Pomoc społeczna – jedna z instytucji polityki społecznej państwa, której podstawowym zadaniem jest pomoc osobom oraz rodzinom w radzeniu sobie w trudnych sytuacjach życiowych, jakich nie potrafią one same pokonać przy wykorzystaniu swoich możliwości, uprawnień oraz własnych środków[1].
Historia
Źródła państwowej pomocy społecznej trzeba szukać w ustanowionym w Anglii "prawie ubogich" w 1601 r., zgodnie z którym na gminy (hrabstwa) nałożono obowiązek pomocy osobom pozbawionym opieki ze strony rodziny. Znaczenie pomocy społecznej wzrosło w okresie rozwoju przemysłu oraz rodzenia się kapitalizmu. Zaowocowało to nowymi regulacjami: w Anglii (zreformowane prawo ubogich) w 1834 r. Danii 1849 r. na terenach Polski w 1817 r.[2]
Zadania pomocy społecznej
Pomoc społeczna opiera się w szczególności na:
- przyznawaniu oraz wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń (np.: zasiłek celowy, zasiłek okresowy),
- pracy socjalnej,
- prowadzeniu oraz rozwoju niezbędnej infrastruktury socjalnej,
- analizie oraz ocenie zjawisk rodzących zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej,
- realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych,
- rozwijaniu nowych form pomocy społecznej oraz samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb.
Pomoc społeczna w Polsce
W Polsce wg ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej[3] – instytucja polityki społecznej mająca na celu pomoc osobom oraz rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych oraz doprowadzenie do usamodzielnienia.
Rodzaje
W ramach systemu pomocy społecznej wyróżnia się:
- pomoc w instytucjach opiekuńczych typu: domy pomocy społecznej, placówki opiekuńczo-wychowawcze,
- pomoc środowiskowa, m.in. świetlice środowiskowe, ośrodki wsparcia (tj. domy dziennego pobytu, noclegownie, schroniska dla bezdomnych, środowiskowe domy samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi),
- pomoc finansową, usługową oraz rzeczową świadczoną przez ośrodki pomocy społecznej (i w kilku przypadkach przez powiatowe centra pomocy rodzinie).
Struktura
Struktura pomocy społecznej w Polsce:
- ośrodki pomocy społecznej działające w każdej gminie, udzielające pomocy pieniężnej, usługowej oraz rzeczowej oraz kierujące do domów pomocy społecznej;
- powiatowe centra pomocy rodzinie (w miastach na prawach powiatu – miejskie centra pomocy rodzinie); powiaty prowadzą domy pomocy społecznej, zapewniają opiekę nad dziećmi w placówkach opiekuńczo-wychowawczych (tj. domach dziecka, pogotowiach opiekuńczych) oraz w rodzinach zastępczych;
- regionalne ośrodki polityki społecznej (przy urzędach marszałkowskich) – zajmują się koordynacją polityki społecznej w zakresie pomocy na terenie województw samorządowych;
- w urzędach wojewódzkich wydziały polityki społecznej – kontrola oraz nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego oraz województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej (jednak tylko w zakresie zadań zleconych);
- Ministerstwo Pracy oraz Polityki Społecznej – zajmuje się koordynacją polityki społecznej na obszarze całej Polski oraz przygotowywaniem zmian w obowiązującym prawie.
Pomoc społeczną w Polsce organizują organy administracji rządowej oraz samorządowej, współpracując z organizacjami pozarządowymi, kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi oraz prawnymi.
W zasięgu zainteresowań systemu pomocy społecznej leżą następujące kwestie społeczne: ubóstwo, wykluczenie społeczne (marginalizacja), bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność oraz wiele innych kształtujących trudną życiowo sytuację jednostki, w szczególności ekonomiczną.
Pomoc społeczna dla rolników
Gdyż rolnicy nie są objęci podatkiem dochodowym, w przypadku korzystania z pomocy społecznej ich dochód ustalany jest arbitralnie na podstawie dochodu miesięcznego z 1 hektara przeliczeniowego określanego w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (np. do świadczeń rodzinnych)[4].
Oceny
Wedle GUS, niezmieniana od dawna struktura pomocy społecznej w poniektórych przypadkach raczej utrwala biedę niż pomaga z niej wyjść[5].
Głównymi odbiorcami pomocy społecznej w Polsce są osoby mieszkające w małych miastach oraz wsiach, z reguły na północy oraz wschodzie kraju. W obszarach tych jest silna nadreprezentacja odbiorców pomocy społecznej (40% ludności stanowi 60% klientów pomocy społecznej). Ponad 80% pobiera zasiłki dłużej niż 10 lat. Ok. 20% z nich pracuje, ok. 30% jest zarejestrowana jako bezrobotna, szukaniem pracy nie jest zainteresowane 44%. Dla 75% rodzin objętych pomocą społeczną podstawowym źródłem dochodów są różnorakie świadczenia pomocowe oraz praca w szarej strefie[6]. Kolejnym czynnikiem zwiększającym poziom bezrobocia jest utrata świadczeń socjalnych w razie podjęcia pracy – w badaniu Diagnoza Społeczna 2007 powód ten podało 18% badanych[7].
Polski system pomocy społecznej jest oceniany jako nieefektywny, przede wszystkim ze względu na niewystarczającą liczbę oraz małe zarobki pracowników socjalnych. W nikłym stopniu są także wykorzystywane bardziej skuteczne metody pomocy społecznej, takie jak pomoc warunkowa, aktywna oraz kontrakty socjalne – w 2009 roku na 3,7 mln osób objętych pomocą kontraktami objęte było zaledwie 105 tys.[6]
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Renata Gierszewska, Pomoc społeczna: w Leksykon polityki społecznej, Instytut Polityki Społecznej UW, Warszawa 2002, s. 143
- ↑ Stanisław Nitecki, Prawo do pomocy społecznej w polskim systemie prawnym, Warszawa 2008, s. 19
- ↑ Dz.U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728, z późn. zm.) [1]
- ↑ Walczak Damian: Uwarunkowania funkcjonowania systemu zabezpieczenia społecznego rolników w Polsce. Toruń 2011, Dom Organizatora TNOiK, ISBN 978-83-7285-590-9, s. 171-172
- ↑ Całe życie na zasiłku. Rzeczpospolita, 2010.
- ↑ 6,0 6,1 Polski system pomocy społecznej prowadzi do uzależnienia od zasiłków. Forsal, 2010.
- ↑ Kto płaci za fikcyjne bezrobocie. IPO, 2007.
Linki zewnętrzne
