Element wspomniane przez to za spam. W tytule staraj się na początku. Nie ma już obecnie aż tak decyduje czy zajęcie decyzji trochę czasu… ;)
Tagi Alt:
Wspomnianych tutaj serwisu - zawarta w nim treść, struktura linków prowadzeniu kampanię i przesyłamy ofertę - są to szacunkowe koszty kampanii: 1.340.000 PLN
 |
Ten artykuł od 2008-01 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym – system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych oraz jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem oraz funkcjonowaniem państwa albo innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione albo uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej albo społecznej oraz przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.
Pojęcie prawa jest także używane na oznaczenie prawa w ujęciu podmiotowym (prawo podmiotowe). Tak rozumiane, występuje, kiedy mówimy, że mamy prawo (jesteśmy uprawnieni) do czegoś. Ten artykuł nie dotyczy tak rozumianego prawa.
Spis treści |
Prawo, ze względu na wieloznaczność pojmowania, w tym różnice światopoglądowe wydających o nim opinie, jest pojęciem wyjątkowo trudnym do zdefiniowania. Dlatego wszelkie jego definicje są przedmiotem sporów.
Z. Ziembiński, rozważając problem wielości sposobów pojmowania prawa, wyróżnia spośród nich parę podstawowych koncepcji oraz subkoncepcji, w tym:
Tomasz z Akwinu rozumiał prawo (lex) jako pewne promulgowane rozumowe rozporządzenie ustanowione dla dobra wspólnego przez osobę mającą pieczę nad wspólnotą[1].
Marksowsko-leninowska teoria prawa wywodzi, iż prawo, jako tzw. nadbudowa ideologiczna do społeczno-gospodarczej bazy, jest stanowione przez klasę panującą, w interesie tej klasy oraz w celu utrzymania jej panowania.
Odmienną od leninowskiej teorię prawa przedstawiał Frederic Bastiat (1801-1850), francuski ekonomista wolnorynkowy, filozof oraz polityk. Wedle niego "prawo jest organizacją naturalnych praw dla legalnej obrony, jest stosowaniem wspólnej siły w zastępstwie sił indywidualnych dla legalnej obrony naturalnych praw człowieka: prawa do życia, do wolności oraz do własności"[2].
Polski socjolog prawa Tomasz Burdzik zdefiniował prawo jako "aparat warunkujący zachowania jednostek w obrębie społeczeństwa, stwarzający określony zakres czynności, którego przekroczenie obwarowane jest sankcjami proporcjonalnymi do szkody wywołanej popełnionym działaniem"[3], którego celem jest "jest kształtowanie członków zbiorowości wedle ogólnie przyjętego wzorca konformistycznych zachowań, dzięki internalizacji norm oraz postaw w trakcie procesu socjalizacji poprzez formalne oraz nieformalne środki kontroli społecznej, wymuszające utrzymywanie ładu społecznego"[3].
Gałąź prawa stanowi podzespół norm prawnych, które ze względu na wybrane kryterium konstytuują względnie spójną całość.
Jednym z podziałów prawa jest podział na gałęzie przez uwzględnienie metody regulacji.
Podziału prawa na gałęzie da się także dokonać w płaszczyźnie przedmiotu regulacji danego zespołu norm. Jako przykładowe gałęzie wedle tego kryterium da się wymienić:
itd.
Prawo wywodzi się z wielu źródeł. Podstawowym oraz wielokrotnie mylonym podziałem źródeł prawa jest podział na: źródła prawa sensu stricto (z łac. fontes iuris oriundi) oraz źródła poznania prawa (z łac. fontes iuris cognoscendi). Pierwszy termin – źródła prawa oznacza akty normatywne, czy też inaczej akty prawne zawierające przepisy prawa oraz tryb tworzenia takich aktów. Natomiast drugi termin – źródła poznania prawa zawiera w sobie wszelkie materiały służące poznaniu prawa oraz wszelkie formy przekazu o prawie (dokumenty, publikacje, nawet Internet).
Z uwagi na dopuszczalność istnienia wielorakich źródeł prawa, da się wyróżnić w kulturze zachodniej dwa systemy prawne: anglosaski system common law oraz kontynentalny system prawa. Podstawową różnicą pomiędzy nimi (przynajmniej ze względu na źródła prawa) jest to że system common law dopuszcza wykonywanie prawa przez sądy w wyniku precedensowych rozstrzygnięć. Pamiętając o tym, że także w wielu kontynentalnych systemach prawnych wyroki sądów (zwłaszcza najwyższych) posiadają znaczenie przy późniejszych interpretacjach prawa stanowionego (i potrafią zapoczątkować jakąś "linię" orzecznictwa), zwrócić trzeba uwagę że wyroki sądów w kontynentalnych systemach prawa posiadają jednak o wiele mniejsze znaczenie niż wyroki sądów w systemach common law. Te ostatnie bowiem tworzą prawo, a te pierwsze tylko je interpretują.
Fakt, że w systemach typu common law sądy biorą udział w tworzeniu prawa nie oznacza jednak braku wpływu normalnych demokratycznych władz na wykonywanie prawa w państwach stosujących ten system. Bowiem obok prawa precedensowego (czyli właśnie common law) egzystuje także tzw. statute law czyli prawo stanowione przez organ przedstawicielski (parlament).
Źródła polskiego prawa da się podzielić na źródła powszechnie obowiązujące oraz źródła wewnętrznie obowiązujące. Obowiązująca Konstytucja z 1997 roku do źródeł powszechnie obowiązujących zalicza Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego (z zastrzeżeniem że obowiązują one tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły). nieoczekiwanie tego Konstytucja w art. 234 przewiduje kolejny akt powszechnie obowiązujący – rozporządzenie z mocą ustawy, wydawane przez prezydenta RP, jedynie w ściśle określonych przez Konstytucję wypadkach. Nadto źródłami powszechnie obowiązującego prawa są przepisy stanowione przez organizację międzynarodową, jeśli umowa międzynarodowa konstytuująca tę organizację przewiduje taką skuteczność prawną tych przepisów w prawie wewnętrznym. Natomiast jako źródła prawa wewnętrznie obowiązujące Konstytucja wymienia uchwały oraz zarządzenia Rady Ministrów. Należy przy tym podkreślić, że o ile katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego jest w zasadzie zamknięty oraz nie bywa rozszerzany to katalog źródeł prawa wewnętrznie obowiązującego jest otwarty oraz są także inne akty prawne wewnętrznie obowiązujące nie wymienione w Konstytucji (okólniki, zalecenia itp.).
Kwestią kontrowersyjną jest czy w Polsce do źródeł prawa trzeba zaliczyć prawo zwyczajowe. Konstytucja nie zalicza prawa zwyczajowego do źródeł prawa. W doktrynie polskiego prawa konstytucyjnego przyjmuje się jednak, że Konstytucja wymienia zaledwie katalog źródeł prawa stanowionego przez państwo oraz nie wyklucza istnienia obok prawa stanowionego prawa zwyczajowego. Konsekwencją uznania zwyczaju prawnego za źródło prawa powszechnie obowiązującego w Polsce jest możliwość oparcia na nim rozstrzygnięcia organu państwowego. Pamiętać jednak należy, że system źródeł prawa powszechnie obowiązującego wedle polskiej Konstytucji ma za podstawę na prawie stanowionym, a wykształcenie się zwyczaju prawnego, regulującego jakąś kategorię stosunków społecznych jest aktualnie raczej tylko potencjalną możliwością. W każdym razie zwyczaj taki nie może się wcale ukształtować contra legem, to znaczy może on stanowić źródło prawa pod warunkiem zgodności z powszechnie obowiązującymi aktami prawnymi wymienionymi przez Konstytucję. Obok prawa zwyczajowego źródłem prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej jest także zbiorowe prawo pracy. Dzieje się tak pomimo niezaliczenia go do źródeł prawa przez Konstytucję. Jednak zbiorowe prawo pracy (regulaminy pracy, układy zbiorowe pracy) zaliczone jest do źródeł prawa powszechnie obowiązującego przez art. 9 Kodeksu pracy. Takiej regulacji kodeksowej nie stoi na przeszkodzie Konstytucja, albowiem wymienia ona w kontekście źródeł prawa tylko akty normatywne pochodzące od państwa.
Litera prawa pisanego bywa interpretowana w różny sposób, oraz wielokrotnie prawo de facto zmienia się z czasem, pomimo iż formalnie cały czas ma się do czynienia z tym samym tekstem prawa. Ewolucję taką widać dla przykładu w przypadku Konstytucji USA, w której wiele zapisów było reinterpretowanych w sposób, który uczynił ich odmiennym od znaczenia jakie miały one w chwili powstania – pomimo iż nie była zmieniona ich treść. Koncepcja dynamicznej (zmieniającej się w czasie) interpretacji prawa znajduje szerokie uznanie w szybko zmieniających się współcześnie realiach.
Najczęściej wyróżnia się trzy działy nauk prawnych:
Wiele innych nauk zalicza się do tzw. nauk pomocniczych prawoznawstwa. Są to m.in. kryminalistyka, kryminologia, medycyna sądowa, informatyka prawnicza, logika prawnicza czy socjologia prawa.
Wiele aktów prawnych nie jest w praktyce przestrzegane. Jednak przyzwolenie społeczne na ich łamanie oraz świadomy oraz celowy niedobór reakcji ze strony organów mających prawa te egzekwować sprawia, że da się powiedzieć że reguły te nie są prawem obowiązującym w danym społeczeństwie, a ściślej, że zostały uchylone na mocy tzw. desuetudo. Jeżeli niedobór reakcji organów państwa nie jest świadomy (np. funkcjonariusze publiczni nie wiedzą, że dane zachowanie jest niedozwolone bądź nakazane przez prawo; albo nie podejmują działań nie dlatego, że negatywnie oceniają normę prawną, tylko dlatego, że im się nie chce) mamy do czynienia z "martwym prawem", które obowiązuje, ale po prostu nie jest przestrzegane. Tak ma się to np. z zakazem homoseksualnych stosunków płciowych w poniektórych stanach USA czy zakazem rozpowszechniania utworów które są objęte prawami autorskimi, które nie są już aktywnie egzekwowane (abandonware).
Występuje też sytuacja niewielkiej choć niezerowej egzekwowalności – np. w przypadku zakazu czerpania korzyści majątkowej z cudzej prostytucji czy też wymiany plików objętych prawami autorskimi w sieciach P2P.
Ilustracje oraz media w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Wiadomości w Wikinews
Podręczniki w Wikibooks
