Poznań (wymowa ?/i (łac. Posnania[2], niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu leżące w zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, u zbiegu rzek Warty oraz Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, aktualnie siedziba władz województwa wielkopolskiego oraz powiatu poznańskiego. Miasto stanowi węzeł drogowy oraz kolejowy, funkcjonuje tu międzynarodowy port lotniczy.
Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce (551,6 tys. mieszkańców) oraz siódme pod względem powierzchni (262 km²)[3]. Poznań jest związany ekonomicznie oraz komunikacyjnie z otaczającymi go 17 gminami powiatu poznańskiego tworząc razem z nimi aglomerację poznańską[4].
Poznań był jednym z ośrodków stołecznych oraz religijnych państwa Piastów w X oraz XI wieku, w przeszłości pełnił funkcję siedziby władców Polski[5]. Jest wyłącznym z najstarszych lokowanych miast w Polsce - nadanie praw miejskich w 1253 r. W poznańskiej katedrze pochowani są pierwsi władcy Polski – Mieszko I oraz Bolesław I Chrobry. Na wyspie Ostrów Tumski mieści się siedziba kurii archidiecezji poznańskiej. W 2008 r. Poznań – historyczny zespół miasta uznano za pomnik historii[6].
Poznań to ośrodek akademicki, naukowy oraz kulturalny. W 26 szkołach wyższych studiuje łącznie 133,6 tys. osób[7]. W mieście działają: opera, filharmonia, balet, teatry, kina, muzea, galerie sztuki, orkiestry oraz zespoły folklorystyczne[8].
Miasto jest ośrodkiem przemysłu, handlu, logistyki oraz turystyki. Funkcjonują tu Międzynarodowe Targi Poznańskie – największe oraz najstarsze centrum wystawiennicze w Polsce[9].
W przeprowadzanym od 2009 roku przez redakcję tygodnika „Przekrój” rankingu najlepszych miast do życia w Polsce - Poznań zajmuje czołowe miejsca (1-3 pozycja)[10].
Położenie
Poznań istnieje w środkowo-zachodniej Polsce, w środkowej części województwa wielkopolskiego. Miasto leżące jest na obszarze trzech mezoregionów fizjograficznych tj. zachodnia cząstka na Pojezierzu Poznańskim, wschodnia na Równinie Wrzesińskiej, a najstarsza cząstka miasta istnieje na dnie zorientowanego wzdłuż osi północ-południe Poznańskiego Przełomu Warty. Te trzy obszary są częściami makroregionu Pojezierze Wielkopolskie.
Poznań położony jest w dolinie rzeki Warty, a także w dolinach mniejszych cieków - Bogdanki, Cybiny oraz Głównej.
Wedle danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosi 261,85 km²[11]. Rozciągłość granic administracyjnych Poznania na osi północ-południe wynosi ok. 23 km, a na osi wschód-zachód ok. 24 km[12]. Poznań stanowi centralną cząstka aglomeracji poznańskiej. Miasto graniczy z 11 gminami powiatu poznańskiego, w tym z dwoma miastami - Luboniem oraz Swarzędzem.
Środowisko naturalne
Ukształtowanie terenu oraz geologia
-
Ponad 56% obszaru Poznania istnieje na terenach wysoczyznowych, położonych powyżej 80 m n.p.m. Około 36% powierzchni na wyższych terasach rzecznych oraz w obrębie rynien glacjalnych, a ok. 8% na terasie zalewowej doliny Warty. Najwyżej położonym punktem na terenie miasta jest Góra Moraska (154 m n.p.m.), która istnieje w jego północnej części. Najniższej położnym obszarem jest dolina Warty (50 m n.p.m.)[13]. Teren Poznania oraz jego okolic charakteryzuje się rzeźbą pochodzenia letniczego, skamieniałego.
Przeważajaca ilość powierzchni miasta pokryta jest warstwami utworów glacjalnych moreny ablacyjnej oraz dennej stadiału poznańskiego zlodowacenia bałtyckiego. W większości są to gliny piaszczyste albo piaski lodowcowe, dlatego w rejonie Poznania przeważają gleby piaszczyste oraz gliniasto-piaszczyste[14]. Tylko na dolnych terasach doliny Warty są trzeciorzędowe iły facji poznańskiej (tzw. iły poznańskie).
Stosunki wodne
Poznań położony jest w zlewni Warty oraz jej dopływów: Bogdanki, Cybiny, Głównej, Głuszynki-Kopli, Strumienia Junikowskiego oraz Różanego Potoku.
Miasto ma parę większych jezior oraz kilkadziesiąt mniejszych zbiorników wodnych, zarówno pochodzenia naturalnego, jak oraz utworzonych sztucznie na terenach rekreacyjnych. Naturalne jeziora polodowcowe to Jezioro Kierskie oraz Strzeszyńskie, natomiast największymi zbiornikami sztucznymi są: w dolinie Bogdanki – Rusałka, na rzece Cybinie – Jezioro Maltańskie, stawy: Olszak, Browarny, Młyński oraz Antoninek, w zlewni rzeki Głównej – staw Kajka, a w dolinie Strumienia Junikowskiego – Staw Baczkowski, Staw Rozlany, Stara Baba, Staw Kachlarski, Głęboki Dół. Kilka mniejszych zbiorników istnieje także w zlewniach potoku Czapnicy oraz Różanego Potoku, a także w Dębinie. Duża liczba stawów istnieje także na obszarach parkowych (np. w Parku Sołackim, w Nowym Zoo)[15].
| Klimatogram dla Poznania |
| St |
Lu |
Ma |
Kw |
Ma |
Cz |
Li |
Si |
Wr |
Pa |
Li |
Gr |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: BBC Weather[16] |
| Na jednostki imperialne |
| St |
Lu |
Ma |
Kw |
Ma |
Cz |
Li |
Si |
Wr |
Pa |
Li |
Gr |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Temperatury w °F
Opad całkowity w calach |
|
|
Na obszarze Poznania silnie zmieniono sieć hydrograficzną. Nie tylko zredukowano liczbę odnóg Warty, ale także zasypywano małe cieki, a pewne jak dolny bieg Bogdanki, Segankę czy Wierzbak wprowadzono do miejskiej kanalizacji. Mimo to dna dolin tych dopływów nadal stanowią kliny zieleni.
Na terenie Poznania leżą bogate zasoby wód podziemnych w warstwach trzecio- oraz czwartorzędowych. Należy do nich Wielkopolska Dolina Kopalna stanowiąca strategiczny rezerwuar wody pitnej. Odnotowano także zachodzenie termalnych wód artezyjskich o temperaturze 45 °C – 51 °C znajdujące się na głębokościach 1100–1300 m oraz termalnych wód bogatych w substancje mineralne o temperaturze 150 °C na głębokości 4000 m[14].
Klimat
Poznań podlega pod przeważające wpływy mas powietrza polarnomorskiego napływającego znad Oceanu Atlantyckiego. Znacznie mniejsze znaczenie posiadają masy powietrza polarno-kontynentalnego oraz zwrotnikowego. W rejonie Poznania najczęściej są wiatry zachodnie o prędkościach od 2 do 10 m/s. Rejon Poznania trzeba do obszarów o najmniejszych opadach w Polsce[14]. Na podstawie danych z lat 1971−2000 obliczono, że średnioroczna wysokość opadu atmosferycznego wynosi 634 mm, przy największym średnim miesięcznym opadzie w lipcu 76 mm. Najmniejsza średnia miesięczna temperatura powietrza w Poznaniu wynosi −1,0 °C dla stycznia. Najwyższa średnia miesięczna temperatura powietrza wynosi 18,2 °C dla lipca[17].
Przyroda
Na terenie Poznania istnieje 4082 ha lasów, z czego 2640 ha jest pod zarządem miasta a 1156 ha to lasy państwowe. Łąki oraz pastwiska zajmują obszar 645 ha a parki oraz zieleńce posiadają powierzchnię 552 hektarów[18]. Z tego względu Poznań nazywany jest miastem zieleni, albowiem tereny zielone zajmują łącznie ponad 70 km², co stanowi 27% powierzchni miasta[19].
W kwestii ochrony najcenniejszych walorów przyrodniczych miasta ustanowiono dwa rezerwaty przyrody: Meteoryt Morasko, Żurawiniec, obszar chronionego krajobrazu Dolina Cybiny[20] oraz cztery użytki ekologiczne: Fort V, Wilczy Młyn, Główna, Olszak I. Z uwagi na zachodzenie siedlisk nietoperzy ochroną w ramach programu Natura 2000 objęto zabytkowe fortyfikacje Twierdzy Poznań[21]. W granicach administracyjnych miasta leżą także fragmenty większych obszarów objętych programem Natura 2000 - Biedrusko[22], Dolina Cybiny[23] oraz Dolina Samicy[24].
System przyrodniczy miasta ma za podstawę na pierścieniowo-radialnym układzie zieleni w formie klinów odchodzących od centrum w kierunku peryferii. Wyróżnia się pięć klinów zieleni:
System klinów uzupełniany jest przez pierścieniowy układ zieleni na który składają się zespoły parków w pasie tak zwanych plant (Ring Stübbena) oraz zieleń znajdująca się na terenie pierścienia fortów. Zwornikiem systemu klinowego miasta jest Park Cytadela w pobliżu którego zaczynają się aż trzy z nich (wschodni, północy oraz zachodni).
W okolicach Poznania leżą ponadto park narodowy oraz trzy parki krajobrazowe: Puszcza Zielonka, Promno oraz Rogaliński Park Krajobrazowy.
Toponimia
Koziołki na wieży poznańskiego
ratusza
Dla zachowania tradycji przy uroczystych okazjach używana jest nazwa Stołeczne Miasto Poznań[25].
Poznań jako ośrodek życia politycznego jest jednym z pierwszych polskich miast odnotowanych na kartach historii. Są to, w związku z tym, że w owych czasach łacina była językiem używanym przez wykształconą cząstka społeczeństwa, zapisy w formie zlatynizowanej. Pierwszy znany zapis istnieje w w kronice Thietmara pod rokiem 970 w formie episcopus Posnaniensis (biskup poznański). W tej samej kronice pod rokiem 1005 zaś znajdujemy określenie ab urbe Posnani (z miasta Poznania)[26]. Jako nominativus Poznań ukazuje się w 1236 jako Posnania oraz 1247 jako Poznania. Poza nimi da się odnaleźć też zapisy z 1146 oraz 1244 w formie in Poznan, które pozwalają na wysnucie wniosku, że nazwa Poznań nie zmieniła się na przestrzeni dziejów.
Aktualnie językoznawcy zgadzają się, że nazwa Poznań wywodzi się od imienia Poznan. Utworzono ją poprzez dodanie do imienia Poznana przyrostka -j, który jeszcze w czasach przedpiśmiennych zlał się z poprzedzającą go literą n zmiękczając ją do współczesnego ń.
O ile wyjaśnienie nazwy nie nastręcza naukowcom dylematu to samo imię Poznan nie jest do końca jasne. Źródła historyczne nie dostarczają informacji o osobie, której imieniem nazwano gród nad Wartą. Nie jest też pewne, czy to słowiańskie imię wywodzące się od czasownika "poznać" trzeba do tzw. grupy imion imiesłowowych, takich jak Miłowan czy Biegan, czy też powstało jako skrócenie imienia dwuczłonowego np. Poznamir[27].
Fakty związane z nazwą Poznań
Poznań jest wyłącznym miastem, którego nazwa była wymieniona w hymnie Polski: Jak Czarniecki do Poznania (...)
Nazwę Poznań/Posen noszą albo nosiły następujące okręty, statki oraz samoloty:
Model Mercedesa z 1912 roku nosił nazwę Mercedes 10/20 HP Posen.
Nazwę Poznań/Poznan/Posen noszą albo nosiły miejscowości:
Jedna z ulic w Adelajdzie znajdująca się w dzielnicy Norlunga nosi nazwę Poznan Crescent, jest ona przecznicą odchodzącą od ulicy Warsaw Drive. W pobliżu leżą także ulice upamiętniające inne polskie miasta: Radom Crescent, Lodz Crescent, Krakow Crescent, a także Vistula Crescent.
Historia
-
Osobny artykuł: historia Poznania.
Pierwsze ślady ludzi na terenie dzisiejszego Poznania pochodzą z okresu około 8900–8000 roku p.n.e. Byli to łowcy reniferów. Względnie stałe osady powstały na przełomie V oraz IV tysiąclecia p.n.e. Około 2200 p.n.e. na tych ziemiach ukazała się ludność indoeuropejska, zaś z V wieku pochodzą ślady osadnictwa niezaprzeczalnie słowiańskiego, zaś w VIII wieku pojawili się tu Polanie, z tego okresu pochodzi też prawdopodobnie gród na Ostrowie Tumskim, który stał się zaczątkiem dzisiejszego miasta. W X wieku gród znalazł się pod panowaniem Piastów, którzy uczynili go jednym ze stołecznych (obok Gniezna, Giecza oraz Ostrowa Lednickiego) ośrodków w swoim państwie.
Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny oraz prawym brzegiem Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia oraz zamek książęcy. Poznań wiąże się także z początkami polskiej państwowości. Jest to jedno z hipotetycznych miejsc chrztu Mieszka I w 966. W 968 swą siedzibę umieścił tu Jordan, pierwszy biskup Polski. Funkcje stołeczne gród pełnił do 1039, kiedy stał się – wraz z innymi miastami Wielkopolski oraz Śląska – spalony przez Brzetysława I. Co prawda Poznań stracił swe polityczne znaczenie, jednak nadal pozostał prężnym ośrodkiem gospodarczym. Kolejny okres rozkwitu przypada na rozbicie dzielnicowe, kiedy gród stał się stolicą wielkopolskiej linii Piastów. Jej przedstawiciele, książęta Przemysł I oraz Bolesław Pobożny w 1253 lokowali miasto na lewym brzegu na prawie magdeburskim. Prace zapoczątkowane przez ojca kontynuował jeszcze Przemysł II – który jako pierwszy władca od 200 lat koronował się w Gnieźnie na króla Polski, a za swą siedzibę obrał Poznań – jego rezydencją stał się zamek książęcy jego ojca na Wzgórzu Przemysła. Po jego tragicznej śmierci (w 1296 r.) w rozwoju miasta nastąpił chwilowy zastój. Do dziś da się jeszcze znaleźć pozostałości murów miejskich.
Kolejny, pomyślny okres w historii Poznania rozpoczęło wstąpienie na tron Władysława Jagiełły. Otwarcie szlaku łączącego Litwę z zachodnią Europą oraz zamknięcie dla polskich towarów Gdańska sprawiły, że Poznań stał się węzłem, w którym przecinały się szlaki handlowe. Z biegiem czasu wokół miasta rozwinęła się sieć konkurujących z nim miasteczek należących z reguły do duchowieństwa oraz szlachty, tworzących razem z Poznaniem prężnie rozwijającą się konurbację.
Trwające kilkaset lat korzystne warunki dla rozwoju miasta przerwał w 1655 potop szwedzki. W krótkim okresie pokoju, który po nim nastąpił Poznań usiłował się podnieść, ale kolejne konflikty zbrojne takie jak wielka wojna północna, wojna o sukcesję polską, wojna siedmioletnia oraz konfederacja barska sprawiły, że miasto pustoszyły różnorodne armie. Nadzieję na pokój przyniosła dopiero elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego, lecz także na początku jego panowania o miasto walczyli barzanie z wojskami pruskimi, a następnie rosyjskimi, które opuściły miasto dopiero w 1775 roku.
Kilka kolejnych lat to kolejny okres pomyślności związany z działalnością Komisji Dobrego Porządku oraz reformami Sejmu Czteroletniego, jednak zostały one zniweczone przez konfederację targowicką oraz II rozbiór Polski w wyniku którego Poznań znalazł się pod pruskim panowaniem.
W pierwszym okresie pruskiego panowania, nowe władze dokonały integracji konurbacji w jeden organizm miejski oraz tworząc podstawy do rozbudowy Poznania w kierunku zachodnim. Klęska Prus oraz zwycięskie powstanie w 1806 uczyniły Poznań jednym z głównych miast Księstwa Warszawskiego. Trwające jednak wojny napoleońskie nie sprzyjały rozwojowi miasta. Po klęsce Napoleona Poznań znalazł się ponownie, od 1815 roku pod pruskim panowaniem, tym razem jako stolica autonomicznego Wielkiego Księstwa Poznańskiego.
Podczas II wojny światowej Poznań znalazł się na terenach Rzeczypospolitej Polskiej anektowanych przez III Rzeszę Niemiecką, które Niemcy nazwali Krajem Warty. Z miasta wysiedlano masowo do Generalnego Gubernatorstwa w szczególności Żydów oraz Polaków[28]. Do końca 1939 r. wysłano do GG ok. 80 transportów – ogółem 87 883 osób. Do końca 1940 r. wysiedlenia objęły już ponad 250 000 osób. W 1941 r. nasilono politykę wysiedlania Żydów z Kraju Warty do dowolnego z blisko 200 gett utworzonych na terenie GG. Z samego Poznania przesiedlono do GG ok. 70 000 osób. Setki tysięcy ludzi, z reguły młodych, czasem nastolatków, wysiedlono jako robotników przymusowych w głąb Rzeszy[29]. Na ich miejsce w ramach akcji Heim ins Reich napływały grupy Niemców ze Wschodu, z reguły z terenów zajętych przez ZSRR.
-
Architektura oraz urbanistyka
Centrum Poznania widziane z prawego brzegu
Warty
-
Warunki naturalne zlewisk rzek Warty oraz Cybiny były podstawowym czynnikiem kształtującym strukturę funkcjonalno-przestrzenną. W średniowieczu warowny gród książęcy Poznań znajdował się na Ostrowie Tumskim. W 1253 roku lokowano Poznań w innym miejscu, na zachodnim brzegu Warty, gdzie aktualnie istnieje ok. 60% potencjału współczesnego miasta, średniowieczne Stare Miasto oraz XIX-wieczne śródmieście. Wschodnia cząstka Poznania była włączona w granice miasta po 1900 roku[30].
W 2008 roku Poznań – historyczny zespół miasta uznano za pomnik historii. Zawiera w sobie on Stare Miasto oraz obszar ograniczony ulicami na północ od ul. Królowej Jadwigi oraz ul. Towarowej, na południe od ul. Północnej; pomiędzy linią kolejową a Wartą, a także południowa cząstka Ostrowa Tumskiego, Zagórze oraz Fort Winiary (Park Cytadela)[6].
Obszar miasta rozdziela dolina rzeki Warty. W Poznaniu ponad Wartą wzniesiono 7 mostów drogowych oraz 3 mosty kolejowe, natomiast nad Cybiną 2 mosty drogowe oraz 2 mosty kolejowe.
Najwyższym wieżowcem w mieście jest Collegium Altum o 22 kondygnacjach oraz całkowitej wysokości z masztem 103,35 m. Budynek pełni funkcję ośrodka edukacyjnego dla Uniwersytetu Ekonomicznego.
W Poznaniu istnieje układ fortyfikacji stworzonych w XIX oraz na początku XX wieku zwany Twierdzą Poznań, będącym trzecim co do wielkości system tego typu w Europie. Zachowało się 15 z 18 fortów oraz szereg obiektów wspomagających umieszczonych w pierścieniu o średnicy 9,5 km oraz obwodzie 30 km. Na terenie miasta istnieje też parę reliktów twierdzy poligonalnej z pocz. XIX w., która pozostawiła trwały ślad w postaci układu ulic oraz parków miejskich.
Gospodarka
-
Skrzyżowanie ulic Półwiejskiej oraz Kościuszki w Poznaniu
Poznań trzeba do największych ośrodków gospodarczych w kraju. Stanowi centrum przemysłu, handlu, logistyki oraz turystyki biznesowej.
Miasto zaliczane jest do najbardziej atrakcyjnych miejsc do inwestowania w Polsce[31]. Wedle informacji podawanych przez inwestorów szacuje się, że wartość skumulowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych w latach 1990–2010 wyniosła w Poznaniu 6,6 mld USD[32].
W 2009 r. wielkość produktu krajowego brutto wytworzonego w Poznaniu oraz przeliczonego na 1 mieszkańca wyniosła 70,2 tys. zł, co stanowiło 199,3% poziomu PKB przypadającego na statystycznego Polaka. Lepszy wynik osiągnięto zaledwie w Warszawie[33].
Wedle zewnętrznych ocen przeprowadzanych przez agencję ratingową Moody's Investors Service, pod względem wiarygodności dla inwestorów Poznań nieznacznie ustępuje wydatnie większej Warszawie. W 2011 r. miasto otrzymało ocenę na poziomie A3 z prognozą stabilną. Oznacza ona, że Poznań ma bardzo wysoką zdolność do wywiązywania się z zaciągniętych zobowiązań finansowych, a wiarygodność ta nie powinna ulec zmianie w najbliższym czasie[34].
Pod koniec 2010 r. zarejestrowanych w Poznaniu było 98,1 tys. podmiotów gospodarczych (4. miejsce spośród największych miast), z czego 70,2% stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą[35].
Pod koniec 2010 r. w firmach zatrudniających przynajmniej 10 osób pracowało łącznie 230,1 tys. mieszkańców Poznania (5. miejsce spośród największych miast). Najwięcej – 64,8 tys. z nich zatrudnionych było w handlu, transporcie oraz magazynowaniu, zakwaterowaniu oraz gastronomii oraz komunikacji. Drugie miejsce zajęły przemysł oraz budownictwo – w których pracowało 54,4 tys. osób[36].
W końcu stycznia 2012 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Poznaniu obejmowała 12,4 tys. mieszkańców, co stanowiło stopę bezrobocia na poziomie 3,9% aktywnych zawodowo (1. miejsce spośród największych miast)[37].
W 2009 r. Poznań uplasował się na 9. miejscu wśród miast o najwyższych dochodach budżetów w przeliczeniu na 1 mieszkańca (4267 zł/osobę). Z grona miast wojewódzkich wyższy wynik stwierdzono zaledwie we Wrocławiu oraz w Warszawie[38].
Transport
W Poznaniu zbiega się 5 dróg krajowych w tym autostrada oraz 4 drogi wojewódzkie. Poznański Węzeł Kolejowy, przez który przebiega 8 linii kolejowych, jest jednym z największych oraz najruchliwszych w kraju. Ze znajdującego się w mieście międzynarodowego lotniska da się dolecieć do ponad 30 portów lotniczych. Obsługuje ono prawie 1,5 mln pasażerów rocznie.
Transport drogowy
Układ głównych dróg w Poznaniu
Przez Poznań przebiega albo kończy swój bieg 5 dróg o znaczeniu krajowym: nr 5, nr 11, nr 92 oraz autostrada A2. W podpoznańskim Stęszewie kończy swój bieg droga krajowa 32. Autostrada A2 ma status trasy europejskiej E30 natomiast droga krajowa nr 5 trasy E261. Na terenie Poznania swój bieg kończą także 4 drogi wojewódzkie: nr 184, nr 196, nr 307, nr 430.
Aktualnie pod Poznaniem trwa budowa systemu ekspresowych obwodnic miasta. Są to Zachodnia Obwodnica Poznania w ciągu drogi ekspresowej S11 oraz Wschodnia Obwodnica Poznania w ciągu drogi ekspresowej S5. Po zakończeniu ich budowy przebieg dotychczasowych dróg krajowych nr 5 oraz nr 11 zostanie zmieniony.
Układ drogowy miasta ma za podstawę na promienisto-pierścieniowym systemie ulic. Składają się na niego pierścienie drogowe zwane ramami oraz promieniście rozchodzące się od centrum ulice wylotowe. Wykształciły się trzy ramy komunikacyjne. Aktualnie I rama oraz II rama są w całości, zaś III rama fragmentarycznie. I rama ulokowana jest najbliżej centrum oraz pełni funkcję jego obwodnicy. II rama, na której ma za podstawę przeważajaca ilość ruchu tranzytowego oraz wewnątrzmiejskiego istnieje na obierzach śródmieścia stanowiąc jego umowną granicę. III rama komunikacyjna pomyślana była jako szybka wewnątrzmiejska obwodnica, która miałaby przejąć przeważajaca ilość ruchu międzydzielnicowego oraz ciężki ruch docelowy[39]. Jej powstanie było odłożone w czasie ze względu na olbrzymie koszty inwestycji. Budowę 36-kilometrowej bezkolizyjnej trasy ekspresowej otaczającej miasto wyceniono w 2008 r. na 9,14 mld złotych[40].
Wszystkie drogi publiczne w Poznaniu z wyjątkiem autostrady zarządzane są przez Zarząd Dróg Miejskich, jednostkę budżetową podległą prezydentowi miasta. Instytucja ta sprawuje opiekę nad 1922 ulicami o łącznej długości 1037 km. W tym drogi krajowe posiadają długości 54 km, drogi wojewódzkie 12 km, a drogi powiatowe 269 km. Reszta to drogi gminne o łącznej długości 701 km, które uzupełnia 389 dróg wewnętrznych o długości 101 km[41].
ZDM zarządza także 138 obiektami inżynierskimi (20 mostów, 70 wiaduktów, 36 przejść podziemnych, 12 kładek dla pieszych), 43,7 tys. punktów świetlnych oraz kanalizacją deszczową o długości 402 km. Jednostka ta odpowiedzialna jest także za 383 sygnalizacje świetlne, z których 232 podłączone są do Centrum Sterowania Ruchem. Poznańska Strefa Płatnego Parkowania dysponuje 6,3 tys. miejsc parkingowych obsługiwanych przez 423 parkomaty[42].
Miejski odcinek autostrady A2 mierzący 13 km zarządzany jest przez spółkę Autostrada Wielkopolska w imieniu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych oraz Autostrad.
Pod Poznaniem na terenie powiatu przebiega także parę dróg wojewódzkich które stanowią pewną alternatywę dla przejazdu przez miasto. Są to drogi: nr 431, nr 433 oraz nr 434.
Transport kolejowy
-
Poznański Węzeł Kolejowy jest jednym z największych oraz najruchliwszych w Polsce. W węźle zbiega się 8 linii kolejowych prowadzących w 9 kierunkach: Warszawy, Ostrowa Wielkopolskiego, Wrocławia, Wolsztyna, Berlina, Szczecina, Piły, Wągrowca oraz Gniezna. Pięć linii kolejowych wchodzących do węzła to linie o znaczeniu państwowym. W samym Poznaniu istnieje 13 stacji oraz przystanków kolejowych[43]. Centralnym puntem węzła jest dworzec Poznań Główny, gdzie krzyżuje się przeważajaca ilość linii kolejowych przebiegających przez miasto. Na stacji średnio w ciągu doby przyjmowanych oraz wyprawianych jest ok. 450 pociągów[44], a rocznie wykorzystuje z niej ponad 17 mln pasażerów[45]. Uzupełnieniem głównego układu torowego PWK jest system linii obwodowych pozwalający pociągom towarowym ominąć dworzec Poznań Główny. We wschodniej części miasta na towarowej obwodnicy kolejowej istnieje stacja towarowa Poznań Franowo będąca jedną z największych stacji rozrządowych w Polsce. W rejonie Poznania funkcjonuje także 6 kolejowych terminali przeładunkowych.
Z Poznania da się dojechać do większości miast liczących powyżej 100 tys. mieszkańców w Polsce. Przez Poznań przejeżdżają także pociągi międzynarodowe do Amsterdamu, Berlina, Kijowa, Moskwy oraz Saratowa[43]. Od 2012 r. poznaniacy korzystać potrafią z połączenia Moskwa - Paryż obsługiwanego przez Koleje Rosyjskie[46]. Do Poznania prowadzi także sieć połączeń regionalnych oraz aglomeracyjnych dowożących Wielkopolan do pracy albo szkoły. W godzinach szczytu pociągi te kursują co 30-60 minut.
Początki kolei żelaznych w Poznaniu sięgają 1. połowy XIX wieku. W 1848 r. uruchomiono linię kolejową Stargard-Poznań Jeżyce łączącą miasto ze Szczecinem[47].
Transport lotniczy
Miasto ma międzynarodowy port lotniczy Poznań-Ławica. W II kw. 2012 r. dolecieć da się było z niego do 31 lotnisk zlokalizowanych z reguły w Europie Zachodniej. Dodatkowo w sezonie letnim 2012 z Poznania odlatywać będą samoloty czarterowe do 28 popularnych kurortów. W 2011 r. Ławica obsłużyła blisko 1,5 mln pasażerów dzięki czemu plasuje się na 6 pozycji w Polsce pod względem wielkości ruchu lotniczego[48][48]. nieoczekiwanie terminala pasażerskiego na poznańskim lotnisku funkcjonuje także wydzielony terminal General Aviation (tzw. taksówek powietrznych) oraz terminal cargo[48]. W działającym na Ławicy ośrodku szkoleniowym Aero Poznań założono Europejskie Centrum Symulatorowe Cirrus Aircraft wyposażone w symulator lotu, który oddaje warunki identyczne z prawdziwym pilotowaniem samolotu[49][50]. Do 2015 r. w północno-wschodniej części lotniska powstanie 34-metrowa nowa wieża kontroli ruchu lotniczego wraz z ośrodkiem radiokomunikacyjnym[51].
Na poznańskich Krzesinach istnieje 31 Baza Lotnictwa Taktycznego, w której stacjonują myśliwce F-16. Sporadycznie lotnisko wykorzystywane jest także w cywilnym ruchu lotniczym (loty cargo)[52].
Ponadto pod Poznaniem leżą dwa lądowiska sportowe. W Kobylnicy funkcjonuje ośrodek szkolenia Aeroklubu Poznańskiego[53], a w Żernikach działa prywatne lądowisko Airport Biernat[54].
Komunikacja publiczna
-
Podstawą transportu publicznego na terenie miasta jest 19 linii tramwajowych, które uzupełniają 52 linie autobusowe zwykłe oraz 2 pospieszne. W nocy komunikacja publiczna ma za podstawę na 21 liniach autobusowych oraz jednej linii tramwajowej kursującej po trasie PST. Linie nocne kursują co 30 minut, a ich centralnym punktem przesiadkowym jest Rondo Kaponiera[55].
Linie tramwajowe posiadają łączną długość 66 km. Rozchodzą się one promieniście z centrum Poznania w kierunku 14 pętli tramwajowych zlokalizowanych w pobliżu większych osiedli mieszkaniowych, zakładów produkcyjnych oraz cmentarzy. W 2011 r. trwała budowa dwóch nowych tras tramwajowych (do Dworca Zachodniego oraz na Franowo) o łącznej długości 4,5 km[56]. Sieć autobusowa w Poznaniu ma długość 290 km. Linie autobusowe przebiegają przez wszystkie dzielnice miasta, z największym zagęszczeniem w rejonie większych osiedli mieszkaniowych na Grunwaldzie, Piątkowie oraz Ratajach. Kończą one swój bieg na licznych pętlach autobusowych oraz w 4 nowoczesnych dworcach autobusowych stanowiących centra przesiadkowe[55][57].
Z badań dostępności komunikacji publicznej w Poznaniu przeprowadzonych w 2008 r. wynika, że sieć połączeń komunikacji zbiorowej miasta trzeba uznać za stosunkowo dobrą, choć wymagającą pewnych usprawnień. Komunikacja autobusowa nie obsługuje wszystkich obszarów, na których rozwija się zabudowa mieszkaniowa, w tym przede wszystkim budownictwo jednorodzinne. Problem dotyczy z reguły Junikowa, Krzyżownik, Osiedla Warszawskiego oraz Szczepankowa. Na mapie dostępności do tramwaju także są tzw. „białe plamy”. Są nimi m.in.: kampus UAM na Morasku, nowe osiedla na Naramowicach, Franowo (od 2011 r. trwa budowa trasy tramwajowej) oraz Osiedle Kopernika[58].
Organizatorem lokalnego transportu zbiorowego na terenie Poznania jest Zarząd Transportu Miejskiego. Przeważajaca ilość linii komunikacyjnych obsługiwana jest przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu. Podstawą taryfy biletowej są bilety czasowe umożliwiające przesiadkę oraz bilety okresowe. Na liniach autobusowych obowiązują także bilety przystankowe. Taryfa biletowa komunikacji publicznej podzielona jest na trzy strefy – miejską A oraz obejmujące gminy podmiejskie B oraz C. Bilety da się zakupić m.in. w 45 biletomatach stojących przy najruchliwszych przystankach komunikacji miejskiej, w mobilnych biletomatach montowanych w autobusach oraz poprzez telefon komórkowy[59].
Aktualnie trwa proces integracji podmiejskich linii autobusowych z systemem miejskim. Miasto Poznań na podstawie porozumień międzygminnych przejmuje odpowiedzialność za kolejne linie autobusowe – ZTM obsługuje m.in. wszystkie połączenia w Luboniu. W lutym 2012 r. funkcjonowało 20 linii aglomeracyjnych (18 dziennych oraz 2 nocne), które wybiegały poza obszar stolicy Wielkopolski. Gminy graniczące z Poznaniem posiadają także własnych przewoźników, którzy obsługiwali 63 lokalne linie autobusowe. W listopadzie 2010 r. powołano Związek Międzygminny „Transport Aglomeracji Poznańskiej” który zajmuje się organizacją wspólnego transportu publicznego w podpoznańskich gminach[60].
Poznań był pierwszym dużym miastem, które masowo zaczęło kupować nowoczesny niskopodłogowy tabor autobusowy. Aktualnie wszystkie autobusy jeżdżące liniowo w barwach MPK są niskopodłogowe (317 pojazdów)[61]. Miejski przewoźnik użytkuje także 27 tramwajów niskopodłogowych (z łącznej liczby 337 pojazdów szynowych). W 2010 r. zamówionych było 45 w pełni niskopodłogowych tramwajów Solaris Tramino, 24 w części niskopodłogowe tramwaje Moderus Beta oraz 75 większych autobusów Solaris Urbino oraz 26 mniejszych autobusów Solaris Alpino. Nowe pojazdy pojawią się w Poznaniu do piłkarskich mistrzostw Euro 2012[62].
Pod koniec 2011 r. poznańskie MPK posiadało 5 zajezdni: Głogowska (dla ok. 85 tramwajów), Madalińskiego (dla ok. 45 tramwajów), Forteczna (dla ok. 60 tramwajów), Warszawska (dla ok. 195 autobusów) oraz Kacza (dla ok. 125 autobusów). Aktualnie trwa budowa nowej zajezdni na Franowie, która pomieści 150 tramwajów. Po jej uruchomieniu zamknięta zastanie zajezdnia przy ul. Madalińskiego oraz tory odstawcze przy ul. Budziszyńskiej[63][64].
Administracja
Poznań jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Poznania 37 radnych[65]. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Poznański urząd miasta istnieje na placu Kolegiackim. Poznań jest członkiem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich.
-
Miasto zawierają w sobie obszary właściwości 3 wielorakich sądów rejonowych[66]. Znajduje się tutaj także wojewódzki sąd administracyjny, sąd okręgowy oraz sąd apelacyjny.
Miasto jest siedzibą władz województwa wielkopolskiego oraz ziemskiego powiatu poznańskiego. W Poznaniu istnieje 20 placówek konsularnych.
Mieszkańcy Poznania wybierają 6 z 39 radnych do Sejmiku Województwa Wielkopolskiego. W wyborach parlamentarnych wybierają 1 senatora[67], a w okręgu wyborczym nr 39 wybierają posłów do Sejmu RP. Posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 7.
Podział administracyjny
-
Obszar Poznania jest podzielony pomiędzy 42 jednostki pomocnicze miasta, zwane osiedlami. Mieszkańcy każdej jednostki pomocniczej wybierają radę osiedla, a ich organem wykonawczym zarząd osiedla. Osiedla reprezentują lokalne wspólnoty mieszkańców, gdzie posiadają tworzyć więzi lokalne obszaru osiedla, prowadzić działania dotyczące funkcjonowania oraz rozwoju infrastruktury technicznej, lokalnych dróg, chodników oraz parkingów, rozwoju oświaty, kultury, sportu, rekreacji. Posiadają dbać o mienie miasta, ład przestrzenny, porządek oraz bezpieczeństwo na swoim obszarze, a także prowadzić działania związane ze stanem środowiska oraz zieleni miejskiej[68].
Urząd Miasta Poznania powołał specjalnie Wydział Wspierania Jednostek Pomocniczych Miasta, który sprawuje nadzór nad ich działalnością oraz współdziała z osiedlami[69].
W latach 1954–1990 miasto było podzielone na 5 dużych dzielnic: Grunwald, Jeżyce, Nowe Miasto, Stare Miasto, Wilda. Podział ten jest nadal stosowany przez pewne urzędy.
Współpraca międzynarodowa
Ludność
Wojskowa mapa Poznania z
1935 r.
- Dane historyczne w artykule Ludność Poznania
Wedle stanu na koniec 2010 r. Poznań zamieszkiwało 551,6 tys. mieszkańców (piąte miejsce w kraju), a gęstość zaludnienia wyniosła 2 105 osób na kilometr kwadratowy. Kobiety stanowią 53,4% mieszkańców miasta (294,7 tys. osób). W Poznaniu mieszka 16,1% ludności województwa wielkopolskiego oraz 1,4% mieszkańców Polski[84].
Całą aglomerację poznańską (Poznań, powiat poznański oraz Skoki, Szamotuły oraz Śrem) zamieszkuje łącznie 957,4 tys. osób[85].
Współczynnik dzietności dla Poznania wynosi 1,3[84]. Dla zastępowalności pokoleń (aby poznaniaków nie ubywało) powinien on kształtować się na poziomie 2,1[86].
Struktura demograficzna mieszkańców Poznania wg danych GUS z 31 grudnia 2010 r.[84]:
| Opis |
Ogółem |
Kobiety |
Mężczyźni |
| jednostka |
osób |
% |
osób |
% |
osób |
% |
| populacja |
551 627 |
100 |
294 735 |
53,43 |
256 892 |
46,57 |
| wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) |
83 902 |
15,21 |
40 979 |
7,43 |
42 923 |
7,78 |
| wiek produkcyjny (18–65 lat) |
362 113 |
65,64 |
178 289 |
32,32 |
183 824 |
33,32 |
| wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) |
105 612 |
19,15 |
75 467 |
13,68 |
30 145 |
5,46 |
Najwyższa jak dotąd liczba ludzi mieszkała w Poznaniu na początku lat 90. Wedle danych GUS z 1990 r. w mieście zameldowanych było wówczas 590,1 tys. mieszkańców. Od tego momentu liczba ta wolno oraz stopniowo maleje. Ma to związek z przenoszeniem się mieszkańców do miejscowości w podpoznańskich gminach, a także z ogólnym trendem ujemnego przyrostu naturalnego. W ciągu ostatnich 15 lat liczba mieszkańców powiatu poznańskiego wzrosła o 36% z poziomu 240,7 tys. osób w 1995 r. do 327,1 tys. w roku 2010[87].
Wykres liczby ludności miasta Poznań na przestrzeni ostatnich 4 stuleci[87][88]: 
Ludzie związani z Poznaniem
Sprawdź hasło
pyra w Wikisłowniku
-
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Poznaniem.
Turystyka
Autobus turystyczny w Poznaniu
-
Osobny artykuł: Hotele w Poznaniu.
Pod koniec lipca 2010 r. na terenie Poznania oraz powiatu poznańskiego znajdowało się łącznie 139 obiektów noclegowych (w tym 94 hotele). Dysponowały one łącznie 12,1 tys. miejsc noclegowych (w hotelach – 8,6 tys. miejsc)[90].
Poznań jest czwartym najliczniej odwiedzanym przez turystów miastem w Polsce. W 2010 r. ze wszystkich obiektów noclegowych w mieście skorzystało łącznie 583,0 tys. turystów, w tym z hoteli – 457,0 tys. osób[90].
Z badań ruchu turystycznego wynika, że ok. 38% turystów przyjeżdża do miasta w celach biznesowych – osoby te uczestniczą w targach, konferencjach, spotkaniach biznesowych oraz szkoleniach. Kolejną najliczniejszą grupę składają się na turyści odwiedzający Poznań w celu zwiedzania, wypoczynku oraz rekreacji – stanowią oni ok. 30-35% ruchu turystycznego[91].
W Poznaniu istnieje 6 punktów informacji turystycznej (m.in. na dworcu kolejowym oraz lotnisku oraz na targach)[92]. Dodatkowo w mieście zainstalowano 7 turystycznych infokiosków multimedialnych[93].
Atrakcje turystyczne
-
Osobny artykuł: Zabytki Poznania.
Przez Poznań przebiegają trasy turystyczne: Trakt Królewsko-Cesarski, Szlak Piastowski, Szlak Romański, Trasa Kórnicka oraz Wielkopolska Droga św. Jakuba. Wokół miasta wytyczono tzw. Pierścień Rowerowy Dookoła Poznania połączony z centrum siedmioma szlakami dojazdowymi[94].
W mieście wdrażany jest nowy produkt turystyki kulturowej – Trakt Królewsko-Cesarski wiodący przez miejsca związane z osobami władców – królami oraz cesarzami. Trasę poprowadzono tak by pokazać zmiany w architekturze oraz rozwoju Poznania na przestrzeni wieków[95]. Trakt jest oznakowany na całej długości – zarówno dla pieszych, jak oraz podróżujących tramwajem (do obsługi ruchu turystycznego na tej trasie dostosowana była linia tramwajowa nr 17)[96]
Podstawowym deptakiem prowadzącym na Stare Miasto jest ulica Półwiejska. Znajduje się przy niej Centrum Handlu, Sztuki oraz Biznesu Stary Browar uznane w 2008 r. przez Międzynarodową Radę Centrów Handlowych (ICSC) za "najlepsze centrum handlowe na świecie"[97].
Na Starym Rynku da się znaleźć wzorcowy przykład architektury renesansowej – ratusz z trykającymi się na jego wieży koziołkami. Innymi ciekawymi budynkami na rynku są m.in. domki budnicze, waga miejska, czy odwach. Kolejnym cennym zabytkiem jest barokowa fara oraz przylegający do niej dawny kompleks kolegium jezuickiego. Na wzgórzu nad Starym Rynkiem góruje Zamek Królewski (odbudowa zamku zakończyć się ma w 2013 r.) wraz z fragmentem murów obronnych[98]. Najstarszą częścią miasta jest Ostrów Tumski, będący dawniej jednym z ośrodków władzy polskiego państwa. Znajduje się tam najstarsza w kraju katedra będąca miejscem pochówku pierwszych władców Polski oraz domniemanym miejscem chrztu Polski. Na wyspie archeolodzy odkryli pozostałości książęcego palatium z X wieku oraz kaplicę Dąbrówki[5].
Atrakcje dopełniają rozliczne zabytkowe kościoły, secesyjne kamienice, pomniki, a także monumentalne budowle dawnej Dzielnicy Cesarskiej wzniesione wokół Parku Wieniawskiego – m.in. Zamek Cesarski, Aula oraz Collegium Minus UAM oraz opera. Dla osób spragnionych obcowania z przyrodą swoje podwoje otwierają dwa ogrody zoologiczne: Stare oraz Nowe Zoo, ogród botaniczny, park Wilsona z palmiarnią oraz inne zabytkowe parki.
Wizytówką miasta są tereny rekreacyjne wokół Jeziora Maltańskiego. nieoczekiwanie licznych tras rowerowych oraz spacerowych wokół toru regatowego zlokalizowano tam takie atrakcje, jak: całoroczny stok narciarski Malta Ski wzniesiony na Kopcu Wolności, pole do minigolfa, Bula Park, całoroczna kolejka górska Adrenaline, ogród zoologiczny (Nowe Zoo), park wodny Termy Maltańskie, centrum handlowe Galeria Malta oraz place zabaw, punkty gastronomiczne oraz centrum SPA. W sezonie letnim po akwenie pływa fontanna tryskająca na wysokość 60 m, wzdłuż północnego brzegu jeziora kursuje kolejka wąskotorowa Maltanka, a przy stoku narciarskim działa letni tor saneczkowy oraz kino letnie[99].
Do dnia dzisiejszego na terenie Poznania zachowało się 15 fortów wzniesionych przez Niemców w XIX wieku. Są one pozostałością systemu fortyfikacji dawnej Twierdzy Poznań[100]. Aktualnie turyści zwiedzać potrafią trzy obiekty – Fort Va przy ul. Lechickiej[101], Fort III w Nowym Zoo na Malcie[102] oraz Fort VII, w którym funkcjonuje Muzeum Martyrologii Wielkopolan.
Poznań ma także zabytki architektury przemysłowej (m.in. Stary Browar, Stara Gazownia, czy Stara Rzeźnia) oraz nowoczesne obiekty sportowe (m.in. piłkarski Stadion Miejski, tor regatowy Malta, kompleks basenów sportowych w Termach Maltańskich, czy wyścigowy Tor Poznań). Odwiedzić tu da się najstarsze oraz równocześnie największe centrum wystawiennicze w Polsce – Międzynarodowe Targi Poznańskie.
W sezonie letnim po Poznaniu kursuje zabytkowy tramwaj turystyczny na linii nr 0 oraz autobus turystyczny (tzw. "ogórek") na linii nr 100[103].
W czerwcu 2012 r. na Ostrowie Tumskim otwarty zostanie rezerwat archeologiczny, w którym zobaczyć da się będzie m.in. wyłączny na świecie zachowany fragment wału obronnego z X wieku (wał grodu Mieszka I)[104].
Do końca 2012 r. na poznańskiej Śródce, nad brzegiem Warty, powstanie Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego. Będzie to multimedialne muzeum prezentujące wirtualnie wykreowaną przeszłość grodu na Ostrowie Tumskim oraz ponad tysiącletnią historię państwa polskiego (m.in. chrzest, złoty wiek, rozbiory, milenium, XXI wiek)[105].
Każdego roku dzieją się w Poznaniu rozliczne festyny oraz jarmarki, w których uczestniczą tłumy mieszkańców oraz turystów. Do imprez, które na stałe wpisane są do kalendarza, należą m.in.: Kaziuk (marzec), Dni Ułana (kwiecień), Jarmark Świętojański (czerwiec), Warkocz Magdaleny (lipiec), Ogólnopolski Festiwal Dobrego Smaku (sierpień), Dni Pyrlandii (wrzesień), Jarmark Franciszkański (wrzesień), Święto Chleba (wrzesień), Imieniny ulicy Święty Marcin (listopad) oraz Betlejem Poznańskie (grudzień)[106][107].
W podpoznańskich gminach na turystów także czekają rozliczne atrakcje. Należą do nich m.in.: park linowy Cascader Park w Kobylnicy, baza Moto-Armii w Golęczewie (przejażdżki pancernym sprzętem militarnym po poligonie, market militarny), skansen miniatur Szlaku Piastowskiego w Pobiedziskach, kompleks pałacowy w Rogalinie (pałac, wozownia, galeria malarstwa, park ze słynnymi "dębami rogalińskimi"), kompleks zamkowy w Kórniku (zamek, oficyny, wozownia, największe w Polsce arboretum), Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach, Park Krajobrazowy Puszcza Zielonka z wieżą widokową na Dziewiczej Górze, Wielkopolski Park Narodowy, a także Muzeum Narodowe Rolnictwa oraz Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie ze swoimi oddziałami – Muzeum Przyrodniczo-Łowieckim w Uzarzewie oraz Skansenem oraz Muzeum Pszczelarstwa w Swarzędzu.
Rekreacja
W Poznaniu wyznaczono 4 letnie kąpieliska[108]:
Oświata
W 2009 r. w Poznaniu znajdowało się 91 szkół podstawowych, 85 gimnazjów, 6 liceów profilowanych, 24 techników dla młodzieży, 48 liceów ogólnokształcących dla młodzieży, 9 szkół artystycznych, 68 szkół policealnych dla dorosłych oraz wiele innych szkół uzupełniających oraz dla dorosłych[109].
W 2009 roku miasto miało 181 przedszkoli, z czego 119 było prowadzonych przez urząd miasta. Ponadto w Poznaniu znajdowały się 3 przedszkola specjalne oraz 2 punkty przedszkolne[110].
Wyższe uczelnie
-
Poznań jest czwartym ośrodkiem akademickim w Polsce. W 2010 r. funkcjonowało tu 26 szkół wyższych, na których studiowało łącznie 133,6 tys. osób. Spośród poznańskich szkół wyższych 5 z nich stanowiły uniwersytety. Największą poznańską uczelnią jest Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, na którym kształci się 39,7 tys. osób[111][112]. W Poznaniu studiuje ponad 1,7 tys. obcokrajowców, najwięcej z nich na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego[113].
W rankingu uczelni akademickich przeprowadzonym w 2011 r. przez miesięcznik edukacyjny "Perspektywy" najwyżej ocenione zostały: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (4. miejsce), Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego (10. miejsce), Politechnika Poznańska (17. miejsce) oraz Uniwersytet Ekonomiczny (28. miejsce). W badaniu uwzględniono 90 wyższych uczelni z całego kraju[114].
W rejonie Poznania działa 18 placówek naukowo-badawczych Polskiej Akademii Nauk, które zatrudniają łącznie 1,1 tys. pracowników. Należą do nich m.in.: Instytut Chemii Bioorganicznej PAN wraz z Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym, Instytut Dendrologii PAN, Instytut Fizyki Molekularnej PAN, Instytut Genetyki Człowieka PAN, Instytut Genetyki Roślin PAN, Instytut Środowiska Rolniczego oraz Leśnego PAN, czy Centrum Badań Kosmicznych PAN z towarzyszącym mu Obserwatorium Astrogeodynamicznym w Borówcu[115].
Kultura oraz sztuka
W Poznaniu działają rozliczne instytucje kulturalne, w tym – opera (Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki) oraz 7 teatrów z własną sceną (m.in. Teatr Animacji, Teatr Nowy oraz Teatr Polski) oraz 9 teatrów bez profesjonalnej sceny (m.in. Łejery, Platforma Artystyczna O.B.O.R.A., Teatr Biuro Podróży, czy Teatr Strefa Ciszy)[116], a także filharmonia, 13 kin (w tym 5 multipleksów, 2 kina 5D oraz kino IMAX 3D)[117] oraz 28 muzeów (m.in. Makiety Dawnego Poznania, Muzeum Bambrów Poznańskich, Galeria Malarstwa oraz Rzeźby Muzeum Narodowego, Muzeum Instrumentów Muzycznych, Muzeum Powstania Poznańskiego – Czerwiec 1956, czy Centrum Wycieczkowe Lech)[118]. W mieście funkcjonuje także ponad 40 galerii sztuki (z największą – Galerią Miejską Arsenał)[119], 20 chórów (m.in. Chór Akademicki UAM, Poznańskie Słowiki, czy Poznański Chór Katedralny) oraz rozliczne orkiestry, zespoły muzyczne oraz folklorystyczne[120].
W Poznaniu działa Orkiestra Kameralna Polskiego Radia "Amadeus" pod dyrekcją Agnieszki Duczmal, a także balet (Polski Teatr Tańca) prezentujący swoje spektakle widzom na całym świecie[8][121]. W stolicy Wielkopolski funkcjonuje także TV Studio Filmów Animowanych produkujące animowane filmy lalkowe oraz rysunkowe[122].
W mieście funkcjonuje także najstarszy w całym kraju squat - Rozbrat stanowiący centrum kultury alternatywnej oraz miejsce spotkań aktywistów poznańskiej sekcji Federacji Anarchistycznej, grup Rytmy Oporu oraz Jedzenie Zamiast Bomb. W ramach funkcjonowania tego ośrodka organizowane są rozliczne koncerty, dyskusje oraz spotkania z działaczami społecznymi oraz happeningi oraz protesty społeczne. W śród imprez cyklicznych odbywających się na Rozbracie wyróżnić da się urodziny squatu oraz Festiwal Sztuki DIY (Do It Yourslef).[123]
W zabytkowym gmachu Drukarni Concordia powstało pierwsze w Polsce centrum designu oraz kreatywności – Concordia Design[124].
Instytucje kulturalne w Poznaniu:
W stolicy Wielkopolski dzieją się rozliczne festiwale, w tym najbardziej rozpoznawalne – Malta Festival (teatralny), Ale Kino! (filmów dla dzieci oraz młodzieży), Animator (filmów animowanych), Off Cinema (filmów niezależnych), Transatlantyk (filmu oraz muzyki), Art & Fashion Festival (mody oraz sztuki), czy Międzynarodowy Festiwal Rzeźby Lodowej[8].
Co 5 lat organizowane są w Poznaniu międzynarodowe konkursy skrzypcowe oraz lutnicze im. Henryka Wieniawskiego[8].
Poznań kandydował do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2016, jednak w 2010 r. nie stał się zakwalifikowany do II etapu konkursu.
Historia kultury muzycznej w Poznaniu
Powstanie biskupstwa uczyniło z Poznania pierwszy ośrodek chorału, wprowadzonego tu przez benedyktynów. Jednym z biskupów poznańskich był Jan Łodzia, uważany za bardzo muzykalnego, twórca polskiej sekwencji. W 1400 roku po raz pierwszy wzmiankowano o organach w Poznaniu. Z XV wieku są przekazy o wykonywaniu misteriów w kościele Bożego Ciała. W XVI wieku głównymi ośrodkami muzyki religijnej były katedra oraz kolegiata. Muzykę świecką pielęgnowała rodzina Górków, której członkowie byli mecenasami Hermanna Fincka. Zadedykował on im swój traktat Musica practica (1556). Przedstawiany jako wybitny kompozytor tego okresu jest Jan Brant zw. „Posnaniensis”. Przed 1650 powstał stały zespół muzyczny w katedrze, złożony z 5 śpiewaków oraz 8 instrumentalistów. W najbogatszych kościołach działały kapele, np. w 1774 roku 12-osobowa kapela kolegiacka. W latach 1783–1784 w budynku kolegium jezuickiego odbyły się pierwsze przedstawienia operowe, wykonane przez zespół Wojciecha Bogusławskiego[125].
Sport
-
Osobny artykuł: Sport w Poznaniu.
W 2011 r. funkcjonowało w Poznaniu 105 młodzieżowych centrów sportu, które skupiały 4,5 tys. młodych sportowców. Poznański oddział Akademickiego Związku Sportowego tworzyło 26 klubów mających ponad 300 sekcji sportowych, rekreacyjnych oraz turystycznych. Zrzeszonych w nich było ponad 6 tys. studentów[126].
Najbardziej utytułowaną drużyną w mieście jest KKS Lech Poznań – sześciokrotny Mistrz Polski w piłce nożnej, pięciokrotny zdobywca Pucharu Polski oraz czterokrotny Superpucharu Polski. Drużyna KS Warta Poznań zdobyła dwukrotnie tytuł Mistrza Polski w piłce nożnej. Zespoły KS Pocztowiec Poznań oraz WKS Grunwald Poznań odnoszą sukcesy na arenie krajowej oraz międzynarodowej w hokeju na trawie. Pozostałe I-ligowe zespoły z Poznania to: INEA AZS Poznań (koszykówka kobiet), MUKS Poznań (koszykówka kobiet), PBG Basket Poznań (koszykówka mężczyzn), PSŻ Poznań (żużel), WKS Grunwald Poznań (piłka ręczna mężczyzn), KS AZS-AWF Poznań (piłka ręczna kobiet), KS AZS-AWF Poznań (hokej na trawie), KS Warta Poznań (hokej na trawie), KS Posnania (rugby) oraz Kozły Poznań (futbol amerykański)[127].
W stolicy Wielkopolski organizowane są rozliczne międzynarodowe oraz ogólnopolskie imprezy sportowe. Na poznańskim Torze Regatowym Malta cyklicznie dzieją się zawody Pucharu Świata, Mistrzostw Europy oraz Świata w wioślarstwie oraz kajakarstwie, a także ogólnopolskie zawody smoczych łodzi. Na stałe do kalendarza tenisistów wpisał się Międzynarodowy Turniej Tenisowy „Poznań Porsche Open”. Na basenie olimpijskim Term Maltańskich dzieją się zawody pływackie, a w halach MTP organizowane są międzynarodowe oraz krajowe zawody konne w skokach przez przeszkody. Na Torze Poznań dzieją się natomiast zawody Wyścigowych Samochodowych Mistrzostw Polski oraz Wyścigowych Motocyklowych Mistrzostw Polski[128].
Każdej jesieni w Poznaniu przebiega się bieg maratoński „Poznań Maraton”. W 2011 r. na starcie biegu stanęło 4,7 tys. osób z 35 krajów[129].
Wybrane imprezy sportowe zorganizowane w Poznaniu[130]:
W 2006 oraz 2007 r. przez Poznań przebiegała trasa wyścigu kolarskiego Tour de Pologne[131][132].
Poznań jest jednym z miast-gospodarzy Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej Euro 2012[133].
Stolica Wielkopolski ubiegała się o organizację Letnich Igrzysk Olimpijskich Młodzieży 2010 oraz Letniej Uniwersjady w 2007, 2009 oraz 2011 r. Miasto przegrało jednak rywalizację z Singapurem, Bangkokiem, Belgradem oraz chińskim Shenzhen.
Wspólnoty religijne
Muzułmańskie Centrum Kulturalno-Oświatowe w Poznaniu
Cerkiew prawosławna św. Mikołaja w Poznaniu
Poznań jest siedzibą kurii archidiecezji poznańskiej Kościoła rzymskokatolickiego, która powstała z pierwszego biskupstwa misyjnego w Polsce ustanowionego w 968 roku. Główną świątynią tego Kościoła w mieście jest bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra oraz Pawła leżąca na Ostrowie Tumskim. Drugą świątynią w Poznaniu jest kolegiata MB Nieustającej Pomocy oraz św. Marii Magdaleny zwana także poznańską farą.
-
W Poznaniu istnieje parafia greckokatolicka pw. Opieki Matki Bożej, która trzeba do eparchii wrocławsko-gdańskiej. Nabożeństwa tej parafii dzieją się w kościele rzymskokatolickim pw. Przenajświętszej Krwi Pana Jezusa.
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny ma w Poznaniu cerkiew pw. św. Mikołaja (konkatedralną oraz równocześnie parafialną), która trzeba do diecezji łódzko-poznańskiej.
Miasto ma dwie parafie starokatolickie. Pierwsza tj. parafia polskokatolicka św. Kazimierza powstała w 1947 oraz przebiega swoje nabożeństwa w kościele św. Kazimierza. Druga parafia trzeba do Reformowanego Kościoła Katolickiego.
Kościół ewangelicko-augsburski ma 1 parafię skupioną wokół kościoła Łaski Bożej. Na terenie tej parafii w zielonym pawilonie przy ul. Obozowej 5 dzieją się pewne spotkania Kościoła ewangelicko-reformowanego. Kościół Świętego Krzyża przy ul. Ogrodowej jest świątynią Kościoła ewangelicko-metodystycznego. W Poznaniu istnieje także zbór Kościoła Zielonoświątkowego w RP[134].
W dniach 29 grudnia 2009 do 2 stycznia 2010 mieszkańcy Poznania oraz okolicznych miejscowości gościli młodych z całego świata. Poznań stał się etapem Pielgrzymki Zaufania przez Ziemię, której organizatorem jest ekumeniczna Wspólnota Taizé.
Kościół Chrześcijan Baptystów ma w Poznaniu 4 zbory, które posiadają swoje kaplice: kaplica I Zboru Chrześcijan Baptystów "Wspólnota Nowego Narodzenia" oraz kaplica II Zboru Chrześcijan Baptystów "Koinonia".
W Poznaniu swoje zbory posiadają takie kościoły protestanckie jak: Ewangeliczny Kościół Reformowany, Kościół Chrześcijański Arka, Zbór Ewangeliczny "Agape", Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Reformowany Adwentystów Dnia Siódmego. W mieście działają także bracia polscy oraz kongregacja Towarzystwa Przyjaciół (kwakrzy).
Z pozostałych wyznań chrześcijańskich w Poznaniu działają: chrystadelfianie, Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, Kościół Nowoapostolski, zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego „Epifania” oraz osiem Sal Królestwa Świadków Jehowy.
W mieście istnieje dom modlitw Muzułmańskiego Związku Religijnego. Drugą muzułmańską grupą wyznaniową w Poznaniu jest Liga Muzułmańska w RP[135] mająca swój meczet w Poznaniu .
Działa tu także filia Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, która ma w mieście swoją synagogę.
Co tydzień w Poznaniu dzieją się praktyki Związku Garuda w Polsce[136]. W mieście istnieje także świątynia buddyjska Engakuin (Sōtō Zen oraz Ningma) oraz ośrodek buddyzmu Diamentowej Drogi[137].
Bezpieczeństwo publiczne
Poznań oraz powiat poznański posiadają wspólne jednostki organizacyjne Policji oraz Państwowej Straż Pożarnej. Komenda Miejska PSP w Poznaniu zatrudnia łącznie 495 funkcjonariuszy. Zabezpieczenie operacyjne miasta stanowi 7 jednostek ratowniczo-gaśniczych (JRG), których przeważajaca ilość ma własną specjalizację. Działania ratownicze wspomaga na terenie miasta 5 Ochotniczych Straży Pożarnych, wśród których jest grupa ratownictwa specjalistycznego oraz jednostka ratownictwa wodnego działająca w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym. Ponadto funkcjonują 2 zakładowe jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz jednostka Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej w Krzesinach[138]. W 2009 r. na terenie Poznania straż pożarna odnotowała 5064 zdarzenia, z tego 1761 pożarów, 2819 miejscowych zagrożeń oraz 484 fałszywe alarmy[139].
Komenda Miejska Policji w Poznaniu ma na terenie miasta 7 komisariatów[140]. W 2009 r. na terenie Poznania policja odnotowała 27,8 tys. przestępstw, co przy porównaniu z 2008 rokiem stanowiło ich wzrost o 10,8%. Wśród wszystkich stwierdzonych dominowały przestępstwa kryminalne (85,2% wszystkich), z których najwięcej było kradzieży (43,7% przestępstw kryminalnych). Wskaźnik wykrywalności sprawców poznańskich przestępstw w 2009 roku wynosił 54,3%[139].
Z funduszy Urzędu Miasta Poznania od 2000 roku wdrażany jest system monitoringu wizyjnego, mający poprawić bezpieczeństwo oraz wykrywalność przestępstw. Stanowiska podglądu kamer leżą w komendzie miejskiej oraz 5 komisariatach policji. Założono, że docelowo w Poznaniu będzie funkcjonować ok. 200 kamer[141]. Wedle danych z 2008 roku w użyciu było ok. 170 kamer[142].
W Poznaniu funkcjonuje straż miejska, która w 2009 roku przyjęła 66,5 tys. interwencji od osób fizycznych oraz instytucji, z czego 1663 stanowiły zgłoszenia różnego rodzaju awarii[139].
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Skrajne współrzędne. Powyżej podana pojedyncza para współrzędnych wyznacza centroidu wyliczony przez Geopoz
- ↑ Johann Georg Theodor Grässe: Orbis latinus oder Verzeichniss der lateinischen Benennungen der bekanntesten Städte etc., Meere, Seen, Berge und Flüsse in allen Theilen der Erde nebst einem deutsch-lateinischen Register derselben.. T. Ein Supplement zu jedem lateinischen und geographischen Wörterbuche. Dresden: G. Schönfeld's Buchhandlung (C. A.Werner), 1861, s. 162. [dostęp 2010-01-10].
- ↑ Ludność. Stan oraz struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Podstawowy Urząd Statystyczny, 2010-11-02. ISSN 1734-6118.
- ↑ Starostwo Powiatu Poznańskiego (www.powiat.poznan.pl), Powiat - Charakterystyka - O powiecie, 27.10.2011, nullwww.powiat.poznan.pl/o-powiecie-1-129.html
- ↑ 5,0 5,1 Poznań - Miejski Informator Multimedialny, Odkrycie Palatium Mieszka I, 28.10.2011, nullwww.poznan.pl/palatium/
- ↑ 6,0 6,1 Internetowy System Aktów Prawnych, Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Poznań - historyczny zespół miasta”, Dz.U. 2008 nr 219 poz. 1401, nullisap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082191401
- ↑ GUS, Bank Danych Lokalnych (Szkolnictwo wyższe – Szkoły Wyższe), 2010 r., nullwww.stat.gov.pl/bdl/html/indeks.html
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Kultura, 11.04.2012, nullwww.poznan.pl/mim/kultura/
- ↑ Międzynarodowe Targi Poznańskie (O firmie), 27.10.2011, nullwww.mtp.pl/all/pl/o_firmie/
- ↑ Portal „Wirtualna Polska” oraz tygodnik „Przekrój”, 2009-06-18, nullwiadomosci.wp.pl/kat,1347,title,Ranking-miast-polskich-gdzie-sie-zyje-najlepiej,wid,11232108,wiadomosc_prasa.html?ticaid=1d31c
- ↑ Powierzchnia oraz ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Podstawowy Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
- ↑ Dane wyliczone w Geoportalu Głównego Urzędu Geodezji oraz Kartografii
- ↑ Włodzimierz Łęcki: 365 zagadek o Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2010, s. 87.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Środowisko naturalne. W: Raport o stanie miasta 2003. Urząd Miasta Poznania Wydział Rozwoju Miasta, s. 10-11.
- ↑ Program Ochrony Środowiska dla miasta Poznania na lata 2009-2012. Urząd Miasta Poznania, 2009, s. 30-31. (Uchwała Nr LIV/729/V/2009 Rady Miasta Poznania z dnia 12 maja 2009 r.)
- ↑ BBC Weather Average conditions for Poznan, Poland (ang.). [dostęp 2008-12-18].
- ↑ 6.3.3. Warunki meteorologiczne kształtujące proces rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń. W: Raport o stanie środowiska w Wielkopolsce w roku 2000. Poznań: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, 2001.
- ↑ Studium uwarunkowań oraz kierunków zagospodarowania przestrzennego, Tom 1 Uwarunkowania, 2.4. TERENY ZIELENI
- ↑ Włodzimierz Łęcki: 365 zagadek o Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2010, s. 13.
- ↑ ROZPORZĄDZENIE NR 22/08 WOJEWODY WIELKOPOLSKIEGO z dnia 4 września 2008 r. w sprawie ustanowienia obszaru chronionego krajobrazu „Dolina Cybiny w Poznaniu” Link
- ↑ PLH300005 Fortyfikacje w Poznaniu, Linki nullnatura2000.gdos.gov.pl/
- ↑ PLH300001 Biedrusko, Link nullnatura2000.gdos.gov.pl
- ↑ PLH300038 Dolina Cybiny, Link nullnatura2000.gdos.gov.pl/
- ↑ PLB300013 Dolina Samicy, Link nullnatura2000.gdos.gov.pl/
- ↑ Pełen tekst Statutu Miasta Poznania
- ↑ Kazimierz Rymut: Nazwy Miast Polski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. ISBN 83-04-02436-5.
- ↑ Zofia oraz Karol Zierhofferowie, Nazwy miast Wielkopolski, Poznań 1987, Wydawnictwo Poznańskie ISBN 83-210-0680-9
- ↑ Maria Rutowska, "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941" Instytut Zachodni, Poznań 2003, ISBN 83-87688-42-8
- ↑ Nawrocki S., Terror policyjny w Kraju Warty 1939-1945, Poznań 1973
- ↑ Raport o stania miasta Poznania. Urząd Miasta Poznania Wydział Rozwoju Miasta, 2003. [dostęp 2010-10-01]. s. 16.
- ↑ Wojciech Dziemianowicz, Ranking atrakcyjności inwestycyjnej miast Polski – Refleksje po czterech edycjach badań, Prace oraz Studia Geograficzne, Warszawa 2005
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Inwestycje zagraniczne w Poznaniu, 27 listopada 2010, nullwww.poznan.pl/mim/public/s8a/news.html?co=print&id=41361&instance=1010&lang=pl&parent=0
- ↑ Podstawowy Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Katowicach, Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2009 r., Katowice 2011, nullwww.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_rn_pkb_rachunki_regionalne_w_2009.pdf
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miasta Poznania (Ocena ratingowa Poznania – Komunikat z oceną ratingową z 14.06.2011 r.), 14 października 2011, nullbip.um.poznan.pl/bip/public/bip/documents.html?co=print&id=1742&parent=291&instance=1001&lang=pl&lhs=bip_finanse&rhs=null
- ↑ Urząd Statystyczny w Poznaniu, Biuletyn Statystyczny Miasta Poznania – IV kwartał 2010, nullwww.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/poznan/ASSETS_poznan_12_2010.pdf
- ↑ GUS - Bank Danych Lokalnych (Rynek pracy - Pracujący łącznie z rolnictwem indywidualnym - Pracujący wg sektorów ekonomicznych oraz płci PKD 2007), dane za 2010 r., 13.02.2012, nullwww.stat.gov.pl/bdl/app/dane_podgrup.dims?p_id=947914&p_token=0.36377093760728285
- ↑ GUS, Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów oraz powiatów (stan w końcu stycznia 2012 r.) (pol.). [dostęp 27.02.2012].
- ↑ Najwyższe dochody budżetów gmin oraz miast na 1 mieszkańca - stan na 31.12.2009 r.. Podstawowy Urząd Statystyczny. [dostęp 2011-10-14].
- ↑ Urząd Miasta Poznania - Wydział Gospodarki Komunalnej oraz Mieszkaniowej, Program drogowy miasta Poznania na lata 2008 - 2015, Poznań 2008, [1]
- ↑ Portal "drogi.inzynieria.com", źródło – Gazeta Wyborcza, Obwodnica Poznania za 9 miliardów?, 2008-09-01, nulldrogi.inzynieria.com/cat/5/art/11150
- ↑ Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu (Drogi publiczne w administracji ZDM – Ulice ZDM), 23 października 2011, nullwww.zdm.poznan.pl/news.php?site=ulice
- ↑ Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu (O firmie), 23 października 2011, nullwww.zdm.poznan.pl/about.php
- ↑ 43,0 43,1 Dworzec Polski S.A. – Rozkład jazdy pociągów, 23.10.2011, nullrozklad-pkp.pl/
- ↑ Bogdan Bresch: Transport w aglomeracjach miejskich zintegrowany z infrastrukturą kolejową. Wielkopolska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa, 2010. [dostęp 2010-10-01].
- ↑ PKP S.A. - portal "robisie.eu" (Komunikujemy - POZNAŃ nowy GŁÓWNY), 27.02.2012, nullrobisie.eu/komunikujemy
- ↑ Gazeta Wyborcza, Seweryn Lipoński, Pociąg Moskwa - Paryż wkrótce też dla poznaniaków, 14.12.2011, nullpoznan.gazeta.pl/poznan/1,36037,10813160,Pociag_Moskwa___Paryz_wkrotce_tez_dla_poznaniakow.html
- ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa. [dostęp 6 lutego 2009].
- ↑ 48,0 48,1 48,2 Port Lotniczy Poznań – Ławica im. Henryka Wieniawskiego (Mapa połączeń – Rozkład lotów), Rozkład lotów - II kwartał 2012 (pol.). [dostęp 05.05.2012].
- ↑ Gazeta Wyborcza oraz PAP, W Poznaniu ruszyło Europejskie Centrum Symulatorowe samolotów Cirrus, 2011-10-25, nullgospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,33181,10533347,W_Poznaniu_ruszylo_Europejskie_Centrum_Symulatorowe.html
- ↑ Aero Poznań, Europejskie Centrum Symulatorowe Cirrusa zaprasza do Poznania, 08.04.2011, nullwww.poznan.aero/sim_pl
- ↑ Gazeta Wyborcza, Będzie nowa wieża na Ławicy. Jest pozwolenie, 05.04.2012, nullpoznan.gazeta.pl/poznan/1,36037,11490299,Bedzie_nowa_wieza_na_Lawicy__Jest_pozwolenie.html
- ↑ 31 Baza Lotnictwa Taktycznego Poznań Krzesiny (O nas – Struktura oraz zadania bazy), 15 października 2011, nullwww.31blot.sp.mil.pl/31blot.php?m=31blot&str=struktura
- ↑ Aeroklub Poznański (lotniska – Kobylnica EPPK), 15 października 2011, nullwww.aeroklub.poznan.pl/artykuly.php?id=42
- ↑ Airport-Biernat (Lotnisko – Informacje), 15 października 2011, nullwww.airport-biernat.pl/31,informacje.html
- ↑ 55,0 55,1 Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu (Komunikacja - Schematy sieci), 27.10.2011, nullwww.ztm.poznan.pl/komunikacja/schematy-sieci/
- ↑ Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu (Inwestycje - Franowo / Przedłużenie PST), 27.10.2011, nullwww.ztm.poznan.pl/inwestycje/
- ↑ Rynek Kolejowy, Poznań inwestuje w transport publiczny, 27 maja 2011, nullwww.rynek-kolejowy.pl/24415/Poznan_inwestuje_w_transport_publiczny.htm
- ↑ Portal "urbanistyka.info", Biuletyn Instytutu Geografii Społeczno-Ekonomicznej oraz Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (seria „Rozwój Regionalny oraz Polityka Regionalna”), Bartosz Majewski oraz Michał Beim, 2008 r., Dostępność komunikacji publicznej w Poznaniu, nullwww.urbanistyka.info/content/dost%C4%99pno%C5%9B%C4%87-komunikacji-publicznej-w-poznaniu
- ↑ Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu (Bilety - Bilety w telefonie komórkowym / Biletomaty), 28.12.2011, nullwww.ztm.poznan.pl/bilety/cennik2010/
- ↑ Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu (O ZTM), 17.02.2012, nullwww.ztm.poznan.pl/oztm/o-ztm/; Integracja – Związek Międzygminny, 17.02.2012, nullwww.ztm.poznan.pl/integracja/zmtap/; Integracja - Linie aglomeracyjne, 17.02.2012, nullwww.ztm.poznan.pl/integracja/linie-aglomeracyjne/
- ↑ Seweryn Lipoński: I tak się trudno rozstać, czyli ikarusy zawracają. Gazeta.pl, 19 stycznia 2010. [dostęp 11 lutego 2010].
- ↑ MPK Poznań (Projekty - Autobusy na Euro 2012), „Unijne” autobusy na Euro 2012, 28.07.2010, nullwww.mpk.poznan.pl/projekty/1094-unijne-autobusy-na-euro-2012; Midi-busy z maxi - komfortem, 24.02.2011, nullwww.mpk.poznan.pl/projekty/1432-midi-busy-z-maxi-komfortem; (Projekty - Przetarg na tramwaje) Unijne miliony na poznańskie tramwaje, 04.02.2011, nullwww.mpk.poznan.pl/historia-przetargu/1381-unijne-miliony-na-poznanskie-tramwaje; Gazeta Wyborcza, Moderus Beta: trochę lepszy oraz tańszy, 16.03.2011, nullpoznan.gazeta.pl/poznan/1,36037,9268436,Moderus_Beta__troche_lepszy_i_tanszy__WIDEO_.html
- ↑ Strona o poznańskiej komunikacji "www.kmpk.cba.pl" (Zajezdnie), 04.11.2011, nullwww.kmpk.cba.pl/; forum transportowe, Nov 12 2007, nullwww.pectrans.com.pl/index.php?showtopic=11331; portal "zabikowo.net", Zajezdnie, 07.11.2011, nullwww.zabikowo.net/~kmpoznan/old/zaj.htm
- ↑ MPK Poznań, Wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę zajezdni na Franowie, 06.09.2011, nullwww.mpk.poznan.pl/aktualnosci/1749-wmurowanie-kamienia-wegielnego-pod-budowe-zajezdni-na-franowie
- ↑ Zarządzenie Wojewody Wielkopolskiego Nr 70/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r. Nr 55, poz. 1239)
- ↑ Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 163, poz. 1161)
- ↑ Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
- ↑ Art. 8. (Statutu Osiedla Żegrze) Uchwała Nr LXXVI/1139/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 31 sierpnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r., Nr 240, poz. 4484)
- ↑ Wydział Wspierania Jednostek Pomocniczych Miasta (WJPM). W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2010-02-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Assen (Holandia). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Brno (Republika Czeska). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Charków (Ukraina). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Győr (Węgry). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Hanower (Republika Federalna Niemiec). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Jyväskylä (Finlandia). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Kutaisi. Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Nablus (Palestyna). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, hrabstwo Nottinghamshire (Wielka Brytania). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Pozuelo de Alarcon (Hiszpania). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Ra'anana. Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Rennes (Francja). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Shenzhen (Chiny). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ Miasta partnerskie, Toledo (Ohio, USA). Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2011-07-21].
- ↑ 84,0 84,1 84,2 Porównanie jednostek terytorialnych – Stan ludności oraz ruch naturalny (2010 r.) (pol.). W: Podstawowy Urząd Statystyczny – Bank Danych Lokalnych [on-line]. 2011-10-20.
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Wiadomości z Magistratu – Ludność Poznania, 2011-07-20, nullwww.poznan.pl/mim/public/wiadmag/news.html?co=print&id=45664
- ↑ Gazeta Prawna, Bartosz Marczuk, Rekord urodzeń, ale Polaków wciąż ubywa, 19 stycznia 2010, nullpraca.gazetaprawna.pl/artykuly/390991,rekord_urodzen_ale_polakow_wciaz_ubywa.html
- ↑ 87,0 87,1 Przeistoczenie cechy na przestrzeni lat – Stan ludności oraz ruch naturalny – Ludność wg miejsca zameldowania/zamieszkania oraz płci (1995–2010 r.) (pol.). W: Podstawowy Urząd Statystyczny – Bank Danych Lokalnych [on-line]. 2011-10-20.
- ↑ Fakty oraz liczby – Statystyki, wykresy – Dawny Poznań. W: Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl) [on-line]. 2011-10-20.
- ↑ Głos Wielkopolski, 27 kwietnia 2012, str. 8,9
- ↑ 90,0 90,1 Urząd Statystyczny w Poznaniu, Turystyka w województwie wielkopolskim w 2010 r., maj 2011, nullwww.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/poznan/ASSETS_turystyka_2010.pdf
- ↑ Q – Market Research, Ruch turystyczny przyjazdowy krajowy oraz zagraniczny oraz wykorzystanie bazy konferencyjnej Poznania oraz aglomeracji, lipiec-listopad 2004, nullwww.poznan.pl/mim/public/s8a/documents.html?co=print&id=11160&parent=1398&instance=1011&lang=pl&lhs=s8a&rhs=null
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl) – Turystyka (Punkty informacji), 2011-10-23, nullwww.poznan.pl/mim/public/turystyka/class.html?id_klasy=55&typ=M
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Infokioski - nowa jakość obsługi turystów, 2011-05-20, nullwww.poznan.pl/mim/public/wiadmag/news.html?co=print&id=44592
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Turystyka – Poznaj Poznań, 20 października 2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/turystyka/?lang=pl
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu, 20 października 2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/trakt/
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Innowacje na Trakcie: zwiedź Trakt Królewsko-Cesarski tramwajem albo pieszo!, 2012-04-24, nullwww.poznan.pl/mim/trakt/news/innowacje-na-trakcie-zwiedz-trakt-krolewsko-cesarski-tramwajem-lub-pieszo,51637.html
- ↑ Stary Browar (Nagrody oraz wyróżnienia), 23 października 2011, nullstarybrowar5050.com/miejsce/starybrowar/nagrody
- ↑ Komitet Odbudowy Zamku Królewskiego w Poznaniu (Zamek), 28.10.2011, nullwww.zamek-krolewski.poznan.pl/
- ↑ Strona internetowa Stowarzyszenia Wyższej Użyteczności Malta.Poznan.EU, "Malta - najpiękniejsze miejsce Poznania!" (Plan Malty), 21.03.2012, nullwww.maltapoznan.eu/Plan_Malty,10469.html
- ↑ Strona "Wszystko o poznańskich fortyfikacjach" (Forty), 21.03.2012, nullwww.fortyfikacje-poznan.yoyo.pl/forty.html
- ↑ Kernwerk - Stowarzyszenie Miłośników Fortyfikacji (Fort Va), 20.04.2012, nullkernwerk.pl/fortva.html
- ↑ Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji (Fort 3), 20.04.2012, nullwww.fort3.pl/
- ↑ Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu (Turystyka - Linie Turystyczne), 21.03.2012, nullwww.mpk.poznan.pl/turystyka
- ↑ Portal "epoznan.pl", Rezerwat archeologiczny: otwarcie w czerwcu, 17 maja 2012 roku, nullepoznan.pl/news-news-32608-Rezerwat_archeologiczny_otwarcie_w_czerwcu
- ↑ Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego (Opis projektu), 28.10.2011, nullwww.trakt.poznan.pl/3-1-interaktywne-centrum-historii-ostrowa-tumskiego-w-poznaniu-kolebki-panstwowosci-i-chrzescijanstwa-w-polsce/
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Co? Gdzie? Kiedy?, 04.11.2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/events/index.html?lang=pl
- ↑ Portal "poznan.gdzieco.pl", 04.11.2011, nullpoznan.gdzieco.pl/
- ↑ Uchwała Nr XI/118/VI/2011 Rady Miasta Poznania z dnia 17 maja 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2011 r. Nr 188, poz. 2954)
- ↑ Szkolnictwo podstawowe, gimnazjalne, ponadpodstawowe oraz ponadgimnazjalne →Poznań 2009. W: Bank Danych Regionalnych (Dane dla jednostki podziału terytorialnego) [on-line]. Podstawowy Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-10-01].
- ↑ Wychowanie przedszkolne →Poznań 2009. W: Bank Danych Regionalnych (Dane dla jednostki podziału terytorialnego) [on-line]. Podstawowy Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-10-01].
- ↑ GUS, Bank Danych Lokalnych (Szkolnictwo wyższe – Szkoły Wyższe), 2010 r., nullwww.stat.gov.pl/bdl/html/indeks.html
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), 2010. Sytuacja społeczno-gospodarcza Część VI (wersja pełna), 15 czerwca 2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/s8a/documents.html?co=print&id=47604&parent=111&instance=1011&lang=pl&lhs=s8a&rhs=null
- ↑ GUS, Szkoły wyższe oraz ich finanse w 2009 r., Warszawa 2010, nullwww.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_e_szkoly_wyzsze_2009.pdf
- ↑ Portal "perspektywy.pl", Ranking uczelni akademickich 2011, 21 października 2011, nullwww.perspektywy.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=3821&Itemid=835
- ↑ Polska Akademia Nauk – Oddział w Poznaniu (Placówki PAN w Poznaniu), 20 października 2011, nullwww.pan.poznan.pl/placowki/index.htm
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Kultura - Teatr, 11.04.2012, nullwww.poznan.pl/mim/kultura/spectacles/
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Kultura - Kino, 11.04.2012, nullwww.poznan.pl/mim/kultura/seances/
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Kultura - Muzea, 11.04.2012, nullwww.poznan.pl/mim/kultura/muzea-w-poznaniu,poi,202,12/
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Kultura - Galerie, 11.04.2012, nullwww.poznan.pl/mim/kultura/galerie,poi,198,13/
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Kultura - Muzyka, 11.04.2012, nullwww.poznan.pl/mim/kultura/chory,poi,185,15/
- ↑ Polski Teatr Tańca (O nas), 07.11.2011, nullwww.ptt-poznan.pl/stronyi/14.php
- ↑ TV Studio Filmów Animowanych (O nas), 07.11.2011, nulltvsfa.com/index.php/o-nas-2/
- ↑ Błąd w składni szablonu {{Cytuj stronę}}. Brak podanego tytułu cytowanej strony (parametr tytuł=|).
- ↑ Concordia Design (o nas), 11.04.2012, nullconcordiadesign.pl/o-nas/concordia-design
- ↑ Oprac. na postawie hasła Mirosława Perza „Poznań” w The Grove Dictionary of Music and Musicians, wyd. 2, London 2001
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Sport – Sport szkolny, 28.10.2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/sport/pages.html?co=list&id=161&ch=164&instance=1017&lang=pl&lhs=publications; Sport - Sport akademicki, 28.10.2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/sport/pages.html?co=list&id=161&ch=168&instance=1017&lang=pl&lhs=publications
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Sport – Sport wyczynowy, 25 października 2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/sport/pages.html?co=list&id=161&ch=170&instance=1017&lang=pl
- ↑ Urząd Miasta Poznania (www.poznan.pl), Sport oraz rekreacja - Poznań stawia na sport, 27.10.2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/publikacje/pages.html?id=161&instance=1017&lang=pl; Studia - Informator akademicki - Sport oraz rekreacja, 27.10.2011, nullwww.poznan.pl/mim/public/studia/pages.html?lang=pl&co=list&ch=16524&id=16033&instance=1017
- ↑ Portal "www.wiadomosci24.pl", Poznański maraton rekordów, 2011-10-21, nullwww.wiadomosci24.pl/artykul/poznanski_maraton_rekordow_215684.html
- ↑ Akademicki Związek Sportowy - Zarząd Podstawowy (Imprezy - AME), 27.10.2011, nullwww.azs.pl/content/view/58/262/; (Imprezy - AMŚ), 27.10.2011, nullwww.azs.pl/content/view/37/118/
- ↑ Gazeta Wyborcza, Czwarty etap Tour de Pologne finiszuje w Poznaniu, 2006-09-06, nullpoznan.gazeta.pl/poznan/1,36006,3600253.html
- ↑ Lang Team (62. Tour de Pologne), 27.10.2011, nulllangteam.bikeworld.pl/tour/index05.php?langteam=news2&id=702&dzial=3
- ↑ Ministerstwo Sportu oraz Turystyki - PL.2012 (Miasta gospodarze), 27.10.2011, nullwww.2012.org.pl/pl/euro-2012/miasta-gospodarze.html
- ↑ Kontakt. Kościół Zielonoświątkowy w Poznaniu. [dostęp 2011-04-18].
- ↑ www.islam.info.pl
- ↑ Ośrodki > Poznań Związek Garuda
- ↑ Ośrodki Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu
- ↑ Organizacja – Obszar chroniony. KM PSP Poznań. [dostęp 2010-10-04].
- ↑ 139,0 139,1 139,2 Biuletyn Statystyczny – Poznań IV kwartał 2009. Poznań: Urząd Statystyczny w Poznaniu, 2010, s. 29, 69. ISSN 1734-7560.
- ↑ Komisariaty. Komenda Miejska Policji w Poznaniu. [dostęp 2010-10-04].
- ↑ Anna Furmanowska: Monitoring w Poznaniu - jak to działa oraz jakie daje efekty. Komenda Miejska Policji w Poznaniu, 2008-07-14. [dostęp 2010-10-04].
- ↑ Anna Furmanowska: System Monitoringu Wizyjnego. Komenda Miejska Policji w Poznaniu, 2008-07-14. [dostęp 2010-10-04].
Bibliografia
- Raporty o stanie miasta
- praca zbiorowa, Poznań. Dzieje, ludzie kultura, Poznań 1953
- K. Malinowski (red.), Dziesięć wieków Poznania, t.1, Dzieje społeczno-gospodarcze, Poznań 1956
- praca zbiorowa, Poznań, Poznań 1958
- praca zbiorowa, Poznań. Zarys historii, Poznań 1963
- Cz. Łuczak, Życie społeczno-gospodarcze w Poznaniu 1815-1918, Poznań 1965
- J. Topolski (red.), Poznań. Zarys dziejów, Poznań 1973
- Zygmunt Boras, Książęta Piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983
- Topolski Jerzy (red) Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań 1988-, Państwowe Wydawnictwo Naukowe ISBN 83-01-08194-5
- Alfred Kaniecki, Dzieje miasta wodą pisane, Wydawnictwo Aquarius, Poznań 1993, ISBN 83-900975-0-8
- Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski, Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX oraz XX wieku., Poznań 2006, Wydawnictwo Rawelin ISBN 83-915340-2-2
- Witold Maisel (red.), Przywileje miasta Poznania XIII-XVIII wieku. Privilegia civitatis Posnaniensis saeculorum XIII-XVIII. Władze Miasta Poznania, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydawnictwa Źródłowe Komisji Historycznej, Tom XXIV, Wydawnictwo PTPN, Poznań 1994
- Wojciech Stankowski, Wielkopolska, Wydawnictwo WSiP, Warszawa 1999
- praca zbiorowa Poznań, przewodnik po zabytkach oraz historii, pod red. Janusza Pazdera, Wydawnictwo Miejskie, Poznań 2003
- Gotthold Rhode : Geschichte der Stadt Posen
Linki zewnętrzne
.jpg&filetimestamp=20060614125444)
.jpg&filetimestamp=20110630165745)
.jpg&filetimestamp=20110226205121)
.JPG&filetimestamp=20090316210858)
.jpg&filetimestamp=20110908173217)
