Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) – centrowa partia agrarystyczna, powstała 5 maja 1990 z połączenia PSL – Odrodzenie (będącego kontynuacją ZSL) oraz wilanowskiego PSL.
Program polityczny
Podstawy programu PSL oparte są na zasadach doktryny agraryzmu. PSL opowiada się za interwencjonizmem państwowym (zwłaszcza w rolnictwie) oraz za zwolnieniem tempa prywatyzacji. Partia popierała wejście Polski do Unii Europejskiej pod warunkiem wynegocjowania korzystnych warunków. Po wejściu Polski do UE partia popiera silną integrację europejską oraz poszerzanie współpracy z krajami członkowskimi na zasadach partnerskich.
Partia sprzeciwia się: wprowadzeniu podatku liniowego; przywróceniu kary śmierci, legalizacji eutanazji oraz aborcji; rejestracji związków homoseksualnych; legalizacji tzw. "narkotyków miękkich". Nie popiera likwidacji powiatów.
Postuluje natomiast: propozycję rozwiązania Senatu oraz powołania izby samorządowej; utrzymanie publicznej edukacji oraz służby zdrowia; upublicznienie wszystkich teczek peerelowskich służb; poprawienie stosunków z Rosją oraz Niemcami; odpolitycznienie mechanizmu oraz procedur wyboru do KRRiT, NBP, Trybunału Stanu, Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, RPO, CBA, ABW; odbiurokratyzowanie oraz uproszczenie przepisów prawnych utrudniających prowadzenie działalności gospodarczej; wprowadzenie podatku rodzinnego, umożliwiającego wspólne rozliczanie rodzin; wspieranie ekologicznej agroturystyki oraz działanie dążące do decentralizacji władzy w Polsce.
Historia PSL
Nazwa PSL nawiązuje do tradycji sięgającej XIX wieku. Bezpośrednim protoplastą organizacji było Stronnictwo Ludowe, założone w 1895 w Rzeszowie przez niezależnych działaczy chłopskich (m.in. Jakub Bojko oraz Jan Stapiński), lewicowo-ludową inteligencję (Bolesław Wysłouch, Maria Wysłouch), cząstka działaczy Związku Stronnictwa Chłopskiego oraz środowisko skupione wokół ks. Stanisława Stojałowskiego. Z ramienia SL w 1897 zasiedli w parlamencie austriackim w Wiedniu pierwsi posłowie niezależnego (tj. bez patronatu kleru oraz szlachty) ruchu ludowego.
Nazwa Polskie Stronnictwo Ludowe funkcjonuje od 1903. Od tego czasu organizacja wprost wysuwała postulaty niepodległości Polski. W swoim programie głosiła potrzebę równouprawnienia narodowego, politycznego oraz społecznego Polaków. Postulowała potrzebę reformy austriackiego systemu wyborczego.
Na skutek sporów wewnętrznych w 1913 doszło do podziału na Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" oraz Polskie Stronnictwo Ludowe Lewicę.
Czołowymi działaczami byli: Karol Lewakowski, Henryk Rewakowicz, Jan Stapiński, Jakub Bojko, Bolesław Wysłouch oraz Wincenty Witos. Organami prasowymi: "Przyjaciel Ludu", "Kurier Lwowski" oraz "Gazeta Ludowa". Długoletnim przewodniczącym (PSL "Piast") oraz jednym ze współzałożycieli PSL był Wincenty Witos. W dwudziestoleciu międzywojennym PSL był jedną z najsilniejszych partii w Sejmie, a Wincenty Witos trzykrotnie sprawował urząd premiera.
5 grudnia 1915 w wyniku połączenia Narodowego Związku Chłopskiego, Związku Chłopskiego oraz ugrupowania „Zaranie” powstało PSL "Wyzwolenie". Oryginalnie partia nosiła nazwę Polskie Stronnictwo Ludowe w Królestwie Polskim, ale dla odróżnienia od galicyjskiego PSL „Piast” 1 listopada 1918 przybrała nazwę PSL „Wyzwolenie”.
W 1931 PSL "Piast" połączyło się z PSL "Wyzwolenie" oraz Stronnictwem Chłopskim, tworząc Stronnictwo Ludowe.
W czasie II wojny światowej działacze dawnego PSL współtworzyli rząd na uchodźstwie, a w kraju zorganizowali oddziały partyzanckie współpracujące z AK o nazwie Bataliony Chłopskie. Pod koniec wojny premierem rządu na wychodźstwie stał się Stanisław Mikołajczyk, lider SL "ROCH". Bezpośrednio po wojnie wrócił on do Polski oraz reaktywował partię (SL, potem PSL). W wyniku zlikwidowania przez władze stalinowskie podziemia niepodległościowego rozbiciu struktur oporu społecznego PSL Mikołajczyka stało się jedyną platformą opozycji, jaka sprzeciwiała się porządkowi wprowadzonemu przez nowe władze. PSL stało się podstawowym przedmiotem ataku ze strony komunistów, którzy już wcześniej zmontowali swoje Stronnictwo Ludowe. W wyniku rozłamu powstało też PSL "Nowe Wyzwolenie", które w wyborach startowało oddzielnie. Ataki w trakcie kampanii referendalnej w 1946 oraz wyborczej w 1947 doprowadziły do rozbicia partii na nurt "konserwatywny" oraz "ugodowy". W czasie kampanii przed wyborami do Sejmu Ustawodawczego w 1947, władze komunistyczne powołały Państwową Komisję Bezpieczeństwa, której zadaniem miało być koordynowanie działań aparatu represji MBP, LWP, UB, MO, ORMO oraz KBW wobec działaczy ludowych. Aresztowano wówczas ok. 80 tysięcy lokalnych działaczy PSL, bojówki PPR oraz UB zamordowały skrytobójczo 200 ludowców. Ostatecznie z powodu sfałszowania wyniku wyborów w Sejmie PSL miał 28 mandatów na 444 miejsca. Pod koniec 1948 stronnictwo liczyło tylko ok. 30 tys. członków. Prezesem szczątkowego PSL stał się Józef Niećko, a resztki partii połączyły się z prokomunistycznym Stronnictwem Ludowym w 1949, tworząc Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL).
III Rzeczpospolita
Przedostatni prezes ZSL Roman Malinowski, po wyborach parlamentarnych w 1989 oraz niepowodzeniu misji utworzenia rządu przez Czesława Kiszczaka, zawarł porozumienie z Lechem Wałęsą, które odebrało przeważajaca ilość w Sejmie PZPR oraz umożliwiło powstanie rządu Mazowieckiego. Marszałkiem Sejmu był wówczas ludowiec Mikołaj Kozakiewicz (pełnił tę funkcję w latach 1989–1991).
5 maja 1990 (na Kongresie Jedności PSL) partia PSL – Odrodzenie (będąca kontynuacją ZSL) oraz powstałe w 1988 wilanowskie PSL połączyły się, tworząc PSL. Oryginalnie wpływowe stanowiska w partii zajęli członkowie NSZZ RI "Solidarność, w tym Roman Bartoszcze, który stał się pierwszym prezesem PSL. W pierwszych wolnych wyborach prezydenckich stał się on kandydatem partii na prezydenta. Zdobył 1 176 175 głosów (7,15%), co dało mu przedostatnie, 5. miejsce. Po wyborach tych władzę w PSL przejęła grupa młodych działaczy, wywodzących się ze Związku Młodzieży Wiejskiej, na czele z Waldemarem Pawlakiem, który stał się nowym prezesem partii. Stało się to 29 czerwca 1991, w czasie Nadzwyczajnego Kongresu Stronnictwa, na którym przyjęto też statut, program oraz deklarację ideową partii. Jesienią tego samego roku w pierwszych w pełni wolnych wyborach parlamentarnych utworzony przez PSL komitet wyborczy "PSL Sojusz Programowy" zdobył 8,67% głosów, co dało 48 mandatów poselskich. Wicemarszałkiem Sejmu z ramienia PSL stał się Józef Zych. Oryginalnie partia nie udzieliła poparcia rządowi Jana Olszewskiego (wstrzymało się od głosu), natomiast po jego powołaniu umiarkowanie go wspierało. 5 czerwca 1992 przy głosowaniu wotum nieufności dla rządu PSL poparło jednak wniosek. Nastepcą Jana Olszewskiego na stanowisku premiera stał się Waldemar Pawlak (poparty przez koalicję UD-SLD-PSL-KPN-KLD-PPG), któremu nie udało się sformować rządu, a PSL znalazło się ponownie w opozycji. W listopadzie tego samego roku obył się III kongres partii.
Koalicja SLD-PSL
W wyborach parlamentarnych w 1993 PSL wystartowało pod hasłami: ("Żywią, bronią, gospodarują" oraz "Polsce potrzebny jest dobry gospodarz"). Partia zajęła drugie miejsce (uzyskując 15,4% głosów, otrzymując 132 mandaty poselskie oraz 36 senatorskich) oraz weszła w koalicję rządową z SLD. W październiku tego samego roku powołano rząd z Waldemarem Pawlakiem na czele, a marszałkiem Senatu stał się Adam Struzik. W następnym roku partia zdobyła około 10 tysięcy mandatów w wyborach samorządowych oraz przeważajaca ilość stanowisk marszałków województw. Waldemar Pawlak był premierem rządu do stycznia 1995. W tym samym roku stał się on kandydatem PSL w wyborach prezydenckich. Zdobył 770 417 głosów (4,3%), co dało mu 5. miejsce spośród 13 kandydatów. Marszałkiem Sejmu w latach 1995–1997 był Józef Zych.
W opozycji (1997–2001)
W wyborach parlamentarnych w 1997 PSL uzyskało 7,3% głosów oraz 27 mandatów poselskich oraz 3 senatorskie. Stosunkowo słaby wynik uczynił ustąpienie Waldemara Pawlaka oraz przejście partii do opozycji. 11 października 1997 na posiedzeniu Rady Naczelnej PSL na jego następcę wybrano Jarosława Kalinowskiego. 20 października 1997 Franciszek Jerzy Stefaniuk stał się z ramienia PSL wicemarszałkiem Sejmu. W wyborach samorządowych w 1998 PSL uczestniczyło, wraz z Unią Pracy oraz Krajową Partią Emerytów oraz Rencistów, w ramach koalicji Przymierze Społeczne (pod hasłem "Nie traćcie wiary w lepszą przyszłość Polski"). W dniach 24–25 marca 2000 odbył się VII Kongres PSL pod hasłem "Czas, by państwo służyło ludziom', w którym uczestniczyło 703 delegatów. Kongres przyjął nowy program partii. Jarosław Kalinowski ponownie stał się wybrany na prezesa. W nowym składzie Rady Naczelnej przewodniczącym stał się Franciszek Jerzy Stefaniuk. W maju tego samego roku Jarosław Kalinowski stał się kandydatem na prezydenta RP. W wyborach prezydenckich otrzymał 269 316 wyborców (1,80%), co dało mu 5. miejsce spośród 12 kandydatów.
Koalicja SLD-PSL-UP
W wyborach parlamentarnych w 2001 partia uzyskała 8,98% głosów, co dało jej 42 mandaty poselskie oraz 4 senatorskie (hasłem wyborczym było "Blisko ludzkich spraw"). Po raz drugi weszła w koalicję rządową z SLD, obejmując stanowisko wicepremiera z ministerstwem rolnictwa oraz rozwoju wsi (otrzymał je Jarosław Kalinowski), ministerstwo środowiska (otrzymał je Stanisław Żelichowski) oraz stanowisko wicemarszałka Sejmu (otrzymał je Janusz Wojciechowski).
W wyborach samorządowych w 2002 partia uzyskała 4986 mandatów (10,65% wszystkich w Polsce). Z PSL związanych było 275 z 1569 wójtów oraz 58 z 773 burmistrzów. PSL współrządziło w wielu sejmikach wojewódzkich – w jednych z SLD, w innych (np. na Mazowszu) z opozycją wobec ówczesnego rządu.
W opozycji (2003–2007)
W 2003 partia była usunięta przez premiera Leszka Millera z koalicji rządowej za głosowanie przeciwko jednemu z rządowych projektów. Od tego czasu pozostawało w opozycji do rządu SLD-UP, zbliżając się do ugrupowań prawicowych. W następnym roku w wyborach europejskich partia uzyskała 6,34%, co dało jej 4 mandaty w Parlamencie Europejskim. Po objęciu jednego z nich przez Janusza Wojciechowskiego wicemarszałkiem Sejmu z ramienia PSL stał się Józef Zych. W 2005 prezesem ugrupowania stał się Waldemar Pawlak, a przewodniczącym Rady Naczelnej Jarosław Kalinowski. W wyborach parlamentarnych w tym samym roku PSL otrzymało 6,96% głosów, uzyskując 25 mandatów poselskich oraz 2 senatorskie. Z list ugrupowania startowali m.in. kandydaci Ruchu Autonomii Śląska. Partia ponownie znalazła się w opozycji wobec rządu, a Jarosław Kalinowski stał się wicemarszałkiem Sejmu. W 2006 z PSL odeszło 3 z 4 eurodeputowanych, którzy założyli PSL "Piast".
W wyborach samorządowych w 2006 ludowcy otrzymali 4840 radnych w skali kraju (najwięcej spośród wszystkich komitetów). PSL uzyskało w gminach 3890 mandatów, w powiatach 867, a w sejmikach wojewódzkich 83. Listy wyborcze blokowało z reguły z Platformą Obywatelską.
Koalicja PO-PSL
Wyniki PSL w wyborach w 2007 (w poszczególnych powiatach)
Po przedterminowych wyborach w 2007 (w których zwyciężyła Platforma Obywatelska) PSL zdobyło 8,91%, co dało 31 mandatów oraz weszło do koalicji rządowej, w której otrzymało stanowisko wicepremiera oraz ministra gospodarki (został nim Waldemar Pawlak), stanowisko ministra rolnictwa oraz rozwoju wsi (objął je Marek Sawicki) oraz stanowisko ministra pracy oraz polityki społecznej (objęła je Jolanta Fedak). Hasłem wyborczym partii było "Porozumienie służy ludziom". W 2009, w kolejnych wyborach do Parlamentu Europejskiego, PSL zdobyło 3 mandaty (6,34%). Po objęciu jednego z nich przez Jarosława Kalinowskiego wicemarszałkiem Sejmu była Ewa Kierzkowska.
10 kwietnia 2010 na pokładzie samolotu do Katynia wraz z prezydentem Lechem Kaczyńskim znaleźli się także posłowie Polskiego Stronnictwa Ludowego. W katastrofie lotniczej w Smoleńsku zginęli wówczas członkowie Rady Naczelnej PSL: Leszek Deptuła, Wiesław Woda oraz Edward Wojtas. W zarządzonych w związku z katastrofą przedterminowych wyborach prezydenckich kandydatem partii stał się Waldemar Pawlak, który otrzymał 294 273 głosów (1,75%), zajmując 5. miejsce spośród 10 kandydatów. W wyborach uzupełniających do Senatu w okręgu płocko-ciechanowskim, zarządzonych po śmierci w katastrofie senator PiS Janiny Fetlińskiej, kandydat PSL Michał Boszko uzyskał pierwszy w VII kadencji Senatu mandat przypadający partii. Tego samego dnia w okręgu katowickim odmienny kandydat PSL poniósł porażkę.
W wyborach samorządowych w 2010 PSL uzyskało 16,30% głosów w wyborach do sejmików wojewódzkich, w których otrzymało 93 mandaty (3. wynik w skali kraju). W sejmiku świętokrzyskim partia otrzymała najwięcej mandatów. We wszystkich sejmikach PSL znalazło się w koalicjach rządzących z PO, w czterech województwach otrzymując stanowiska marszałków. W wyborach do rad powiatów komitet PSL uzyskał 15,88% (także trzeci wynik w skali kraju, dało to 999 mandatów), a w wyborach do rad gmin 11% głosów (4381 mandatów, najwięcej w skali kraju). PSL uzyskało w skali kraju najwięcej wójtów (428) oraz burmistrzów, a w Zgierzu kandydatka partii wygrała wybory na prezydenta. Partia startowała pod hasłem "Człowiek jest najważniejszy". W marcu 2011 do klubu PSL dołączył drugi z senatorów Norbert Krajczy, wcześniej reprezentujący PiS.
Po wyborach parlamentarnych w 2011 PSL uzyskało 8,36% głosów na listy kandydatów do Sejmu, co było 4. wynikiem spośród komitetów wyborczych oraz pozwoliło na uzyskanie 28 mandatów w tej izbie. Partia uzyskała także 2 mandaty w Senacie. Wicemarszałkiem Sejmu z ramienia PSL stał się Eugeniusz Grzeszczak. PSL ponownie było partnerem PO w koalicji rządowej. Politykom Stronnictwa przypadły te same resorty, co w poprzednim rządzie. Waldemar Pawlak ponownie stał się wicepremierem oraz ministrem gospodarki, Marek Sawicki utrzymał tekę ministra rolnictwa oraz rozwoju wsi, a nowym ministrem pracy oraz polityki społecznej stał się Władysław Kosiniak-Kamysz. 7 grudnia 2011, w wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego, mandat w Parlamencie Europejskim objął polityk PSL Arkadiusz Bratkowski.
Poparcie
Wyniki w wyborach parlamentarnych
| Wybory |
Poparcie |
Przeistoczenie punktów procentowych |
Mandaty (Sejm) |
Zmiana |
Mandaty (Senat) |
Zmiana |
| 1991 |
8,67% |
- |
48 |
- |
7 |
- |
| 1993 |
15,4% |
 6,73 |
132 |
84 |
36 |
29 |
| 1997 |
7,3% |
 8,1 |
27 |
105 |
3 |
33 |
| 2001 |
8,98% |
1,68 |
42 |
15 |
4 |
1 |
| 2005 |
6,96% |
2,02 |
25 |
21 |
2 |
2 |
| 2007 |
8,91% |
1,95 |
31 |
6 |
0 |
2 |
| 2011 |
8,36% |
0,55 |
28 |
3 |
2 |
2 |
Wyniki w wyborach do Parlamentu Europejskiego
| Wybory |
Poparcie |
Przeistoczenie punktów procentowych |
Mandaty |
Zmiana |
L. miejsc dla Polski |
| 2004 |
6,34% |
- |
4 |
- |
54 |
| 2009 |
7,01% |
0,67 |
4 |
- |
51 |
Wyniki w wyborach prezydenckich
| Wybory |
Kandydat |
Głosowanie |
Poparcie |
Uwagi |
|
1990
|
Roman Bartoszcze |
I tura |
7,15% |
Kandydat nie przeszedł do II tury |
|
1995
|
Waldemar Pawlak |
I tura |
4,3% |
Kandydat nie przeszedł do II tury |
|
2000
|
Jarosław Kalinowski |
I tura |
5,95% |
Kandydat nie przeszedł do II tury |
|
2005
|
Jarosław Kalinowski |
I tura |
1,8% |
Kandydat nie przeszedł do II tury |
|
2010
|
Waldemar Pawlak |
I tura |
1,75% |
Kandydat nie przeszedł do II tury |
Struktura oraz działacze
Wedle informacji partii, skupia ona około 128 tysięcy członków, co czyni ją największą partią w Polsce. Ma rozbudowane struktury terenowe, obejmujące wszystkie województwa, 90% gmin oraz w około 35% wsi. Najwyższą władzą w PSL jest zwoływany co 4 lata Kongres, a pomiędzy Kongresami – Rada Naczelna. Najwyższym organem wykonawczym jest Naczelny Komitet Wykonawczy.
Władze partii
Prezes:
Wiceprezes NKW oraz Przewodniczący Klubu Parlamentarnego:
Wiceprezesi NKW:
Sekretarze NKW:
Skarbnik NKW:
Pozostali członkowie NKW:
Przewodniczący Rady Naczelnej:
Wiceprzewodniczący Rady Naczelnej:
Organizacją młodzieżową PSL jest Forum Młodych Ludowców, dawniej był nią Związek Młodzieży Wiejskiej (ZMW), który jednak całkowicie się usamodzielnił oraz stał się organizacją apolityczną.
Prezesi PSL
Prezesi Honorowi PSL
Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencji
Nie złożyli ślubowania:
Senatorowie VIII kadencji
Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji
Byli posłowie PSL w Sejmie VI kadencji:
Senatorowie VII kadencji
Posłowie do Parlamentu Europejskiego (od 2009)
Wszyscy posłowie PSL należą w Parlamencie Europejskim do Europejskiej Partii Ludowej.
Posłowie do Parlamentu Europejskiego (2004–2009)
Pozostali eurodeputowani PSL: Zbigniew Kuźmiuk, Zdzisław Podkański oraz Janusz Wojciechowski zostali usunięci z szeregów partii 4 lutego 2006 po przejściu do grupy UEN. Następnie założyli oni PSL "Piast".
Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji
poseł, liczba głosów
Senatorowie VI kadencji, członkowie Koła Senatorów Niezależnych oraz Ludowych
Parlamentarzyści poprzednich kadencji
Listy członków klubu PSL pod koniec danej kadencji:
2001–2005
Senatorami V kadencji z ramienia PSL zasiadającymi w Kole Senatorów Ludowych oraz Niezależnych byli Krzysztof Borkowski, Lesław Podkański oraz Jerzy Smorawiński.
1997–2001
Senatorami IV kadencji z ramienia PSL zasiadającymi w Kole Senatorów Ludowych oraz Niezależnych byli Adam Rychliczek, Jerzy Smorawiński oraz Adam Struzik.
1993–1997
1991–1993
1989–1991
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Polskie partie polityczne reprezentowane w parlamencie RP oraz Parlamencie Europejskim
(pogrubieniem wyróżniono partie obecne w koalicji rządowej, kursywą partię niezarejestrowaną) |
|
| Sejm RP |
|
|
| Senat RP |
|
|
| Parlament Europejski |
|
|
.jpg&filetimestamp=20060420185237)
