Przedawnienie – pojęcie odnoszące się do odpowiedzialności karnej w dwóch aspektach – karalności przestępstwa oraz wykonania orzeczonej kary. Kompletna regulacja przedawnienia w zakresie przestępstw zawarta jest w rozdziale XI Kodeksu karnego.

Przedawnienie karalności

Upływ terminów powoduje ustanie karalności czynu, co oznacza że po tej dacie nie da się wszcząć postępowania karnego o dane przestępstwo, zaś postępowanie już prowadzone trzeba umorzyć (tzw. ujemna przesłanka procesowa).

Karalność przestępstwa ustaje po upływie:

• 30 lat – kiedy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,
• 20 lat – kiedy czyn stanowi inną zbrodnię,
• 15 lat – kiedy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat,
• 10 lat – kiedy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata,
• 5 lat – kiedy chodzi o pozostałe występki.

Zbrodnie przeciwko ludzkości oraz zbrodnie wojenne nie ulegają przedawnieniu.

Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od dowiedzenia się pokrzywdzonego o osobie sprawcy przestępstwa, lecz nie później niż z upływem 3 lat od popełnienia czynu. Wymienione wyżej terminy nieraz są nazywane w literaturze przedawnieniem ścigania.

W razie wszczęcia postępowania przeciwko osobie termin przedawnienia wydłuża się o 10 lat dla zbrodni oraz występków zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, albo o 5 lat w wypadku innych przestępstw. Tak wydłużony termin bywa czasem określany w doktrynie mianem przedawnienia wyrokowania.

Do terminu przedawnienia nie wlicza się okresu, w którym nie da się wszcząć postępowania karnego przeciwko osobie z uwagi na czasowy, ustawowy zakaz ścigania konkretnego czynu. Dotyczy to przede wszystkim przestępstw popełnianych przez posłów oraz senatorów korzystających z immunitetu parlamentarnego.

Przedawnienie wykonania kary

Upływ terminów powoduje ustanie wykonalności wyroku, co oznacza że nie da się wykonać kary orzeczonej wobec skazanego za przestępstwo.

Wykonalność orzeczenia ustaje, jeśli od daty uprawomocnienia się wyroku upłynęło:

• 30 lat – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą lat 5 albo karę surowszą,
• 15 lat – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat,
• 10 lat – w razie skazania na inną karę.

Sprawdź też

• kara kryminalna
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553) – Rozdział XI
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557) – art. 15

Artykuł uwzględnia stan prawny na 7 marca 2011. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk.