Prawo pracy – gałąź prawa obejmująca ogół regulacji w zakresie stosunku pracy konkretnego pracownika oraz pracodawcy jako stron stosunku pracy oraz regulacji dotyczących organizacji pracodawców oraz pracowników, układów oraz sporów zbiorowych, a także partycypacji pracowniczej oraz dialogu w zbiorowych stosunkach pracy.

Prawo pracy w Polsce

Źródła prawa pracy

W systemie prawa pracy podstawowym aktem prawnym regulującym wzajemne prawa oraz obowiązki stron stosunku pracy jest Kodeks pracy. Jednakże regulacje dotyczące praw oraz obowiązków podmiotów stosunku pracy są nie tylko w kodeksie, ale także w innych aktach prawnych, które na ogół zawierają albo odesłanie wprost do odpowiednich przepisów kodeksu pracy albo stanowią, że przepisy kodeksu posiadają zastosowanie do spraw nimi nie uregulowanych.

Źródła prawa pracy reguluje art. 9 kodeksu pracy. Z przepisu tego wynika hierarchiczny ich układ:

• kodeks pracy oraz akty wydane na jego podstawie
• inne ustawy oraz akty wydane na ich podstawie określające prawa oraz obowiązki pracowników oraz pracodawców
• postanowienia układów zbiorowych pracy
• inne porozumienia zbiorowe,
• regulaminy, statuty określających prawa oraz obowiązki stron stosunków pracy.

Zasady prawa pracy

Główne zasady wynikające z k.p.

Polski kodeks pracy w art. 10-18³ definiuje podstawowe zasady prawa pracy w następujący sposób:

1. każdy ma prawo do podjęcia pracy;
2. każdy ma swobodę nawiązywania stosunków pracy;
3. każdy ma prawo do wolności pracy, tzn. ma prawo do zerwania stosunku pracy;
4. pracodawca ma obowiązek poszanowania dóbr osobistych pracownika;
5. pracownicy powinni być traktowani równo;
6. nie wolno dyskryminować pracowników ze względu na rasę, płeć, wyznanie itp;
7. pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia;
8. państwo ma obowiązek chronić uprawnienia pracowników, w oparciu o automatyzm prawny;
9. pracownicy oraz pracodawcy posiadają prawo tworzyć oraz przystępować do organizacji zawodowych;
10. pracownicy posiadają prawo do partycypacji w zarządzaniu firmą w zakresie spraw dotyczących ich osobiście.

Zasady wynikające z art. 300 kodeksu pracy

Ta regulacja odnosi się do przepisów kodeksu cywilnego oraz dopuszcza stosowanie jego przepisów, jeżeli kwestie związane ze stosunkiem pracy nie są uregulowane przez kodeks pracy (luka prawna). Ponadto regulacje kodeksu cywilnego nie bywają sprzeczne z głównymi zasadami prawa pracy. Zasady prawa pracy w rozumieniu art. 300 są metanormami, rekonstruowanymi z norm prawa pracy oraz dzielą się na:

1. zasadę ochrony interesu pracownika;
2. zasadę ryzyka pracodawcy;
3. zasadę odformalizowania działań pracownika.

Zasady wynikające z Konstytucji RP

Z ustawy zasadniczej także da się wyczytać zasady odnoszące się do prawa pracy, takie jak:

1. prawo koalicji;
2. zasada dialogu społecznego;
3. zasada równości;
4. ochrona pracy, zdrowia, życia pracownika.

Podstawowe pojęcia prawa pracy

• Pracownik – osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, zobowiązującą do wykonywania określonej pracy
• Pracodawca – osoba fizyczna albo osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która spełniając pewne wymogi prawne oraz społeczne, zatrudnia pracowników
• Stosunek pracy – więź prawna łączącą pracownika oraz pracodawcę.
• Wynagrodzenie (płaca) – wypłaty pieniężne oraz wartość tzw. świadczeń w naturze (towary, materiały, usługi itp.) albo ekwiwalenty wypłacone pracownikom albo innym osobom fizycznym przez jednostkę za wykonaną na jej rzecz pracę
• Zatrudnienie – ogólna nazwa faktu zawarcia dowolnej formy umowy o świadczeniu pracy przez pracownika.
• Zwolnienie – wygaśnięcie stosunku pracy na skutek porozumienia albo zerwania umowy o pracę przez pracownika albo pracodawcę, przed uzgodnionym czasem jej wygaśnięcia.
• Umowa o pracę – dwustronne porozumienie pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, na podstawie którego pracownik zobowiązuje się do świadczenia pracy na rzecz pracodawcy, a pracodawca zobowiązuje się do wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia.
• Rokowania pracownicze – czynności przygotowawcze, w ramach których strony powinny wzajemnie poinformować się o okolicznościach mających znaczenie dla zawarcia oraz treści umowy o pracę, takich jak zakres obowiązków oraz płaca.
• Spór zbiorowy – spór pomiędzy wszystkimi albo określoną grupą pracowników z jednym pracodawcą, dotyczący np: zmiany zakresu obowiązków albo płacy.
• Strajk – najostrzejsza forma sporu zbiorowego – najczęściej opiera się na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.
• Mobbing – działania albo zachowania dotyczące pracownika albo skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym oraz długotrwałym nękaniu albo zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące albo mające na celu poniżenie albo ośmieszenie pracownika, izolowanie go albo wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
• Świadectwo pracy – świadectwo pracy jest dokumentem, który otrzymuje pracownik w związku z rozwiązaniem albo wygaśnięciem stosunku pracy.
• Państwowa Inspekcja Pracy – organ nadzoru oraz kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy, a w szczególności przepisów oraz zasad bezpieczeństwa oraz higieny pracy.

W Polsce spory pomiędzy pracodawcami oraz pracownikami rozstrzygają specjalne do tego powołane sądy pracy.

Linki zewnętrzne

• Kodeks Pracy na stronie Państwowej Inspekcji Pracy