W Polsce oficjalnym tytułem premiera (szefa rządu) od 1921 roku (tj. od wejścia w życie Konstytucji marcowej) jest Prezes Rady Ministrów. W latach 1917-1921 szefa rządu oficjalnie określano jako Prezydenta Ministrów.
Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku Prezesem Rady Ministrów jest osoba powołana przez Prezydenta Rzeczypospolitej w trybie art. 154 ust. 1 zd. 2, art. 154 ust. 3 zd. 2 albo art. 155 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), która sprawuje obowiązki do czasu powołania nowego Prezesa Rady Ministrów w przepisanym trybie.
Lista polskich premierów na przestrzeni lat
| L.p. |
Obraz |
Imię oraz nazwisko, funkcja |
Objął urząd |
Złożył urząd |
Okres urzędowania |
| 1. |
 |
Stefan Bobrowski,
przewodniczący Komisji Wykonawczej (Tymczasowego) Rządu Narodowego |
21 stycznia 1863 |
17 lutego 1863 |
27 dni |
| – |
 |
Ludwik Mierosławski,
dyktator |
17 lutego 1863 |
11 marca 1863 |
22 dni |
| – |
 |
Marian Langiewicz,
dyktator |
11 marca 1863 |
18 marca 1863 |
7 dni |
| 2. |
|
Stefan Bobrowski,
przewodniczący Tymczasowego Rządu Narodowego |
21 marca 1863 |
12 kwietnia 1863 |
22 dni |
| 3. |
 |
Agaton Giller,
przewodniczący Tymczasowego Rządu Narodowego (od 10 maja 1863 przewodniczący Rządu Narodowego) |
12 kwietnia 1863 |
23 maja 1863 |
41 dni |
| 4. |
 |
Franciszek Dobrowolski,
przewodniczący Rządu Narodowego |
23 maja 1863 |
9 czerwca 1863 |
17 dni |
| 5. |
|
Piotr Kobylański,
przewodniczący Rządu Narodowego |
9 czerwca 1863 |
10 czerwca 1863 |
1 dzień |
| 6. |
 |
Karol Majewski,
przewodniczący Rządu Narodowego |
14 czerwca 1863 |
17 września 1863 |
95 dni |
| 7. |
|
Franciszek Dobrowolski,
przewodniczący Rządu Narodowego |
17 września 1863 |
17 października 1863 |
30 dni |
| 8. |
 |
Romuald Traugutt,
dyktator Rządu Narodowego |
17 października 1863 |
10 kwietnia 1864 |
176 dni |
| 9. |
 |
Aleksander Waszkowski,
Naczelnik Miasta Warszawy |
12 kwietnia 1864 |
19 grudnia 1864 |
251 dni |
| 10. |
|
Bronisław Brzeziński,
przewodniczący Rządu Narodowego |
20 kwietnia 1864 |
październik 1864 |
bd. |
Prezydenci Ministrów Królestwa Polskiego (1917-1918)
Prezydenci Ministrów Królestwa Polskiego aktu 5 listopada oraz kierownicy ministrów w prowizoriach rządowych.
Od 5 lipca 1945 rządy te nie miały uznania międzynarodowego.
W III Rzeczypospolitej obowiązywały trzy akty rangi konstytucyjnej regulujące procedurę wyłaniania nowego rządu:
- od 7 kwietnia 1989 do 7 grudnia 1992 Konstytucja PRL z 1952 (od 31 grudnia 1989 jako Konstytucja RP) w wersji po noweli kwietniowej, wedle której proces powołania nowego rządu oparty był na stosownych uchwałach Sejmu (podejmowanych samoistnie bądź na wniosek Prezydenta RP) w sprawie odwołania urzędującego Prezesa Rady Ministrów z jednoczesnym powołaniem nowego Prezesa Rady Ministrów z misją składania wniosków co do składu Rady Ministrów. Do wyłącznej kompetencji Sejmu należało dymisjonowanie urzędującego rządu oraz jednoczesne powierzanie mu dalszego sprawowania obowiązków do czasu wyłonienia nowego składu Rady Ministrów. Misja kompletowania składu nowego rządu przez premiera kończyła się z chwilą podjęcia przez Sejm uchwały wyrażającej nowemu gabinetowi wotum zaufania w składzie przedstawionym przez premiera. Uchwały te publikowane w Monitorze Polskim wchodziły w życie z chwilą ich podjęcia. Poszczególni ministrowie byli odwoływani uchwałami Sejmu.
- Nowo powołany Prezes Rady Ministrów do czasu skompletowania własnego składu Rady Ministrów stał na czele dotychczasowej Rady Ministrów.
- od 17 października 1997 Konstytucja RP reguluje proces powołania rządu w tzw. systemie trzech kroków oraz konstruktywnym wotum nieufności. Do powołania nowej Rady Ministrów niezbędne jest postanowienie Prezydenta RP. Wotum zaufania udzielane jest przez Sejm oraz jest warunkiem niezbędnym do dalszego sprawowania władzy przez Radę Ministrów.
przerywana pogrubiona linia oznacza poszczególne kadencje Parlamentu
Długość urzędowania premierów
Premierem najdłużej sprawującym swój urząd na przestrzeni lat był Józef Cyrankiewicz, który w ramach pięciu gabinetów RP oraz PRL urzędował 8238 dni. W okresie międzywojennym najdłużej urzędującym premierem był Felicjan Sławoj Składkowski, który zajmował to stanowisko przez 1233 dni; wśród premierów Rządu na Uchodźstwie Antoni Pająk (3565 dni), a po 1989 roku obecny premier Donald Tusk (1652 pełnych dni wg stanu na 25 maja 2012).
Najkrócej urzędującym prezesem rządu był gen. Jan Nepomucen Umiński, który jako Prezes Rządu Narodowego stracił swoje stanowisko jeszcze tego samego dnia, w którym je uzyskał.
Żyjący byli premierzy
PRL
- Edward Babiuch
- Wojciech Jaruzelski
- Zbigniew Messner
- Czesław Kiszczak
PRL / III RP
- Tadeusz Mazowiecki (doradca Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego ds. polityki krajowej oraz międzynarodowej)
III RP
- Jan Krzysztof Bielecki (przewodniczący Rady Gospodarczej przy Premierze)
- Jan Olszewski
- Waldemar Pawlak (Wicepremier, minister gospodarki, poseł oraz prezes PSL)
- Hanna Suchocka (ambasador RP przy Watykanie)
- Józef Oleksy (wiceprzewodniczący SLD)
- Włodzimierz Cimoszewicz (senator w Kole Senatorów Niezależnych)
- Jerzy Buzek (eurodeputowany PO oraz były przewodniczący Parlamentu Europejskiego)
- Leszek Miller (poseł, przewodniczący klubu parlamentarnego oraz przewodniczący SLD)
- Marek Belka (prezes NBP)
- Kazimierz Marcinkiewicz
- Jarosław Kaczyński (poseł oraz prezes PiS)
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Tego dnia złożył dymisję, ale prezesem Rządu Narodowego był formalnie do 25 września 1831 r.
- ↑ 2,0 2,1 wódz naczelny z pełnią władzy cywilnej.
- ↑ 3,0 3,1 Nie zdołał sformować gabinetu.
- ↑ Przeistoczenie nazwy państwa z Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na III Rzeczpospolitą Polską.
- ↑ Desygnacja aktem prezydenta albo uchwałą Sejmu RP.
- ↑ Objęcie urzędu – pierwszy dzień urzędowania – zaprzysiężenie.
- ↑ Złożenie urzędu – ostatni dzień urzędowania.
- ↑ Akt desygnowania na Prezesa Rady Ministrów podpisany przez Prezydenta PRL Jaruzelskiego oraz przedstawiony Sejmowi PRL do zatwierdzenia na mocy art. 32f ust. 1 pkt 6 Konstytucji PRL.
- ↑ Uchwała Sejmu PRL powołująca na urząd Prezesa Rady Ministrów .
- ↑ Jako nowo mianowany Prezes Rady Ministrów do czasu zgłoszenia wniosków co do składu własnej Rady Ministrów oraz ich zaakceptowania uchwałą Sejmu PRL kieruje Radą Ministrów w dotychczasowym składzie osobowym t.j. gabinetem M. Rakowskiego.
- ↑ Uchwała Sejmu PRL wyrażająca wotum zaufania dla rządu w składzie zaproponowanym przez premiera Mazowieckiego .
- ↑ Prezes Rady Ministrów podał się do dymisji.
- ↑ Uchwała Sejmu odwołująca rząd oraz powierzająca mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego rządu .
- ↑ Rząd pełnił obowiązki bez premiera Mazowieckiego do czasu powołania rządu Bieleckiego 12 I 1991.
- ↑ Od 19 lipca 1989 jako Prezydent PRL; od 31 grudnia 1989 jako Prezydent RP.
- ↑ Kandydat, któremu Prezydent RP Lech Wałęsa 2 grudnia 1990 powierzył misję tworzenia rządu; parę tygodni później Olszewski zrezygnował nie godząc się z polityką Wałęsy oraz jego współpracowników - Falstart Olszewskiego. W: Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989-2005. Kraków: Wydawnictwo ARCANA, 2007, s. 132-134. ISBN 83-89243-29-6.
- ↑ Uchwała Sejmu udzielająca wotum zaufania oraz powołująca nowy składu Rady Ministrów.
- ↑ Uchwała Sejmu RP z dnia 5 grudnia 1991 r. w sprawie przyjęcia ustąpienia Rządu. (M.P. z 1991 r. Nr 45, poz. 313), uchwała przyjmująca ustąpienie rządu Bieleckiego oraz powierzająca mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego składu Rady Ministrów.
- ↑ Kandydat, któremu Prezydent RP Lech Wałęsa 8 XI 1991 powierzył misję tworzenia rządu; 13 XI 1991 Geremek zrezygnował - Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989-2005. Kraków: Wydawnictwo ARCANA, 2007, s. 178. ISBN 83-89243-29-6.
- ↑ Uchwała Sejmu RP z dnia 6 grudnia 1991 r. w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 1991 r. Nr 45, poz. 315), uchwała powołująca Jana Olszewskiego (w trybie art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP) na stanowisko Prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia składu nowej Rady Ministrów.
- ↑ Uchwała Sejmu z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie odwołania Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 125), w trybie art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP o odwołaniu Jana Olszewskiego z urzędu Prezesa Rady Ministrów oraz powierzeniu mu sprawowania obowiązków do czasu powołania następcy.
- ↑ Powołany uchwałą Sejmu RP z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 126), na Prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia Sejmowi RP składu Rady Ministrów (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
- ↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 Prezes RM zrezygnował z urzędu w trybie art. 162 ust. 2 pkt 3 Konstytucji RP.
- ↑ Uchwała Sejmu RP z dnia 10 lipca 1992 r. (M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 166), uchwała odwołująca Prezesa Rady Ministrów oraz powierzająca mu sprawowanie obowiązków od czasu powołania następcy (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
- ↑ 25,0 25,1 Waldemar Pawlak urzędował łącznie jako premier w dwóch gabinetach 531 dni (stan na 25 maja 2012).
- ↑ Powołana Uchwałą Sejmu RP z dnia 10 lipca 1992 r. w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 167) na Prezesa Rady Ministrów z misją przedstawienia Sejmowi składu Rady Ministrów (tryb art. 32f ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 37 ust. 1 Konstytucji RP).
- ↑ Skład Rady Ministrów Hanny Suchockiej powołany uchwałą Sejmu RP z dnia 11 lipca 1992 r. w sprawie powołania Rady Ministrów. (M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 168).
- ↑ Rada Ministrów powołana zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 6 marca 1995 r.
- ↑ 29,0 29,1 29,2 Dymisja na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu w trybie art. 162 ust. 1 Konstytucji RP.
- ↑ Postanowienie Prezydenta RP z dnia 4 października 2001 r. nr 113-12-01 o desygnowaniu Prezesa Rady Ministrów. (M.P. z 2001 r. Nr 34, poz. 560). Było to rozwiązanie precedensowe (dotychczas powyborcze desygnowanie premiera następowało w dniu dymisji poprzedniego gabinetu), ale – zdaniem części doktryny prawa konstytucyjnego – w tamtej sytuacji, konstytucyjnie dopuszczalne oraz pozwalające na szybsze założenie nowego rządu. (Lech Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005, s. 294).
- ↑ 31,0 31,1 wotum zaufania na wniosek Prezesa Rady Ministrów udzielone przez Sejm w trybie art. 160 Konstytucji RP .
- ↑ Nie uzyskał wotum zaufania.
- ↑ Dymisja w trybie art. 162 ust. 2 pkt 2 Konstytucji RP.
- ↑ 34,0 34,1 Marek Belka urzędował łącznie jako premier w dwóch kolejnych gabinetach 547 dni (stan na 25 maja 2012).
- ↑ Dymisja nie była przyjęta przez Prezydenta RP w trybie art. 162 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 162 ust. 4 Konstytucji RP.
- ↑ Postanowienie Prezydenta RP Kaczyńskiego (Monitor Polski z 2007 r. Nr 87 poz. 945).
- ↑ Pełniący obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej: B. Komorowski, B. Borusewicz, G. Schetyna (w oparciu o przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, od dnia śmierci Prezydenta Rzeczypospolitej, jego obowiązki sprawuje tymczasowo Marszałek Sejmu; w razie niemożności wykonywania tych obowiązków przez Marszałka Sejmu, funkcja ta przypada Marszałkowi Senatu)
|
Prezesi Rządu Narodowego |
|
|
|
 |
|
|
Składy rządów polskich |
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Rządy Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (1939–1990) |
|
|
|
|
|
|
Rządy Rzeczypospolitej Polskiej (1944–1952) oraz Rządy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1952–1989) |
|
|
|
|
|
|
Rządy III Rzeczypospolitej (od 1989) |
|
|
|
|
|
.jpg&filetimestamp=20070628125947)
.svg&filetimestamp=20111031155823)
.png&filetimestamp=20090210194207)
.jpg&filetimestamp=20090418224122)
