Słowenia, Republika Słowenii (słoweń. Slovenija, Republika Slovenija) – państwo leżące w Europie Środkowej, posiadające dostęp do Morza Adriatyckiego. Słowenia trzeba do NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku.
Geografia
-
Powierzchnia:
- ląd: 20 151 km²
- woda: 122 km²
- całkowita: 20 273 km²
Długość granic lądowych:
Długość wybrzeża:
Największe miasta:
Słowenia to w większości kraj wyżynny oraz górski: 90% powierzchni kraju leży ponad 300 m n.p.m. Najwyższy szczyt to położony w Alpach Julijskich Triglav (2864 m); istnieje on na terenie parku narodowego o tej samej nazwie. Niemal połowę kraju zajmują lasy, sprawiając, że Słowenia to jedno z najbardziej zielonych państw na świecie. Ziemie uprawne stanowią 43% ogółu powierzchni.
Główne rzeki to Sawa oraz Drawa wpadające do Dunaju, Socza na zachodzie, Mura na północnym wschodzie, Krka na południowym wschodzie oraz Kupa, stanowiąca na pewnym odcinku granicę z Chorwacją. Największe jeziora to: okresowe Jezioro Cerknickie oraz górskie Bohinj oraz Bled.
Na terenie Słowenii, zwłaszcza w położonej w jej południowo-zachodniej części, Krasie, licznie są zjawiska krasowe: podziemne rzeki, jaskinie (około 7000), z których najsłynniejsza jest znajdująca się w miejscowości Postojna Postojnska jama. Mniej znane są Jaskinie Szkocjańskie. Inna jaskinia, Vilenica, co roku gości uczestników środkowoeuropejskiego festiwalu literackiego.
Słowenia leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego z czterema porami roku, niemniej jednak ukształtowanie terenu sprawia, że da się w Słowenii wyróżnić trzy odrębne strefy klimatyczne. Na północnym zachodzie dominuje klimat alpejski z silnymi wpływami znad Atlantyku oraz obfitymi opadami. Wybrzeże oraz duża cząstka Primorskiej, aż do doliny Soczy ma klimat śródziemnomorski z ciepłą słoneczną pogodą przez większą cząstka roku oraz z łagodnymi zimami. Część wschodnia Słowenii ma klimat kontynentalny z gorącymi latami oraz mroźnymi zimami. Średnie temperatury: w styczniu 0 °C, w czerwcu 21 °C.
Krainy historyczne
Krainy historyczne Słowenii
Słowenię tradycyjnie dzieli się na następujące regiony:
- 1 – Przymorze (Primorska)
- 2 – Kraina (Kranjska), w tym:
- 2a – Górna Kraina (Gorenjska)
- 2b – Wewnętrzna Kraina (Notranjska)
- 2c – Dolna Kraina (Dolenjska)
- 3 – Karyntia (Koroška)
- 4 – Styria (Štajerska)
- 5 – Prekmurje (Prekmurje).
Warto dodać, że:
- Przeważajaca ilość Karyntii oraz Styrii istnieje na terytorium Austrii.
- Część Przymorza istnieje na terytorium Włoch.
- Do Przymorza zaliczana jest pomiędzy innymi słoweńska Istria (slovenska Istra).
- Do Dolnej Krainy zaliczana jest pomiędzy innymi Bela Krajina.
Słowenia podzielona jest na 210 gmin.
-
Historia
Lublana – pomnik smoka, który figuruje także w herbie miasta
Lublana – panorama miasta
-
Osobny artykuł: historia Słowenii.
Słowiańscy przodkowie dzisiejszych Słoweńców przybyli na ziemie aktualnie należące do Słowenii w VI wieku naszej ery. W VII wieku na dzisiejszym terytorium Austrii uformowało się słowiańskie Księstwo Karantanii. W połowie VIII wieku Karantanie przyjęli chrześcijaństwo. W 822 roku Karantania utraciła niepodległość – była włączona do imperium Franków.
Zabytki z Freising, najstarsze słowiańskie manuskrypty zapisane alfabetem łacińskim, które dotrwały do dzisiejszych czasów, zostały napisane około roku 1000. W XIV wieku przeważajaca ilość słoweńskich ziem była włączona do państw rządzonych przez Habsburgów – później przekształconych w Monarchię Austro-Węgierską, w której Słoweńcy stanowili przeważajaca ilość w takich prowincjach jak Kraina, Gorycja oraz Gradiska, a także znaczny odsetek ludności w Styrii, Karyntii oraz Istrii.
W 1848 podczas Wiosny Ludów powstał program "zjednoczonej Słowenii" .
Po upadku Austro-Węgier w 1918 Słoweńcy wraz z innymi narodami południowosłowiańskimi uformowali Królestwo SHS, przemianowane na Królestwo Jugosławii w 1929. Podczas II wojny światowej ziemie słoweńskie zostały podzielone pomiędzy Niemcy, Włochy oraz Węgry. Po wojnie, kiedy odtworzono Jugosławię, Słowenia ponownie stała się jej częścią. Odłączyła się od niej 25 czerwca 1991 wraz z Chorwacją. Od 1991 Słowenia jest w sporze z Chorwacją dotyczącym dokładnego przebiegu granicy[3]. Słowenia dołączyła 29 marca 2004 do NATO, natomiast 1 maja tego samego roku stała się częścią UE.
Ustrój polityczny
-
Konstytucja Słowenii z 1991 roku ustanowiła parlamentarny system rządów. W skład dwuizbowego parlamentu wchodzi: Zgromadzenie Państwowe – Državni Zbor, 90 deputowanych wybieranych na czteroletnią kadencję (88 w głosowaniu bezpośrednim, 2 delegowanych – jeden przez mniejszość węgierską, drugi przez włoską) oraz Rada Państwowa – Državni Svet (40 członków), która jest organem doradczym. Członkowie Rady wybierani są na pięć lat w wyborach pośrednich, reprezentują regiony oraz grupy interesów.
Prezydent, który jest równocześnie naczelnym wodzem sił zbrojnych, wybierany jest na okres 5 lat w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą (oprócz prezydenta) sprawuje premier oraz 19 ministrów. Natomiast władza sądownicza trzeba do dożywotnio mianowanych sędziów.
Czynne prawo wyborcze posiadają osoby, które ukończyły 18 lat.
Inicjatywę konstytucyjną ma 20 posłów, rząd albo 30 tys. wyborców. Inicjatywę ustawodawczą zaś rząd, każdy z deputowanych do izby niższej oraz 5 tys. obywateli.
Siły zbrojne
Słoweńskie siły zbrojne składają się z trzech rodzajów wojsk:
Gospodarka
-
Słowenia ma najwyższy wskaźnik PKB na osobę spośród dziesięciu krajów, które wstąpiły do Unii Europejskiej w maju 2004 (18 400 $ w 2005 r.[4]). Poziom inflacji (3,5%, 2004) zmalał do 2,5% w roku 2005 oraz jest zbliżony do średniego poziomu inflacji w krajach UE.
Od roku 2000 postępuje prywatyzacja w takich dziedzinach jak bankowość, telekomunikacja oraz sektor użyteczności publicznej. Stopniowo znoszone są ograniczenia dla inwestorów zagranicznych. Słowenia uznawana jest za najszybciej rozwijający się kraj spośród dziesiątki nowych państw UE oraz jeden z najszybciej rozwijających się w ramach całej organizacji.
Od 1 stycznia 2007 r. walutą krajową Słowenii jest euro, wprowadzone w miejsce obowiązującego w latach 1991-2006 tolara (kod SIT).
Demografia
-
Na podstawie spisu ludności z 2002 roku.
Narodowość
- Słoweńcy – 83,0%
- Serbowie – 2,0%
- Chorwaci – 1,8%
- Bośniacy – 1,1%
inne odpowiedzi – 3,1%
odmowa odpowiedzi – 2,5%
nieznana – 6,4%
Język ojczysty
- słoweński – 87,8%
- serbsko-chorwacki – 7,8%
- węgierski – 0,4%
- albański – 0,4%
inny – 1,0%
nieznany – 2,7%
Język używany w domu (można było wskazać dwa)
- słoweński – 95,6%
- serbsko-chorwacki – 4,3%
- węgierski – 0,4%
- włoski – 0,3%
nieznany – 2,7%
Religie
-
- Rzymskokatolicy - 57,8%
- prawosławni - 2,3%
- protestanci - 0,9%
- muzułmanie - 2,4%
- wyznawcy pozostałych religii - 0,2%
- ateiści oraz bezwyznaniowcy - 36,4%
Język urzędowy
Językiem urzędowym na obszarze całego kraju jest język słoweński; w położonych na Istrii gminach Koper (wł. Capodistria), Izola (wł. Isola d'Istria) oraz Piran (wł. Pirano) dodatkowo język włoski; a w prekmurskich gminach Hodoš (węg. Hodos) Lendava (węg. Lendva) oraz Dobrovnik (węg. Dobrónak) dodatkowo język węgierski.
Kultura
Słowenia pod względem kulturowym związana była z krajami Europy Środkowej, z reguły Austrią oraz północnymi Włochami, częściowo także z Węgrami. Wpływ południowosłowiańskich krajów bałkańskich, z którymi Słowenia połączona była wspólnym państwem przez siedemdziesiąt lat XX wieku, zaznaczył się w mniejszym stopniu.
Mimo braku samodzielnej państwowości, w Słowenii od XVI w. rozwijała się literatura w języku słoweńskim. Intensywniejszy rozwój kultury słoweńskiej datuje się od pierwszej połowy XIX w., kiedy to, analogicznie jak w przypadku poniektórych innych narodów europejskich, nastąpiło przebudzenie narodowe oraz kulturalne.
W XX w. udziałem kultury słoweńskiej były korzystne warunki rozwoju, z przerwą w latach drugiej wojny światowej. W przedwojennym Królestwie Jugosławii rozwój kultury słoweńskiej był częściowo ograniczany przez tendencje unitarystyczne, natomiast w skład powojennej socjalistycznej Jugosławii Słowenia wstąpiła jako organizm wprawdzie zależny politycznie, ale całkowicie samodzielny pod względem kulturalnym.
Od uzyskania niepodległości w 1991 r. władze Republiki Słowenii aktywnie wspierają rozwój kultury, wychodząc z założenia, że dokonania kulturalne bywają istotnym atutem niewielkiego państwa oraz narodu.
Uniwersytety
Lista słoweńskich uniwersytetów wraz z datami ich powstania:
Na terenie Słowenii, w Portorožu, istnieje także siedziba założonego w 2008 roku międzynarodowego Uniwersytetu Euro-Śródziemnomorskiego (EMUNI).
Sport
W Słowenii istnieje jedna z największych na świecie skoczni narciarskich – Letalnica, która leży w dolinie Planica. Skocznia ta od 1979 roku stale gości zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich.
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Państwa Europy |
|
|
|
 |
|
Państwo nieuznawane
na arenie międzynarodowej |
|
|
| Terytoria zależne |
|
|
| Państwo sui generis/terytorium sporne |
|
|
- ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo.
- ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.
|
|
