Radom – miasto na prawach powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną.
Największy ośrodek miejski w widłach Wisły oraz Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba powiatu radomskiego oraz kurii diecezji radomskiej.
Wedle danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 222 496 mieszkańców[2].
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Radomia.
Sąd. Kiedyś Narodowy Bank Polski
Domy
Gąski oraz
Esterki – aktualnie Muzeum Sztuki Współczesnej
- VIII-IX wiek – istniała osada w dolinie rzeki Mlecznej (w rejonie dzisiejszego Starego Miasta)
- 2. połowa X wieku – budowa grodu obronnego
- 1155 – pierwsza pisana wzmianka o Radomiu w bulli papieża Hadriana IV
- 1233 – pierwsza pisemna wzmianka o kasztelanie radomskim – Marku
- 2. połowa XIII wieku – Stary Radom otrzymał prawa średzkie
- 1340 – Kazimierz III Wielki założył Nowy Radom
- 1364 – Radom otrzymał prawo magdeburskie
- 1360-1370 – Kazimierz Wielki ufundował mury miejskie, zamek królewski, ratusz oraz kościół farny pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela
- 1383 – na sejmie w Radomiu obrano Jadwigę, córkę Ludwika Węgierskiego, królem Polski
- 1401 – w Radomiu zawarto unię wileńsko-radomską unię Polski z Litwą
- 1469 – poselstwo czeskie ofiarowało w Radomiu koronę Władysławowi Jagiellończykowi
- 1481 – w Radomiu zamieszkał drugi syn Kazimierza Jagiellończyka, królewicz Kazimierz (obecny patron miasta), który pod nieobecność przebywającego na Litwie ojca sprawował stąd rządy w Koronie
- 1489 – na radomskim zamku wielki mistrz zakonu krzyżackiego Johann von Tieffen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi
- 1495 – w farze radomskiej syn Kazimierza Jagiellończyka – Fryderyk – odebrał insygnia kardynalskie.
- 1505 – obradujący w Radomiu sejm uchwalił konstytucję Nihil novi oraz zatwierdził „Statut Łaskiego” – pierwszy zbiór praw państwa polskiego.
- 1564 – wedle przeprowadzonej lustracji miasto liczyło 1800 osób, 180 domów, 14 jatek, 2 łaźnie oraz 2 młyny.
- 1613 – Radom stał się siedzibą Koronnego Trybunału Skarbowego.
- 1628 – miasto było zniszczone przez wielki pożar.
- 1656 – podczas najazdu szwedzkiego, w Rynku, w domu nr 4 należącym do Adama Gąski kwaterował król szwedzki Karol X Gustaw.
- 1660 – po opuszczeniu miasta przez Szwedów liczyło ono 395 mieszkańców oraz 37 domów
- 1724 – August II Sas wydaje przywilej „De non tollerandis judaeis” mówiący o zakazie zamieszkiwania ludności żydowskiej w granicach miasta.
- 1737-1756 – budowa Kolegium Pijarów, wedle projektu Antonio Solariego
- 1763 – zniesienie Trybunału Skarbowego, Radom liczył 1370 mieszkańców oraz 137 budynków
- 1767 – Karol Radziwiłł zawiązał w Radomiu konfederację reakcyjnej magnaterii oraz szlachty, uznającej rosyjski carat za gwaranta ustroju Rzeczypospolitej.
- 1787 – Stanisław August Poniatowski powołał w Radomiu Komisję Dobrego Porządku.
- 1795 – po III rozbiorze Polski Radom stał się włączony do zaboru austriackiego oraz stał się siedzibą Cyrkułu, Komisji Obwodowej, Trybunału Cywilnego oraz Sądu Pokoju.
- 1809 – Radom stał się stolicą departamentu w Księstwie Warszawskim.
- 1816 – powstało województwo sandomierskie z siedzibą władz w Radomiu
- 1817 – założenie pierwszej świeckiej szkoły elementarnej pod przewodnictwem Łukasza Raczyńskiego
- 1819 – Fryderyk August Schnierstein otworzył zakład garbarski, zapoczątkowując przemysłowy rozwój miasta.
- 1825-1827 – wzniesienie gmachu Komisji Województwa Sandomierskiego wedle projektu Antonio Corazziego
- 1827 – z inicjatywy ks. Kazimierza Kłaczyńskiego powstałoRadomskie Towarzystwo Naukowe
- 1844 – Radom stał się stolicą guberni radomskiej, której granice sięgały aż podkrakowskiego Miechowa
- 1867 – miasto jako jedno z pierwszych w Królestwie otrzymało kanalizację; z guberni radomskiej wyłączone zostały południowe powiaty, co dało początek guberni kieleckiej.
- 1885 – uruchomienie linii kolejowej z Dęblina do Dąbrowy Górniczej
- 1901 – uruchomienie w Radomiu jednej z pierwszych w Królestwie elektrowni oraz miejskiej sieci oświetleniowej
- 1905 – w Radomiu w trakcie strajków doszło do starć pomiędzy robotnikami a oddziałami carskimi.
- 1910 – w Radomiu powstał klub sportowy RKS Radomiak Radom
- 1911 – Radom liczył 51 934 mieszkańcówpotrzebne źródło.
- 1918 – Radom wszedł w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1939 r.
- 1918 – w Radomiu powstała Dyrekcja Okręgowa Kolei (w latach 30. XX w. przeniesiona do Chełma, a następnie do Lublina)
- 1921 – w Radomiu mieszkało 24.495 Żydów, stanowiąc 40% mieszkańcówpotrzebne źródło
- 1926 – w Radomiu powstał klub sportowy RKS Broń Radom
- 1933 – Radom uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą.
- 1936-1939 – Radom wszedł w skład Centralnego Okręgu Przemysłowego, powstały Fabryka Chemiczna, Fabryka Broni, gazownia miejska, fabryka telefonów, fabryka obuwia. W okresie tym powstał Teatr Rozmaitości, nawiązujący do tradycji teatru radomskiego z pierwszej połowy XIX w. oraz filia Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie – zalążek szkolnictwa wyższego w mieście.
- 1938 – miasto liczyło 90 059 mieszkańcówpotrzebne źródło.
- 1939-1945 – Radom był stolicą dystryktu radomskiego w Generalnym Gubernatorstwie.
- 1941 – założenie przez Niemców getta, w którym zgromadzono 32 tys. Żydów
- 1942-1944 – wywiezienie oraz wymordowanie radomskich Żydów w obozach zagłady; likwidacja getta
- 1944 – po upadku powstania warszawskiego w Radomiu zorganizowany stał się tajny ośrodek nauczania Uniwersytetu Warszawskiego.
- 1945, 16 stycznia – wkroczenie do Radomia jednostek Armii Czerwonej
- 9 września 1945 oddziały Armii Krajowej Obwodu Kielecko-Radomskiego, pod dowództwem Stefana Bembińskiego „Harnasia” opanowały miasto, zdobyły więzienie oraz uwolniły aresztowanych żołnierzy AK.
- 1946 Radom wszedł w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1975 r.
- 1949 – w Radomiu powstała Wieczorowa Szkoła Inżynierska NOT, która dała początek późniejszej Politechnice Radomskiej oraz Politechnice Świętokrzyskiej.
- 1951 – powstała w Radomiu Oficerska Szkoła Lotnicza. 5 lat później trafili tu legendarni piloci Polskiego lotnictwa: m.in. gen. Stanisław Skalski oraz płk Wacław Król.
- do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Radom.
- 1963 – ponowne zawiązanie Radomskiego Towarzystwa Naukowego.
- 1975 – w wyniku reformy administracyjnej Radom odzyskał status stolicy województwa.
- 1976, 25 czerwca – radomscy robotnicy rozpoczęli protest przeciw polityce rządu oraz PZPR, brutalnie stłumiony przez ZOMO (wydarzenia radomskie) – miasto stało się znanym ośrodkiem opozycji antykomunistycznej.
- 1980 – 9 października powstaje Międzyzakładowy Komitet Załozycielski NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska z pierwszą siedzibą przy ul. Jacka Malczewskiego.
- 1984 – powstało Międzyresortowe Centrum Naukowe Eksploatacji Majątku Trwałego – dzisiejszy Instytut Technologii Eksploatacji – jedna z wiodących placówek badawczych w kraju.
- 1991, 4 czerwca – wizyta w Radomiu papieża Jana Pawła II
- 1992, 25 marca – założenie diecezji radomskiej
- 1996 – Radomska Wyższa Szkoła Inżynierska otrzymała rangę Politechniki Radomskiej.
- 1999 – Radom jako stolica powiatu wszedł w skład województwa mazowieckiego.
- 2001, 18 października – tragiczna śmierć 2 biskupa radomskiego Jana Chrapka.
- 2002, 25 maja – kardynał Joseph Ratzinger, później papież Benedykt XVI, odwiedził Radom w związku ze święceniem Zygmunta Zimowskiego na biskupa.
- 2004 – rozpoczęła się oczekiwana od kilkudziesięciu lat rewitalizacja Miasta Kazimierzowskiego.
- 2005 – podpisanie w Radomiu porozumienia międzyregionalnego dotyczącego budowy drogi ekspresowej Wschód-Zachód S12
- 2006, 22 kwietnia – inauguracja drugiego nawiedzenia kopii Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej w Radomiu, której przewodniczył kardynał Stanisław Dziwisz, 44 biskupów oraz tysiące wiernych przybyłych z diecezji radomskiej.
- 2007 – podczas pokazów lotniczych AIR SHOW pierwszego września w czasie wykonywania swoich pokazów dwa samoloty się zderzyły w efekcie tego śmierć ponieśli dwaj piloci.
- 2009 – podczas kolejnych pokazów AIR SHOW 30 sierpnia zginęło dwóch białoruskich pilotów. Pilotowany przez nich Su-27 spadł na ziemię w Małęczynie. Ministerstwo Obrony Białorusi nie zezwoliło na podanie opinii publicznej przyczyn katastrofy samolotu.
Środowisko naturalne
Położenie
Radom istnieje w centralnej Polsce, w południowej części województwa mazowieckiego nad rzeką Mleczną. Historycznie położony jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej. Zgodnie z fizycznogeograficznym podziałem Kondrackiego miasto leżące jest na Wzniesieniach Południowomazowieckich, gdzie większa cząstka miasta leżąca jest na Równinie Radomskiej, natomiast północny kraniec na Równinie Kozienickiej[3].
Radom istnieje na terenie o wysokościach od 130 do 207 m n.p.m.potrzebne źródło
Wedle danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 111,80 km²[4].
Klimat
| Średnia temperatura oraz opady dla Radomia |
| Miesiąc |
Sty |
Lut |
Mar |
Kwi |
Maj |
Cze |
Lip |
Sie |
Wrz |
Paź |
Lis |
Gru |
Roczna |
| Średnie najwyższe temperatury [°C] |
-1 |
-1 |
4 |
12 |
17 |
22 |
23 |
23 |
19 |
13 |
5 |
2 |
12 |
| Średnie najniższe temperatury [°C] |
-5 |
-7 |
-3 |
2 |
7 |
12 |
14 |
13 |
9 |
4 |
0 |
-2 |
4 |
| Opady [mm] |
58.4 |
43.2 |
33 |
33 |
30.5 |
73.7 |
88.9 |
61 |
38.1 |
35.6 |
45.7 |
63.5 |
604,5 |
| Źródło: Weatherbase[5] 14.12.2008 |
Nazwa miasta
Wedle legendy „O srebrnopiórym orle oraz radomskim grodzie” pewien młodzieniec trafił niesiony głodem do pięknej, zaklętej wioski. Drzewa, krzewy oraz rzeka szumiały jakby chcąc coś mu powiedzieć. Oczarowany tym pięknem wypowiedział „Rad dom bym tutaj zbudował”. To odczarowało wioskę. Jej mieszkańcy ugościli młodzieńca, a na tamtym miejscu wybudowano gród „Radom”[6].
W rzeczywistości Radom brzmiał pierwotnie Radom' (z miękkim m' – stąd dopełniacz: Radomia) oraz był przymiotnikiem dzierżawczym od imienia Radom (dopełniacz: Radoma), które to imię jest skrótem od imienia Radomir. Czyli Radom' oznaczał „gród [należący do] Radoma” – tak jak Poznań to „gród [należący do] Poznana”[7].
Architektura oraz urbanistyka
Place w Radomiu
Nieistniejący aktualnie pomnik Braterstwa Broni żołnierza polskiego oraz radzieckiego na dawnym placu Zwycięstwa a aktualnie placu Jagiellońskim
- Plac Dworcowy położony przy Dworcu PKP (skrzyżowanie ulic Traugutta, Poniatowskiego oraz Beliny-Prażmowskiego).
- Plac Jagielloński położony po obu stronach ul. Kelles-Krauza. Po jego południowej stronie istnieje park, który od północnej części oddziela ul. Kelles-Krauza. Przy placu istnieje Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego w Radomiu.
- Plac Kazimierza Wielkiego położony u zbiegu ulic Wałowej, Żeromskiego, Reja oraz Malczewskiego. Przy tym placu usytuowany jest zabytkowy kościół pw. Świętej Trójcy.
- Plac Konstytucji 3 Maja: położony u zbiegu ulic Żeromskiego, Piłsudskiego oraz Focha. Centralnym miejscem placu jest kościół garnizonowy pw. św. Stanisława.
- Plac ks. Romana Kotlarza plac usytuowany u zbiegu ulic Mireckiego, Okulickiego, Reja oraz Limanowskiego. Obok usytuowany jest park Stary Ogród oraz przepływa rzeka Mleczna.
- Plac Małgorzatki położony pomiędzy ulicą Traugutta oraz Narutowicza. Planowane jest przeprowadzenie przez ten plac połączenia ulicy Kościuszki oraz ulicy Piłsudskiego, co polepszyłoby komunikację w tym rejonie.
- Plac Matki Bożej Fatimskiej plac – rondo położony na skrzyżowaniu ulicy Słowackiego, alei Grzecznarowskiego oraz alei Wojska Polskiego.
- Rynek: plac położony w samym „sercu” Miasta Kazimierzowskiego. Wpadają do niego ulice: Rwańska, Szewska, Wolność, Szpitalna, Żytnia oraz Grodzka. Przy placu leżące jest m.in. Muzeum Okręgowe im. Jacka Malczewskiego, Dom Gąski oraz Esterki (obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej), dawny Ratusz (obecnie Archiwum Państwowe). W centralnym miejscu placu ustawiony jest Pomnik Czynu Legionów.
- Plac Stare Miasto usytuowany bardzo blisko najstarszego miejsca Radomia – grodziska „Piotrówka”. Położony jest na nim także najstarszy kościół Radomia, bo pochodzący z XIII w. kościół św. Wacława. Od placu odchodzi ulica Staromiejska, św. Wacława, Przechodnia oraz Asnyka.
- Plac gen. Waltera położony jest u zbiegu ulic Grzecznarowskiego oraz Dowkonta. W centrum placu ustawiony jest pomnik łucznika. W najbliższym czasie najprawdopodobniej zmieni swoją nazwę z powodu dekomunizacji nazw ulic oraz placów.
- Plac Zgody położony na skrzyżowaniu ulic Wieniawskiego oraz Szymanowskiego znajdujących się w peryferyjnie położonej dzielnicy miasta Pruszakowie.
- Plac 72 Pułku Piechoty: plac usytuowany w kwartale pomiędzy ulicami Malczewskiego, Wernera, Koszarową oraz Warzywną. Zlokalizowane jest tam mauzoleum płk. Dionizego Czachowskiego.
Miejsca oraz zabytki
Kościół ewangelicko-augsburski
Kolegium pijarów, aktualnie Muzeum im. Jacka Malczewskiego
- Grodzisko Piotrówka
- Powstało ok. X w. Siedziba kasztelana radomskiego. Na podgrodziu rozciągała się osada rzemieślniczo-handlowa. Grodzisko było częściowo odrestaurowane w 2004 staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia.
- Kościół św. Wacława
- Najstarsza a równocześnie najbardziej tajemnicza budowla Radomia. Opierając się na niezachowanym do dziś napisie na kamieniu znalezionym w nawie kościelnej datowano go na 1216 albo 1276. W XIX w. popadł w ruinę. Odrestaurowany w latach 1978-1986.
- Kościół farny św. Jana Chrzciciela
- Kościół ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Wybudowany w latach 1360-1370 w stylu gotyckim.
- Kościół oraz klasztor oo. bernardynów
- Zespół kościelny ufundowany w roku 1468 przez króla Kazimierza Jagiellończyka wspólnie ze starostą radomskim, Dominikiem z Kazanowa. Całkowicie wymurowany do roku 1507. W skład zespołu wchodzi kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej oraz klasztor z unikalną kuchnią klasztorną.
- Zamek Królewski
- Wzniesiony w latach 1360-1370 staraniem Kazimierza Wielkiego. Później kilkukrotnie przebudowywany. Zrujnowany podczas potopu szwedzkiego doczekał się tylko częściowej odbudowy. Zachowane elementy zamku zawierają w sobie parter oraz podziemia tzw. „Domu Wielkiego”. W ostatnich latach staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia przeprowadzono na zamku badania archeologiczne oraz częściową rekonstrukcję przypór.
- Mury miejskie
- Budowane wraz z zamkiem od 1364 przez Kazimierza Wielkiego. Posiadały ponad trzydzieści baszt oraz trzy bramy. Do dziś zachowały się fragmenty jednej z nich (tzw. „iłżeckiej”) oraz fragment murów wtopiony w południowe skrzydło Kolegium oo. Pijarów.
- Średniowieczna szkoła parafialna
- Odkryta całkowicie przypadkiem w 2005 podczas prac badawczych w zespole zabudowy na placu farnym. Niepozorna kamienica, która jak sądzono jest bezwartościową ruderą okazał się kryć pod warstwą tynku stare gotyckie mury. Planowane są kompleksowe prace archeologiczne, które pozwolą m.in. ustalić czas wzniesienia budowli.
- Kolegium oo. pijarów
- Wznoszone etapami począwszy od 1736 wg projektu A. Solariego. W latach międzywojennych siedziba Okręgowej Dyrekcji Kolejowej. Aktualnie muzeum.
- Klasztor benedyktynek z kościołem św. Trójcy
- Fundowany w 1613. Zasadniczą cząstka budowli wzniósł w latach późniejszych Tylman z Gameren. Wielokrotnie niszczony oraz odbudowywany. Ostatni raz w 1920
- Ratusz
- Pierwotny, gotycki stał pośrodku rynku. Obiekt rozebrano w 1820. Nowy, neorenesansowy zbudowano wg projektu Henryka Marconiego w latach 1847-1848. W latach okupacji hitlerowskiej planowana była rozbiórka ratusza – na szczęście nie doszła do skutku.
- Kościół ewangelicko-augsburski w Radomiu
- Parafia ewangelicka powstała w 1826 roku na skutek napływu kolonistów ewangelickiego wyznania. W 1827 parafia odkupiła budynek teatru od Towarzystwa Dobroczynności. Po zakończonej przebudowie pierwsze nabożeństwo odprawiono 15 sierpnia 1828 roku. Parafia szybko się rozwijała. W 1893 stwierdzono liczbę 5000 wiernych.
- Dawny gmach komisji województwa sandomierskiego
- Wybudowany w 1825-1827 jako siedziba władz utworzonego w 1816 województwa sandomierskiego ze stolicą w Radomiu. Klasycystyczny, monumentalny, zaprojektowany przez Antonio Corazziego po dziś dzień pełni rolę siedziby władz wojewódzkich.
- Resursa Obywatelska
- Wybudowana w 1852 wg projektu Ludwika Radziszewskiego. W latach 1918-1939 siedziba Teatru Rozmaitości. Po wojnie przebudowana na kino. Aktualnie siedziba Centrum Sztuki 'Resursa'.
- Rogatki
- Murowane, klasycystyczne, wzniesione w XIX w. przy głównych traktach wylotowych. Zachowały się dwie – przy dawnym przedmieściu lubelskim oraz warszawskim.
- Loża masońska
- Wzniesiona w połowie XIX w. w stylu, klasycystycznym. Aktualnie siedziba Prokuratury Okręgowej.
- Stara elektrownia
- Pierwsza elektrownia w tzw. „Kongresówce”, wzniesiona w 1903. Aktualnie przebudowywana na Centrum Sztuki Współczesnej.
- Stary Ogród
- Utworzony w 1820 roku w układzie promienistym. Utworzenie ogrodowe, poważnie zdewastowane w trakcie I wojny światowej uległo dużym przekształceniom. Trwa renowacja kompleksu parkowego.
- Cmentarz żydowski
- założony w 1837 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1951 roku.
- Cmentarz rzymskokatolicki
- założony w 1812 roku, istnieje przy jednej z głównych ulic Radomia, Limanowskiego.
Pomniki oraz miejsca pamięci narodowej
- Pomnik Czynu Legionów
- Pomnik Jana z Czarnolasu
- Pomnik Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego
- Pomnik Jacka Malczewskiego
- Pomnik Jana Pawła II
- Pomnik Fryderyka Chopina
- Pomnik Jana Kilińskiego
- Pomnik Matki Polki
- Pomnik Łucznika
- Pomnik Mauzoleum Dionizego Czachowskiego
- Pomnik WINu
- Pomnik Radomskich Żydów
Zieleń miejska
Wedle publikacji z 2008 r. w obszarze miasta są użytki ekologiczne o łącznej powierzchni 6,9 ha[8].
Gospodarka
W końcu stycznia 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Radomiu obejmowała ok. 21,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 22,7% do aktywnych zawodowo[9].
W Radomiu mieszczą się Fabryka Broni Łucznik, Zbyszko Company Sp. z o.o., Komandor S.A., Jadar, Techmatik oraz wiele inne innych zakładów produkcyjnych. Poza tym Radom jest także siedzibą wielu firm usługowych, takich jak np. MNI Telecom S.A., Biuro Podróży "Alfa Star", eSky.pl
W mieście jest parę centrów oraz galerie handlowe (Galeria Słoneczna, Galeria Gama, Galeria Rosa, Galeria Stokrotka, Galeria Feniks, Centrum Handlowe M1, Centrum Handlowe Echo, Centrum Handlowe E. Leclerc, Street Mall „Vis a Vis”).
Ponadto Radom ma 8 miejsc targowych[10].
Demografia
-
Osobny artykuł: Ludność Radomia.
Opieka zdrowotna
Szpitale publiczne
- Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Radomiu
- Szpital Specjalistyczny im.dr.Tytusa Chałubińskiego w Radomiu
- Poliklinika MSWiA w Radomiu[11]
Edukacja
-
Radom jest w województwie mazowieckim największym po Warszawie ośrodkiem akademickim. W mieście istnieje 10 szkół wyższych oraz 2 kolegia nauczycielskie.
Poza tym:
- 11 zespołów szkół ponadgimnazjalnych
- 13 liceów ogólnokształcących
- 3 szkoły artystyczne
- 22 gimnazja
- 30 szkół podstawowych
Kultura
W mieście działa Radomskie Towarzystwo Naukowe.
Kina
Wcześniej działały jeszcze w Radomiu kina: Atlantic (wcześniej Bałtyk), Hel, Mega, Mewa, Odeon, Pokolenie, Przyjaźń oraz Walter. W planach jest budowa kolejnych dwóch multipleksów oraz uruchomienie po przerwie kina studyjnego.
- Resursa Obywatelska – Klub Dobrego Filmu (pokazy specjalne)
Filharmonia
Teatry
Muzea
Domy Kultury
- Miejski Ośrodek Kultury „Amfiteatr” w Radomiu ul. Parkowa 1
- Młodzieżowy Dom Kultury im. Heleny Stadnickiej
- Dom Kultury „Południe”
- Dom Kultury „ Borki”
- Dom Kultury „Idalin”
Lokalne środki przekazu
- TVP Warszawa – oddział w Radomiu
- Telewizja Dami (kanał dostępny w sieci kablowej Vectra oraz poprzez internet)
- Praca Radom TVI – intenetowa telewizja Powiatowego Urzędu Pracy
- TV Radom – prywatna internetowa telewizja o Radomiu
W Radomiu działają dwie sieci kablowe: Vectra oraz Korbank
Lokalne rozgłośnie radiowe:
- Radio Rekord
- Radio Plus Radom
- Radio Eska Radom
- Radio dla Ciebie
- RMF Maaxxx Kielce/Radom
Gazety radomskie ukazujące się regularnie:
- Anonse – Gazeta Bezpłatnych Ogłoszeń
- Gazeta Wyborcza
- Echo Dnia
- Życie Radomskie
- Nasze Miasto
- 7 Dni – tygodnik
- Tygodnik Radomski
- Mój Radom – Miejska Gazeta Internetowa
- Teraz Radom – bezpłatny tygodnik
- Panorama Radomska – bezpłatny tygodnik
- Salt@Pepper – lifestyle’owy bezpłatny miesięcznik
- OK!magazyn – pierwsze kolorowe czasopismo lifestyle, bezpłatny miesięcznik wydawany od 2008 roku
- Oko na miasto – bezpłatny tygodnik
- CoolturalnyRadom.pl – Radomskie Wiadomości Kulturalne w Internecie
Sport
-
Osobny artykuł: sport w Radomiu.
Początkiem historii sportu radomskiego jest rok 1910, kiedy to po uzyskaniu oficjalnego pozwolenia od władz carskich powstało Radomskie Towarzystwo Sportowe. Posiadało ono pięć sekcji: piłki nożnej (pod nazwą „Kordian”), kolarską, tenisową, łyżwiarską oraz gimnastyczną („Sokół”).
Wspólnoty religijne
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły oraz wspólnoty wyznaniowe:
Ponadto w Radomiu mieszkają przedstawiciele następujących wyznań:
Administracja oraz polityka
Delegatura Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego
Radom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do swojej Rady Miejskiej w Radomiu 28 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedziba władz istnieje przy ul. Jana Kilińskiego.
W Radzie Miejskiej w Radomiu działają następujące kluby radnych: Prawo oraz Sprawiedliwość, Radomianie Razem, Platforma Obywatelska, Porozumienie Lewicy oraz Stowarzyszenie Kocham Radom.potrzebne źródło
Radom jest członkiem Związku Miast Polskich.
Miasto jest także siedzibą starostwa powiatu radomskiego.
Pomimo utraty funkcji administracyjnej stolicy województwa w 1999 r., w Radomiu funkcjonuje wiele instytucji o regionalnym znaczeniu. Mieści się tu wojewódzki urząd skarbowy, wydział zamiejscowy wojewódzkiego sądu administracyjnego, sąd okręgowy wraz z prokuraturą okręgową, delegatura urzędu wojewódzkiego oraz urzędu marszałkowskiego. Ponadto ma tu siedzibę Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych oraz delegatura Instytutu Pamięci Narodowej.
Prezydenci Radomia
-
Przewodniczący rady miejskiej
|
|
Ta sekcja od 2011-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Prezesi rady miejskiej okresu II RP:
Przewodniczący okresu III RP:
Sekretarze rady miejskiej
Sekretarze okresu II RP:
- 1919-1923 – Jechiel vel Hilary Frenkiel (Lista Nr 6, tzw. syjoniści)
- 1923-1927 – Ludwik Brylant (Lista Nr 3, Związek Rzemieślników oraz Lokatorów Żydowskich, tzw. folkiści)
- 1926-1927 – Abram Mojżesz Rottenberg (LIsta Nr 6, Zjednoczone Stronnictwa Żydowskie)
- 1927-1930 – Chaim Marek Finkielsztajn (Lista Nr 3, Poalej Syjon-Lewica)
- 1927-1930 – Lejzor Symcha Finkielsztajn (Lista Nr 13, Żydowski Zjednoczony Komitet Wyborczy)
Sekretarze okresu III RP:
- 2002-2006 – Włodzimierz Dłużewski
- od 2006 – Rafał Czajkowski
Parlamentarzyści
Mieszkańcy wybierają posłów na Sejm z okręgu wyborczego nr 17.
Podział administracyjny
W Radomiu nie istnieje oficjalny podział na dzielnice. MZDIK pracuje nad nowym podziałem który am wejść w życie w lutym 2012[13]. Zwyczajowo miasto dzieli się na następujące dzielnice oraz osiedla:
-
Transport
Kolejowy
Radom leży na skrzyżowaniu linii kolejowych prowadzących do Warszawy, Krakowa, Łodzi oraz Lublina. W mieście istnieje dworzec kolejowy oraz 2 stacje: Radom Potkanów oraz Radom Wschodni.
Drogowy
Radom leży na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych drogowych oraz kolejowych łączących wschód z zachodem oraz północ z południem.
Przez Radom biegną trzy drogi międzynarodowe oraz krajowe:
Z Radomia do innych miejscowości prowadzą trzy drogi wojewódzkie:
Port lotniczy
W Radomiu istnieje port lotniczy Radom-Sadków o wysokich parametrach technicznychpotrzebne źródło, które jest aktualnie wykorzystywane z reguły przez wojsko. Raz na dwa lata na lotnisku Radom-Sadków dzieją się największe w Polsce międzynarodowe pokazy lotnicze Air Show. Drugie lotnisko, będące siedzibą aeroklubu radomskiego istnieje w podradomskim Piastowie. System komunikacji lotniczej Radomia uzupełnia lądowisko przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym.
Komunikacja miejska
-
Aktualnie w ramach regularnej komunikacji miejskiej po Radomiu oraz kilku okolicznych gminach kursują 24 linie autobusowe oznaczone cyfrowo. Codziennie w ramach komunikacji miejskiej na ulice wyjeżdża około 130 autobusów. Średnia częstotliwość wszystkich linii w szczycie wynosi 20 minut[14]. Organizatorem oraz regulatorem komunikacji miejskiej jest zakład budżetowy gminy – Miejski Zarząd Dróg oraz Komunikacji. Komunikacja podmiejska aktualnie jest obsługiwana przez wielu przewoźników prywatnych, a także spółki wykonujące przewozy w ramach sieci MZDiK.
Infrastruktura techniczna
Wg publikacji z 2008 r. w Radomiu do sieci wodociągowej podłączonych jest 98,46% ogółu mieszkań, a do sieci kanalizacji sanitarnej podłączonych jest 93,59% mieszkań[15].
Wg danych z 2005 r. sieć ciepłownicza zawiera w sobie swoim zasięgiem ponad 27 km² a to jest 24% powierzchni miasta[16]. Jednakże system ten pokrywa wszystkie najgęściej zaludnione obszary miasta. W Radomiu są 2 źródła ciepła: Ciepłownia „Południe” (o mocy 203,5 MW) oraz Ciepłownia „Północ” (116,3 MW)[17].
Jeśli chodzi o odbiór odpadów komunalnych, Radom obsługiwany jest przez składowisko o łącznej powierzchni 20 ha, 93% składowanych odpadów stanowią odpady komunalne, pozostałe 7% odpady przemysłowe. Dodatkowo w sąsiedztwie wysypiska jest kompostownia odpadów „zielonych” o powierzchni 3 ha[18].
Radom czerpie energie elektryczną z elektrowni Kozienice, skąd przesyłany jest do 2 stacji rozdzielczych w Kozienicach oraz Rożkach[19].
Obiekty nadawczo-transmisyjne:
Bezpieczeństwo
Budynek Mazowieckiej Wojewódzkiej Komendy Policji
- Mazowiecka Komenda Wojewódzka Policji w Radomiu
- Crime Stoppers Radom
- Delegatura ABW w Radomiu
- Garnizon Radom
Honorowi obywatele Radomia
|
|
Ta sekcja od 2011-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Współpraca międzynarodowa
Miasta oraz gminy partnerskie:
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan oraz struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.), GUS, czerwiec 2011, Warszawa.
- ↑ Ludność. Stan oraz struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Podstawowy Urząd Statystyczny, 2010-11-02. ISSN 1734-6118.
- ↑ Jerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej oraz Kartograficznej, 1994.
- ↑ Powierzchnia oraz ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Podstawowy Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
- ↑ Weatherbase: Historical Weather for Radom, Poland (ang.). [dostęp 14.12.2008].
- ↑ Zenon Gierałła, Baśnie oraz legendy ziemi radomskiej.
- ↑ Maria Malec, Słownik Etymologiczny nazw geograficznych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, ISBN 83-01-13857-2, str 205.
- ↑ Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 69. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).
- ↑ Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów oraz powiatów (stan w końcu stycznia 201 r.). Podstawowy Urząd Statystyczny, 2011-02-23. [dostęp 2011-02-25].
- ↑ Targowisko Korej, Targowisko Feniks, „Pasaż nad rzeczką”, „przy stadionie Radomiaka”, Targ-Borg (ul. Limanowskiego), Targ-Borg (ul. Nowogrodzka), „Merkury”, „Universal”, targowisko osiedlowe ul. Królowej Jadwigi.
- ↑ nullwww.cskmswia.pl/portal/csk/651/8613/Poliklinika_w_Radomiu_ul_Orlat_Lwowskich_5.html
- ↑ Na podstawie nullgaleriasloneczna.pl/.
- ↑ Konsultacje społeczne na temat proponowanego podziału Radomia na osiedla.
- ↑ Na podstawie www.mzdik.pl.
- ↑ Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 72. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).
- ↑ Model organizacji usług ciepłowniczych dla Gminy Miasta Radom w latach 2005-2015. Katowice: Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii, 2004-12.
- ↑ Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 73. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).
- ↑ Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 74. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).
- ↑ Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 77. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).
- ↑ Informacja o podjęciu uchwały na stronach Życia Warszawy.
- ↑ Samorząd Rejonu Wileńskiego – współpraca (pol.).
- ↑ Partner z Dalekiego Wschodu (pol.).
Linki zewnętrzne
_01.jpg&filetimestamp=20060503213801)
