Ten artykuł dotyczy polskiej partii politycznej. Sprawdź też: inne znaczenia tego wyrażenia.

Prawo oraz Sprawiedliwość
Skrót	PiS
Lider	Jarosław Kaczyński
Data założenia	13 czerwca 2001
Adres siedziby	ul. Nowogrodzka 84/86, 02-018 Warszawa
Deklarowana ideologia polityczna	konserwatyzm, chrześcijańska demokracja
Deklarowane poglądy gospodarcze	solidaryzm, społeczna gospodarka rynkowa
Liczba członków	około 22 000 (luty 2010)[1]
Członkostwo międzynarodowe	Sojusz Europejskich Konserwatystów oraz Reformatorów
Europejska Grupa Parlamentarna	Europejscy Konserwatyści oraz Reformatorzy
Młodzieżówka	Forum Młodych PiS
Barwy	czerwień      lazur (błękit)
Obecni posłowie	136
Obecni senatorowie	29
Obecni eurodeputowani	6
Multimedia w Wikimedia Commons
strona oficjalna

Siedziba Prawa oraz Sprawiedliwości przy ulicy Nowogrodzkiej

Prezes Prawa oraz Sprawiedliwości, Jarosław Kaczyński

Polska Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój oraz polityka Polski System prawny Konstytucja Ustrój polityczny Władza ustawodawcza Sejm RP (VII kadencja) Marszałek Sejmu: Ewa Kopacz Senat RP (VIII kadencja) Marszałek Senatu: Bogdan Borusewicz Zgromadzenie Narodowe Władza wykonawcza Prezydent: Bronisław Komorowski Prezes Rady Ministrów: Donald Tusk Rada Ministrów: Rząd Donalda Tuska Władza sądownicza Wymiar sprawiedliwości Sąd Najwyższy Pierwszy Prezes: Stanisław Dąbrowski Naczelny Sąd Administracyjny Prezes: Roman Hauser Trybunał Konstytucyjny Prezes: Andrzej Rzepliński Trybunał Stanu Przewodniczący: Stanisław Dąbrowski Samorząd terytorialny Samorząd gminny Samorząd powiatowy Samorząd województwa Podział administracyjny Polski Partie polityczne Kluby parlamentarne tworzą: Platforma Obywatelska Prawo oraz Sprawiedliwość Sojusz Lewicy Demokratycznej Polskie Stronnictwo Ludowe Ruch Palikota Solidarna Polska Wybory Wybory parlamentarne: 2011 Wybory prezydenckie: 2010 Wybory do PE: 2009 Wybory samorządowe: 2010 Referenda: 2003 Polityka zagraniczna Ministerstwo Spraw Zagranicznych minister: Radosław Sikorski Ambasadorowie Polski Placówki dyplomatyczne Komitet ds. Europejskich Parlamentarne Komisje Spraw Zagranicznych Sejmowa Senacka Polski Instytut Spraw Międzynarodowych Wikiprojekt Polityka

Prawo oraz Sprawiedliwość (PiS) – polska konserwatywna partia polityczna zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001 (pierwszy komitet lokalny PiS powstał już 22 marca 2001)^[2], założona przez braci Lecha Kaczyńskiego oraz Jarosława Kaczyńskiego na fali popularności uzyskanej przez Lecha podczas sprawowania przez niego funkcji ministra sprawiedliwości oraz prokuratora generalnego w rządzie AWS. Deklarowana ideologia partii stanowi połączenie konserwatyzmu, chrześcijańskiej demokracji oraz wartości republikańskich^{potrzebne źródło}. W latach 2005–2007 Prawo oraz Sprawiedliwość sprawowało władzę, tworząc rząd Kazimierza Marcinkiewicza oraz rząd Jarosława Kaczyńskiego (od 2006 do 2007 w koalicji z Samoobroną RP oraz Ligą Polskich Rodzin). W latach 2005–2010 Lech Kaczyński sprawował urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo oraz Sprawiedliwość trzeba do grupy Europejskich Konserwatystów oraz Reformatorów w Parlamencie Europejskim oraz do działającej obok niej międzynarodowej organizacji Sojusz Europejskich Konserwatystów oraz Reformatorów^[3].

Działacze PiS starszej generacji wywodzą się ze środowiska "Solidarności" oraz późniejszej AWS (Porozumienie Centrum, RS AWS, SKL oraz ZChN) oraz ROP.

Program

Program polityczny

PiS opowiada się za zwiększeniem praw dla ofiar przestępstw oraz zaostrzeniem kar dla przestępców w szczególności za przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu oraz mieniu, jest także za przywróceniem kary śmierci. Ugrupowanie postulowało założenie Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz wprowadzenie zasady jawności oświadczeń majątkowych polityków oraz urzędników.

Partia popiera integrację z Unią Europejską, a także jest za polityką proamerykańską. PiS poparło także udział polskich żołnierzy w operacji w Iraku oraz sprzeciwiało się ich natychmiastowemu wycofaniu^[2].

PiS zaprezentowało całościowy projekt nowej konstytucji^[4] przewidujący m.in.: przyznanie prezydentowi prawa wydawania na wniosek Rady Ministrów rozporządzeń z mocą ustaw, zmniejszenie Sejmu oraz Senatu, likwidację Rady Polityki Pieniężnej.

Partia sprzeciwia się: legalizacji eutanazji, aborcji na życzenie, rejestracji związków homoseksualnych oraz legalizacji tzw. "miękkich narkotyków".

Pomimo przedwyborczych zapowiedzi przywrócenia kary śmierci^[5], przeprowadzenia lustracji majątkowej polityków oraz upublicznienie nazwisk wszystkich agentów peerelowskich służb specjalnych oraz dekomunizacji, a także zmniejszenia liczby mandatów w obu izbach Zgromadzenia Narodowego oraz wprowadzenie systemu semiprezydenckiego, partia nie zrealizowała tej części programu w okresie sprawowania władzy.

Program gospodarczy

Partia opowiada się za progresywną skalą podatkową. Wyrazem tego było m.in. poparcie dla propozycji wprowadzenia 50% stawki PIT w 2004^[6]. Natomiast w 2006 posłowie partii poparli redukcję stawek podatkowych do dwóch – 18 oraz 32%.

PiS deklaruje wsparcie dla małych oraz średnich przedsiębiorstw poprzez m.in. obniżanie pozapłacowych kosztów pracy (tzw. klina podatkowego), do czego Sejm (m.in. głosami PiS) przyczynił się już w 2007, obniżając składkę rentową, oraz likwidację barier biurokratycznych hamujących rozwój przedsiębiorczości (tzw. Pakiet Kluski, nie stał się jednak poddany pod głosowanie).

Partia postuluje też gruntowną reformą finansów publicznych, m.in. likwidację jednostek budżetowych, funduszy celowych oraz gospodarstw pomocniczych oraz włączenie ich wydatków do budżetu, oraz wprowadzenie koncepcji budżetu zadaniowego. Ponadto proponuje wprowadzenie ulg podatkowych ze względu na ilość dzieci w rodzinie, utrzymanie zróżnicowanych stawek podatku VAT przy jednoczesnym obniżaniu stawki podstawowej.

Ugrupowanie sprzeciwia się pochopnie przeprowadzanej prywatyzacji. Postuluje utrzymanie przez państwo kontroli nad spółkami o strategicznym znaczeniu. Sprzeciwia się też nadmiernym cięciom w wydatkach socjalnych. Popiera zachowanie bezpłatnej edukacji w szkołach podstawowych, średnich oraz na wyższych uczelniach państwowych, oraz obecny system finansowania służby zdrowia. Proponuje wprowadzenie systemu gwarantowanych przez państwo kredytów mieszkaniowych. Opowiada się za szeroko pojętym programem wspierania polskiej rodziny. W tym celu proponuje opracowanie oraz przyjęcie kompleksowego programu polityki prorodzinnej.

Historia PiS

Pierwszy prezes Prawa oraz Sprawiedliwości, Lech Kaczyński

Powstanie partii

3 marca 2001 na konferencji Warunki Sukcesu Prawicy Lech oraz Jarosław Kaczyńscy zapowiedzieli stworzenie formacji politycznej^[7]. W kwietniu oraz maju 2001 zakładano Komitety Prawa oraz Sprawiedliwości. Pierwszy z nich powstał 22 marca 2001 w Białymstoku^[2]. Na spotkanie założycielskie przyszło około 500 osób^[8]. 9 kwietnia 2001 powstało biuro Krajowe Komitetów PiS, a 26 kwietnia bracia Kaczyńscy Ogólnopolską Reprezentację Komitetów PiS. 19 maja Lech Kaczyński zapowiedział że PiS pójdzie do wyborów samodzielnie. 23 maja 2001 do PiS przystąpił lider Przymierza Prawicy Kazimierz Michał Ujazdowski^[9]. 29 maja w sali teatru Roma odbył się kongres założycielski. 9 czerwca nastąpiła rejestracja sądowna partii. Tego samego dnia rozpoczęto kampanię wyborczą oraz zaprezentowano manifest polityczny, w którym partia zapowiadała walkę z przestępczością poprzez kontynuację zmian w kodeksie karnym, które zapoczątkował Lech Kaczyński^[10].

W wyborach do Sejmu 23 września 2001 (z listy PiS kandydowali w dużej części członkowie Przymierza Prawicy, częściowo także Stronnictwa Pracy) PiS uzyskało 9,50% głosów co pozwoliło partii zająć czwarte miejsce oraz zdobyć 44 mandaty poselskie^[2].

Wykonywanie rządu (2005–2007)

Przed wyborami w 2005 partia prowadziła kampanię wyborczą pod hasłami: "IV Rzeczpospolita – sprawiedliwość dla wszystkich", "Twój Wybór silne oraz sprawne państwo", "Bezpieczna, Szczęśliwa rodzina Polska krajem ludzi zdrowych", "Dobra nauka oraz edukacja kluczem do sukcesu", "Polska kultura narodowa – racją stanu", "Sport – duma oraz sposób na życie"^[11]. W kampanii partia promowała ideę Polski solidarnej przeciwstawiając ją wizji Polski liberalnej^[12].

W 2005 partia wynikiem 26,99% głosów wygrała wybory parlamentarne, zdobywając 155 mandatów poselskich oraz 49 senackich. 27 września 2005 lider partii Jarosław Kaczyński wydał kandydaturę Kazimierza Marcinkiewicza na premiera^[13]. W tym samym czasie trwała także kampania prezydencka. W II turze wyborów prezydenckich zwyciężył kandydat PiS Lech Kaczyński^[14] (poparły go Polskie Stronnictwo Ludowe, Samoobrona RP oraz Liga Polskich Rodzin).

31 października 2005 stał się zaprzysiężony mniejszościowy rząd Kazimierza Marcinkiewicza, a 10 listopada premier wygłosił exposé, przedstawiając program Solidarne Państwo^[15]. Rząd uzyskał wotum zaufania głosami PiS, Samoobrony RP, LPR oraz PSL^[16]. Na 19 stycznia 2006 prezes partii Jarosław Kaczyński zaproponował podpisanie paktu stabilizacyjnego. Pakt stał się podpisany 2 lutego 2006 przez Romana Giertycha, Andrzeja Leppera oraz Jarosława Kaczyńskiego na antenie Telewizji Trwam oraz Radia Maryja^[17]. W marcu tego samego roku pakt stabilizacyjny stał się zerwany^[18]. 5 maja 2006 PiS, Samoobrona RP oraz LPR podpisały umowę koalicyjną^[19]. 14 lipca 2006 po dymisji premiera Marcinkiewicza stał się zaprzysiężony rząd Jarosława Kaczyńskiego, który kontynuował politykę poprzedniej Rady Ministrów, na stanowiskach ministerialnych nie dokonano większych zmian.

Ponownie w opozycji (od 2007)

Przed wyborami parlamentarnymi w 2007 partia prowadziła kampanię wyborczą pod hasłem "Czyny, nie cuda", co było odpowiedzią na sformułowanie "Cud gospodarczy", zawarte w haśle wyborczym PO. W kampanii partia ponownie promowała ideę "Polski solidarnej", przedstawiając działania prowadzone w okresie swoich rządów. PiS zdobyło 32,11% głosów (o około 5 pkt. proc. więcej, niż w 2005), co dało jej 166 mandatów w Sejmie oraz 39 w Senacie. Z listy PiS startowały także inne partie (m.in. PSL "Piast", Ruch Ludowo-Narodowy, Ruch Katolicko-Narodowy, Ruch Odbudowy Polski czy Partia Centrum). W tym samym roku trzech wiceprezesów PiS (Kazimierz Ujazdowski, Paweł Zalewski oraz Ludwik Dorn) było zawieszonych w prawach członków ugrupowania. Dwaj pierwsi w grudniu opuścili partię^[20]. W 2007 oraz 2008 klub opuścili kolejni politycy, którzy współtworzyli Ruch Obywatelski "Polska XXI", przekształcony następnie w partię Polska Plus. 25 września 2010 przeważajaca ilość jej polityków ponownie weszła w skład PiS^[21]. 5 listopada 2010 z partii zostały wykluczone posłanki Joanna Kluzik-Rostkowska oraz Elżbieta Jakubiak^[22]. W wyniku tej decyzji komitetu politycznego Prawa oraz Sprawiedliwości z partii oraz jej klubu parlamentarnego odeszła grupa osób, które ogłosiły powołanie ugrupowania pod nazwą Polska Jest Najważniejsza. 23 listopada powstał klub poselski o tej samej nazwie, a następnie partia.

W wyniku wyborów parlamentarnych w 2011 PiS uzyskało 29,89% głosów do Sejmu, co dało partii 2. miejsce oraz 157 mandatów w izbie^[23]. W Senacie ugrupowanie uzyskało 31 miejsc. Z ramienia PiS startowali także działacze ROP, RKN oraz innych małych partii. PiS pozostało po wyborach w opozycji wobec rządu. 4 listopada 2011 z PiS zostali wykluczeni eurodeputowani Zbigniew Ziobro, Jacek Kurski oraz Tadeusz Cymański. Kilka dni później solidaryzujący się z nimi parlamentarzyści powołali klub Solidarna Polska, za co zostali wykluczeni z partii.

W tym samym roku do PiS przystąpiło kilku nowych członków, m.in. Janusz Śniadek, Witold Waszczykowski, Przemysław Wipler oraz Alicja Zając. W klubie PiS zasiadają też bezpartyjne osoby wybrane do Sejmu z list tej partii, jak m.in. były piłkarz Jan Tomaszewski, politolog, specjalista w zakresie Stosunków Międzynarodowych UJ Krzysztof Szczerski, były prezes Instytutu Sobieskiego Paweł Szałamacha oraz profesor Uniwersytetu Warszawskiego Krystyna Pawłowicz. Ponadto z list ugrupowania do parlamentu dostali się byli pracownicy Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego (Jacek Sasin, Andrzej Duda oraz bezpartyjny Maciej Łopiński) oraz przedstawiciele rodzin ofiar katastrofy smoleńskiej (m.in. Jacek Świat oraz Beata Gosiewska).

Katastrofa lotnicza w 2010

 Osobny artykuł: Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku.

Wśród osób lecących 10 kwietnia wraz z prezydentem Lechem Kaczyńskim do Katynia znaleźli się także działacze Prawa oraz Sprawiedliwości. Zginęli wówczas parlamentarzyści klubu PiS: wicemarszałek Sejmu Krzysztof Putra oraz inni posłowie – Przemysław Gosiewski oraz Aleksandra Natalli-Świat (wiceprezesi partii), Zbigniew Wassermann, a także przewodnicząca Klubu Parlamentarnego PiS Grażyna Gęsicka. Śmierć ponieśli także Stanisław Zając oraz Janina Fetlińska – senatorowie oraz należący do PiS szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Aleksander Szczygło^[24]. W katastrofie zginął także Prezydent RP Lech Kaczyński – współzałożyciel partii oraz jej pierwszy prezes^[24].

Kalendarium

2001

• 22 marca – Jarosław Kaczyński ogłasza w Białymstoku powołanie pierwszego lokalnego komitetu Prawo oraz Sprawiedliwość
• 26 marca – grupa polityków SKL oraz ZChN (po opuszczeniu swoich partii) oraz działacze Ligi Republikańskiej powołują nową partię – Przymierze Prawicy
• 28 marca – sądowna rejestracja pierwszego komitetu PiS
• 21 kwietnia – I Konwencja Przymierza Prawicy
• 26 kwietnia – powstaje Krajowy Komitet PiS z Lechem Kaczyńskim na czele
• 23 maja – Przymierze Prawicy podpisuje porozumienie o wspólnym starcie w wyborach z list PiS
• 29 maja – Kongres Założycielski PiS przekształca Krajowy Komitet PiS w partię polityczną
• 5 czerwca – PiS składa do sądu wniosek o rejestrację jako partia polityczna
• 9 czerwca – konwencja otwierająca kampanię Komitetu Wyborczego PiS
• 13 czerwca – PiS zostaje zarejestrowany sądownie jako partia polityczna
• 5 lipca – powstaje Klub Parlamentarny PiS, w skład którego wchodzi 18 posłów
• 4 sierpnia – Konwencja Programowa Komitetu Wyborczego PiS
• 23 września – w wyniku wyborów parlamentarnych Komitet Wyborczy PiS uzyskuje 9,50% głosów oraz 44 mandaty poselskie
• 1–2 grudnia – II tura Kongresu Założycielskiego PiS
• 9 grudnia – I Zjazd Krajowy Przymierza Prawicy

2002

• 2 czerwca – Kongres Zjednoczeniowy PiS oraz Przymierza Prawicy
• 27 października – w wyniku wyborów samorządowych Koalicyjny Komitet Wyborczy PO-PiS uzyskuje 16,02% głosów oraz 97 mandatów radnych wojewódzkich
• 10 listopada – w wyniku drugiej tury wyborów samorządowych Lech Kaczyński zostaje wybrany na prezydenta miasta stołecznego Warszawy

2003

• 18 stycznia – V tura Kongresu Założycielskiego PiS; na prezesa partii w miejsce Lecha Kaczyńskiego (odtąd Prezesa Honorowego PiS) zostaje wybrany Jarosław Kaczyński
• 12 października – w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podlaskim (okręg Białystok) zwycięża kandydat PiS – Krzysztof Jurgiel (otrzymuje 35,29% głosów)

2004

• 13 czerwca – w wyniku wyborów do Parlamentu Europejskiego PiS uzyskuje 12,67% głosów oraz 7 mandatów w PE

2005

• 25 września – w wyniku wyborów parlamentarnych PiS uzyskuje 26,99% głosów oraz 155 mandatów poselskich oraz 49 senatorskich
• 23 października – w wyniku drugiej tury wyborów prezydenckich Lech Kaczyński stał się wybrany na urząd Prezydenta RP

2006

• 3–4 czerwca – II Kongres Prawa oraz Sprawiedliwości; Lech Kaczyński rezygnuje z tytułu Prezesa Honorowego PiS w związku z objęciem urzędu Prezydenta RP; na prezesa partii zostaje wybrany ponownie Jarosław Kaczyński; wiceprezesami PiS na kolejną czteroletnią kadencję zostają wybrani: Ludwik Dorn, Marek Jurek, Adam Lipiński oraz Kazimierz Michał Ujazdowski
• 12 listopada – w wyniku wyborów samorządowych PiS uzyskuje 25,12% głosów oraz 170 mandatów radnych wojewódzkich

2007

• 14 kwietnia – Marek Jurek składa funkcję wiceprezesa partii oraz rezygnuje z członkostwa w PiS, podejmując próbę utworzenia własnego ugrupowania politycznego, mającego współpracować z PiS
• 27 kwietnia – z grupy posłów, którzy odeszli z PiS wraz z Markiem Jurkiem, powstaje Koło Poselskie Prawica Rzeczypospolitej
• 11 maja – na nowego wiceprezesa partii zostaje wybrany Paweł Zalewski
• 20 maja – w wyniku przedterminowych wyborów samorządowych do Sejmiku Województwa Podlaskiego PiS uzyskuje 31,43% głosów oraz 12 mandatów radnych wojewódzkich
• 21 października – w wyniku przedterminowych wyborów parlamentarnych PiS uzyskuje 32,11% głosów oraz 166 mandatów poselskich oraz 39 senatorskich
• 5 listopada – z funkcji wiceprezesów partii rezygnują: Ludwik Dorn, Kazimierz Michał Ujazdowski oraz Paweł Zalewski
• 8 grudnia – II tura II Kongresu Prawa oraz Sprawiedliwości; Jarosław Kaczyński otrzymuje wotum zaufania jako prezes partii

2008

• 12 stycznia – na nowych wiceprezesów partii zostają wybrani: Marek Kuchciński, Aleksandra Natalli-Świat oraz Zbigniew Ziobro
• 22 czerwca – w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podkarpackim (okręg Krosno) zwycięża kandydat PiS – Stanisław Zając (otrzymuje 48,38% głosów)

2009

• 31 stycznia–1 lutego – III tura II Kongresu Prawa oraz Sprawiedliwości; obrady zakończono przyjęciem programu partii pt. "Nowoczesna, solidarna, bezpieczna Polska"
• 7 czerwca – w wyborach do Parlamentu Europejskiego PiS uzyskuje 27,4% głosów, zajmując 2. miejsce oraz otrzymując 15 mandatów
• 26 września – podczas IV tury II Kongresu zostaje przyjęty nowy statut ugrupowania

2010

• 9 stycznia – piątym wiceprezesem partii zostaje Przemysław Gosiewski
• 6–7 marca – przebiega się III Kongres Prawa oraz Sprawiedliwości, podczas którego posiadają miejsce m.in. panele dyskusyjne oraz wybór prezesa partii, którym ponownie zostaje Jarosław Kaczyński. Wyrażono także poparcie dla prezydenta Lecha Kaczyńskiego w wypadku ubiegania się o reelekcję
• 10 kwietnia – w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem, w drodze na uroczystości upamiętniające pomordowanie polskich oficerów w Katyniu w 1940, ginie prezydent Lech Kaczyński wraz z małżonką, a także kilku działaczy Prawa oraz Sprawiedliwości, m.in. wiceprezesi partii Przemysław Gosiewski oraz Aleksandra Natalli-Świat oraz przewodnicząca klubu parlamentarnego PiS Grażyna Gęsicka
• 20 czerwca – kandydat partii na prezydenta Jarosław Kaczyński zajmuje 2. miejsce w pierwszej turze wyborów prezydenckich, uzyskując 36,46% głosów oraz przechodzi do drugiej tury
• 4 lipca – Jarosław Kaczyński uzyskuje 46,99% głosów w II turze wyborów prezydenckich oraz nie zdobywa urzędu
• 24 lipca – na nową czteroletnią kadencję wybrano wiceprezesów partii: Adama Lipińskiego, Beatę Szydło oraz Zbigniewa Ziobrę
• 25 września – do Prawa oraz Sprawiedliwości przystępuje Polska Plus
• 19 października – w biurze PiS w Łodzi dochodzi do zamachu, w którym ginie asystent eurodeputowanego Janusza Wojciechowskiego Marek Rosiak, a ranny zostaje dyrektor biura posła Jarosława Jagiełły^[25]
• listopad 2010 – z szeregów PiS decyzją Komitetu Politycznego z 5 listopada zostają usunięte posłanki Joanna Kluzik-Rostkowska oraz Elżbieta Jakubiak; w proteście z partii oraz klubu parlamentarnego odchodzi grupa polityków, ogłaszają oni powołanie stowarzyszenia Polska Jest Najważniejsza (23 listopada powołują klub poselski o tej nazwie)
• 15 listopada – do PiS wstępują Janusz Wojciechowski, Bogdan Pęk oraz 2 posłów oraz 2 senatorów, którzy dotychczas należeli do Stronnictwa "Piast", jednak zasiadali już w klubie parlamentarnym PiS^[26]

2011

• styczeń–luty – do PiS wstępują zasiadający już wcześniej w klubie tej partii parlamentarzyści wybrani z rekomendacji Ruchu Ludowo-Narodowego (3 posłów oraz 1 senator)^[27]
• 20 sierpnia – podczas inauguracji kampanii Prawa oraz Sprawiedliwości w Sali Kongresowej w Warszawie podpisano porozumienie "Wspólnie dla Polski" z 20 organizacjami prawicowymi, m.in. SKL, ROP, Stronnictwem "Piast" (porozumienie z PiS podpisali szefowie tych partii, jednak ostatecznie z ramienia PiS wystartował do parlamentu zaledwie prezes SKL oraz 2 członków "Piasta") oraz stowarzyszeniem Solidarni 2010^[28]
• 9 października – w wyniku wyborów parlamentarnych PiS uzyskuje 29,89% głosów oraz 157 mandatów poselskich oraz 31 senatorskich
• 4 listopada – z szeregów PiS decyzją Komitetu Politycznego zostają usunięci europosłowie Zbigniew Ziobro, Jacek Kurski oraz Tadeusz Cymański
• 7 listopada – 16 posłów oraz jeden senator, wybrani z list wyborczych PiS zakładają – niezależny od partyjnego – klub parlamentarny Solidarna Polska
• 26 listopada – w miejsce Zbigniewa Ziobry nowym wiceprezesem PiS zostaje Mariusz Kamiński
• 1 grudnia – z szeregów PiS na mocy decyzji Komitetu Politycznego zostają usunięci parlamentarzyści klubu Solidarna Polska

2012

• 24 marca – prezes PiS Jarosław Kaczyński oraz prezes Prawicy Rzeczypospolitej Marek Jurek podpisali porozumienie oraz w przypadku wyborów deklarację o starcie kandydatów Prawicy z list komitetu PiS, choć przy założeniu odrębnych klubów albo kół parlamentarnych^[29]

Wybory samorządowe

20 czerwca 2002 Prawo oraz Sprawiedliwość zawarło koalicję wyborczą w wyborach do sejmików województw (z wyjątkiem mazowieckiego oraz podkarpackiego) z Platformą Obywatelską^[2]. Koalicja ta, już w trakcie kampanii wyborczej określana jako POPiS, odnotowała stosunkowo mały wynik (12,11% ważnych głosów), co spowodowane było w dużej mierze przez niedobór bezpłatnego czasu antenowego w programach ogólnopolskich Telewizji Polskiej oraz Polskiego Radia. Duży wpływ na wynik miał też fakt, iż wyborcy Platformy niekoniecznie chcieli oddawać głosy na wspólną listę z PiS (w pewnej części przenieśli swe głosy na UW oraz SLD), zwolennicy PiS zaś poparli częściowo kandydatów Ligi Polskich Rodzin. W efekcie wyborów PiS współrządziło w województwach mazowieckim, małopolskim, dolnośląskim oraz pomorskim. W wyborach samorządowych Lech Kaczyński stał się prezydentem Warszawy. W wyborach samorządowych w 2006 PiS przegrało z Platformą Obywatelską w wyborach do sejmików wojewódzkich, natomiast wygrało w wyborach do rad gmin oraz powiatów. 4 lata później w wyborach do sejmików województw PiS ponownie zajęło drugie miejsce, przegrywając z PO. Kandydaci PiS uzyskali najwięcej głosów w wyborach do sejmików lubelskiego oraz podkarpackiego.

Wybory parlamentarne

Poparcie dla PiS w wyborach 2007 z podziałem na okręgi

W wyborach do Sejmu 23 września 2001 (z listy PiS kandydowali też członkowie Przymierza Prawicy) PiS uzyskało 9,50% głosów, co pozwoliło mu zająć czwarte miejsce oraz zdobyć 44 mandaty poselskie^[2]. 25 września 2005 Prawo oraz Sprawiedliwość zwyciężyło w wyborach parlamentarnych, zdobywając 26,99% głosów w wyborach do Sejmu. 21 października 2007 Prawo oraz Sprawiedliwość uzyskało 32,11%, co pomimo zwiększenia poparcia o około 5 punktów procentowych, pozwoliło PiS zająć dopiero drugie miejsce oraz zdobyć 166 mandatów poselskich. W uzupełniających wyborach do Senatu w okręgu krośnieńskim po śmierci Andrzeja Mazurkiewicza w 2008 kandydat PiS Stanisław Zając odniósł zwycięstwo, zdobywając mandat. Osiągnął wynik 47,92%. Po jego śmierci w katastrofie w Smoleńsku w 2010 jego żona Alicja Zając wygrała 20 czerwca tego samego roku wybory uzupełniające w tym samym okręgu, będąc jedyną kandydatką. Tego samego dnia w wyborach uzupełniających w okręgu płockim, zarządzonych po śmierci w katastrofie lotniczej Janiny Fetlińskiej, kandydat PiS przegrał z kandydatem PSL oraz nie uzyskał mandatu. 9 października 2011 PiS uzyskało 157 mandatów poselskich (otrzymało 29,89% głosów w wyborach do Sejmu) oraz 31 senatorskich.

Wybory do PE

W wyborach do Parlamentu Europejskiego 13 czerwca 2004 PiS uzyskało 12,67% głosów, co pozwoliło zająć mu trzecie miejsce oraz zdobyć 7 mandatów^[2]. Eurodeputowani PiS weszli w skład Unii na rzecz Europy Narodów.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego 7 czerwca 2009 PiS otrzymało 2 017 607 głosów (27,4%), zajmując 2. miejsce oraz wprowadzając do PE 15 deputowanych^[2].

Wybory prezydenckie

Premier Marcinkiewicz oraz Lech Kaczyński w czasie uroczystości zaprzysiężenia prezydenta

Wyniki wyborów prezydenckich w 2010 (pierwsza tura)

Lech Kaczyński 19 marca 2005 jako pierwszy zgłosił swoją chęć wystartowania z ramienia Prawa oraz Sprawiedliwości w wyborach prezydenckich w 2005. Jego sztab wyborczy stał się zarejestrowany przez Państwową Komisję Wyborczą 23 czerwca 2005. W I turze wyborów, 9 października, głosy na Lecha Kaczyńskiego oddało 4 947 927 wyborców (33,10%)^[2]. Pozwoliło mu to zająć 2. miejsce. Tym samym, albowiem pierwsza tura nie przyniosła rozstrzygnięcia, dwa tygodnie później odbyła się druga tura wyborów prezydenckich. 23 października 2005 Lech Kaczyński wygrał II turę wyborów prezydenckich, zdobywając 54,04% głosów^[2]. Uzyskał duże poparcie we wschodniej, południowej oraz centralnej Polsce.

Kandydatem PiS w przedterminowych wyborach prezydenckich w 2010, spowodowanych śmiercią urzędującego prezydenta Lecha Kaczyńskiego w katastrofie rządowego tupolewa w Smoleńsku, stał się brat zmarłego prezydenta Jarosław Kaczyński. W pierwszej turze wyborów, która odbyła się 20 czerwca, uzyskał on 6 128 255 głosów (36,46%), zajmując 2. miejsce spośród 10 kandydatów oraz przechodząc do II tury, która odbyła się 4 lipca. Na kandydata PiS zagłosowało w niej 7 919 134 osób wyborców (tj. 46,99%) oraz przegrał on z Bronisławem Komorowskim. Podobnie jak jego brat 5 lat wcześniej, miał najwyższe poparcie we wschodniej, południowej oraz centralnej Polsce.

Poparcie w wyborach

Wyniki w wyborach parlamentarnych

Wybory	Poparcie	Przeistoczenie punktów procentowych	Mandaty (Sejm)	Zmiana	Mandaty (Senat)	Zmiana
2001	9,50%	-	44	-	0	-
2005	26,99%	17,49	155	111	49	49
2007	32,11%	5,12	166	11	39	10
2011	29,89%	2,22	157	9	31	8

Wyniki w wyborach samorządowych

Wybory	Sejmiki	Mandaty	Zmiana	Prezydenci, burmistrzowie, wójtowie	Liczba	Zmiana	Rady gmin	Mandaty	Zmiana	Rady powiatów	Mandaty	Zmiana
2002	16,02%	97	-	?	?	-	?	?	-	?	?	-
2006	25,08%	170	73	3,13%	77	-	7,71%	3079	-	19,76%	1242	-
2010	23,07%	141	29	2,12%	37	40	7,22%	2885	194	17,24%	1085	157

Wyniki w wyborach do Parlamentu Europejskiego

Wybory	Poparcie	Przeistoczenie punktów procentowych	Mandaty	Zmiana	L. miejsc dla Polski
2004	12,67%	-	7	-	54
2009	27,40%	14,73	15	8	50

Struktura oraz działacze

 Osobny artykuł: Struktura oraz działacze Prawa oraz Sprawiedliwości.

Komitet Polityczny PiS

Prezes:

• Jarosław Kaczyński

Wiceprezesi:

• Mariusz Kamiński
• Adam Lipiński
• Beata Szydło

Przewodniczący Komitetu Wykonawczego:

• Joachim Brudziński

Skarbnik:

• Stanisław Kostrzewski

Rzecznik prasowy:

• Adam Hofman

Rzecznik dyscypliny partyjnej:

• Karol Karski

Zastępca przewodniczącego Komitetu Wykonawczego:

• Wiesław Janczyk

Przewodniczący Klubu Parlamentarnego:

• Mariusz Błaszczak

Pozostali członkowie:

• Ryszard Czarnecki
• Marek Gróbarczyk
• Dawid Jackiewicz
• Wojciech Jasiński
• Krzysztof Jurgiel
• Stanisław Karczewski
• Leonard Krasulski
• Marek Kuchciński
• Zbigniew Kuźmiuk
• Krzysztof Michałkiewicz
• Marek Opioła
• Tomasz Poręba
• Marek Suski
• Wojciech Szarama
• Krzysztof Tchórzewski
• Ryszard Terlecki
• Kazimierz Michał Ujazdowski
• Elżbieta Witek
• Jarosław Zieliński

Prezesi Prawa oraz Sprawiedliwości

• Lech Kaczyński – od 13 czerwca 2001 do 18 stycznia 2003
• Jarosław Kaczyński – od 18 stycznia 2003

Honorowy Prezes PiS:

• Lech Kaczyński – od 18 stycznia 2003 do 3 czerwca 2006 (zrezygnował po wyborze na Prezydenta RP)

Klub Parlamentarny PiS

Przewodniczący:

• Kazimierz Marcinkiewicz – od 5 lipca 2001 do 5 października 2001
• Jarosław Kaczyński – od 5 października 2001 do 19 grudnia 2002
• Ludwik Dorn – od 19 grudnia 2002 do 3 listopada 2005
• Przemysław Gosiewski – od 3 listopada 2005 do 19 lipca 2006
• Marek Kuchciński – od 19 lipca 2006 do 13 listopada 2007
• Przemysław Gosiewski – od 13 listopada 2007 do 6 stycznia 2010
• Grażyna Gęsicka – od 6 stycznia 2010 do 10 kwietnia 2010
• Marek Kuchciński (p.o.) – od 10 kwietnia 2010 do 3 sierpnia 2010
• Mariusz Błaszczak – od 3 sierpnia 2010

Aktualni wiceprzewodniczący:

• Krzysztof Jurgiel
• Marek Kuchciński
• Maciej Łopiński
• Adam Rogacki
• Jolanta Szczypińska
• Beata Szydło
• Grzegorz Tobiszowski

Komitet Honorowego Poparcia

Przed wyborami parlamentarnymi w 2007 Prawo oraz Sprawiedliwość ogłosiło swój komitet honorowego poparcia liczący blisko 50 osób, któremu przewodniczył Wojciech Kilar^[30][31].

Ugrupowania polityczne wywodzące się z PiS

W historii Prawa oraz Sprawiedliwości dochodziło do rozłamów oraz odejść części działaczy. Zakładali oni koła albo kluby parlamentarne oraz własne partie polityczne. Były to:

• Prawica Rzeczypospolitej – partia utworzona w 2007 przez ówczesnego marszałka Sejmu Marka Jurka w odpowiedzi na niepowodzenie projektu wzmocnienia konstytucyjnych gwarancji ochrony życia oraz godności człowieka.
• Ruch Obywatelski "Polska XXI" – organizacja założona w 2008 m.in. przez byłego wiceprezesa PiS Kazimierza Michała Ujazdowskiego oraz kilku innych byłych posłów tej partii (wraz z politykami dotychczas niezależnymi). W tym samym roku powstało koło poselskie Polska XXI, które przekształcono w 2009 w koło Polska Plus. Jego przewodniczącym stał się Ludwik Dorn. W 2010 powołano partię o tej samej nazwie. Jej prezesem stał się Jerzy Polaczek. W tym samym roku partia była rozwiązana, a przeważajaca ilość jej członków przeszła bądź powróciła do PiS.
• Polska Jest Najważniejsza – stowarzyszenie założone w 2010 przez posłów oraz eurodeputowanych PiS, którzy organizowali kampanię prezydencką Jarosława Kaczyńskiego w wyborach w 2010. W 2011 na bazie stowarzyszenia powstała partia, której przewodniczącą była była szefowa sztabu wyborczego Jarosława Kaczyńskiego – Joanna Kluzik-Rostkowska. Wkrótce prezesem partii stał się Paweł Kowal.
• Solidarna Polska – klub parlamentarny założony w 2011 przez cząstka parlamentarzystów PiS po wykluczeniu z partii Tadeusza Cymańskiego, Jacka Kurskiego oraz Zbigniewa Ziobry. Jego przewodniczącym stał się Arkadiusz Mularczyk. 21 stycznia 2012 ogłoszono powstanie partii politycznej o tej nazwie.

Sprawdź też

Informacje w siostrzanych projektach

 Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
 Cytaty  w Wikicytatach
 Wiadomości  w Wikinews

• Politycy Prawa oraz Sprawiedliwości
• polskie partie polityczne
• Forum Młodych PiS
• Koalicja PiS-Samoobrona-LPR

Przypisy

Źródła

• Program PiS

Linki zewnętrzne

• Oficjalna witryna internetowa PiS
• Oficjalna witryna internetowa Klubu Parlamentarnego PiS