Sejm – od 1505 roku najwyższy organ władzy ustawodawczej w Polsce.
W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi pierwszą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich oraz proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu oraz trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Prezydenta RP: obligatoryjnie (obowiązkowo), jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem, albo fakultatywnie (nieobowiązkowo), jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje Głowie Państwa czas 14 dni).
Budynek Sejmu oraz inne gmachy parlamentu usytuowane są nad skarpą wiślaną w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej oraz Maszyńskiego w Warszawie. Najważniejszymi pomieszczeniami w Sejmie są Sala Posiedzeń oraz Sala Kolumnowa. Cały kompleks stał się zbudowany pomiędzy 1925 a 1928 rokiem.
Obecny Sejm obraduje ciągle, pod przewodnictwem marszałka. Jego obrady są jawne (transmitowane przez radio oraz telewizję). Trzydniowe obrady dzieją się zwykle co drugi tydzień. Do pomocy w jego działaniu powołana jest Kancelaria Sejmu.
Historia Sejmu
Nazwa Sejm oznacza w języku staropolskim zjazd ludności. Najwcześniejszy znany opis zawarty stał się w XII wieku w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum a dotyczył czasów legendarnych. Paprocki za Wapowskim, Miechowitą oraz Kromerem w 1548 pisał o sejmie z roku 700, na którym od wszystkich obrano Gracusa tego, co pamiętny kopiec ma w Krakowie[1]
Historycznie udokumentowany sejm wyznaczył Władysław Łokietek na 26 maja 1331 w Chęcinach. Ten ogólnopolski sejm rokował do 14 czerwca tycząc wojny znanej z bitwy pod Płowcami. Wydarzenie to odnotowane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza. W roku 1493 król Jan Olbracht zwołał sejm walny (wielki), czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej Sejm był przedstawicielem jedynie stanu szlacheckiego. Był on jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich.
W 1505 roku podczas Sejmu w Radomiu uchwalono konstytucję Nihil novi w której poważnie ograniczono kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej na rzecz szlachty. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat oraz izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach oraz w sprawach górniczych. Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie oraz król. Ustawy wówczas nazywano konstytucjami.
W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków oraz dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska oraz podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych oraz sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia (interregnum) przez prymasa-interrexa.
Sejmy były:
- zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni;
- nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni.
Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 oraz utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie oraz w Warszawie. Później w Warszawie a co trzecia sesja w Grodnie, choć zdarzały się wyjątki[2].
W XVII w. Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć na pewno nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto.
Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Czteroletni z 1791 roku, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Próba nie powiodła się, a wręcz przeciwnie – zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej.
W XIX w. pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego oraz Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Sejm Krajowy w Galicji.
W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu.
W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański oraz system rządów parlamentarnych.
Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).
Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta. W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła przeważajaca ilość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.
Po wojnie, w znajdującej się pod kontrolą Związku Radzieckiego Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR.
W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie przeważajaca ilość kandydatom PZPR oraz jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń). Następne wybory w latach 1991 oraz 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji, Sejm oraz Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.
Dyariusz sejmu ordynaryjnego z lat 1788-1792
Organy Sejmu
Kadencja Sejmu
Początek oraz długość kadencji
Kadencja Sejmu trwa 4 lata od dnia zebrania się nowo wybranego parlamentu do dnia poprzedzającego zebranie się następnego parlamentu.
Wybory zarządza Prezydent oraz wyznacza ich datę:
Pierwsze posiedzenie parlamentu zwołuje Prezydent:
- w 30 dni od daty wyborów (w normalnym trybie),
- w 15 dni od daty wyborów (w przypadku skrócenia kadencji parlamentu).
Zakończenie kadencji Sejmu
- w sposób zwyczajny – upływ kadencji (4 lata),
- w sposób nadzwyczajny – przed upływem kadencji:
Funkcje oraz uprawnienia Sejmu
-
Osobny artykuł: Funkcje sejmu.
Funkcja kreacyjna
- udzielanie wotum zaufania Radzie Ministrów[3]
- w szczególnym wypadku – prawo do samodzielnego powołania rządu (w przypadku uchwalenia wotum nieufności)
- wybór oraz powoływanie na stanowiska:
- powoływanie osób na pewne inne stanowiska państwowe przez Marszałka Sejmu w porozumieniu z odpowiednimi organami (zobacz: Marszałek Sejmu)
Funkcja kontrolna
- wotum nieufności wobec rządu albo konkretnego ministra
- absolutorium budżetowe
- zapytanie poselskie oraz interpelacje skierowane do członków rządu, prezesa NIK albo NBP (osoby, do których skierowane są zapytania oraz interpelacje posiadają 21 dni na odpowiedź)
- kontrola nad działalnością samorządu terytorialnego (art. 171 Konstytucji):
- kontrola pośrednia – wykonywanie nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego przez Prezesa Rady Ministrów,
- kontrola bezpośrednia, kiedy na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm ocenia, czy organ stanowiący samorządu terytorialnego "rażąco narusza Konstytucję albo ustawy".
Wspólne posiedzenia Sejmu oraz Senatu
Wspólne posiedzenia Sejmu oraz Senatu, zwane także zgromadzeniem posłów oraz senatorów. Zwoływane są przez marszałków obu izb w szczególnych okolicznościach. Nie przysługują im kompetencje konstytucyjne Zgromadzenia Narodowego.
Pewne posiedzenia:
- 11 czerwca 1999 – celem wysłuchania przemówienia papieża Jana Pawła II,
- 2000 – celem wysłuchania przemówienia prezydenta Francji Jacques'a Chiraca,
- 6 kwietnia 2005 – celem uczczenia pamięci papieża Jana Pawła II,
- 28 maja 2008 – celem wysłuchania przemówienia prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy'ego,
- 13 kwietnia 2010 – celem uczczenia pamięci ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku.
- 1 lipca 2011 – celem uczczenia przejęcia przez Polskę prezydencji w Unii Europejskiej, podczas tego posiedzenia po raz pierwszy na sali obrad zawisła flaga Unii Europejskiejpotrzebne źródło.
Budynki sejmowe
-
Obrady Sejmu dzieją się w wybudowanym w latach 1925-1928 oraz rozbudowanym w latach 1949-1952 kompleksie sejmowym znajdującym się w Warszawie przy ulicy Wiejskiej.
-
Współczesny budynek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
-
-
Sala obrad poza posiedzeniem
Przypisy
- ↑ Herby rycerstwa polskiego; Bartosz Paprocki; 1548 cytat: Gracus w Gnieźnie na sejmie zgodnie od wszystkich obrany, którego pewne uistorye opowiedają jednego; być z tych dwunaści wojewód, pisze Wapowski iż panował w roku 700 po narodzeniu na świat Zbawiciela naszego. Ten, jako o nim historye świadczą, nie z chęcią, ale za przymuszeniem wszystkich przyjął na się tę pracę oraz urząd wielki,... url str 14
- ↑ Władysław Konopczyński Chronologia sejmów polskich 1493-1793, passim
- ↑ Art. 154. oraz art. 161. Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483)
Bibliografia
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
