Sokrates (Sokrat Iwanowicz) Starynkiewicz (ros. Сократ Иванович Старинкевич) (ur. 18 grudnia 1820 w Taganrogu, zm. 23 sierpnia 1902 w Warszawie) – generał rosyjski, pełniący obowiązki prezydenta Warszawy w latach 1875–1892.
Życiorys
Służył w armii od 1836, zdobył wojskowe wykształcenie artyleryjskie oraz inżynieryjne. Po dojściu do stopnia oficerskiego odbywał służbę sztabową. Odszedł w stan spoczynku w 1863 w stopniu pułkownika, stał się wówczas w randze generał-majora przeniesiony do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W latach 1868–1871 pełnił funkcję gubernatora w Chersoniu, potem zarządzał majątkami księcia Demidow San Donato w guberniach kijowskiej oraz podolskiej.
18 listopada 1875 stał się mianowany dziewiętnastym prezydentem Warszawy (dokładniej: na stanowisku p.o. prezydenta, prezydentem nie stał się nigdy). Jest uważany za jednego z najbardziej zasłużonych prezydentów miasta, cieszył się uznaniem już współczesnych (m.in. Bolesława Prusa oraz Aleksandra Świętochowskiego).
Zakończył urzędowanie 6 października 1892. Pozostał w Warszawie, współpracował ze swoimi następcami, kierował Wydziałem Tanich Kuchni, działał w Warszawskim Towarzystwie Dobroczynności oraz Warszawskim Komitecie Statystycznym (wiceprzewodniczący). Był żonaty, miał córkę oraz trzech synów (jeden z nich, lekarz, zmarł w 1883 w Warszawie).
Zmarł w Warszawie, stał się pochowany na cmentarzu prawosławnym na Woli. W pogrzebie Starynkiewicza wzięło udział około 100 tys. mieszkańców Warszawy.
Działalność na terenie Warszawy
Za rządów nowego prezydenta miasta obszar Warszawy powiększył się nieznacznie, po zlikwidowaniu w 1875 okopów Lubomirskiego, w jego miejsce powstały ulice Towarowa, Okopowa oraz Polna. Włączono ostatecznie do miasta cmentarze Powązkowski oraz Żydowski. Inkorporacji uległ także obszar pomiędzy ulicami Wolską, Żytnią oraz Młynarską. Po kolejnych 14 latach przyłączono fragmenty Woli pomiędzy ulicami Karolkową oraz Młynarską oraz mały obszar na Czerniakowie zbudowany w związku z powstałą stacją pomp. Od tego czasu rozmiar Warszawy nie zmienił się aż do wielkiej inkorporacji w roku 1916 oraz wynosił 32,7 km²
Liczba mieszkańców wzrosła z około 280 tysięcy w roku 1875, do prawie pół miliona w roku 1892. Oznaczało to, że na terenie miasta powiększonego w owym czasie o około 10%, zamieszkiwało o 70% ludzi więcej niż w roku 1875. Tak dynamicznie zwiększające się zaludnienie stawiało przed nowym prezydentem oraz władzami miasta szereg wyzwań, z którymi musieli się zmierzyć podczas swoich rządów.
Największym dziełem Starynkiewicza było zbudowanie ogólnomiejskiego systemu wodno-kanalizacyjnego ze stacją filtrów w najwyżej położonym miejscu miasta na Koszykach (1886), dokąd doprowadzono szlak rurowy transportujący wodę z oddalonej o parę kilometrów Wisły ze zbudowanej w tym celu stacji pomp na Czerniakowie. Ta potężna inwestycja, która uczyniła na parę lat poważne rozkopanie całego miasta, w znaczącym stopniu sprawiła, że z zapóźnionego cywilizacyjnie oraz źle zorganizowanego miasta tkwiącego swoimi korzeniami jeszcze w XVIII wieku Warszawa przeobraziła się w nowoczesny organizm miejski XX w.
Inwestycji tej towarzyszyło jednak także wiele innych istotnych dokonań Starynkiewicza takich jak:
- dwukrotny wzrost dochodów kasy miejskiej (bez obciążania podatkowego mieszkańców)
- zbudowanie sieci skanalizowanych, ogólnodostępnych szaletów miejskich
- uruchomienie pierwszej publicznej linii tramwaju konnego (1881), do 1889 było tych linii już 17 (jeździły latem co 5 minut, zimą – co 8)
- poszerzenie oraz wybrukowanie wielu ulic, tzw. kocie łby zastępowano granitową kostką, pod koniec jego prezydentury zastosowano także pierwsze nawierzchnie betonowe
- wytyczenie nowych szlaków komunikacyjnych
- modernizacja oświetlenia ulic (3 tys. latarni gazowych), zadrzewienie ulic oraz modernizacja ich chodników
- powołanie Towarzystwa Asenizacyjnego, zajmującego się wywozem z miasta nieczystości, a z brukowanych ulic także błota oraz śniegu (1883)
- powołanie Komitetu Plantacyjnego, dzięki któremu powstało w Warszawie wiele skwerów oraz pasów zieleni (1889)
- założenie Parku Ujazdowskiego
- założenie sieci telefonicznej (1884)
- otwarcie wielkiego cmentarza na Bródnie na terenach wykupionych w tym celu przez miasto
- uporządkowanie spraw targowisk (m.in. budowa Hal Mirowskich oraz hali na ul. Koszykowej)
- budowa nowej gazowni na Woli
- regulacja 11 km lewego brzegu Wisły od Mostu Kierbedzia w górę rzeki
- przebicie ulicy Miodowej do Krakowskiego Przedmieścia
- renowacja Kolumny Zygmunta oraz wielu starych kościołów katolickich (mimo że sam Starynkiewicz był prawosławny)
- przeprowadzenie spisów ludności dla celów sanitarnych (1882, 1892)
Kontrowersje wokół osoby Starynkiewicza
Starynkiewicz był niewątpliwie jednym z najlepszych gospodarzy miasta, a prywatnie także człowiekiem nie tylko o nieposzlakowanym honorze, ale także głęboko zaangażowanym w pomoc innym ludziom.
Ze służby wojskowej odszedł w 1863 roku na własną prośbę. W tym czasie wielu rosyjskich oficerów odchodziło z armii na znak protestu wobec tłumienia przez carskie wojsko trwającego powstania styczniowego. Brak jest jednak dowodów na to, by jego rezygnacja miała z tym związek. Domysły, iż zbieżność w czasie nie była przypadkowa, snuto wśród warszawian jeszcze w czasach jego prezydentury.
Był urzędnikiem carskim, a Warszawę reformował na chwałę Imperium Rosyjskiego. Można go także uznać za nietypowego rusyfikatora, który w przeciwieństwie do innych carskich włodarzy Warszawy wybrał metodę marchewki zamiast kija. W swoich pamiętnikach wielokrotnie podkreślał, że jest rosyjskim patriotą, a na podstawie ich lektury da się określić postawę Starynkiewicza nawet jako rosyjskiego wielkomocarstwowego nacjonalisty. Jego doktryną była pełna inkorporacja gospodarcza, polityczna oraz społeczna Polaków z Rosją, którą realizował polityką pokojowego zmiękczania społeczeństwa poprzez pozytywne inicjatywy gospodarcze oraz społeczne. Zarówno w prywatnych zapiskach, jak oraz w wypowiedziach publicznych, ostro polemizował z polskimi patriotami – także, kiedy był już na emeryturze.
Nigdy nie wyszedł ze znajomością języka polskiego ponad poziom podstawowy – rozmawiając z Polakami pozwalał im mówić w ojczystym języku, lecz sam używał rosyjskiego (lub francuskiego w rozmowach z Polakami nieznającymi rosyjskiego). Jego rozliczne artykuły, które pisywał do warszawskich czasopism, były tłumaczone na język polski przez jego przyjaciela, znanego dziennikarza Józefa Keniga (1821–1900).
Upamiętnienie
W Warszawie istnieje plac Starynkiewicza[1], a na terenie filtrów jego popiersie z 1937 r.[2].
Przypisy
Linki zewnętrzne
Literatura
- Słoniowa A., Sokrates Starynkiewicz, PWN, Warszawa 1981
|
Prezydenci Warszawy |
|
| I Rzeczpospolita |
|
 |
|
| Panowanie pruskie |
|
|
| Księstwo Warszawskie |
|
|
| Królestwo Polskie |
|
|
| I wojna światowa |
|
|
| II Rzeczpospolita |
|
|
| II wojna światowa |
|
|
| Generalne Gubernatorstwo |
|
|
| Polska Rzeczpospolita Ludowa |
|
|
| III Rzeczpospolita |
|
|
