Republika Chińska (chin. trad. 中華民國, chin. upr. 中华民国, pinyin Zhōnghuá Mínguó) znana zwykle jako Tajwan (臺灣) – państwo nieuznawane przez przeważajaca ilość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje także wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) oraz Mazu.
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Chin.
-
Osobny artykuł: Historia Tajwanu.
Oficjalnie rząd Republiki Chińskiej uznaje się sam za legalną władzę całego obszaru dzisiejszych Chin oraz Mongolii, acz wskutek trwającej na kontynencie rebelii komunistycznej musiał przenieść się czasowo ze swojej konstytucyjnej stolicy Nankinu na wyspę Tajwan. Aktualnie pod faktyczną jurysdykcją Republiki pozostaje całość prowincji Tajwan oraz wysp Penghu, Kinmen oraz Mazu, należące administracyjnie do prowincji Fujian. Oczywiście, poza organizacjami marginalnymi, nikt nie zamierza kontynuować wojny domowej z komunistami na Kontynencie, toczy się za to zażarta dyskusja polityczna w kwestii ogłoszenia secesji de iure oraz utworzenia państwa tajwańskiego. Prezydent Chen Shui-bian chciał rozpisać w marcu 2008 referendum na temat wstąpienia do ONZ pod nazwą Tajwan[1].
Do 1971 Tajwan reprezentował Chiny w ONZ. Zbliżenie ludowych Chin oraz USA na początku lat 70. oraz naciski władz w Pekinie spowodowały, że aktualnie Republika Chińska jest uznawana przez 23 państwa (2010), z reguły słabo rozwinięte ekonomicznie wyspiarskie kraje rejonu Pacyfiku, kraje Ameryki Środkowej oraz Morza Karaibskiego oraz parę małych państw w Afryce. W Europie uznaje ją zaledwie Watykan; w latach 1999-2001 uznawała ją także Macedonia w zamian za pomoc finansową (tzw. dyplomacja dolarowa). Od 1 stycznia 2002 Republika Chińska trzeba do WTO pod nazwą "Oddzielny Obszar Celny Tajwanu, Penghu, Kinmen oraz Matsu".
-
O podziale na Republikę Chińską oraz Chińską Republikę Ludową przeczytaj pod hasłem Chiny.
System władzy
Władza (chiń. 治权; pinyin zhìquán) na Tajwanie zorganizowana jest wedle koncepcji Sun Jat-sena, nawiązującej do tradycyjnego podziału władzy w Chinach, na pięć "zgromadzeń" albo "rad" (chiń. 院, pinyin yuàn): ustawodawczą, wykonawczą, sądowniczą, kontrolną oraz egzaminacyjną. Kontrolna odpowiada połączonym kompetencjom audytu finansowego (por. polski NIK), cenzury oraz rzecznika praw obywatelskich (ombudsman), egzaminacyjna natomiast dba o rozwój służby cywilnej oraz nadaje uprawnienia kolejnych rang oraz stopni w administracji.
Ludność
- Skład etniczny: Hoklo (chiń. standard. Fulao, od używanego języka: Minnan) – 70%; Hakka (chiń. standard. Kejia) – 14%. Te dwie grupy łącznie zwane są benshengren (本省人; chiń. "urodzeni tutaj" – Chińczycy, których przodkowie zamieszkiwali Tajwan przed 1895 r.); waishengren (外省人; chiń. "urodzeni na zewnątrz", Chińczycy z kontynentu, przodkowie przybyli w latach 1945-50) – 14%; Aborygeni tajwańscy (pochodzenia austronezyjskiego, 2%, dzielą się na kilkanaście grup etnicznych). Uwaga: określenie "Tajwańczyk" (chiń. Taiwanren) w zależności od kontekstu może oznaczać przedstawiciela grupy Hoklo, benshengrena albo zwolennika niepodległości Tajwanu.
- Religie: taoizm oraz konfucjanizm (48,5%), buddyzm (43%), chrześcijaństwo (7,4%), islam (0,5%)
-
-
Gospodarka
Tajwan trzeba do państw rozwiniętych przemysłowo. W kraju tym działa parę elektrowni jądrowych oraz kilkanaście węglowych. W eksporcie dominują wyraźnie produkty elektroniczne. Tajwańską firmą jest Acer, drugi co do wielkości producent komputerów osobistych na świecie[2]. Na uwagę zasługuje także fakt, że prawie wszyscy najwięksi światowi producenci płyt głównych do komputerów posiadają swe siedziby w tym kraju (ASUS, MSI, Gigabyte, ASRock oraz inne). Tajwan jest także światowym centrum produkcji rowerów oraz komponentów rowerowych z takimi markami jak Giant, Merida, Maxxis, Marzocchi. Znaczący udział w imporcie ma ropa naftowa. W rolnictwie dominuje chów trzody chlewnej, uprawia się też banany. PKB na jednego mieszkańca w 2009 roku wyniosło 16 392 $[3].
Transport
Podstawowym portem lotniczym jest port lotniczy Tajpej-Taiwan Taoyuan (23 mln pasażerów w 2006), położony na północy Tajwanu w powiecie Taoyuan, 25 km na zachód od Tajpej. Główną linią lotniczą kraju jest przewoźnik China Airlines, z węzłem w Tajpej. Ruch międzynarodowy obsługują też 3 inne porty lotnicze.
Z uwagi na trudny teren sieć kolejowa oraz drogowa Tajwanu przez wiele lat była słabo rozwinięta. Sieć kolejowa składała się z krótkich, izolowanych, wąskotorowych linii na wybrzeżu wschodnim. Od lat 70. XXw. zaczął się szeroko zakrojony proces modernizacji, scalania oraz przekuwania linii na tor normalny (1435 mm). Głównymi inwestycjami lat 80. XXw. była budowa szybkiej kolei na 363-kilometrowym odcinku Jilong – Gaoxiong oraz przebijanie przez trudne górskie masywy linii Taizhong – Hualian. Na tej drugiej, 122-kilometrowej, trasie wybudowano prawie 60 tuneli. Ogólnie sieć kolejowa Tajwanu w początku lat 90. XXw. miała długość 4700 km. Kraju nie ominęła także redukcja poniektórych linii lokalnych.
Sieć drogowa najgęstsza jest na północy oraz południowym zachodzie wyspy. Wiele dróg górskich jest wąska oraz ma bardzo niebezpieczny charakter.
Ważna dla Tajwanu jest żegluga morska. Znaczną cząstka floty stanowią kontenerowce. W latach 80. XXw. tajwańska firma Yangming była największym na świecie przewoźnikiem kontenerowym.
Podział administracyjny
Tajwan oficjalnie uważa za cząstka swojego terytorium 35 prowincji, 14 miast wydzielonych, 1 specjalny region administracyjny oraz 2 regiony, które zostały uznane za cząstka Republiki Chińskiej w konstytucji z 1947. Zgodnie z nią, Republika Chińska uważa za cząstka swojego terytorium cały obszar Chińskiej Republiki Ludowej (wraz z Tybetem, jednak bez Hongkongu oraz Makau), a także Mongolię oraz rosyjską Tuwę. Wysuwa także pretensje terytorialne wobec Japonii, Birmy, Tadżykistanu, Afganistanu, Bhutanu, Pakistanu oraz Indii.
Obszar, który Republika Chińska uważa za cząstka swojego terytorium
De facto Republika Chińska składa się aktualnie z 2 prowincji: Tajwan oraz Fujian, oraz 5 miast wydzielonych: Tajpej, Nowe Tajpej, Taizhong, Tainan oraz Kaohsiung.
Stosunki z Polską
Polska nie uznaje państwowości Republiki Chińskiej, nie utrzymuje się więc z nią stosunków dyplomatycznych. Jednak ze względu na aktywne kontakty handlowe oraz kulturalne powołano Warszawskie Biuro Handlowe w Tajpej oraz Biuro Kulturalno-Gospodarcze Tajpej w Warszawie. Obydwa biura są podległe ministerstwom spraw zagranicznych danych państw oraz pełnią de facto rolę przedstawicielstw dyplomatycznych/urzędów konsularnych. Wizy oraz paszporty wydaje się w Tajpej sygnując je jako "Konsul w Tokio II").
Od 1 października 2008 obywatele UE (w tym Polacy) udający się do Republiki Chińskiej zwolnieni są z obowiązku posiadania wizy na pobyt nie przekraczający 30 dni. Z dniem 11 stycznia 2011 na zasadzie wzajemności (z uwagi na zwolnienie mieszkańców Tajwanu z obowiązku wizowego na obszarze krajów Schengen na pobyty nie przekraczające 90 dni w ciągu każdego okresu 6-miesięcznego) okres ten przedłużono do 90 dni. Warunkiem zwolnienia z obowiązku wizowego jest posiadanie paszportu ważnego przynajmniej 6 miesięcy w momencie wjazdu na Tajwan (zwolnienie z obowiązku wizowego nie dotyczy posiadaczy paszportów tymczasowych).
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
- Włodzimierz Pawlak, Tajwan (2) – gospodarni, w: miesięcznik Poznaj Świat, nr 9/1988, s.12-13.
Linki zewnętrzne
- Warszawskie Biuro Handlowe w Tajpej – polska placówka dyplomatyczna na Tajwanie
- Biuro Gospodarcze oraz Kulturalne Tajpej w Polsce – tajwańska placówka dyplomatyczna w Polsce
- National Assembly (ang.)
- Biuro Prezydenta Republiki Chińskiej
- Inicjatywa "Przyjaciele Tajwanu" – Tajwan: informacje podstawowe, historia Tajwanu, ustrój polityczny, gospodarka oraz transport, oświata, media, fauna oraz flora, religia, Tajwan-Chiny, demokracja, odwiedziny na Tajwanie.
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
Organizacja Współpracy Gospodarczej oraz Rozwoju (OECD) |
|
| Państwa członkowskie |
|
 |
|
| Kandydaci |
|
|
| Obserwatorzy |
Tajwan
|
|
| Współpracujący |
|
|
| Organizacje afiliowane |
|
|