Ten artykuł od 2011-08 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: 2011-08.

Ten artykuł dotyczy państwa Republika Serbii. Sprawdź też: inne znaczenia tego słowa.

Република Србија Republika Serbii
Flaga Serbii Herb Serbii
Dewiza: (język serbski) Само слога Србина спасава (Samo sloga Srbina spasava) (Tylko jedność uchowa Serbów)
Hymn: Боже правде (Sprawiedliwy Boże)
Język urzędowy	serbski¹
Język używany	serbski
Stolica	Belgrad
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	p.o. prezydenta Slavica Đukić-Dejanović
Szef rządu	premier Mirko Cvetković
Przewodniczący parlamentu	Slavica Đukić-Dejanović
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	112. na świecie 88 361 km² 0,13
Liczba ludności (2011)  • całkowita   • gęstość zaludnienia  • narody i grupy etniczne	97. na świecie 7 524 164[1] 94,8 osób/km² Serbowie (70%), Albańczycy (19%)
PKB (2010)  • całkowite   • na osobę	80,65 mld USD▲ 11 000 USD▲
Jednostka monetarna	dinar serbski³ (RSD)
Utworzenie	rozpad Serbii oraz Czarnogóry 5 czerwca 2006
Secesja (2008):	Kosowo
Religia dominująca	prawosławie
Strefa czasowa	UTC +1 – zima UTC +2 – lato
Kod ISO 3166	RS/SRB/688
Domena internetowa	.rs (.yu, .cs)
Kod samochodowy	SRB
Kod samolotowy	YU
Kod telefoniczny	+381
Terytoria autonomiczne	Wojwodina, Kosowo
¹ w Wojwodinie: serbski, chorwacki, rumuński, rusiński, słowacki oraz węgierski; w Kosowie: serbski, albański
Multimedia w Wikimedia Commons
Republika Serbii w Wikicytatach

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија) – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie federacji Serbii oraz Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią oraz Bułgarią na wschodzie, Macedonią oraz Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją oraz Bośnią oraz Hercegowiną na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość uznała cząstka państw świata. Od 29 lutego 2012 r. kraj ten ma status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej^[2].

Ustrój polityczny

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Serbii.

Po obaleniu Slobodana Miloševicia 5 października 2000 kraj był rządzony przez Demokratyczną Opozycję Serbii. Konflikty nasiliły się wewnątrz koalicji rządzącej dopóki Demokratyczna Partia Serbii (DSS) nie opuściła rządu, pozostawiając Partii Demokratycznej (DS) całkowitą kontrolę. Niemniej w roku 2004 DSS uzyskała wystarczające poparcie, aby utworzyć nowy rząd Serbii razem z G17 Plus oraz koalicją SPO-NS, poparty przez Socjalistyczną Partię Serbii. Premierem Serbii jest Mirko Cvetković, bezpartyjny.

Obecnym prezydentem Serbii jest Boris Tadić, przewodniczący DS. Został wybrany, zdobywając 53% głosów w drugiej turze wyborów prezydenckich, które odbyły się 27 czerwca 2004, poprzedzone wieloma nieudanymi wyborami od 2002 roku.

4 lutego 2003 parlament Federalnej Republiki Jugosławii zgodził się na rozluźnienie związków pomiędzy Serbią a Czarnogórą wewnątrz związku państw – Federacji Serbii oraz Czarnogóry, która ostatecznie rozpadła się w 2006.

Geografia

 Osobny artykuł: geografia Serbii.

2/3 terytorium Serbii leży na Bałkanach (historycznie oraz geograficznie największy region Europy Południowej, w Kotlinie Panońskiej). Graniczy z ośmioma państwami. Kraj nie ma dostępu do morza, jednak dzięki Dunajowi możliwa jest żegluga do innych państw Europy Środkowej oraz Wschodniej oraz do Morza Czarnego.

Serbskie terytorium składa się z bogatych, żyznych równin północnej Wojwodiny, wapniowych wzgórz oraz kotlin na wschodzie, oraz, na południu, z gór oraz wzgórz. Regiony północne nawadniane są przez Dunaj. Wielka Morawa, jego dopływ, nawadnia bardziej górzyste regiony południowe.

Klimat Serbii jest zróżnicowany. W północnej części dominuje klimat kontynentalny, z zimnymi zimami oraz gorącymi latami z częstymi opadami deszczu, w południowej natomiast klimat śródziemnomorski, z gorącymi, suchymi latami oraz jesieniami, a także nader chłodnymi zimami z opadami śniegu.

Podział administracyjny

Mapa administracyjna Serbii

 Osobny artykuł: podział administracyjny Serbii.

Serbia dzieli się na 29 okręgów (окрузи), z których 5 istnieje w Kosowie, które jednostronnie ogłosiło niepodległość, poza centralną administracją rządową. Odrębną jednostką administracyjną jest miasto Belgrad. Okręgi są podzielone na gminy (łącznie 108). W skład Serbii wchodzą także dwa regiony autonomiczne: Kosowo (ogłosiło niepodległość 17 lutego 2008 nieuznaną przez serbski rząd) oraz Wojwodina.

Część Serbii, która nie jest częścią ani Kosowa ani Wojwodiny, nazywana jest Serbią Centralną. Nie ma ona własnego samorządu lokalnego oraz nie jest jednostką administracyjną.

Historia

Serbia (obrys granic w kolorze zielonym) na mapie z roku 1903

 Osobny artykuł: Historia Serbii.

 Osobny artykuł: Serbowie od VII do IX wieku.

 Osobny artykuł: Raszka (państwo).

(950-1170)

 Osobny artykuł: Serbia Nemaniczów.

(1170-1371)

 Osobny artykuł: Rozpad Jugosławii.

Korzenie państwa serbskiego sięgają VII wieku, do dynastii Vlastimiroviciów. Królestwo Serbskie (Duklja) było założone w XI wieku. Przetrwało do wieku XII.

Odnowienie średniowiecznego państwa serbskiego w regionie Raszka odbyło się w drugiej połowie XII wieku dzięki Stefanowi Nemanii, wielkiemu żupanowi panującemu w latach ok. 1167–1196. Nemania przekazał tron swemu drugiemu synowi, Stefanowi Pierwszemu Koronowanemu, by pod imieniem zakonnym Symeon osiąść na górze Athos w ślad za swym najmłodszym synem, Sawą (ochrzczony jako Rastko). Symeon oraz Sawa uzyskali w 1198 od cesarza Aleksego III zgodę na odrestaurowanie zrujnowanego monasteru Hilandar w obrębie Athos oraz zorganizowali tam prężny ośrodek serbskiej kultury prawosławnej. Stefan Pierwszy Koronowany zwyciężył w tym czasie w zmaganiach wewnętrznych starszego brata Vukana, katolickiego władcę Zety. Wynik tej konfrontacji sprawił jednocześnie, że w Serbii prawosławie wzięło górę nad katolicyzmem. W roku 1217 Stefan przyjął koronę królewską z rąk papieża Honoriusza III. Po nim średniowieczną Serbią rządziło jeszcze dziesięciu innych władców noszących królewskie imię Stefan, które przyjęło się jako nieodłączny atrybut monarchy, w tym sześciu królów oraz dwóch carów. W 1346 Stefan Duszan koronował się w Skopje (ówczesna stolica Serbii) na cara Serbów oraz Greków, państwo było wówczas u szczytu potęgi oraz miało największy w swej historii zasięg terytorialny. Imperium upadło pod naporem Turków osmańskich, pokonane na Kosowym Polu w 1389. Jego północna cząstka (Despotat Serbski) przetrwała do roku 1459, kiedy upadło Smederewo. Kilka lat później porażkę poniosła także Bośnia, a następnie Hercegowina. W latach 1459-1804 Serbia pozostawała pod kontrolą Turków, mimo trzech inwazji austriackich oraz licznych rewolt. Wielu Serbów przyjęło islam. Nazwano ich muslimani (muzułmanie), a później Boszniacy. Mieszkali oni z reguły w Sandżaku, Kosowie oraz w Bośni.

Pierwsze Powstanie Serbskie w latach 1804-13, dowodzone przez Đorđe Petrovicia (znanego jako Karađorđe albo Czarny Jerzy), oraz Drugie Powstanie Serbskie Miłosza Obrenowicia w 1815 zaowocowały częściowo niezależnym od Turcji Księstwem Serbii oraz, w późniejszych latach, uformowaniem Serbii w dzisiejszych granicach.

Zamek Golubac

Od 1815 do 1903 roku Serbią rządziła dynastia Obrenowiciów, z przerwą pomiędzy 1842 a 1858, kiedy władzę przejął książę Aleksander Karadziordziewić. W 1903 Obrenowicie zostali zastąpieni przez Karadziordziewiciów.

Walka o nowoczesne społeczeństwo, prawa człowieka oraz państwo narodowe trwała przez trzy dekady oraz zakończyła się 15 lutego 1835 wraz z uchwaleniem konstytucji. W 1876 roku Bośnia, Czarnogóra oraz Serbia wypowiedziały wojnę imperium osmańskiemu oraz ogłosiły zjednoczenie. Jednak traktat berliński z roku 1878, przyjęty przez mocarstwa na kongresie berlińskim zagwarantował niepodległość tylko Serbii oraz Czarnogórze, pozostawiając Bośnię, Hercegowinę oraz Raszkę Austro-Węgrom, co zablokowało zjednoczenie aż do wojen bałkańskich (1912-13) oraz I wojny światowej (1914-18).

Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie 28 czerwca 1914 przez Gawriło Principa stało się pretekstem dla Austro-Węgier do wypowiedzenia wojny Serbii. Wywołało to łańcuch kolejnych wydarzeń – mobilizacja oddziałów rosyjskich dla obrony oraz wsparcia Serbii, następnie wypowiedzenie wojny Rosji przez Niemcy, Niemcom przez Wielką Brytanię oraz Francji – które doprowadziły do wybuchu I wojny światowej. Armia Serbii odnosiła wiele znaczących sukcesów nad siłami austriackimi, nie wytrzymała jednak ostatecznie wspólnej ofensywy wojsk Niemiec, Austro-Węgier oraz Bułgarii. W I wojnie światowej Serbia poniosła znaczne straty – zginęło około 1 264 000 osób – 28% ówczesnej serbskiej populacji, 58% wszystkich zamieszkujących kraj mężczyzn.

Park w Zlatiborze

Po 1918 Serbia oraz Czarnogóra były członkami-założycielami Królestwa SHS, później przemianowanego na Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej Serbia była okupowana przez Niemców na zasadzie państwa marionetkowego, znanego pod nazwą Serbia Nedicia. Części obecnego terytorium Serbii były także okupowane przez Chorwatów, Węgrów, Bułgarów, Albańczyków oraz Włochów. Okupanci dokonywali wielu morderstw oraz innych przestępstw przeciwko ludności cywilnej, z reguły przeciw Serbom oraz Żydom.

W 1945 roku, po II wojnie światowej, Serbia stała się jedną z części nowego państwa – Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFR Jugosławia, SFRJ), rządzonej przez Josipa Broza Tito.

Od 1992, po upadku SFR Jugosławii, do 2003, Serbia tworzyła wraz z Czarnogórą Federalną Republikę Jugosławii. Mimo wojen domowych w Chorwacji oraz Bośni oraz Hercegowinie, kraj pozostał pokojowo nastawiony do 1998 roku, aczkolwiek cząstka jego instytucji oraz organów rządowych popierała bośniackich oraz chorwackich Serbów walczących w tych wojnach przez wyposażanie oraz szkolenie ich oddziałów.

Między 1998 oraz 1999 roku powtarzające się nieporozumienia oraz konflikty w Kosowie pomiędzy serbsko-jugosłowiańskimi siłami ochronnymi a UÇK doprowadziły do natowskich bombardowań, trwających 78 dni. Ataki zakończyły się wraz z nawiązaniem porozumienia, w którym prezydent Jugosławii, Slobodan Milošević zgodził się na usunięcie wszystkich sił obronnych państwa, łącznie z wojskiem oraz policją oraz zastąpienie ich siłami międzynarodowymi (KFOR). (zobacz: wojna w Kosowie)

Od 2003 do 2006 roku Serbia była częścią Serbii oraz Czarnogóry, w którą przekształcono Federalną Republikę Jugosławii. 21 maja 2006 roku w Czarnogórze odbyło się referendum, w którym podjęto decyzję o zakończeniu unii z Serbią. 55,4% głosów było za wystąpieniem z konfederacji – niewiele ponad wymagany przez Unię Europejską próg 55%. Unia była rozwiązana 3 czerwca 2006, kiedy parlament Czarnogóry zadeklarował niepodległość tej małej republiki. W miejsce Serbii oraz Czarnogóry powstały dwa oddzielne państwa. 5 czerwca 2006 parlament Serbii oficjalnie wydał niepodległość. 17 lutego 2008 roku Kosowo jednostronnie proklamowało niepodległość oraz odłączenie się od Serbii, jednak było uznane tylko przez cząstka państw świata.

Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Serbii.

Serbia jest zamieszkana z reguły przez grupy takie jak: Serbowie ok. 82%, Węgrzy ok. 4%, Boszniacy ok. 2%, Romowie ok. 1%, Chorwaci, Słowacy, Czarnogórcy, Bułgarzy, Rumuni. Kraj składa się z trzech (oficjalnie dwóch) głównych terytoriów: Kosowo (Serbia nie uznaje niepodległości), Wojwodina oraz Serbia Centralna (Централна Србија / Centralna Srbija). Dwa pierwsze regiony są zróżnicowane etnicznie, wynika to z podziału kraju pomiędzy imperium osmańskim na południu, a Austro-Węgrami na północy. Wojwodina jest najlepiej rozwiniętym ekonomicznie regionem kraju. Wraz z byłymi jugosłowiańskimi republikami Słowenii, Chorwacji oraz Bośni oraz Hercegowiny znajdowała się przed I wojną światową w obrębie Austro-Węgier. Równocześnie jest to też jeden z najbardziej zróżnicowanych etnicznie regionów Europy, zamieszkiwany przez około 30 wielorakich narodowości. Wg spisu ludności z roku 2002 z 2 milionów mieszkańców prowincji 65% stanowią Serbowie, 14,3% – Węgrzy, 2,79% – Słowacy, 2,78% – Chorwaci, 2,45% – Jugosłowianie, 1,75% – Czarnogórcy, 1,5% – Rumuni, 1,43% – Romowie, 0,97% – Buniewcy, 0,78% – Rusini, 0,58% – Macedończycy, 0,23% – Ukraińcy. Około 1% stanowią przedstawiciele innych narodowości – Słoweńców, Polaków, Albańczyków itd.

Miłosz Obrenowić – pierwszy książę Serbski z dynastii Obrenowiciów

Religia

 Osobny artykuł: Kościół katolicki w Serbii.

 Osobny artykuł: Serbski Kościół Prawosławny.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Serbii.

Transport

Ósemka Szargańska – zabytkowa kolej wąskotorowa (1925)

 Osobny artykuł: transport w Serbii.

Serbia, w znacznej części znajdująca się w dolinie Wielkiej Morawy, jest wielokrotnie opisywana jako "skrzyżowanie pomiędzy wschodem a zachodem", co jest jedną z głównych przyczyn jej burzliwej historii. Trasa przez Serbię, omijająca bardziej górzyste tereny, jest najłatwiejszą trasą lądową z Europy Zachodniej oraz Środkowej do Grecji oraz Azji Mniejszej.

Europejskie drogi E65, E70, E75, E80, E662, E761, E762, E763, E771 oraz E851 krzyżują się w Serbii. E70 oraz E75 są na znacznych odcinkach autostradami albo drogami szybkiego ruchu albo niewiele brakuje im do takiego standardu.

Dunaj, ważna droga wodna z Europy Środkowej do Morza Czarnego, przepływa przez Serbię. Podstawowym portem rzecznym kraju jest Belgrad.

W granicach kraju leżą trzy lotniska międzynarodowe – w Belgradzie, Prisztinie oraz w Niszu. Państwowym przewoźnikiem lotniczym są Jat Airways.

System kolejowy obsługiwany jest przez Beovoz w Belgradzie, oraz przez Železnice Srbije (Koleje Serbskie) na szczeblu krajowym.

Edukacja oraz nauka

Budynek Akademii Nauk oraz Sztuk, erygowany w 1922 roku

Akademia Nauk oraz Sztuk jest najbardziej prestiżową organizacją naukowo-badawczą w Serbii. Największym oraz najważniejszym uniwersytetem Republiki Serbii jest Uniwersytet w Belgradzie. Najbardziej znaną uczelnią artystyczną Serbii jest Akademia Sztuk Pięknych w Belgradzie. Pozostałe ważniejsze uniwersytety to: Uniwersytet w Nowym Sadzie, Uniwersytet w Niszu, Uniwersytet w Kragujevacu, Uniwersytet w Novym Pazarze oraz Uniwersytet w Prisztinie. Serbia jest sygnatariuszem Deklaracji Bolońskiej.

Przypisy

Sprawdź też

• Republika Serbska
• Rozpad Jugosławii
• Ambasada Serbii w Polsce
• Stosunki Serbii z Unią Europejską

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona rządu serbskiego
• Oficjalna strona Zgromadzenia Narodowego

Sprawdź hasło Serbia w Wikisłowniku

p • d • e Państwa Europy Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej Naddniestrze[1] Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo sui generis/terytorium sporne Kosowo[2] ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo. ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.

p • d • e Półwysep Bałkański Albania • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Czarnogóra • Grecja • Macedonia • Serbia • Kosowo Państwa częściowo leżące Chorwacja • Rumunia • Turcja • Słowenia

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Rada Europy Państwa członkowskie Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Belgia • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Gruzja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Białoruś Obserwatorzy Izrael • Japonia • Kanada • Meksyk • Stany Zjednoczone • Stolica Apostolska p • d • e Organizacja Bezpieczeństwa oraz Współpracy w Europie (OBWE) Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Białoruś • Belgia • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czechy • Czarnogóra • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Gruzja • Grecja • Holandia • Hiszpania • Irlandia • Islandia • Kanada • Kazachstan • Kirgistan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Tadżykistan • Turcja • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Organizacja Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego Kraje członkowskie Albania • Armenia • Azerbejdżan • Bułgaria • Grecja • Gruzja • Mołdawia • Rosja • Rumunia • Serbia • Turcja • Ukraina Kraje kandydujące Cypr • Czarnogóra Obserwatorzy Austria • Białoruś • Chorwacja • Czechy • Egipt • Francja • Izrael • Niemcy • Polska • Słowacja • Tunezja • USA • Włochy p • d • e Inicjatywa Środkowoeuropejska Albania • Austria • Białoruś • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Czarnogóra • Chorwacja • Czechy • Macedonia • Mołdawia • Polska • Rumunia • Serbia • Słowacja • Słowenia • Ukraina • Węgry • Włochy p • d • e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania (1973) • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2007) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii na podst. art. 349 TFUE Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Saint-Barthélemy * (fr.) • Saint-Martin * (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja • Czarnogóra • Islandia • Macedonia • Serbia • Turcja Państwa aplikujące Albania Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure cząstka Francji) • Grenlandia (1973-1985) • Saint-Pierre oraz Miquelon (1976-1985 jako departament zamorski Francji) * do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna cząstka Gwadelupy, ponownie jako cząstka Unii od 1 grudnia 2009