Ten artykuł dotyczy państwa we wschodniej Europie. Sprawdź też: Romania – region we Włoszech.

România Rumunia
Flaga Rumunii Herb Rumunii
Hymn: Deşteaptă-te, Române!
Konstytucja	Konstytucja Rumunii
Język urzędowy	rumuński
Język używany	rumuński, węgierski
Stolica	Bukareszt
Ustrój polityczny	republika parlamentarna
Typ państwa	demokracja
Głowa państwa	prezydent Traian Băsescu
Szef rządu	premier Victor Ponta
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	80. na świecie 238 391 km² 3,45%
Liczba ludności (2011)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	51. na świecie 21.413.815[1] 91 osób/km²
PKB (2010)  • całkowite   • na osobę	158,4 mld USD[2]▲ 7.390,7 USD[2]▲
PKB (PPP) (2009)  • całkowite   • na osobę	252,2 mld USD[2]▲ 11.766,5 USD[2]▲
Jednostka monetarna	1 lej = 100 bani (RON)
Niepodległość	od Imperium Osmańskiego 9 maja 1877
Religia dominująca	prawosławie
Strefa czasowa	UTC +2 – zima UTC +3 – lato
Kod ISO 3166	RO
Domena internetowa	.ro, .eu
Kod samochodowy	RO
Kod samolotowy	YR
Kod telefoniczny	+40
CIA The World Factbook [1](ang.)

Rumunia (rum. România, IPA: /ro.mɨ'ni.a/) – państwo w południowo-wschodniej części Europy. Graniczy z Węgrami oraz Serbią na zachodzie, Bułgarią na południu wzdłuż Dunaju, oraz Ukrainą oraz Mołdawią na północy. Kraj ma także dostęp do Morza Czarnego. Stolicą oraz największym miastem Rumunii jest Bukareszt (rum. Bucureşti, IPA: /bu.ku'reʃtʲ/).

Od 14 grudnia 1955 członek ONZ, od 29 marca 2004 roku Rumunia jest członkiem NATO, a od 1 stycznia 2007 Unii Europejskiej. Po przyjęciu do UE Rumunia stała się siódmym wedle liczby ludności krajem wspólnoty.

Geografia

 Osobny artykuł: geografia Rumunii.

W tle Negoiu oraz Călţun-Lespezi, po prawej masyw Ciortea

Znaczna cząstka granicy rumuńsko-bułgarskiej oraz rumuńsko-serbskiej ma za podstawę na Dunaju. Dopływ tej rzeki, Prut, tworzy granicę z Mołdawią. Dunaj wpływa do Morza Czarnego, tworząc deltę, która jest Światowym Rezerwatem Biosfery.

Gdyż znaczne odcinki rumuńskich granic opierają się na rzekach, wielokrotnie meandrujących, a także albowiem delta Dunaju stale powiększa się o 2-5 metrów rocznie, powierzchnia Rumunii nieco wzrosła w ostatnich dekadach. Aktualnie powierzchnia kraju wynosi 238 391 km², z tym że w roku 1969 wynosiła około 237 500 km².

Karpaty stanowią dominującą formę krajobrazu w środkowej Rumunii (stanowią ponad 30% całej powierzchni kraju) oraz otaczają Wyżynę Transylwańską. W czterech najwyższych masywach górskich: Retezacie (do 2509 m n.p.m.), Paringu (do 2518 m), Górach Fogaraskich (do 2544 m) oraz Bucegi (do 2507 m) położonych w Karpatach Południowych oraz Górach Kelimeńskich oraz Rodniańskich w Karpatach Wschodnich rozliczne szczyty przekraczają wysokość 2000 metrów. Znaczna wysokość gór sprawia, że posiadają one cechy rzeźby wysokogórskiej (niewielkie kotły polodowcowe, polodowcowe jeziora górskie, ściany skalne), przypominające wyglądem Tatry Zachodnie, a w środkowej części Gór Fogaraskich rzeźbę wybitnie wysokogórską z nagimi ścianami skalnymi przypominającymi Tatry Wysokie. Na południu Karpaty przechodzą w łagodne wzgórza, a następnie w Równinę Bărăgan.

Trzy najwyższe szczyty Rumunii to Moldoveanu (2544 m), Negoiu (2535 m) oraz Viştea Mare (2527 m) w Górach Fogaraskich.

W Karpatach Rumuńskich istnieje ciekawostka geologiczna, góra zbudowana z soli w miejscowości Slănic, gdzie założono uzdrowisko wykorzystujące miejscową solankę.

Historia Rumunii

 Osobny artykuł: Historia Rumunii.

Czasy przedpaństwowe

W 106 roku n.e. ziemie obecnej Rumunii zamieszkane m.in. przez Daków włączone zostały w obręb Imperium rzymskiego po tzw. wojnach dackich (101-106) przez cesarza Trajana. W 273 roku ze względu na napór plemion koczowniczych z północy garnizony rzymskie oraz mieszkańcy Dacji zostają ewakuowani za Dunaj (czyli do dzisiejszej Bułgarii oraz Serbii).

W średniowieczu w wyniku działalności Cyryla oraz Metodego było zaszczepione tu chrześcijaństwo w obrządku wschodnim.

W X wieku Transylwania była przyłączona do węgierskiego królestwa Stefana I Świętego. Węgrzy sprowadzali tam od XIII w. niemieckich osadników z rejonu Nadrenii w celu zabezpieczenia granicy oraz zapewnienia krajowi rozwoju gospodarczego. W 1541 w wyniku rozbioru Węgier Siedmiogród stał się niezależnym księstwem pod zwierzchnictwem Turków. To stąd wywodzi się polski król Stefan Batory. W latach 1668-1918 Transylwania wróciła do Węgier jako jedna z części imperium Habsburgów (od 1867 podległym Zalitawii). W XIV wieku w Karpatach powstały księstwa wołoskie oraz mołdawskie, które w XVI wieku są zależne od Imperium Osmańskiego. W 1859 Aleksander Jan Cuza stał się wybrany księciem wołoskim, od 1862 także mołdawskim, co doprowadziło do unii obu prowincji. W 1864 przeprowadził on niekorzystną dla warstw posiadających reformę agrarną, co było przyczyną buntu oraz wygnania księcia 22 lutego 1867. Nowym władcą stał się ks. Karol Hohenzollern-Sigmaringen.

Powstanie Rumunii

 Osobny artykuł: Królestwo Rumunii.

Mapa fizyczna Rumunii, 1939

Rumunia powstała na skutek unii personalnej, a następnie zjednoczenia Hospodarstwa Wołoskiego oraz Mołdawskiego po wojnie rosyjsko-tureckiej 1877-1878 oraz w 1881 była ogłoszona królestwem. Pozostawała w bliskich związkach z Rosją, decydując się jednak na zamianę cyrylicy na alfabet łaciński. Z powodu tego przymierza stanęła w 1916 w I wojnie światowej po stronie Ententy. 1 grudnia 1918 proklamowano powstanie zjednoczonej Rumunii, która przejęła z rąk węgierskich Siedmiogród, Banat oraz Bukowinę, co było następnie usankcjonowane traktatem w Trianon. Ponadto, korzystając z porewolucyjnego chaosu, Rumunia zaanektowała byłą rosyjską Besarabię (bez części lewobrzeżnej). Z tego też powodu nie nawiązała stosunków dyplomatycznych z ZSRR. W okresie międzywojennym Rumunię łączył antyradziecki sojusz wojskowy z Polską. Ze względów kulturowych Rumunia pozostawała też w bliskich związkach z Francją. Działała także w tzw. Małej Entencie wraz z Czechosłowacją oraz Jugosławią. W 1934 przyłączyła się do tzw. ententy bałkańskiej.

II wojna światowa

 Osobny artykuł: Rumunia podczas II wojny światowej.

W 1939 związana z Polską sojuszem wojskowym Rumunia mimo nacisków Niemiec wyraziła zgodę na przejście przez jej terytorium polskich oficerów oraz rządu polskiego do Jugosławii. Wkrótce ZSRR (w zgodzie z paktem Ribbentrop-Mołotow) wymusił na Rumunii zrzeczenie się północnej Bukowiny oraz Besarabii. Podobnie próbowali postąpić Węgrzy, jednak Niemcy nie zgodziły się na oddanie im całego Siedmiogrodu. Nastąpił tzw. II arbitraż wiedeński. W 1940 z inspiracji Niemiec w Rumunii doszedł do władzy faszystowski przywódca, generał Ion Antonescu, który był częściowo popierany przez Legion Archanioła Michała (patrona Rumunii). Król Michał I pozostał na tronie, tracąc jednak realną władzę. Rumunia wzięła udział w wojnie Niemiec z ZSRR, dzięki czemu odzyskała Besarabię oraz Bukowinę, ustanawiając ponadto swoją strefę okupacyjną sięgającą Bohu (tzw. Transnistria). Okupacja rumuńska na Ukrainie okazała się okrutniejsza od niemieckiej. Żołnierze rumuńscy walczyli m.in. w tzw. kotle stalingradzkim. W 1944 Antonescu stał się obalony przez króla Michała I, który przyłączył Rumunię do aliantów oraz zezwolił Armii Czerwonej na przejście przez terytorium kraju w celu dalszej walki z Niemcami.

Okres powojenny

 Osobny artykuł: Rumunia w epoce komunizmu.

Triumfujący rewolucjoniści, koniec grudnia 1989 r.

W traktacie paryskim z 1947 ustalone zostały współczesne granice Rumunii. Poza Besarabią oraz północną Bukowiną włączoną do ZSRR straciła ona (oddaną już wcześniej) na rzecz Bułgarii południową Dobrudżę, zachowując jednak zabrany Węgrom Siedmiogród. Wzrastające wpływy sowieckie doprowadziły w 1947 r. do detronizacji Michała I (zmuszono go do abdykacji) oraz powołania Rumuńskiej Republiki Ludowej z Georghe Georghiu-Dej na czele. W 1965 do władzy doszedł Nicolae Ceauşescu (po śmierci G. Gheorghiu-Deja), który prawie natychmiast po dojściu do władzy ogłosił, że w Rumunii socjalizm stał się już właśnie zbudowany oraz kraj wchodzi na nowy etap – budowy komunizmu, pod nową nazwą – Socjalistyczna Republika Rumunii. Ten propagandowy zabieg nie spodobał się w Moskwie, która zazdrośnie strzegła swych praw do stosowania symboliki oraz nomenklatury socjalistyczno-komunistycznej. W dodatku w 1968 mimo nacisków ze strony ZSRR Rumunia nie wzięła udziału w interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji (wkrótce zaś Ceauşescu faktycznie zawiesił udział kraju w strukturach wojskowych Układu), co wpłynęło korzystnie na ogląd Rumunii przez kraje zachodnie. Licząc na to, że kraj ten zmierzać będzie do wyzwolenia się spod kurateli ZSRR w kierunku przynajmniej zbliżonym do tego, którym szedł Tito w sąsiedniej Jugosławii, przyjęto Rumunię do Banku Światowego oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Rumunii udzielono w tym czasie licznych kredytów oraz funduszy pomocowych, cząstka z nich jako formę rekompensaty za emigrujących z Rumunii do Izraela Żydów oraz wyjeżdżających do Niemiec Sasów Siedmiogrodzkich. Pojawiły się także inwestycje, np. z bliskiej Rumunom z racji pokrewieństwa językowego Francji (np. Renault zbudował w 1968 w Colibaşi koło Piteşti fabrykę Dacia). W miarę upływu czasu, kiedy okazało się, że środki uzyskane na Zachodzie przeznaczane są nie na rzeczywisty rozwój kraju, ale na wzmacnianie reżimu Ceauşescu, na budowę pałaców oraz innych symboli wielkości dyktatora – Rumunia pogrążała się powoli w kompletnej izolacji. Reżim Ceauşescu był przy tym wyjątkowo okrutny, nawet w porównaniu z radzieckim czy wschodnioniemieckim.

Przez cały ten okres dużą rolę odgrywała tajna policja komunistyczna – Securitate, największa służba bezpieczeństwa w krajach Układu Warszawskiego.

W grudniu 1989 Ceauşescu stał się obalony w wyniku krwawej rewolucji oraz – po krótkiej "rozprawie", z wyroku samozwańczego marionetkowego sądu wojskowego skleconego naprędce z oficerów, którzy wypowiedzieli lojalność jego reżimowi – rozstrzelany wraz z żoną. Do władzy doszli przedstawiciele umiarkowanego skrzydła partii komunistycznej, a w 1996 demokraci. W 2004 Rumunia wstąpiła do NATO, natomiast w 2007 do Unii Europejskiej. Rząd rumuński czyni starania, by wejść do strefy Schengen^[3].

Ustrój polityczny

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Rumunii.

Rumunia jest demokracją o systemie parlamentarno-gabinetowym. Władza ustawodawcza koncentruje się w dwuizbowym parlamencie: Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor) oraz Senacie (Senate). Izba Deputowanych konstytucyjnie liczy 315 członków, faktyczna jednak ich liczba jest większa (w kadencji 2008–2012 – 334 członków), co wynika z zawiłości ordynacji wyborczej, łączącej wybory w okręgach jednomandatowych z ordynacją proporcjonalną (metoda proporcjonalna jest stosowana do rozdziału pomiędzy uczestniczące w wyborach partie mandatów, w przypadku których żaden z kandydatów nie zdobył 50% głosów; obowiązuje w tym wypadku próg wyborczy). W szczególności dodatkowe miejsca w Izbie Deputowanych uzyskują pod określonymi warunkami przedstawiciele organizacji mniejszości narodowych, co zapewnia im konstytucja – wynika to z faktu, iż przez szereg lat prawa innych narodowości w Rumunii były łamane, stąd chęć państwa do zagwarantowania im autentycznego uprawnienia w życiu społecznym oraz politycznym. Liczba członków Senatu wynosi 137. Okręgi wyborcze w wyborach do Izby Deputowanej liczą po 70 tys. wyborców, zaś na jeden okręg w wyborach do Senatu przypada 160 tys. wyborców. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach powszechnych, tajnych, równych oraz bezpośrednich.

Na czele władzy wykonawczej stoi prezydent wybierany w wyborach bezpośrednich co 5 lat (do 2004 roku co cztery), będący najwyższym reprezentantem państwa, mianującym ambasadorów, szefem armii – nie sprawuje on jednak rzeczywistej władzy, która koncentruje się w rękach szefa rządu. Do 2009 r. władza w Rumunii znajdowała się w rękach wielkiej koalicji, którą tworzyły dwie największe partie w kraju: prawicowa Partia Demokratyczno-Ludowa (PD-L) oraz postkomunistyczna Partia Socjaldemokratyczna (PSD). W 2009 r. PSD wyszła z koalicji co uczyniło kryzys rządowy, a po pewnym czasie uformowanie nowej koalicji PD-L oraz Węgierskiej Unii Demokratycznej w Rumunii. Szefem rządu jest Mihai Răzvan Ungureanu, funkcję prezydenta sprawuje Traian Băsescu. W opozycji pozostaje Narodowa Partia Liberalna (PNL), której przewodzi były premier Călin Popescu-Tăriceanu. Znacząca jest też rola w polityce Partii Wielkiej Rumunii (Partidul România Mare) z Vadimem Tudorem na czele. Reprezentuje on skrajnie nacjonalistyczne poglądy, lecz aktualnie nie wchodzi w skład parlamentu.

Miasta

 Osobny artykuł: Miasta Rumunii.

miasto	liczba mieszkańców	okręg	zdjęcie
Bukareszt	1 944 367[4]	miasto wydzielone, także siedziba władz okręgu Ilfov
Timişoara	311 586[4]	Temesz
Jassy	308 843[4]	Jassy
Kluż-Napoka	306 474[4]	Kluż
Konstanca	302 171[4]	Konstanca
Krajowa	298 928[4]	Dolj
Gałacz	291 354[4]	Gałacz
Braszów	278 048[4]	Braszów
Ploeszti	229 285[4]	Prahova
Braiła	212 501[4]	Braiła
Oradea	204 477[4]	Bihor
Bacău	177 087[4]	Bacău
Piteşti	166 893[4]	Ardżesz
Arad	166 003[4]	Arad

Podział administracyjny

 Osobne artykuły: podział administracyjny Rumunii i okręgi w Rumunii.

Podział administracyjny Rumunii oraz tradycyjne krainy historyczne: Wołoszczyzna (kolor niebieski), Mołdawia (kolor czerwony), Siedmiogród (kolor zielony), Dobrudża (kolor żółty), Banat (kolor brązowy)

Rumunia dzieli się na 41 okręgów (rum. judeţ, l.mn. judeţe) oraz jedno miasto wydzielone (rum. municipiu) – Bukareszt.

Rumuńskie krainy historyczne

Poza oficjalnym podziałem administracyjnym Rumunii na okręgi, tradycyjnie wydziela się także krainy historyczne, których symbole leżą na rumuńskim godle. Nie przewiduje się nadania im w przyszłości jakichś form autonomii, samodzielności, itp., choć są plany nowego podziału, tym razem na regiony.

Herb Wołoszczyzny

Wołoszczyzna

 Osobny artykuł: Wołoszczyzna.

Wołoszczyzna jest krainą historyczną leżącą na południu Rumunii. Zawiera w sobie tereny pomiędzy Karpatami Południowymi do dolnego Dunajem (głównie Nizinę Wołoską). Najważniejszym miastem Wołoszczyzny jest stolica Rumunii, Bukareszt. Ważnymi miastami są też Krajowa, Ploeszti oraz Braiła. Od XIV istniało tutaj Hospodarstwo Wołoskie, którego jednym z władców był sławny Wład Palownik znany lepiej jako Drakula. Zjednoczenie tego państwa w XIX w. z hospodarstwem mołdawskim dało początek współczesnej Rumunii.

Wołoszczyzna bywa też dzielona na dwa odrębne regiony historyczne: Oltenię zajmującą zachodnią cząstka Wołoszczyzny, ze stolicą w Krajowej, oraz Muntenię (czasami określanymi nazwą Multany) obejmującą pozostałą cząstka krainy. Oddzielone są one od siebie rzeką Alutą

herb Mołdawii

Mołdawia

 Osobny artykuł: Mołdawia (kraina historyczna).

Mołdawia to kraina historyczna leżąca w trzech krajach: Mołdawii, Rumunii oraz na Ukrainie, rozciągająca się pomiędzy pasmem Karpat Wschodnich a Prutem. Głównymi miastami w rumuńskiej Mołdawii są Jassy oraz Gałacz. Od XIV do XIX w. istniało tutaj hospodarstwo mołdawskie, ulegające wpływom polskim oraz węgierskim, później tureckim, a następnie rosyjskim. Od Mołdawii odrywane były jednak poszczególne jej części – Budziak, a następnie (na początku XIX w.) cała jej wschodnia cząstka pomiędzy Dniestrem oraz Prutem, czyli Besarabia, której losy odtąd toczyły się odrębnie do Mołdawii rumuńskiej (na jej terenie powstało w XX w. państwo Mołdawia). Zjednoczenie tej ostatniej w 2. połowie XIX w. z hospodarstwem wołoskim dało początek nowoczesnej Rumunii.

Wielokrotnie wyróżnianym regionem historycznym w Mołdawii stanowi jej północna część, Bukowina (główne miasto w części rumuńskiej: Suczawa), która była kolebką państwowości mołdawskiej.

Herb Dobrudży

Dobrudża

 Osobny artykuł: Dobrudża.

Dobrudża to kraina historyczna leżąca częściowo w Rumunii, a częściowo w Bułgarii na terenach pomiędzy Morzem Czarnym a dolnym Dunajem. Podstawowym miastem regionu jest Konstanca. W krainie tej powstawały greckie państwa-miasta, należało do cesarstwa rzymskiego, a następnie Bizantyjskiego (w średniowieczu sięgali po nią także władcy Bułgarii albo Wołoszczyzny. Od XIV w. należała do imperium osmańskiego. W 1878 r. była podzielona pomiędzy Rumunię oraz Bułgarię oraz odtąd toczył się spór pomiędzy tymi krajami o ten rejon.

Herb Transylwanii

Siedmiogród (Transylwania)

 Osobny artykuł: Siedmiogród.

Siedmiogród to kraina historyczna leżąca na Wyżynie Siedmiogrodzkiej, wewnątrz łuku Karpat, które zamykają go od wschodu oraz południa. Od północy granicę stanowią Góry Rodniańskie, od zachodu zaś Góry Bihorskie. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka oraz Sybin. Dzięki swej burzliwej przeszłości, Siedmiogród obok ludności rumuńskiej zamieszkują rozliczne mniejszości narodowe (m.in. Węgrzy, Szeklerzy, Sasi siedmiogrodzcy, Romowie). W starożytności Siedmiogród stanowił ośrodek państwa Dackiego. Później, w przeciwieństwie od Mołdawii oraz Wołoszczyzny, należał do korony Królestwa Węgierskiego oraz znajdował się w kręgu kultury łacińskiej. Od XVI do końca XVII w. istniało tutaj księstwo siedmiogrodzkie uzależnione od imperium osmańskiego, później Siedmiogród znajdował się pod władaniem Habsburgów. Siedmiogród stanowi cząstka Rumunii od zakończenia I wojnie światowej oraz zawarcia traktatu w Trianon w 1920 r. (z przerwą w okresie II wojny światowej, kiedy duża jego cząstka przez pewien czas znajdowała się w granicach Węgier).

Począwszy od XX wielokrotnie jako Siedmiogród traktowany jest obszar szerszy od krainy historycznej o tej nazwie – obejmujący także inne ziemie rumuńskie leżące wzdłuż granic z Węgrami oraz Serbią, tj. rumuńskie części Banatu, Kriszany oraz Marmaroszu.

Herb Banatu

Banat

 Osobny artykuł: Banat (kraina).

Banat jest krainą historyczną leżącą pomiędzy rzekami Cisą (od zachodu), Dunajem (od południa) oraz Maruszą (od północy) oraz pasmem Karpat południowych oraz Gór Banackich od wschodu^[5]. Podzielony jest pomiędzy trzy państwa: Rumunię, Serbię oraz Węgry (granice ustalono na mocy traktatu w Trianon w 1920 r.). W zachodniej części Rumunii leżąca jest jego duża, wschodnia część. Podstawowym miastem rumuńskiego Banatu jest Timişoara. Region ten, którego ludność stanowi wyjątkową mozaikę narodowościową, w swej historii wielokrotnie zmieniał suzerenów, byli nimi królowie węgierscy, cesarze osmańscy, cesarze austriaccy. W 1918 r. doszło do nieudanej próby proklamowania niezależnej Republiki Banackiej.

Kriszana

 Osobny artykuł: Kriszana.

Kriszana to kraina historyczna na pograniczu rumuńsko-węgierskim, leżąca na nizinie pomiędzy doliną Cisy a Górami Bihorskimi. Przez stulecia należała ona do korony królestwa węgierskiego, od którego była oderwana w XVI w. oraz oddana pod władzę książąt siedmiogrodzkich. Od XVIII w. ponownie cząstka Węgier. W 1920 na mocy traktatu w Trianon była podzielona pomiędzy Węgry oraz Rumunię, przy czym tej ostatniej przyznano jej większą, wschodnią część, której główne miasto stanowi Oradea.

Kraina ta (jej rumuńska część) bywa nieraz traktowana jak cząstka Siedmiogrodu.

Marmarosz

 Osobny artykuł: Marmarosz (kraina historyczna).

Marmarosz (Maramuresz) to kraina historyczna na pograniczu rumuńsko-ukraińskim, leżąca w górskim rejonie dorzecza górnej Cisy. Główne miasta to Satu Mare oraz Baia Mare. W przeszłości Marmarosz stanowił cząstka królestwa węgierskiego, pozostawał pod władzą książąt siedmiogrodzkich, później ponownie był częścią Węgier. Jego obecny stan stał się ukształtowany po I wojnie światowej, kiedy region ten na mocy traktatu w Trianon oderwano od Węgier oraz przyznano Rumunii (większość, na południe od Cisy) oraz Czechosłowacji.

Kraina ta (jej rumuńska część) bywa nieraz traktowana jak cząstka Siedmiogrodu.

p • d • e Krainy historyczne Rumunii Banat • Dobrudża • Mołdawia (Besarabia – Budziak – Bukowina – Herca) • Siedmiogród (Kriszana – Marmarosz) • Wołoszczyzna (Muntenia – Oltenia)

p • d • e Podział administracyjny Rumunii Bukareszt-Ilfov Bukareszt • Ilfov Centralny Alba • Braszów • Covasna • Harghita • Marusza • Sybin Południowy Ardżesz • Călăraşi • Dymbowica • Giurgiu • Jałomica • Prahova • Teleorman Południowo-wschodni Braiła • Buzău • Gałacz • Konstanca • Tulcza • Vrancea Południowo-zachodni Aluta • Dolj • Gorj • Mehedinţi • Vâlcea Północno-wschodni Bacău • Botoszany • Jassy • Neamţ • Suczawa • Vaslui Północno-zachodni Bihor • Bistriţa-Năsăud • Kluż • Marmarosz • Satu Mare • Sălaj Zachodni Arad • Caraş-Severin • Hunedoara • Temesz

Gospodarka

Bukareszt - Tower Center International

 Osobny artykuł: Gospodarka Rumunii.

Jest gospodarką przejściową od centralnie planowanej do rynkowej. Od 1991 roku gospodarka Rumunii jest prywatyzowana. W sektorze prywatnym wytwarzane jest prawie 70 procent PKB. Bezrobocie liczone dla całego kraju nie przekracza 10 proc., choć w poniektórych regionach sięga nawet 60 proc. W 2005 roku Rumunię nawiedziła powódź, która wyrządziła straty w wysokości około 1 mld euro, obawiano się wtedy, że może to nawet opóźnić jej przystąpienie do Unii Europejskiej. Najważniejszymi gałęziami są górnictwo, hutnictwo oraz przemysł maszynowy. W Rumunii rozwija się także turystyka.

W pierwszym kwartale 2008 roku PKB wzrosło o 9%.

Kolej

Historia kolei w Rumunii w artykule Căile Ferate Române.

Căile Ferate Române ("Koleje Rumuńskie") to oficjalna nazwa rumuńskich kolei państwowych. Spółka zarządza czwartą co do wielkości siecią w Europie pod względem przewozu pasażerów oraz towarów. Zarząd spółki mieści się w Bukareszcie, CFR ma także oddziały terenowe w Klużu, Krajowej, Jassach, Gałaczu, Braszowie, Konstancy oraz Timişoarze.

Kultura

 Osobna strona: Kategoria:Kultura Rumunii.

Nowoczesną literaturę rumuńską pod koniec XIX wieku rozwinął Mihai Eminescu.

Służba zdrowia

Rumuńska służba zdrowia trzeba do najgorszych spośród krajów Unii Europejskiej oraz zajmuje 25 miejsce (na 27 państw, gorsza jest w Bułgarii oraz na Łotwie). Szacowana długość życia to 73 lata, dostęp do służby zdrowia jest dobry w dużych miastach, ale ograniczony na prowincjach^[6].

Ludność

 Osobny artykuł: Demografia Rumunii.

Struktura etniczna Rumunii (2011)

Rumunię zamieszkuje 21.413.815 ludzi, z czego około 55% w miastach. W wyniku burzliwej historii struktura narodowościowa kraju jest bardzo zróżnicowana. Zgodnie ze spisem powszechnym z roku 2002 Rumuni stanowią ok. 90% wszystkich mieszkańców kraju, a największe mniejszości etniczne to Węgrzy oraz Romowie. Struktura etniczna uległa znacznej zmianie po roku 1990, kiedy zezwolono na emigrację do Niemiec Sasom siedmiogrodzkim (wcześniej stanowili oni 4% populacji)^[7].

Statystyka

• Liczba ludności 21.413.815^[1] (2011)
• Gęstość zaludnienia 91 os/km²
• Struktura wiekowa 0-14 lat: 16,9%; 15-64 lat: 69%; 65 lat oraz więcej: 14% (2003)
• Przyrost naturalny -0,21% (2003)
• Średnia życia całej populacji 70,62 lat (2003)
• Średnia życia kobiet 74,59 lat (2003)
• Średnia życia mężczyzn 66,88 lat (2003)
• Analfabetyzm 1,6% (2003)

Narodowości

1. Rumuni 89,5%
2. Węgrzy 6,6%
3. Romowie 2,5%
4. Ukraińcy 0,3%
5. Niemcy 0,3%
6. Rosjanie 0,2%
7. Turcy 0,2%

(...) Polacy 0,02%^[8]

Religie (2010)

• prawosławni: 84,6% (Rumuński Kościół Prawosławny)
• protestanci: 6,4%:
  • Reformowany Kościół Rumunii: 3,2%
  • Rumuńska Unia Zielonoświątkowa: 2,4%
  • baptyści
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
  • luteranie
• katolicy: 5,1% (zobacz: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Rumunii, Kościół Rumuński Zjednoczony z Rzymem)
• ateiści, bezwyznaniowcy: 2,4%
• muzułmanie: 0,6%
• pozostali: 0,7% (w tym: unici, unitarianie)
• Świadkowie Jehowy: 0,2% (zobacz: Świadkowie Jehowy w Rumunii)

^{[8][9][10][11][12][13]}

Tablice rejestracyjne

Rumuńskie tablice rejestracyjne posiadają białe tło oraz czarne znaki, a z boku euroband (niebieski pasek z flagą Unii Europejskiej oraz literami RO). 2 pierwsze litery są kodem miejsca rejestracji (wyjątkiem jest Bukareszt, który ma kod B).

Sprawdź też

Portal:
Rumunia

• muzyka rumuńska
• kalendarium historii Rumunii
• hymn Rumunii, herb Rumunii, flaga Rumunii
• hospodarowie Mołdawii, hospodarowie Wołoszczyzny, królowie Rumunii
• romanofonia
• system bankowy w Rumunii
• Ambasada Rumunii w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne

Informacje w siostrzanych projektach

 Ilustracje oraz media  w Wikimedia Commons
 Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
 Wiadomości  w Wikinews

• Towarzystwo Polsko-Rumuńskie w Krakowie – informacje o kraju, regionach oraz górach, artykuły oraz eseje
• Rumunia w UE
• Rumunia w UE
• Informacje ekonomiczne o Rumunii - EFI24.com

p • d • e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania (1973) • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2007) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii na podst. art. 349 TFUE Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Saint-Barthélemy * (fr.) • Saint-Martin * (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja • Czarnogóra • Islandia • Macedonia • Serbia • Turcja Państwa aplikujące Albania Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure cząstka Francji) • Grenlandia (1973-1985) • Saint-Pierre oraz Miquelon (1976-1985 jako departament zamorski Francji) * do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna cząstka Gwadelupy, ponownie jako cząstka Unii od 1 grudnia 2009

p • d • e Pakt Północnoatlantycki (NATO) Państwa członkowskie Albania • Belgia • Bułgaria • Chorwacja • Czechy • Dania • Estonia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Islandia • Kanada • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Bośnia oraz Hercegowina • Czarnogóra • Macedonia Potencjalni kandydaci Finlandia • Gruzja • Serbia • Szwecja

p • d • e Państwa Europy Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej Naddniestrze[1] Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo sui generis/terytorium sporne Kosowo[2] ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo. ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.

p • d • e Rada Europy Państwa członkowskie Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Belgia • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Gruzja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Białoruś Obserwatorzy Izrael • Japonia • Kanada • Meksyk • Stany Zjednoczone • Stolica Apostolska

p • d • e Organizacja Bezpieczeństwa oraz Współpracy w Europie (OBWE) Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Białoruś • Belgia • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czechy • Czarnogóra • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Gruzja • Grecja • Holandia • Hiszpania • Irlandia • Islandia • Kanada • Kazachstan • Kirgistan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Tadżykistan • Turcja • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy

p • d • e Unia Łacińska Język francuski Francja • Haiti • Monako • Senegal • Wybrzeże Kości Słoniowej Język hiszpański Argentyna • Dominikana • Ekwador • Filipiny • Gwatemala • Hiszpania • Honduras • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Urugwaj • Wenezuela Język kataloński Andora Język portugalski Angola • Brazylia • Gwinea Bissau • Mozambik • Portugalia • Republika Zielonego Przylądka • Timor Wschodni • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca Język rumuński Mołdawia • Rumunia Język włoski San Marino • Watykan • Włochy • Zakon maltański

p • d • e Półwysep Bałkański Albania • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Czarnogóra • Grecja • Macedonia • Serbia • Kosowo Państwa częściowo leżące Chorwacja • Rumunia • Turcja • Słowenia

p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua oraz Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad oraz Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy