Postanowienia – w obecnym systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej wydaje sąd, Trybunał Stanu, Trybunał Konstytucyjny, prokurator, organ administracji publicznej w sprawach dotyczących poszczególnych kwestii wynikających w toku konkretnego postępowania (postępowanie administracyjne, cywilne, karne) oraz Prezydent RP, Marszałek Sejmu oraz Marszałek Senatu.
Postanowienie w postępowaniu administracyjnym
Postanowienie winno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony albo stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy oraz w jakim trybie służy na nie zażalenie albo skarga do sądu administracyjnego oraz podpis z podaniem imienia oraz nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania.
Postanowienie winno zawierać uzasadnienie faktyczne oraz prawne, jeżeli służy na nie zażalenie albo skarga do sądu administracyjnego oraz kiedy wydane było na skutek zażalenia na postanowienie. Postanowienia, od których służy stronom zażalenie albo skarga do sądu administracyjnego, doręcza się na piśmie.
W pewnych przypadkach (gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie), postanowienia bywają stronom ogłaszane ustnie. Postanowienie, które bywa zaskarżone do sądu administracyjnego, doręcza się stronie wraz z pouczeniem o dopuszczalności wniesienia skargi oraz uzasadnieniem faktycznym oraz prawnym.
Zażalenie przysługuje na postanowienia w postępowaniu administracyjnym, których przedmiotem jest:
- odmowa wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej,
- odmowa dopuszczania organizacji społecznej do udziału w postępowaniu,
- zawieszenie postępowania,
- odmowa zawieszenia postępowania,
- podjęcie zawieszonego postępowania,
- odmowa przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej,
- zatwierdzenie albo odmowa zatwierdzenia ugody,
- zajęcie stanowiska, wyrażenie opinii albo zgody przez odmienny organ,
- nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności,
- ukaranie strony, świadka albo biegłego grzywną za niestawienie się bez uzasadnionej przyczyny,
- ukaranie strony, świadka albo biegłego grzywną za bezzasadną odmowę złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, udziału w innej czynności urzędowej,
- odmowa zwolnienia od kary grzywny, o której mowy powyżej,
- ukaranie strony, świadków, biegłych oraz innych osób uczestniczących w rozprawie karą grzywny za niewłaściwe zachowanie się w czasie rozprawy,
- odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek oraz odpisów, uwierzytelniania takich odpisów albo wydania uwierzytelnionych odpisów,
- odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie,
- koszty postępowania.
Postanowienie w postępowaniu cywilnym
Postanowienie to orzeczenie wydawane w postępowaniu cywilnym w kwestiach niedotyczących istoty sprawy, a zatem w kwestiach proceduralnych. Zasada powyższa dotyczy jednak jedynie procesu. W innych natomiast postępowaniach cywilnych , w których nie orzeka się wyrokiem, postanowienie dotyczyć może zarówno istoty sprawy, jak oraz kwestii mniejszej wagi, proceduralnych.
Postanowienia da się różnie klasyfikować. Proponuje się m.in. następujące podziały:
- co do zaskarżalności:
- zaskarżalne,
- niezaskarżalne;
- co do wykonalności:
- podlegające wykonaniu (wykonalne),
- niepodlegające wykonaniu (niewykonalne);
- co do znaczenia , jakie posiadają w postępowaniu:
- kończące postępowanie w sprawie,
- niekończące postępowania w sprawie.
Postanowienie w postępowaniu karnym
Zgodnie z art. 94. § 1. KPK postanowienie winno zawierać:
- oznaczenie organu oraz osoby albo osób, wydających postanowienie,
- datę wydania postanowienia,
- wskazanie sprawy oraz kwestii, której postanowienie dotyczy,
- rozstrzygnięcie z podaniem podstawy prawnej,
- uzasadnienie, chyba że ustawa zwalnia od tego wymagania.
W postępowaniu karnym postanowienia wydaje sąd, prokurator, Policja oraz inne organy uprawnione do prowadzenia tego postępowania.
Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wydawane są na mocy art. 142 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie realizacji kompetencji Prezydenta RP wynikających z przepisów konstytucji oraz ustaw. Do jego ważności niezbędna jest kontrasygnata (podpis) Prezesa Rady Ministrów z wyjątkiem sytuacji wyliczonych w art. 144 Konstytucji RP.
Postanowienie Marszałka Sejmu albo Marszałka Senatu
Postanowienia marszałków publikuje się w Monitorze Polskim. Dotyczą one najczęściej stwierdzania wygaśnięcia albo objęcia mandatu poselskiego oraz senatorskiego. Ponadto Marszałek Sejmu postanowieniem ogłasza termin wyborów prezydenckich.
