Rumia (kaszb. Rëmiô, niem. Rahmel) – miasto oraz gmina w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim nad Zagórską Strugą. Z miastami Wejherowem oraz Redą tworzy zespół trzech miast zwany Małym Trójmiastem Kaszubskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.
Wedle danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 46.107 mieszkańców[1] Jest największym miastem niebędącym siedzibą powiatu w Polsce.
Struktura powierzchni
Wedle danych z 2002[2] Rumia ma obszar 32,86 km², w tym:
- użytki rolne: 26 %
- użytki leśne: 44 %
Miasto stanowi 2,35 % powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Gdynia, Gmina Kosakowo, Gmina Puck, Reda, Gmina Wejherowo.
Historia
- VI-IV wiek p.n.e. – osada (wykopaliska) pochodząca z wczesnej epoki żelaza.
- 1223/1224 – pierwsza wzmianka w bliżej niedatowanym dokumencie[3], w którym książę pomorski Świętopełk nadaje wieś Ruminę opactwu cystersów z Oliwy. Klasztor pozostaje w jej posiadaniu do 1772.
- 1870 – doprowadzenie kolei
- 10 lutego 1920 – wkroczenie Wojska Polskiego
- 1939 – w walkach obronnych ginie 2 tys. żołnierzy polskich
- 1939-1945 – niemiecka okupacja Rumi
- 13-27 marca 1945 – niemiecka obrona Góry Markowca
- 1945 – w walkach wyzwoleńczych ginie 4,5 tys. żołnierzy polskich oraz radzieckich
- 1954 – prawa miejskie – powstało z połączenia wsi: Rumia, Zagórze, Biała Rzeka, Szmelta oraz Janowo
- 1 stycznia 2001 – przyłączenie do miasta wsi Kazimierz z gminy Kosakowo[4] (decyzja cofnięta parę miesięcy później)
- 2004 – obchody pięćdziesięciolecia nadania praw miejskich Rumi
Epizod lotniczy
W latach 1928 - 1931 nastąpiła parcelacja majątku ziemskiego należącego do Dymitra Andault de Langeron, niegdyś folwarku cysterskiego. Tym samym władze gminne uzyskały 280 ha ziemi. Część przejęli lokalni rolnicy, pozostały teren przeznaczono na budowę lotniska.[5] W sierpniu 1931 Aeroklub Gdański nie mogący korzystać z lotniska Gdańsk - Wrzeszcz założył w Rumi ośrodek szkoleniowy oraz siedzibę klubu. W początkowym okresie wykorzystywano samoloty typu PZL.5. W 1932 zapadła decyzja o budowie lotniska w Rumi. 1 maja 1935, na przedłużeniu ul. Żwirki oraz Wigury uruchomiono lotnisko cywilne dla Gdyni, sukcesywnie je rozbudowując w kolejnych latach. Po wybudowaniu budynku dworca w 1936 (o kubaturze około 12 000 m³), obsługiwano połączenia z Warszawą, w początkowym okresie przez Gdańsk, od 1939. z Kopenhagą oraz Wenecją. W 1937 lotnisko obsłużyło blisko 3 tysiące pasażerów. Utrzymywano też stałe połączenie z Gdańskiem samolotami typu Fokker F-VII/1M. Przed wybuchem wojny lotnisko dysponowało dwoma drogami startowymi o nawierzchni darniowej (o dług. około 1300 m każda) oraz dwoma hangarami konstrukcji łukowej (o wymiarach 40x50,6 m). Lotniskiem zapasowym było lądowisko w majątku Nowe Obłuże, aktualnie Gdynia Babie Doły, dzisiejszy Port lotniczy Gdynia-Kosakowo. Na lotnisku montowano też sprowadzane z USA dla PLL LOT samoloty typu Lockheed L-10A Electra oraz L-14H Super Electra, także dla jugosłowiańskich linii lotniczych Aeroput oraz rumuńskich Lares. Od 1932 rumskie lotnisko stanowiło także zaplecze dla Morskiego Dywizjonu Lotniczego z Pucka. W 1939 podczas uroczystości patriotycznej gościem lotniska był płk Stanisław Dąbek. W czasie okupacji niemieckiej w latach 1941 - 1942 Niemcy rozbudowali tutejsze lotnisko, wraz z puckimi obiektami lotniczymi powstał Gdyński Zespół Lotniskowy. Obiekty pełniły funkcje pomocnicze oraz zaplecze dla fabryk produkujących części samolotowe - Niemcy kontynuowali produkuję samolotów dla niemieckiej Luftwaffe, fabryka istniała w Zagórzu - Gemeinschaftslager-Flugzeugwerk-Kurt-Kannenberg (po 1945 teren pofabryczny zajmowany był przez Rumskie Zakłady Garbarskie, aktualnie istnieje tu Galeria Rumia), pozostałe zakłady rozlokowano w Gdyni. W zakładach tych pracowali jeńcy wojenni, na obszarze obecnej Rumi w okresie okupacji działało parę obozów pracy, w tym wyżej wspomniana fabryka w Zagórzu. Produkowano tu myśliwce typu Focke-Wulf Fw 190, bombowce Heinkel He 111 oraz Junkers Ju 288. W marcu 1945 w wyniku niemieckich działań minerskich oraz późniejszych bombardowań alianckich lotnisko było zniszczone oraz w latach powojennych uległo likwidacji. Na jego miejscu powstało osiedle domów jednorodzinnych. W ostatnich latach niszczone są pozostałości rumskiego lotniska (przykładem jest schron-skład ? przy ul. Tysiąclecia), na skrzyżowaniu ulic Sędzickiego oraz Żwirki oraz Wigury zachował się schron - stanowisko obserwacyjne, wykorzystywany jako słup ogłoszeniowy. Na przedłużeniu ul. I Dywizji Wojska Polskiego pod wsią Kazimierz istnieje pozostałość drogowego odcinka lotniskowego (DOL) wraz ze stojanką. Obiekt związany z lotniskiem Marynarki Wojennej w Babich Dołach.[6]
Dzielnice Rumi[7]
Osiedla
- Osiedle Rajskie w Starej Rumi.
- Osiedle Rumia Park w Białej Rzece.
- Osiedle Janowo
- Osiedle Osada Kolejowa w Janowie wybudowane w 1934 przez Towarzystwo Budowy oraz Eksploatacji Mieszkań Pracowników Kolejowych dla urzędników PKP. Złożone było z 34 bliźniaków położonych przy ul. Kolejowej, ul. Obrońców Westerplatte oraz ul. Dokerów. Osiedle prężnie rozbudowywało się także w czasie okupacji.
- Osiedle Podgórne w Zagórzu.
- Osiedle Królewskie.
- Osiedle Osada Kazimierza w Starej Rumi.
- Osiedle Morelowe w Starej Rumi.
- Osiedle Żeglarzy w Janowie.
Zabytki
Zabytkami prawnie chronionymi są:[8]
- Cmentarz rzym.-kat. (nieczynny), ul. Kościelna 19, 1538 / 2 poł. XIX,
- Ruiny kościoła Świętego Krzyża.
Gospodarka
| Rok |
Liczba ludności |
|
2007
|
44 796
|
|
2008
|
45 095
|
|
2009
|
45 679
|
|
2010
|
46 107
|
Wedle danych z 2005 r.[2] dochód gminy na mieszkańca wynosił 1658,25 zł.
Struktura demograficzna mieszkańców Rumi wg danych z 31 grudnia 2007:
| Opis |
Ogółem |
Kobiety |
Mężczyźni |
| jednostka |
osób |
% |
osób |
% |
osób |
% |
| populacja |
44 796 |
100 |
22 966 |
51,27 |
21 830 |
48,73 |
| wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) |
9061 |
20,23 |
4356 |
9,72 |
4705 |
10,5 |
| wiek produkcyjny (18–65 lat) |
29 934 |
66,82 |
14 773 |
32,98 |
15 161 |
33,84 |
| wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) |
5801 |
12,95 |
3837 |
8,57 |
1964 |
4,38 |
Ważniejsze zakłady przemysłowe
- Fabryka Kotłów FAKO S.A w Janowie
- Fabryka Urządzeń Okrętowych „Rumia” w Zagórzu (wchodzi w skład grupy Stoczni Remontowej w Gdańsku)
- Fabryka Mebli Tapicerowanych „Meblomak” w Janowie
- Fabryka Nici „Amanda” w Janowie
- Grupa Kapitałowa „Rubo” w Janowie; produkcja oraz serwis rusztowań
Ważniejsze zakłady spożywcze oraz handlowe
- Zakłady Mięsne „Kummer” w Rumi
- Palarnia Kawy „Darboven Poland” w Janowie
- Zakład przetwórstwa rybnego „Proryb” w Białej Rzece
- Centra Handlowe „Port Rumia” w Białej Rzece, niedaleko granicy z Redą oraz „Galeria Rumia” w Zagórzu
- Restauracje sieciowe McDonald's oraz KFC
Komunikacja
Komunikacja miejska obsługiwana przez MZK Wejherowo (jedna linia) oraz ZKM Gdynia (3 linie pośpieszne, 7 zwykłych oraz jedna nocna), zapewnia połączenia wewnątrz miasta oraz do miejscowości ościennych. Transport wewnątrz aglomeracji zapewnia SKM w Trójmieście z kursami co 7 minut w godzinach szczytu. W mieście istnieje stacja kolejowa Rumia oraz przystanek SKM Rumia Janowo.
Komunikacja drogowa to przede wszystkim droga krajowa nr 6 (ciąg ulic Morska-Sobieskiego-Grunwaldzka-Gdańska). W odległości 30 km istnieje Port lotniczy Gdańsk-Rębiechowo z połączeniami do wielu państw europejskich; planowany jest także Port lotniczy Gdynia-Kosakowo, zlokalizowany na lotnisku wojskowym w sąsiedniej gminie.
Połączenia promowe ze Skandynawią są realizowane codziennie z położonego 5 km od miasta Gdyńskiego Terminalu Promowego.
Media
Oświata
Szkoły podstawowe:
- Szkoła Podstawowa nr 1 im.Józefa Wybickiego
- Szkoła Podstawowa nr 6 im. Aleksandra Majkowskiego
- Szkoła Podstawowa nr 9 im. Kapitana żeglugi wielkiej Karola Olgierda Borchardta
- Szkoła Podstawowa nr 10
- Podstawowa Ekologiczna Szkoła Społeczna
- Publiczna Szkoła Podstawowa Sióstr Salezjanek im. Świętej Rodziny w Rumi
Gimnazja:
- Gimnazjum nr 1 im. ks. Stanisława Ormińskiego w Rumi
- Gimnazjum nr 2 im. Janusza Korczaka
- Gimnazjum nr 4 im. Karola Wojtyły
- Salezjańskie Gimnazjum w Rumi
- Ekologiczne Gimnazjum Społeczne
Szkoły średnie:
- II Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Teodora Konrada Korzeniowskiego
- Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące
- Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1
- I Liceum Ogólnokształcące im. Książąt Pomorskich
- Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
- Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 im. Hipolita Roszczynialskiego
- Liceum Profilowane
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa
Sport
Kościoły oraz związki wyznaniowe
Kościół Ewangelicki
Kościół Ewangelicki w Rumi - neogotycki kościół zbudowany w latach 1858-1859 w Rumi. Poświęcony 24 lipca 1859. W czasie II wojny światowej doznał znaczących uszkodzeń. Po wojnie kościół stał się rozebrany oraz częściowo zaadaptowany na salę gimnastyczną Szkoły Podstawowej nr 1. Przy kościele istniał cmentarz ewangelicki oraz szkoła.
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Bł. Edmunda Bojanowskiego w Białej Rzece
Parafia Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych w Rumi
Kościół św. Jana z Kęt w Janowie
Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Rumi
Parafie: Na terenie miasta jest 5 parafii, które wchodzą w skład dekanatu Reda:
Domy zakonne:
- Dom zakonny Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego
- Domy zakonne Towarzystwa Salezjańskiego (Salezjanie)
- Domy zakonne Córek Maryi Wspomożycielki (Salezjanki)
Administracja
Rumia jest gminą miejską. W tutejszej radzie miasta zasiada 21 radnych. Miasto jest członkiem następujących organizacji: Związek Miast Polskich, Komunalny Związek Gmin „Dolina Redy oraz Chylonki”, Metropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej oraz Stowarzyszenie Turystyczne „Ziemia Wejherowska”.
Zarządzający Rumią
- 1920-1933 Izydor Wysiecki, wójt.
- 1933-1934 Hilary Jarzębiński, wójt.
- 1934-1939 Hipolit Roszczynialski, wójt.
- 1939-1943 Max Hils, komisarz urzędowy.
- 1943-1945 Paul Hoering, komisarz urzędowy.
- 1945 Feliks Sobecki, wójt.
- 1945-1946 Wojciech Marczyński, wójt.
- 1946-1947 Klemens Literski, wójt.
- 1947-1950 Marian Dudzik, wójt.
- 1950-1952 Leon Kulling, przewodniczący Prezydium Gminnej Rady Narodowej (GRN).
- 1950-1952 Władysław Lessnau, przewodniczący Prezydium GRN.
- 1952-1954 Roman Paszki, przewodniczący Prezydium GRN.
- 1954-1962 Jan Kłosiński, przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (MRN).
- 1962-1965 Antoni Zalewski, przewodniczący Prezydium MRN.
- 1965-1968 Wojciech Elke, przewodniczący Prezydium MRN.
- 1968-1975 Jerzy Kijak, przewodniczący Prezydium MRN, od 1973 naczelnik.
- 1975-1982 Apolinary Bitner, naczelnik.
- 1982-1987 Zdzisław Kończyński, naczelnik.
- 1987-1990 Seweryn Czoska, naczelnik.
- 1990-1992 Tadeusz Wolski, burmistrz.
- 1992-2002 Jan Klawiter, burmistrz.
- 2002 – Elżbieta Rogala-Kończak, burmistrz.
Honorowi obywatele miasta
Imię "Rumia" nosiły albo noszą
Rumianie
-
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Rumią.
Pomnik księdza Stanisława Ormińskiego
- Erika Steinbach – parlamentarzystka Bundestagu, przewodnicząca niemieckiego Związku Wypędzonych
- Edmund Wittbrodt – minister Edukacji Narodowej w rządzie Jerzego Buzka
- Joanna Kurowska – aktorka teatralna oraz filmowa
- Adam Hodysz – podpułkownik, funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa, aresztowany oraz skazany na karę więzienia za pomaganie działaczom Solidarności
- Piotr Czerski – pisarz, współzałożyciel zespołu muzycznego Towary Zastępcze
- Henryk Skorowski – ks. prof. dr hab. w dziedzinie socjologii, politologii oraz katolickiej nauki społecznej, rektor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
- Stanisław Ormiński – ks. prof. salezjanin, muzyk, dyrygent oraz kompozytor, autor melodii Apelu Jasnogórskiego, patron Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Religijnej im. Ks. Stanisława Ormińskiego
- Anna Jamróz – Miss Polski 2009, Miss World 2009 - 10 miejsce.
Współpraca
Miasta siostrzane (zaprzyjaźnione)
Miasta stowarzyszone
- Reda (w ramach Małego Trójmiasta Kaszubskiego)
- Wejherowo (w ramach Małego Trójmiasta Kaszubskiego)
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Ludność. Stan oraz struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.)
- ↑ 2,0 2,1 Portal Regionalny oraz Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Por. B. Śliwiński: Dzieje Rumi w średniowieczu, [w:] Zarys dziejów Rumi pod red. J. Banacha, Toruń 1994, s. 85-87; Jerzy Treder przytacza wzmiankę o wsi Romnam z 1178, odnotowanej w falsyfikacie zamieszczonym w „kronice oliwskiej” w połowie XIII wieku. Kolejnym zapisem jest Rumina (1220) z dokumentu Świętopełka. Zob. J. Treder: Toponimia Rumi,[w:] Ibidem, s. 27 .
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2000 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 117, poz. 1230)
- ↑ Por. F. Mamuszka: Wejherowo oraz ziemia wejherowska, Gdańsk 1969, s. 117.
- ↑ Zob. R. Hinc, Port lotniczy w Rumi, „Gazeta Rumska”, nr 6, wrzesień 2007, s. 10-11.
- ↑ Rumia nie jest administracyjnie podzielona na dzielnice. Rumia powstała w wyniku połączenia kilku wsi oraz ich nazwy zwyczajowo funkcjonują jako nazwy dzielnic oraz osiedli miasta. Zob. I. 1.2. Uwarunkowania wynikające z istniejącego zainwestowania oraz użytkowania terenów. W: Studium uwarunkowań kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Rumi - Uchwała Rady Miejskiej Miasta Rumi Nr V/39/2011 z dnia 27 stycznia 2011r.
- ↑ Rejestr Zabytków KOBiDZ (dostęp: 04-01-2009)
- ↑ Moja-Rumia.pl Portal społeczności miasta Rumia. [dostęp 2012-01-10].
- ↑ Rumia.mtk.pl Niezależna witryna miejska. ostatni wpis 2005-01-04. [dostęp 2012-01-10].
- ↑ Rumia NaszeMiasto.pl
Bibliografia
- Haszczyński Jerzy, Adamowicz Piotr: W poszukiwaniu Heimatu szefowej wypędzonych, „Rzeczpospolita” z 9 czerwca 2000, [1]
- Hinc, Ryszard: Port lotniczy w Rumi, „Gazeta Rumska” nr 6/07 (16) z 13 września 2007, [2]
- Mikulski, Mieczysław: Port Lotniczy Gdynia-Rumia, [w:] Polski transport lotniczy 1918-1978, WKiŁ Warszawa 1980, s. 109
- Sadłowski, Andrzej: Rumskie lotnisko
Linki zewnętrzne
Sprawdź hasło
Rumia w Wikisłowniku
