Opornik, rezystor (z łac. resistere, stawiać opór) – najprostszy, rezystancyjny element bierny obwodu elektrycznego. Jest elementem liniowym: spadek napięcia jest wprost proporcjonalny do prądu płynącego przez opornik. Przy przepływie prądu zamienia energię elektryczną w ciepło. Jest na nim spadek napięcia. W obwodzie służy do ograniczenia prądu w nim płynącego. Idealny rezystor ma tylko jedną wielkość, która go charakteryzuje – rezystancję. W praktyce jest jeszcze pojemność wewnętrzna oraz wewnętrzna indukcyjność, co, np. w technice wysokich częstotliwości (RTV), ma duże znaczenie (jest to tzw. pojemność oraz indukcyjność pasożytnicza). W technologii bardzo wysokich częstotliwości – kilkuset megaherców (MHz) oraz powyżej – właściwości pasożytnicze typowego rezystora muszą być traktowane jako wartości rozproszone, tzn. rozłożone wzdłuż jego fizycznych wymiarów (zobacz: schemat zastępczy).
Wzory na rezystancję zastępczą
Połączenie szeregowe
W połączeniu szeregowym rezystancja zastępcza jest sumą poszczególnych wartości:

Połączenie równoległe
W połączeniu równoległym odwrotność rezystancji zastępczej jest sumą odwrotności poszczególnych wartości:

Dla dwóch rezystorów wzór upraszcza się do postaci:

|
|
Symbol rezystora (Europa)
|
|
Parametry
Podstawowe parametry opisujące opornik to:
- rezystancja nominalna – rezystancja podawana przez producenta na obudowie opornika, wyrażona w Omach oraz przyjmująca wartości określane wedle szeregów wartości; rezystancja rzeczywista różni się od rezystancji nominalnej, jednak stale mieści się w podanej klasie tolerancji. Wielokrotnie używanym parametrem jest konduktancja wyrażana w simensach
- tolerancja – inaczej klasa dokładności; podawana w procentach możliwa odchyłka rzeczywistej wartości opornika od jego wartości nominalnej
- moc znamionowa – moc jaką opornik może przez dłuższy czas wydzielać w postaci ciepła bez wpływu na jego parametry; przekroczenie tej wartości może prowadzić do zmian innych parametrów rezystora (np. rezystancji) albo jego uszkodzenia,
- napięcie graniczne – maksymalne napięcie jakie da się przyłożyć do opornika bez obawy o jego zniszczenie,
- temperaturowy współczynnik rezystancji – współczynnik określający zmiany rezystancji pod wpływem zmian temperatury opornika.
Oznaczenia oporników
Oznaczenie opornika, tutaj:
5600 10% Ω = 5,6 kΩ 10%
Oporniki oznaczone kodem barwnym
| Kolor |
Wartość |
Mnożnik |
Tolerancja
± % |
Współczynnik temp.
± ppm/K |
| 1 pasek |
2 pasek |
3 pasek |
4 pasek |
Ostatni pasek |
| brak |
|
|
|
20 |
|
| srebrny |
|
|
0,01 Ω |
10 |
|
| złoty |
|
|
0,1 Ω |
5 |
|
| czarny |
0 |
0 |
x 1 Ω |
20 |
200 |
| brązowy |
1 |
1 |
x 10 Ω |
1 |
100 |
| czerwony |
2 |
2 |
x 100 Ω |
2 |
50 |
| pomarańczowy |
3 |
3 |
x 1 kΩ |
3 |
15 |
| żółty |
4 |
4 |
x 10 kΩ |
0,1 |
25 |
| zielony |
5 |
5 |
x 100 kΩ |
0,5 |
|
| niebieski |
6 |
6 |
x 1 MΩ |
0,25 |
10 |
| fioletowy |
7 |
7 |
x 10 MΩ |
0,1 |
5 |
| szary |
8 |
8 |
|
0,05 |
1 |
| biały |
9 |
9 |
|
|
|
Uwagi:
- pasków albo kropek jest trzy, cztery, pięć albo sześć
- jeśli jest ich trzy, to wszystkie trzy oznaczają oporność (w tym trzeci oznacza mnożnik), a tolerancja wynosi ±20%
- jeśli jest ich cztery, to trzy pierwsze oznaczają (tak jak w przypadku powyżej) oporność, a czwarty – tolerancję
- jeśli jest ich pięć, to trzy pierwsze oznaczają cyfry oporności, czwarty mnożnik, a piąty tolerancję
- jeśli jest ich sześć, to jest to opornik precyzyjny oraz trzy pierwsze oznaczają cyfry oporności, czwarty – mnożnik, piąty – tolerancję, szósty – temperaturowy współczynnik rezystancji (ten pasek może znajdować się na samym brzegu opornika)
- pierwszą cyfrę oznacza pasek bliższy końca, a pomiędzy mnożnikiem oraz tolerancją jest czasem większy odstęp
- stare oporniki są oznakowane:
- 1 cyfra – kolor opornika
- 2 cyfra – kolor paska
- mnożnik – kolor kropki
Szereg wartości
Oporniki (rezystory) produkowane masowo posiadają oporności znamionowe wynikające z tabeli szeregów.
Schemat zastępczy rezystora
Schemat zastępczy rezystora rzeczywistego, uwzględnia pojemność oraz indukcyjność pasożytniczą (w tym indukcyjność doprowadzeń). Są to przeważnie wartości bardzo małe, pomijalne w typowej analizie obwodu, jednak przy wysokich częstotliwościach (powyżej 1 GHz) parametry pasożytnicze potrafią całkowicie zmienić charakter elementu.
Oporniki stosowane do precyzyjnych pomiarów prądu, dla przykładu jako boczniki, są wielokrotnie wykonywane jako "bezindukcyjne", poprzez nawinięcie ich w sposób bifilarny albo wykonanie w technologii grubowarstwowej.
Opornik w historii
Opornik przypięty do swetra albo noszony w klapie marynarki w czasie stanu wojennego (1981-1983) symbolizował opór wobec władzy.
Sprawdź też
Sprawdź hasło
opornik w Wikisłowniku
Linki zewnętrzne