Rodzeństwo – w genealogii oraz prawie dzieci tych samych rodziców bądź rodzica: wszyscy bracia oraz siostry w ogólności albo każdy z nich pojedynczo wobec drugiego z nich (tak zwłaszcza w tekstach prawnych).
Pojęcie
W podstawowym znaczeniu dotyczy zstępnych tej samej pary (filiacja), tj. rodzonych braci oraz sióstr. Rodzeństwo przyrodnie to dzieci tego samego ojca, ale wielorakich matek albo dzieci tej samej matki, ale wielorakich ojców (wspólny jeden rodzic oraz macocha bądź ojczym).
W języku polskim zasadniczo nie istnieje dodatkowa nazwa relacji pomiędzy pasierbem a dziećmi ojczyma albo macochy z ich poprzednich związków. Przez analogię do rodziców przybranych niezbyt poprawnie wyznacza się ich czasem rodzeństwem przybranym albo przyrodnim. Czasem dla odróżnienia od rodzeństwa rodzonego (prawdziwego) o rodzeństwie przybranym mówi się, że nie jest prawdziwe.
Rodzeństwo z ciąży mnogiej nazywane jest bliźniaczym (brat bliźniak, siostra bliźniaczka, bliźniak).
Osoba, która nie ma w ogóle rodzeństwa, to jedynak. Pierwsze dziecko danej pary na początku stale jest jedynakiem, kolejne dzieci już nie, chyba że pozostałe rodzeństwo zmarło we wczesnym dzieciństwie. Jeżeli w rodzinie jedynaków ukazuje się rodzeństwo przyrodnie, to da się uznać, że osoby takie także przestały być jedynakami.
Wykresy genealogiczne
Wykresy genealogiczne powodują relacje w rodzinie dla danego probanta:
Rodzeństwo rodzone
Rodzeństwo rodzone (biologiczne) to dzieci tych samych dwojga rodziców, które są ze sobą spokrewnione w drugim stopniu linii bocznej:
ojciec matka
│ │
└───┬─────────┬─────────┬──────┘
│ │ │
probant brat bracia
albo lub
siostra siostry
Rodzeństwo przyrodnie
Rodzeństwo przyrodnie to dzieci jednego wspólnego rodzica z dwojgiem wielorakich drugich rodziców (ojca z inną kobietą albo matki z innym mężczyzną), które także są ze sobą spokrewnione w drugim stopniu linii bocznej:
ojciec matka ojczym
│ │ │ │
└───┬─────┘ └──────┬────────┘
│ │
probant rodzeństwo
przybrane
macocha ojciec matka
│ │ │ │
└────┬─────┘ └──────┬──────┘
│ │
rodzeństwo probant
przybrane
"Rodzeństwo przybrane"
Do ostatniej kategorii należą dzieci ojczyma albo macochy z ich poprzedniego związku. "Rodzeństwo" takie nie jest ze sobą spokrewnione ani spowinowacone:
ojciec matka ojczym kobieta
│ │ │ │ │ │
└───┬─────┘ └───────┘ └────┬────┘
│ │
probant "rodzeństwo
przyrodnie"
mężczyzna macocha ojciec matka
│ │ │ │ │ │
└────┬─────┘ └────────┘ └──────┬──────┘
│ │
"rodzeństwo probant
przyrodnie"
Jedynak
Jedynak nie ma rodzeństwa:
ojciec matka
│ │
└────┬─────┘
│
probant
Język prawny
W aktach normatywnych oraz innych aktach prawnych wystąpienie terminu rodzeństwo oznacza osobę będącą krewnym drugiego stopnia linii bocznej, a więc bez jakiegokolwiek rozróżnienia na rodzeństwo rodzone oraz przyrodnie. Natomiast tzw. rodzeństwo przybrane wedle prawa nie jest ani spokrewnione, ani powinowate.
Konflikty w rodzeństwie
W rodzeństwie może ujawniać się konflikt wieku (pogardliwe użycie określeń starszy/młodszy brat/siostra), konflikt pokoleń (przy znacznej różnicy wieku pomiędzy najstarszą a najmłodszą osobą z rodzeństwa, sięgającej 10 lat oraz więcej) czy konflikt płci (między bratem oraz siostrą). Przyczyną takich konfliktów albo nieporozumień bywa rywalizacja (skryta albo jawna) o względy rodziców bądź sama znaczna różnica wieku (wejście w dorosłość, ciężar opieki nie nad własnym dzieckiem lecz rodzeństwem).
Rodzeństwo w kulturze
Stosunki pomiędzy rodzeństwem są częstym motywem dzieł kultury:
Sprawdź też
Linki zewnętrzne