Zamek oraz kaplica pw. Świętej Marii Magdaleny
Pułtusk – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim (siedziba starostwa), siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Pułtusk. Położone w północnej części Mazowsza, na skraju Puszczy Białej nad Narwią, w mezoregionie Dolina Dolnej Narwi.
Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Kleszewo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego.
Wg danych GUS za rok 2010 miasto Pułtusk liczyło 19 078 mieszkańców[2].
Demografia

Historia
Powstało w IX-X wieku na miejscu dawnego grodu. Wedle przekazów na wzgórzu, które aktualnie nosi nazwę Św. Krzyża, stała niegdyś pogańska świątynia – wówczas centrum osady.
Prawa miejskie: I lokacja: 1257 przez Siemowita I, II lokacja (na prawie chełmińskim): 1339 przez biskupa płockiego Klemensa Pierzchałę, potwierdzone w latach 1380 oraz 1405. Pułtusk był trzecim, po Warszawie oraz Płocku, miastem na Mazowszu z murowanymi fortyfikacjami.
W okresie XIII-XVIII wieku Pułtusk był własnością biskupów płockich, którzy rezydowali na pułtuskim zamku. Rozwój Pułtuska miał miejsce w XIV-XVI wieku, co było związane z reguły z handlem zbożem, potem miasto podupadło w wyniku pożarów, powodzi oraz zniszczeń w wojnach szwedzkich. W poł. XV wieku w mieście wybudowano kolegiatę, w XVI w.: trzy kościoły, szpital, łaźnię miejską, apteki oraz przytułki dla ubogich.
W 1566 r. jezuici powołali słynące w całej I Rzeczypospolitej kolegium. Od poł. XVI w. przy jezuickiej szkole działał pierwszy w Polsce teatr publiczny. W sierpniu 1568 roku przedstawienie w Pułtusku oklaskiwał poeta Jan Kochanowski. Jeszcze wcześniej, bo w 1530 roku Pułtusku powstała pierwsza na Mazowszu drukarnia. Szkołę jezuicką kształtowali sławni nauczyciele m.in. ks. Piotr Skarga, Andrzej Bobola oraz Jakub Wujek, a także Wojciech Slaski, jak oraz uczniowie m.in. kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński, biskup warmiński Andrzej Batory, poeta Maciej Kazimierz Sarbiewski. W 1590 roku na pułtuskim zamku gościł król Zygmunt III Waza. Podczas wielkiej wojny północnej król Szwecji Karol XII stoczył w roku 1703 pod Pułtuskiem kawaleryjską bitwę, w której rozbił dwukrotnie silniejszy korpus saski.
W 1806 roku rozegrała się tutaj niezwykle krwawa bitwa pod Pułtuskiem pomiędzy wojskami cesarza Napoleona a Rosjanami, co było upamiętnione na Łuku Triumfalnym w Paryżu. Napoleon Bonaparte gościł w Pułtusku dwukrotnie w 1806 r. oraz 1812 r.
30 stycznia 1868 roku ludność miasta oraz okolic była świadkiem niecodziennego zjawiska przyrodniczego – upadku meteorytu, zwanego później "pułtuskim". Jego największe okazy, o masie ok. 8–9 kg leżą w londyńskim British Museum oraz Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. Siedem lat później mieszkańców Pułtuska dotknęła wielka klęska pożaru, który strawił przeważajaca ilość zabudowy miejskiej. Spłonęły cenne pułtuskie księgozbiory. Pożar opisał w prasie warszawskiej Henryk Sienkiewicz, który przybył na miejsce tragedii. To wydarzenie posłużyło pisarzowi do opisu pożaru Rzymu w powieści Quo vadis.
W latach II Rzeczypospolitej Pułtusk był miastem garnizonowym. Stacjonował tu 13 Pułk Piechoty. W czasie II wojny światowej Pułtusk stał się zniszczony w ok. 85%. Miasto szczyci się najdłuższym w Europie (380 m) brukowanym rynkiem.
W latach 1946–1951 w okolicach Pułtuska w ramach podziemia niepodległościowego działał oddział Jana Kmiołka "Wira".
W 1985 miasto było odznaczone Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Miasto jest siedzibą Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora (dawniej Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora) utworzonej w 1994 r.
Zabytki
- gotycka Bazylika kolegiacka Zwiastowania NMP z XV wieku, z renesansową przebudową z XVI wieku (kolebkowe sklepienie wykonane w latach 1554-1561). W 1975 roku papież Paweł VI nadał kolegiacie tytuł bazyliki mniejszej
- zamek biskupi usytuowany na brzegu Narwi z XIV-XVI wieku, aktualnie Dom Polonii. Właścicielem Domu Polonii jest Stowarzyszenie "Wspólnota Polska". W murach zamku przebywali m.in: król Zygmunt Waza, król szwedzki Karol XII, carowie rosyjscy Aleksander I oraz Aleksander II.
- Kaplica pw. Świętej Marii Magdaleny przy rynku. Pierwotnie odgrywała rolę kościoła parafialnego do czasu zbudowania kolegiaty. W 1944 r. była całkowicie zniszczona, zrekonstruowana w latach 1946-1951
- ratusz z wieżą ratuszową z XVI w (gotycko-renesansowa).
- Kościół pojezuicki, barokowy z XVII-XVIII w., odbudowany po pożarze w końcu XIX w. oraz po 1945 r.
- Kościół św. Krzyża z XVI w., późnogotycki z elementami barokowo-klasycznymi. Wokół świątyni rozciąga się najstarszy pułtuski cmentarz katolicki, z grobowcami z XIX w.
- Kościół św. Józefa z XVII w., poreformacki. Do budynku przylegają budynki dawnego klasztoru Bernardynów, w których w okresie zaborów oraz PRL znajdowało się więzienie.
Edukacja
Szkoły podstawowe oraz gimnazja:
Szkoły ponadgimnazjalne:
Szkoły wyższe:
Transport
Transport drogowy
61 Warszawa – Jabłonna – Serock – Pułtusk - Ostrołęka – Łomża – Grajewo – Augustów
- Przebiagają także drogi wojewódzkie:
618 Wyszków - Pułtusk - Gołymin-Ośrodek
571 (łaczy Naruszewo z Pułtuskiem) Naruszewo - Czerwińsk - Nasielsk - Winnica - Pułtusk
Transport kolejowy
Kolej łącząca Pułtusk z Nasielskiem istniała od 1950 r. do 2002 r. W 2002 roku Nasielską Kolej Dojazdową (in. Nasielska Kolejka Wąskotorowa) zamknięto z powodu niskich przychodów. Kolej służyła mieszkańcom Pułtuska do dojechania do normalnotorowej stacji kolejowej Nasielsk, skąd da się było dojechać do Warszawy. Służyła także do dostarczania węgla do ciepłowni w Pułtusku.
Transport miejski
Za organizację transportu miejskiego w Pułtusku odpowiedzialny jest PKS Ciechanów.
Media
Prasa
Na terenie miasta, jak oraz całego powiatu pułtuskiego wydawanych jest 5 gazet lokalnych, tygodników:
Radio
- Akademickie Radio Atena - aktualnie jego działanie jest zawieszone.
Telewizja Internetowa
Ciekawostki
30 stycznia 1868 w okolicy miasta spadł duży rój meteorytowy. Okazy z tego spadku znane są w nauce pod nazwą meteoryt Pułtusk oraz należą do najliczniejszych polskich meteorytów. Kawałki tego meteorytu da się znaleźć w okolicach Ponikwi – wsi leżącej niedaleko Pułtuska.
Pułtusk w literaturze oraz filmie
Współpraca międzynarodowa
Miasta oraz gminy partnerskie[3]:
Honorowi obywatele miasta
-
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne