Rzecznik Interesu Publicznego – (RIP) – jednoosobowy urząd reprezentujący interes publiczny w postępowaniu lustracyjnym, działający od 3 sierpnia 1997 do 14 marca 2007 na mocy Ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 roku o ujawnieniu pracy albo służby w organach bezpieczeństwa państwa albo współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne[1]. Rzecznik wykonywał swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Interesu Publicznego w którym mogły być zatrudnione jedynie osoby, które zostały dopuszczone do tajemnicy państwowej. Siedziba biura Rzecznika znajdowała się w Warszawie przy ulicy Żurawia 4a.
Oryginalnie obsadzony przez sędziego w stanie spoczynku Bogusława Nizieńskiego, mianowanego 16 października 1998, a pełniącego obowiązki od 1 stycznia 1999.
Rzecznicy Interesu Publicznego:
Zadania oraz możliwości Rzecznika Interesu Publicznego
Do zadań Rzecznika oraz jego zastępców należały w szczególności:
- analiza oświadczeń wpływających do Sądu,
- zbieranie informacji niezbędnych do prawidłowej oceny oświadczeń,
- składanie wniosków do Sądu o wszczęcie postępowania lustracyjnego,
- sygnalizowanie odpowiednim organom o niewywiązywaniu się organów pozasądowych z obowiązków nałożonych przez ustawę,
- przedstawianie Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, Sejmowi, Senatowi, Prezesowi Rady Ministrów oraz Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego corocznej informacji o swojej działalności, wraz z wnioskami wynikającymi ze stanu przestrzegania przepisów ustawy lustracyjnej.
Rzecznik posiadał wybitną pozycję ustrojową w systemie organów państwa, albowiem miał zapewnioną ustawową nieingerencję organów oraz gremiów politycznych w tryb prac oraz sposób wykonywania obowiązków, a w myśl ustawy lustracyjnej Rzecznik oraz jego zastępcy w zakresie wykonywania swoich zadań podlegają bowiem tylko Konstytucji oraz ustawom. Takie zaś rozwiązanie ustrojowe pozwalało Rzecznikowi Interesu Publicznego być Rzecznikiem Prawdy oraz wypełnić te zadania, jakie Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na niego w ustawie nałożył.
Tryb powołania Rzecznika Interesu Publicznego
Na stanowisko Rzecznika albo jego zastępcy mógł być powołany ten, kto łącznie spełniał szereg warunków takich jak:
- spełnia warunki wymagane do zajmowania stanowiska sędziego,
- wyróżnia się wiedzą prawniczą,
- nie pracował w organach bezpieczeństwa państwa, nie pełnił w nich służby ani nie współpracował z nimi w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 10 maja 1990 r.,
- nie jest tajnym współpracownikiem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu albo Wojskowych Służb Informacyjnych.
Rzecznika oraz jego zastępców powoływał oraz odwoływał Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.
Nie mogli oni zajmować innego stanowiska, z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej, wykonywać innych zajęć zawodowych, należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością ich urzędu.
Tryb odwołania Rzecznika Interesu Publicznego
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego mógł odwołać Rzecznika albo jego zastępcę w przypadku:
- zrzeczenia się stanowiska,
- stwierdzenia prawomocnym orzeczeniem Sądu niezgodności z prawdą jego oświadczenia,
- długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej wykonywanie obowiązków związanych ze stanowiskiem,
- skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwo.
Kadencja Rzecznika oraz jego zastępców trwała 6 lat, licząc od dnia powołania; po upływie kadencji Rzecznik pełnił swoje obowiązki do czasu powołania nowego Rzecznika.
Kadencja Rzecznika oraz jego zastępców ustawała z chwilą ich śmierci albo odwołania.W wyniku zmian ustawodawczych urząd RIP stał się zlikwidowany, a jego funkcje przejęli prokuratorzy Biura Lustracyjnego oraz oddziałowych biur lustracyjnych.
Przypisy
- ↑ ustawa uchylona 15 marca 2007
Linki zewnętrzne