Rada Europejska (fr. Conseil européen, ang. European Council) – instytucja (na mocy Traktatu z Lizbony)[1] Unii Europejskiej mająca za zadanie wyznaczanie ogólnych kierunków rozwoju Unii oraz jej priorytetów politycznych.
Rady Europejskiej nie trzeba mylić z Radą Unii Europejskiej ani Radą Europy.
Skład
Rada Europejska składa się z głów państw albo szefów rządów państw członkowskich (większość państw jest aktualnie reprezentowana przez premierów, z wyjątkiem Cypru, Francji, Litwy oraz Rumunii, które są reprezentowane przez prezydentów[2]) oraz jej przewodniczącego (wybieranego przez Radę Europejską na 2,5-letnią kadencję) oraz przewodniczącego Komisji Europejskiej. W jej pracach bierze też udział wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych oraz polityki bezpieczeństwa. Jeśli wymaga tego porządek obrad, członkowie Rady Europejskiej potrafią podjąć decyzję, by każdemu z nich towarzyszył minister, a w przypadku przewodniczącego Komisji – jeden z członków Komisji. Rada Europejska może zaprosić na swe posiedzenie przewodniczącego Parlamentu Europejskiego.
Tryb działania
Rada Europejska zbiera się dwa razy w ciągu półrocza. Gdy wymaga tego sytuacja, przewodniczący Rady Europejskiej może podjąć decyzję o zwołaniu nadzwyczajnego posiedzenia. Rada Europejska podejmuje decyzje zwykle w drodze konsensusu, jednak traktaty przewidują parę sytuacji, kiedy podejmuje decyzje w drodze głosowania. Przewodniczący Rady Europejskiej oraz przewodniczący Komisji nie biorą udziału w głosowaniu. W razie głosowania każdy z członków Rady Europejskiej może otrzymać pełnomocnictwo od co najwyżej jednego pozostałego członka. Rada Europejska podejmuje większością zwykłą decyzje w sprawach proceduralnych oraz uchwala regulamin wewnętrzny.
Uprawnienia
Podstawowym zadaniem Rady Europejskiej jest nadawanie impulsów do rozwoju oraz określanie ogólnych kierunków oraz priorytetów politycznych. Ma więc w tym zakresie charakter stricte polityczny. Traktaty przyznały jednak Radzie Europejskiej szereg uprawnień szczegółowych, nie tylko politycznych.
Rada Europejska wyznacza strategiczne cele w zakresie wspólnej polityki zagranicznej oraz bezpieczeństwa oraz podejmuje w tym zakresie niezbędne decyzje. Rada Europejska może jednomyślnie podjąć decyzję o ustanowieniu wspólnej europejskiej obrony[3]. Rada Europejska ma także uprawnienia decyzyjne w poniektórych kwestiach związanych z przestrzenią wolności, bezpieczeństwa oraz sprawiedliwości.
Państwo uznające, że projekt aktu prawnego Unii mógłby naruszyć podstawowe aspekty jego systemu zabezpieczenia społecznego albo wymiaru sprawiedliwości, może zażądać przedłożenia tej kwestii Radzie Europejskiej. Procedura prawodawcza ulega wtedy zawieszeniu. Jeśli Rada Europejska nie znajdzie rozwiązania kompromisowego w tym zakresie, procedura prawodawcza ulega zakończeniu.
Rada Europejska ma też istotny wpływ na proces przyjmowania nowych członków - wyznacza bowiem ogólne wytyczne co do negocjacji z państwem kandydującym. Analogiczne wytyczne formułuje w przypadku negocjacji z państwem pragnącym z Unii wystąpić.
Rada Europejska stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji albo 1/3 państw członkowskich, po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, może stwierdzić poważne oraz stałe naruszenie wartości demokratycznych albo praw człowieka w jednym z państw członkowskich. Państwo zainteresowane nie bierze udziału w głosowaniu. W takim przypadku Rada Unii Europejskiej może zawiesić pewne prawa takiego państwa.
Rada Europejska wyznacza także kolejność sprawowania prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Ma także prawo określenia kolejności rotacji stanowisk komisarzy w sytuacji, kiedy komisarzy jest mniej niż państw członkowskich.
Rada Europejska ma także istotne kompetencje kreacyjne - władzę wybierania pewnych organów oraz instytucji UE. M. in.
- wybiera przewodniczącego Rady Europejskiej
- mianuje wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych oraz polityki bezpieczeństwa (za zgodą przewodniczącego Komisji)
- wskazuje, biorąc pod uwagę wynik wyborów do Parlamentu Europejskiego, kandydata na przewodniczącego Komisji Europejskiej (wybieranego przez Parlament Europejski)
- mianuje zatwierdzony przez Parlament Europejski skład Komisji
- wybiera prezesa, wiceprezesa oraz członków Zarządu Europejskiego Banku Centralnego
Rada Europejska nie pełni funkcji prawodawczych.
Historia Rady Europejskiej
Rada Europejska wywodzi się z nieformalnych spotkań szefów rządów państw członkowskich Wspólnot Europejskich (tzw. "spotkania na szczycie") odbywanych nieregularnie od 1961 roku. Ich inicjatorem był Charles de Gaulle. W czasie konferencji na szczycie w Paryżu 9-10 grudnia 1974 roku zdecydowano o zinstytucjonalizowaniu tych spotkań oraz nazwano je Radą Europejską pod silnym wpływem ówczesnego prezydenta Francji (Valery Giscard d'Estaing). Pierwsze posiedzenie Rady miało miejsce w Dublinie w marcu 1975 roku. Spotkania Rady odbywały się odtąd średnio 2-3 razy do roku: raz na pół roku w państwie sprawującym aktualnie prezydencję, zaś ewentualne dodatkowe obrady zwykle w Brukseli.
Kolejnym krokiem w formalizacji spotkań na szczycie była Deklaracja Londyńska przyjęta podczas obrad Rady Europejskiej w 1977 roku. Określono wtedy m.in. liczebność delegacji towarzyszących głowom państw albo rządów, sposób wydawania oficjalnych komunikatów oraz przygotowywania porządku dziennego obrad. Ważne postanowienia dotyczące Rady zawierała także Uroczysta deklaracja o Unii Europejskiej uchwalona 19 czerwca 1983 r. w Stuttgarcie.
Rada Europejska początkowo nie miała umocowania prawnomiędzynarodowego. Podstawę traktatową jej funkcjonowania stworzył dopiero Jednolity Akt Europejski, który wszedł w życie w 1987 roku. Traktat z Maastricht ustanawiający Unię Europejską, zmienił umocowanie Rady, która w 1993 r. stała się organem Unii, a nie Wspólnot. Z formalnego punktu widzenia Rada Europejska była wtedy wyłącznym organem UE - inne główne instytucje są nadal organami Wspólnot Europejskich, z których Unia zaledwie korzysta.
Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego Rada Europejska stała się instytucją Unii Europejskiej.
Przewodniczący Rady Europejskiej
-
Przedstawiciele państw członkowskich sprawujących prezydencję Rady UE:
- Charles Haughey, Irlandia (I-VI 1990)
- Giulio Andreotti, Włochy (VII-XII 1990)
- Jacques Santer, Luksemburg (I-VI 1991)
- Ruud Lubbers, Holandia (VII-XII 1991)
- Aníbal Cavaco Silva, Portugalia (I-VI 1992)
- John Major Wielka Brytania (VII-XII 1992)
- Poul Nyrup Rasmussen, Dania (I-VI 1993)
- Jean-Luc Dehaene, Belgia (VII-XII 1993)
- Andreas Papandreou, Grecja (I-VI 1994)
- Helmut Kohl, Niemcy (VII-XII 1994)
- François Mitterrand, Francja (I-V 1995)
- Jacques Chirac, Francja (V-VI 1995)
- Felipe González, Hiszpania (VII-XII 1995)
- Lamberto Dini, Włochy (I-V 1996)
- Romano Prodi, Włochy (V-VI 1996)
- John Bruton Irlandia (VII-XII 1996)
- Wim Kok, Holandia (I-VI 1997)
- Jean-Claude Juncker, Luksemburg (VII-XII 1997)
- Tony Blair, Wielka Brytania (I-VI 1998)
- Viktor Klima, Austria (VII-XII 1998)
- Gerhard Schröder, Niemcy (I-VI 1999)
- Paavo Lipponen, Finlandia (VII-XII 1999)
- António Guterres, Portugalia (I-VI 2000)
- Jacques Chirac (po raz 2), Francja (VII-XII 2000)
- Göran Persson, Szwecja (I-VI 2001)
- Guy Verhofstadt, Belgia (VII-XII 2001)
- José María Aznar, Hiszpania (I-VI 2002)
- Anders Fogh Rasmussen, Dania (VII-XII 2002)
- Costas Simitis, Grecja (I-VI 2003)
- Silvio Berlusconi, Włochy (VII-XII 2003)
- Bertie Ahern, Irlandia (I-VI 2004)
- Jan Peter Balkenende, Holandia (VII-XII 2004)
- Jean-Claude Juncker (po raz 2), Luksemburg (I-VI 2005)
- Tony Blair, Wielka Brytania (po raz 2) (VII-XII 2005)
- Wolfgang Schüssel, Austria (I-VI 2006)
- Matti Vanhanen, Finlandia (VII-XII 2006)
- Angela Merkel, Niemcy (I-VI 2007)
- José Sócrates, Portugalia (VII-XII 2007)
- Janez Janša, Słowenia (I-VI 2008)
- Nicolas Sarkozy, Francja (VII-XII 2008)
- Mirek Topolanek, Czechy (1 I - 8 V 2009)
- Jan Fischer (po zmianie rządu), Czechy (8 V - 30 VI 2009)
- Fredrik Reinfeldt, Szwecja (VII - XI 2009)
Stali przewodniczący:
Przypisy
Linki zewnętrzne
