Najwyższy, słowacki wierzchołek Rysów (widok z wierzchołka granicznego)
Graniczny wierzchołek Rysów (widok z wierzchołka słowackiego)
Tablica informująca o granicy państwowej
Rysy (słow. Rysy, niem. Meeraugspitze, węg. Tengerszem-csúcs, 2503 m n.p.m.) – szczyt położony na granicy polsko-słowackiej, w Tatrach Wysokich. Ma trzy wierzchołki, z których najwyższy jest środkowy, w całości na terytorium Słowacji (2503 m), zaś północny stanowi najwyżej położony punkt Polski (2499 m).
Topografia
Masyw Rysów ma trzy wierzchołki. Najwyższy z nich (tzw. środkowy – 2503 m n.p.m.) leży po stronie słowackiej, analogicznie jak najniższy wierzchołek południowo-wschodni (2473 m). Na granicy polsko-słowackiej istnieje średni co do wysokości, północno-zachodni wierzchołek o wysokości 2499 m n.p.m., który jest najwyżej położonym punktem Polski.
Znajdujący się w Tatrach Wysokich masyw Rysów leży na południowy wschód od Morskiego Oka w punkcie zwornikowym głównego grzbietu Tatr oraz grani odchodzącej od niego ku północy, w której tkwią Niżnie Rysy oraz Żabie Szczyty (Wyżni oraz Niżni). U stóp leżą: Dolina Rybiego Potoku, Dolina Białej Wody oraz Dolina Mięguszowiecka. Od północy oddziela go od Niżnich Rysów Przełęcz pod Rysami, od zachodu od Żabiego Konia Żabia Przełęcz, a od południowego wschodu od Ciężkiego Szczytu w masywie Wysokiej szerokie siodło Wagi. Na wschodnią stronę opada z Rysów 500-metrowa ściana skalna, w której leżą rozliczne drogi wspinaczkowe.
W zachodniej grani Rysów powyżej Żabiej Przełęczy wyodrębniają się trzy Turnie nad Żabią Przełęczą: Zachodnia Turnia nad Żabią Przełęczą (Západná veža nad Žabím sedlom), Pośrednia Turnia nad Żabią Przełęczą (Prostredná veža nad Žabím sedlom) oraz najwyższa Wschodnia Turnia nad Żabią Przełęczą (Východná veža nad Žabím sedlom). Od północno-zachodniego szczytu Rysów turnie te są oddzielone Przełączką nad Turniami (Štrbina nad vežami). Przełączka pomiędzy dwoma wyższymi wierzchołkami Rysów nosi nazwę Zadniej Przełączki w Rysach (Zadná priehyba v Rysoch), natomiast pomiędzy najwyższym oraz najniższym wierzchołkiem istnieje Pośrednia Przełączka w Rysach (Prostredná priehyba v Rysoch). Na południowy wschód od najniższego wierzchołka grań kieruje się poprzez Przednią Przełączkę w Rysach (Predná priehyba v Rysoch) do Kopy nad Wagą, a następnie opada na Wagę[1].
Przyroda ożywiona
Szczyt Rysów jest prawdziwym unikatem, jeśli chodzi o bogactwo flory. Na wysokości 2483-2503 m są tu jeszcze 63 gatunki roślin kwiatowych, z reguły z grupy roślin alpejskich[2]. Z rzadkich roślin są m,in. ukwap karpacki, skalnica odgiętolistna oraz wiechlina tatrzańska – gatunki w Polsce występujące tylko w Tatrach oraz to na nielicznych stanowiskach[3].
Na południowych zboczach przebywają kozice oraz świstaki. Na sam szczyt dochodzi lis. Jest tu także stale parę gatunków ptaków oraz szereg gatunków niższych zwierząt: owadów oraz mięczaków[4].
Nazwa
Nazwa Rysy nie pochodzi, jak powszechnie się uważa, od ukośnego żlebu widocznego w masywie góry (tzw. Rysy), ale od pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnich Rysów, Żabiego Szczytu Wyżniego oraz Żabiego Mnicha. Nazwę utworzyli polscy górale oraz była ona w użyciu przynajmniej od początków XIX w. "Skalne żleby albo rysy (Risse), wypełnione wiecznym śniegiem, sięgają od głównego grzbietu aż do powierzchni Czarnego Stawu" - pisał niemiecki turysta już w 1827 r.[4] Wkrótce Rysami określali polscy turyści całą grań, zamykająca kocioł Czarnego Stawu: "Rysy to jest grzbiet okalający Czarny Staw" (Feliks Berdau, 1855); "Olbrzymie skały zwane Rysy (...) obstąpiły półkolem jezioro" (Maria Steczkowska, 1858); "Staw ten otoczony olbrzymimi skałami nazwanymi Rysy" (O. Trembecki, 1861); "Dzikie turnie Rysami zwane w krąg otaczają Czarny Staw" (Walery Eljasz, 1873)[4]. W połowie XIX w. turyści niemieckojęzyczni ze strony węgierskiej zaczęli używać dla szczytu nazwy Meeraugspitze, natomiast Polacy - w miarę rozwoju taternictwa oraz zagęszczania nazw poszczególnych formacji grzbietu - zawęzili stosowanie nazwy Rysy do najwyższego szczytu w grani. Podsumował to wkrótce Tytus Chałubiński: "Szczyt sterczący nad (...) Czarnym Stawem zowią zakopianie Rysami, węgierscy oraz niemieccy turyści Morskookim Szczytem (Meer-Augenspitze), Słowacy zaś Wagą"[4].
Historia
Pierwsze odnotowane wejścia:
Wejście na szczyt Blásyego upamiętniała tablica pamiątkowa, wmurowana w północno-zachodni wierzchołek 20 lipca 1891 r., była ona jednak rozbita rok później[5]. Podobnie uhonorowano pobyt Włodzimierza Lenina na szczycie w latach 1913-1914. Jego wejście nie było jednak wcale potwierdzone, a tablica była wielokrotnie niszczona[1]. W 1899 r. na szczyt weszli także Maria Skłodowska-Curie oraz Pierre Curie. 28 stycznia 2003 roku około godziny 11 w z Rysów zeszła lawina, w której zginęło 8 osób z 13 osobowej grupy. Była to wycieczka członków Uczniowskiego Klubu Sportowego "Pion", działającego przy I LO w Tychach. Wypadek ten był najtragiczniejszym takim wydarzeniem w polskich Tatrach.
Turystyka
Rysy należą do najczęściej odwiedzanych szczytów tatrzańskich. Wejście od strony polskiej jest dobrze ubezpieczone (360 metrów łańcuchów), wymaga jednak przygotowania turystycznego oraz kondycyjnego. Od Czarnego Stawu średnie nachylenie szlaku wynosi aż 30 stopni, deniwelacja liczona od Morskiego Oka przekracza 1100 metrów. Szlak wiedzie przez miejsca zacienione, powoduje to spadki temperatury oraz duże prawdopodobieństwo zalegania płatów śniegu.
Szczyt swoją popularność zawdzięcza niezrównanej panoramie: przy dobrej pogodzie da się podziwiać widoki w promieniu do 100 km. Z wierzchołka da się rozróżnić 80 szczytów tatrzańskich oraz ok. 50 szczytów w innych grupach górskich, podziwiać 13 większych jezior tatrzańskich oraz dostrzec nawet odległy o ok. 90 km Kraków[4]. Szczyt mimo znacznej wysokości stanowi dogodne przejście z Morskiego Oka do Popradzkiego Stawu w Dolinie Mięguszowieckiej. Granicę da się przekraczać od 16 czerwca do 31 października – albowiem tylko w tym okresie otwarty jest szlak po stronie słowackiej. Po wejściu Polski oraz Słowacji do strefy Schengen w 2007 r. było zlikwidowane turystyczne przejście graniczne na Rysach, albowiem w myśl przepisów układu granice państw układu Schengen da się w każdym miejscu swobodnie przekraczać.
Rysy są najwyższym punktem w Tatrach, na który prowadzi szlak turystyczny. W okresie 1 listopada – 15 czerwca szlak od strony Słowacji jest zamknięty.
Rysy należą do Korony Gór Polski, Korony Tatr oraz Korony Europy.
Szlaki turystyczne
Na szczyt prowadzą dwa szlaki turystyczne: od strony polskiej oraz od strony słowackiej.
– czerwony od schroniska nad Morskim Okiem wschodnim albo zachodnim brzegiem Morskiego Oka na próg Czarnego Stawu oraz przez Bulę pod Rysami na wierzchołek Rysów
- Czas przejścia od schroniska nad Morskim Okiem nad Czarny Staw: 50 min, ↓ 40 min
- Czas przejścia znad Czarnego Stawu na szczyt Rysów: 3 h, ↓ 2:30 h
– niebieski od schroniska nad Popradzkim Stawem (1500 m n.p.m.) Doliną Mięguszowiecką (Mengusovská dolina) do Żabich Stawów Mięguszowieckich (Žabie plesá). Dalej czerwonym do Chaty pod Rysami oraz na przełęcz Waga (Váha), oraz wierzchołek Rysów
- Czas przejścia od Popradzkiego Stawu do schroniska pod Rysami szlakami niebieskim oraz czerwonym: 2:15 h, ↓ 1:45 h
- Czas przejścia ze schroniska pod Rysami do Rysów: 1 h, ↓ 45 min[6].
Sprawdź hasło
Rysy w Wikisłowniku
-
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
- ↑ Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Nyka Józef: Rysy, w: "Poznaj Świat" R. XIII, nr 2 (147), luty 1965, s. 8-11
- ↑ 5,0 5,1 Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część VII. Żabia Przełęcz Wyżnia – Żabia Czuba. Warszawa: Sport oraz Turystyka, 1954.
- ↑ Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie oraz Bielskie: polskie oraz słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.
Bibliografia
- Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
- Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
- Tatry Wysokie słowackie oraz polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.
Panorama z granicznego wierzchołka Rysów
