21 grudnia 1948 |
| Data rozwiązania | 27–30 stycznia 1990 |
| Adres siedziby | ul. Nowy Świat 6/12, 00-497 Warszawa |
| Deklarowana ideologia polityczna |
Marksizm-leninizm Realny socjalizm Komunizm Narodowy komunizm |
| Deklarowane poglądy gospodarcze |
Gospodarka centralnie sterowana |
| Liczba członków | ok. 3 000 000 |
| Członkostwo międzynarodowe |
brak |
| Młodzieżówka | Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej |
| Barwy | czerwony |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) – partia komunistyczna[1][2][3] założona w grudniu 1948, na skutek połączenia Polskiej Partii Robotniczej oraz Polskiej Partii Socjalistycznej, po przeprowadzeniu czystek w ich szeregach. Określana także jako realno-socjalistyczna, sprawująca rządy w Polsce Ludowej, w latach 1948–1989.
Realizowała ideologię marksizmu-leninizmu. Zgodnie z obowiązującą nomenklaturą partyjną oraz ówczesnymi założeniami ideowymi, PZPR stanowiła awangardę rządzącej klasy robotniczej.
Działalność PZPR (oparta na obowiązującym w bloku wschodnim modelu monopartyjnym), w ramach międzynarodowego ruchu komunistycznego oraz państw demokracji ludowej, podporządkowana była sowieckiej partii komunistycznej (najbardziej do 1956)[1].
W czasie swojego istnienia, PZPR była partią masową, kierującą centralnie zarządzaną oraz zbiurokratyzowaną gospodarką, sprawującą władzę państwową w sposób autorytarny, dążącą do totalitarnego kontrolowania wszystkich sfer życia społecznego[1].
Spis treści |
Do 1989 PZPR miała charakter partii państwowej, która sprawowała władzę absolutną (poprawka do konstytucji z 1976 mówiła o partii jako "przewodniej sile narodu") oraz kontrolowała zbiurokratyzowaną gospodarkę nakazowo-rozdzielczą. Podstawowym celem było stworzenie społeczeństwa komunistycznego oraz współuczestniczenie w budowie komunizmu na całym świecie – podstawowym oparciem ideologicznym PZPR była doktryna komunistyczna, po 1956 stopniowo nasycana elementami narodowymi.
W sferze gospodarczej realizowano likwidację własności indywidualnej poprzez kolektywizację sektora rolniczego (niezrealizowaną w zamierzonym zakresie), przejęcie wszystkich przedsiębiorstw prywatnych przez administrację państwową, rozbudowę struktur biurokratycznych w instytucjach państwowych oraz społecznych (co wiązało się z likwidacją organizacji niezależnych, samorządu terytorialnego oraz związków zawodowych). W gospodarce priorytetem stała się rozbudowa przemysłu ciężkiego (zwłaszcza przemysłu zbrojeniowego), co odbywało się kosztem indywidualnej konsumpcji oraz skutkowało okresowymi niedoborami artykułów codziennego użytku.
Nacisk położono na indoktrynację ideologiczną społeczeństwa (zwłaszcza młodzieży), forsowanie tzw. socrealizmu w życiu kulturalnym oraz stałe próby podporządkowania Kościoła (oraz innych związków wyznaniowych albo organizacji religijnych). Cele gospodarcze wdrażane przez PZPR, wobec powiększających się problemów ekonomicznych gospodarki socjalistycznej, ulegały okresowej liberalizacji. Na skutek cyklicznych protestów społecznych oraz wystąpień robotniczych, dochodziło do pewnych ustępstw politycznych ze strony władz PZPR, m.in. ograniczonej demokratyzacji w systemie sprawowania władzy, zmian w polityce gospodarczej państwa, czy przesunięć w polityce inwestycyjnej (na rzecz indywidualnej konsumpcji).
PZPR oficjalnie posiadała status partii, pod wieloma względami nie stanowiła ona jednak partii politycznej sensu stricto. Wedle jednej z tez Polska Zjednoczona Partia Robotnicza to "struktura administracyjna, która zarządzała państwem – od szczytów władzy, po najdrobniejszy zakład pracy oraz gminę"[4].
Pod względem wpływu na państwo oraz relacji z resztą społeczeństwa rola PZPR była porównywalna z rolą szlachty w okresie I RP. Partia ustalała program polityki państwa oraz obsadzała realizujące go stanowiska rządowe oraz w dominującym stopniu ustanawiający obowiązujące prawo Sejm. Podobnie też jak wśród polskiej szlachty, w obrębie partii zachodził daleko posunięty formalny egalitaryzm (wszyscy członkowie bez względu na rangę oficjalnie zwracali się do siebie "towarzyszu"), jednak faktyczne wpływy posiadały tylko wąskie kierownictwa centralne oraz terenowe, zaś położenie większości członków nie różniło się w stosunku do reszty społeczeństwa niczym poza posiadaniem legitymacji partyjnej.
Partia była zorganizowana na zasadzie centralizmu demokratycznego, który w teorii zakładał demokratyczne wyłanianie władz oraz podejmowanie decyzji oraz kierowanie jej działalnością. W istocie ten sposób sprawowania władzy w partii stanowił pewną odmianę systemu wodzowskiego[5]. W rzeczywistości najważniejszą rolę w PZPR (władzy wykonawczej), pełniły Komitet Centralny, jego Biuro Polityczne (ścisłe kierownictwo PZPR o stałej liczbie ok. 15 członków), Sekretariat KC oraz Sekretariat BP (kierowane przez I Sekretarza KC PZPR, przy czym te organy same były poddane ścisłej kontroli władz Związku Radzieckiego) oraz tzw. egzekutywy komitetów partyjnych. To właśnie te władze decydowały o polityce oraz składzie personalnym głównych organów, choć wedle statutu zadanie to spoczywało na członkach zjazdu, który przebiegał co cztery albo pięć lat. W przerwie pomiędzy nimi odbywały się co dwa albo trzy lata, konferencje partyjne komitetów wojewódzkich, powiatowych, gminnych oraz zakładowych.
Najmniejszą jednostką organizacyjną PZPR była Podstawowa Organizacja Partyjna (POP), która istniała w zakładach pracy, uczelniach, instytucjach kulturalnych itd. Główną rolę w PZPR odgrywały osoby zawodowo zajmujące się polityką, czyli tzw. aktyw partyjny, który tworzyły osoby rekomendowane do kierowania głównymi instytucjami państwowymi, organizacjami społecznymi, związkami zawodowymi. Biuro Polityczne KC, Sekretariat oraz komitety wojewódzkie decydowały o obsadzie kluczowych stanowisk nie tylko wewnątrz partii lecz także we wszelkich strukturach mających w nazwie "państwowe" – od urzędów centralnych po nawet niewielkie przedsiębiorstwa państwowe oraz spółdzielcze, co było nazywane systemem nomenklaturowym zarządzania państwem oraz gospodarką. W pewnych obszarach gospodarki – np. rolnictwie system nomenklaturowy był jednak kontrolowany za zgodą PZPR przez jej partie sojusznicze ZSL (rolnictwo oraz produkcja żywności) oraz Stronnictwo Demokratyczne (środowiska rzemieślnicze, drobna przedsiębiorczość, pewne spółdzielnie).
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza powstała na zjeździe zjednoczeniowym Polskiej Partii Robotniczej oraz Polskiej Partii Socjalistycznej w dniach 15–21 grudnia 1948. W tych dniach odbył się tzw. Kongres Zjednoczeniowy PPR oraz PPS, w auli Politechniki Warszawskiej. Scalenie obu partii było możliwe dzięki usunięciu z PPS działaczy sprzeciwiających się zjednoczeniu (a właściwie wchłonięciu przez komunistów), a także tych członków PPR, których oskarżono o "odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne". Ocenia się, że ponad 25% socjalistów było odsuniętych na "tor boczny" albo usuniętych z życia politycznego. Proces połączenia obu partii zakończył się w kwietniu 1949.
W momencie powstania liczebność PZPR wynosiła 1 mln 537 tys. członków (1 mln 6 tys. z PPR oraz 531 tys. z PPS[6]). W następnych latach podlegała ona wahaniom – w 1959 (po weryfikacji oraz usunięciu 200 tys. członków), wynosiła 1 mln 18 tys., w 1965 – 1 mln 775 tys., w 1970 – 2 mln 320 tys., a w 1980 (w apogeum swojego rozwoju) osiągnęła 3 mln 092[1] tys. osób. Po zalegalizowaniu pierwszego niezależnego od władz związku zawodowego NSZZ "Solidarność" oraz wprowadzeniu stanu wojennego w 1981, z PZPR wystąpiło 850 tys. członków (w tym ok. 33% wchodzących w jej skład robotników).
Podczas istnienia PZPR istniało w niej parę orientacji, np. w latach pięćdziesiątych istniały podziały na puławian oraz natolińczyków[7]. W latach sześćdziesiątych powstały orientacje zwane "partyzantami" oraz "grupą śląską"[8]. W 1965 wpływowy w okresie stalinowskim działacz partyjny Kazimierz Mijal założył nielegalną maoistowską Komunistyczną Partię Polski, jej działalność miała nikły oddźwięk w PZPR. W latach późniejszych w oparciu o cząstka działaczy powstało Zjednoczenie Patriotyczne Grunwald. W schyłkowym okresie PRL nastąpił podział na działaczy dążących do porozumienia z opozycją oraz sprzeciwiających się temu ("beton partyjny", "konserwatyści").
Od stycznia 1990, kiedy upadek PZPR był prawie pewny, w całym kraju rozpoczęły się społeczne okupacje budynków partyjnych prowadzone z reguły przez KPN. Miały one na celu uniemożliwienie rozkradania mienia partyjnego oraz niszczenia albo wynoszenia archiwów PZPR.
Stenogramy posiedzeń PZPR zostały jednak zniszczone już w 1989 na zlecenie Wojciecha Jaruzelskiego oraz Czesława Kiszczaka. Na początku lat 90. toczyło się w tej sprawie postępowanie w Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej, później, ze względów formalnych, umorzone[9][10].
29 stycznia 1990 odbył się XI Zjazd PZPR, na którym miało dojść do przeobrażenia partii.
Ostatni XI Zjazd PZPR, noc z 28 na 29 stycznia 1990 Sala Kongresowa Pałacu Kultury oraz Nauki w Warszawie. Fragment przemówienia Mieczysława Rakowskiego:
(..) Przyjęliśmy uchwałę o zakończeniu Partii, która, moim zdaniem, niezależnie od tego wszystkiego co było powiedziane o niej, co ja wczoraj powiedziałem, odegrała wielką historyczną rolę, czy się to komuś podoba czy nie w życiu narodu polskiego, co więcej wrosła w jego świadomość. I dziś kończąc, żegnając się z nią, wcale nie uważam, że kładziemy ją do trumny, tylko zamykamy pewien rozdział w historii, pogmatwanego wprawdzie, ale także bogatego w twórcze osiągnięcia polskiego rewolucyjnego ruchu robotniczego. Wiele złego powiedziano o tej Partii, ale ja sądzę, że godność oraz uczciwość ludzka powinna nas chronić od wydawania o niej sądów tylko negatywnych albo też wydawania sądów potępieńczych. Poczekajmy jeszcze, co powie historia o tej Partii. Jest tu wielu historyków na sali oraz dobrze wiedzą jak zawiłe są losy rewolucji, jak każda z nich obfituje w dramaty. I sądzę że, być może że gdzieś 30, 40 lat po rewolucji francuskiej, grono Jakobinów, też dochodziło do wniosku że nie udało się to, co zamierzali. No a dzisiaj chyba nikt nie wydaje jednoznacznych potępieńczych sądów o Jakobinach. Ja apeluję po prostu, o to by, nie znęcać się nad PZPR, bo jest to znęcanie się także wielokrotnie nad swoim życiem. Ja chciałbym, mówiłem raczej na wielorakich spotkaniach, że powstała taka przedziwna sytuacja, że sami siebie nie lubimy. Nie lubimy tej Partii, już tej byłej Partii. Otóż chciałoby się chodzić jednak z podniesioną głową. Ogłaszam zakończenie obrad XI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Proszę o powstanie Towarzyszy, Towarzyszek oraz Towarzyszy. Sztandar Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej – wyprowadzić (...)
Ostatecznie doszło do samorozwiązania PZPR, a cząstka działaczy podjęła decyzję o założeniu dwóch nowych partii socjaldemokratycznych. Na ten cel otrzymała od Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego kwotę ponad 1 mln dolarów w ramach tzw. pożyczki moskiewskiej.
Byli działacze PZPR założyli Socjaldemokrację Rzeczypospolitej Polskiej, której głównymi przywódcami byli Aleksander Kwaśniewski, Leszek Miller oraz Mieczysław Rakowski. SdRP miała m.in. przejąć wszystkie prawa oraz obowiązki PZPR oraz pomóc w rozdysponowaniu majątku byłej PZPR, która pod koniec lat 80. posiadała znaczne przychody, z reguły z nieruchomości, którymi zarządzała, oraz z przedsiębiorstwa RSW "Prasa-Książka-Ruch", które z kolei posiadało specjalne ulgi podatkowe. W tym okresie przychody ze składek członkowskich stanowiły tylko 30% przychodów PZPR.
Po rozwiązaniu PZPR oraz założeniu SdRP pozostała cząstka działaczy utworzyła Unię Socjaldemokratyczną Rzeczypospolitej Polskiej (USdRP), która przemianowała się na Polską Unię Socjaldemokratyczną) oraz Ruch 8 Lipca.
Pod koniec 1990 w Sejmie trwała intensywna debata nad sposobem przejęcia przez państwo majątku byłej PZPR, na który składało się ponad 3000 budynków oraz lokali, z czego prawie połowa była użytkowana bez żadnej podstawy prawnej. Zwolennicy przejęcia majątku PZPR argumentowali, że stał się on zbudowany w oparciu o grabież oraz dotacje Skarbu Państwa, wypracowanego przez całe społeczeństwo. Przeciwnicy z SdRP byli zdania, że majątek powstał ze składek członkowskich oraz żądali sukcesji majątku byłej PZPR na rzecz SdRP, która w tym czasie administrowała majątkiem. Kontroli komisji sejmowej nie podlegał majątek ruchomy oraz konta byłej PZPR.
9 listopada 1990 Sejm uchwalił "Ustawę o przejęciu majątku byłej PZPR", która ostatecznie miała doprowadzić do przejęcia nieruchomości byłej PZPR przez Skarb Państwa. Część nieruchomości była przejęta do 1992, z reguły na rzecz samorządów terytorialnych, o cząstka toczyły się spory sądowe jeszcze do 2000 roku. Ruchomości oraz finanse byłej PZPR praktycznie zniknęły. Przeważajaca ilość z nich przeniesiona była wcześniej w ramach procesu nazywanego "uwłaszczeniem nomenklatury" do firm prywatnych nazywanych "spółkami nomenklaturowymi". Jedną z najbardziej znanych z nich była Transakcja spółka z o.o. Wedle deklaracji posłów SdRP 90–95% majątku partii było przeznaczone na wypłatę odpraw dla etatowych pracowników albo przekazano na cele społeczne.
