|
|
Ten artykuł od 2011-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Hala maszynowa w fabryce Hartmana w
Chemnitz (1868)
Rewolucja przemysłowa – proces zmian technologicznych, gospodarczych, społecznych oraz kulturalnych, który stał się zapoczątkowany w XVIII wieku w Anglii oraz Szkocji[1] oraz związany był z przejściem od ekonomii opartej na rolnictwie oraz produkcji manufakturowej bądź rzemieślniczej do opierającej się z reguły na mechanicznej produkcji fabrycznej na dużą skalę (przemysłową).[2]
Główną przyczyną rewolucji przemysłowej była eksplozja demograficzna. Doprowadziła ona do wzrostu liczby mieszkańców, w wyniku którego rosły także potrzeby rynków. Nie mogły ich zaspokoić manufaktury, które od produkcji rzemieślniczej różniły się tylko organizacją procesu produkcji. Drugą, pod względem ważności, przyczyną rewolucji przemysłowej była rewolucja agrarna (rolna), która doprowadziła do przemiany tradycyjnego feudalnego rolnictwa w rolnictwo nowoczesne.
XVIII wiek
Przewrót w przemyśle włókienniczym
Rewolucja przemysłowa zaczęła się w Anglii, najlepiej rozwiniętym oraz najbogatszym wówczas kraju świata, który miał także wydajne rolnictwo oraz bogactwa naturalne zapewniające energię (węgiel kamienny). W Anglii, kolebce przemysłu, dla przykładu XVIII-wieczne chałupnictwo wełniane nie zaspokajało potrzeb rynku. Stało się to powodem do poszukiwania nowych rozwiązań technologicznych oraz wynalazków. Pierwszą znaczącą innowacją było zmodernizowanie warsztatu tkackiego. W roku 1733 John Kay wynalazł maszynę tkacką Latające czółenko mechaniczne ("Flying Shuttle"), co uczyniło rewolucję w tkactwie. Kay skonstruował mechanizm, w którym sznurek wprowadzał w ruch czółenko, zastępując jego ręczne przerzucanie. Duże zapotrzebowanie na przędzę skłoniło angielskich kapitalistów do szukania innych udoskonaleń technicznych także w przędzalnictwie. Rewolucji w przędzalnictwie dokonała Przędząca Jenny (Spinning Jenny; maszyna przędzalnicza wynaleziona przez Jamesa Hargreavesa w 1764 oraz udoskonalona przez Richarda Arkwrighta w 1767). Hargreaves wynalazł pierwszą wielowrzecionową mechaniczną przędzarkę, da się było na niej wytwarzać równocześnie 16 nici. Oryginalnie Przędząca Jenny była napędzana siłą ludzkich mięśni, lecz już w 1779 Samuel Crompton udoskonalił ją tak, aby wykorzystywała jako napęd mechaniczny koło wodne. Stosowanie koła wodnego nie było jednak wszędzie możliwe, więc wynalazcy szukali innych rozwiązań. W 1763 James Watt zmodernizował silnik parowy Thomasa Newcomena (1663-1729) z 1712. Watt zbudował też mechanizm, z pomocą którego ruch posuwisto-zwrotny tłoków był zamieniany na ruch obrotowy. W 1784 powstała pierwsza fabryka przędzalnicza, w której użyto silniki parowe Watta. Zapotrzebowanie na maszyny parowe powodowało wzrost znaczenia górnictwa oraz hutnictwa.
W 1785 Edmund Cartwright opracował krosno mechaniczne, które zwiększyło wydajność w tkactwie aż 40-krotnie. Wprowadzenie maszyn przędzalniczych oraz mechanicznych warsztatów tkackich doprowadziło do mechanizacji przemysłu bawełnianego.
Równocześnie z włókiennictwem rozwijała się metalurgia – zastosowanie do wytopu surówki koksu o wydatnie wyższej kaloryczności niż węgiel drzewny czy węgiel kamienny (wzrost wydajności oraz jakości).
Przewrót w hutnictwie oraz metalurgii
W 1735 r. Abraham Darby jako pierwszy wytopił surówkę, stosując koks, a pod koniec wieku XVIII Henry Cort, opatentował nową metodę przerabiania surówki na stal. Opracował tzw. proces pudlingowania oraz zastosował pudlingowanie czyli proces świeżenia surówki w piecu. Piec posiadał mieszadła, które wytrącały zanieczyszczenia, przez co da się było wykorzystywać węgiel kamienny bezpośrednio do wytopu żelaza. W 1856 r. Henry Bessemer opatentował metodę produkcji stali bezpośrednio z rozgrzanego żelaza eliminując proces pudlarski poprzez przedmuchiwanie surówki oraz zamienianie jej na stal bezpośrednio w konwertorze (tzw. gruszce bessemera). Metoda bessemera była udoskonalona póżniej przez francuskich metalowców (ojca François Marie Emile Martin (1794-1871) oraz syna Pierre Èmilie Martin (1824-1915)) Martinów oraz braci Siemensów: Carla Wilhelma (1823-1883) oraz Friedricha (1826-1904) (piec martenowski).
Rozwój w przemyśle pociągnął za sobą rozwój transportu komunikacji. Szybki rozwój hutnictwa oraz górnictwa oraz znaczny wzrost produkcji wiązał się z przewozem coraz większej ilości towarów. Dlatego budowano kanały, mosty, drogi. Konny transport lądowy oraz żaglowy transport wodny, nie zaspokajały znacznych potrzeb przewozu towarów, dlatego myślano też o nowych środkach transportu. Starano się przystosować maszynę parową do poruszania pojazdów: najpierw na drogach - Nicolas Cugnot w 1765 w Paryżu (ciągnik drogowy Cugnota), a potem na szynach - lokomotywa Richarda Trevithicka w 1804 r.
XIX wiek
W 1803 zastosowano maszynę parową do poruszania statków, stał się zbudowany pierwszy statek parowy. Wynalazcą statku był Robert Fulton. W latach 1814-1825 George Stephenson stworzył parowóz.
Powstała kolej żelazna, która połączyła miejscowości Stockton oraz Darlington linią towarową w 1825 roku, zaś w 1830 linia osobowa połączyła Liverpool z Manchesterem. Z kolei w latach 1859-1869 wykopano kanał Sueski.
Wiek pary oraz elektryczności
W 1800 r. Włoch Alessandro Volta zbudował ogniwo galwaniczne ("ogniwo Volty"). W 1837 r. Samuel Morse skonstruował telegraf elektromagnetyczny, pozwalający przesyłać informację na odległość.
Tak zwana druga rewolucja przemysłowa przypada na drugą połowę XIX oraz początki XX stulecia. Spowodowana była gwałtownym rozwojem nauki, któremu towarzyszyło powstanie nowych rozwiązań technicznych, począwszy od silnika gazowego, poprzez dynamit oraz karabin maszynowy, aż po telefon w 1876, żarówkę w 1879 oraz odkurzacz elektryczny w 1907 roku.
Parowóz Stephensona "Rocket" (replika)
Schemat pieca pudlarskiego
W fabrykach były zatrudniane nawet 5 letnie dzieci
Trzecia rewolucja przemysłowa
Określenie trzeciej fazy rewolucji przemysłowej. Definiuje się ją także mianem rewolucji naukowo-technicznej. Rozpoczęła się po drugiej wojnie światowej oraz trwa do dziś.
Symbolem trzeciej rewolucji przemysłowej są okręgi przemysłowe zwane technopoliami. Różnią się one od okręgów przemysłowych poprzedniej fazy rewolucji warunkami lokalizacji oraz rodzajem dominującej gałęzi przemysłu. Lokalizacja nie jest już uzależniona od rozmieszczenia surowców czy źródeł energii, ale od czystego środowiska, bliskości uczelni wyższych czy dostępu do wykwalifikowanej kadry. Trzecia rewolucja charakteryzuje się także rozwojem przemysłu wysokich technologii.
Skutki oraz konsekwencje rewolucji przemysłowej
Społeczne:
- narodziny proletariatu
- urbanizacja związana z migracją ludności ze wsi do miast
- postęp wiedzy medycznej oraz higieny
- zmniejszenie zatrudnienia w rolnictwie – zwiększenie w przemyśle (później w usługach)
- prawo pracy
- narodziny ruchu robotniczego oraz ideologii socjalistycznej
- wzrost liczby ludności, przede wszystkim w miastach (migracja; zwiększony przyrost naturalny)
- zmiana struktury społeczeństwa z agrarnego, o przewadze ludności wiejskiej, na społeczeństwo przemysłowe, w którym przeważa ludność mieszkająca w miastach
- upadek znaczenia rzemieślników, chłopów oraz wielkich właścicieli ziemskich
- wzrost znaczenia nowej klasy robotników oraz burżuazji przemysłowej
- skoncentrowanie ludności w obrębie dużych miast
Ekonomiczne:
Postacie (ludzie epoki rewolucji przemysłowej)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Henry Bessemer
(1813 - 1898)
Maszyny
Sprawdź też
Przypisy