Jamhuuriyadda Soomaaliya جمهورية الصومال Republika Somalijska
Flaga Somalii Herb Somalii
Hymn: Soomaaliyeey toosoo
Język urzędowy	somalijski, arabski
Język używany	somalijski, język suahili, języki kuszyckie
Stolica	Mogadiszu
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Sharif Sheikh Ahmed
Szef rządu	premier Abdiweli Mohamed Ali
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	43. na świecie 637 700 km² 1,6%
Liczba ludności (2010)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	85. na świecie 13 183 884▲ 20,6 osób/km²
Jednostka monetarna	szyling somalijski (SOS)
Niepodległość	od Wielkiej Brytanii i od Włoch 1 lipca 1960
Religia dominująca	islam
Strefa czasowa	UTC +3
Kod ISO 3166	SO
Domena internetowa	.so[1]
Kod samochodowy	SO
Kod samolotowy	6O
Kod telefoniczny	+252
1  Stolica oficjalna, faktyczną siedzibą władz oraz parlamentu są miasta Baidoa oraz Jowhar 2  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.) 3  Nieużywana

Somalia (som. Soomaaliya; arab. As-Sumal, Aş-Şūmāl), Republika Somalijska – państwo w północno-wschodniej części Afryki leżące na Półwyspie Somalijskim (zwanym „Rogiem Afryki”). Przylega do Oceanu Indyjskiego oraz Zatoki Adeńskiej. Na północnym zachodzie graniczy z Dżibuti, na zachodzie z Etiopią, zaś na południowym zachodzie z Kenią.

Od 1991 roku w Somalii trwa wojna domowa, aktualnie kraj jest w stanie faktycznego rozpadu, a rząd kontroluje tylko niewielkie skrawki jego terytorium. W 2011 Somalia zajęła 1. miejsce (czwarty rok z rzędu) w rankingu państw o najtrudniejszych warunkach do życia^[1]. W lipcu 2011 na terenie Somalii ogłoszono stan klęski głodowej spowodowany długotrwałą suszą, plagami szarańczy, a także długoletnią wojną domową. W wyniku głodu zmarło już 12 tys. osób. Szacuje się, że w całym regionie tzw. "Rogu Afryki" (południowo-zachodnia Etiopia, Somalia, północna Kenia), blisko 12 mln ludzi jest zagrożonych głodem^[2].

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Somalii.

Długość granicy lądowej: 2366 km

• Dżibuti 58 km
• Etiopia 1626 km
• Kenia 682 km

Ukształtowanie powierzchni

Kraj nizinny na południu oraz na wybrzeżu. Na północy wyżynny, ze skalistymi górami do wysokości 2400 m n.p.m. Na północy wyżyny poprzecinane są suchymi dolinami oraz wyschniętymi korytami rzek. Linia brzegowa jest mało urozmaicona. Jej długość wynosi 3025 km.

Klimat

Pomimo położenia w pobliżu równika, w Somalii panuje stosunkowo suchy klimat. Na południu jest klimat podrównikowy suchy z niewielkimi opadami deszczu, a na północy zwrotnikowy suchy prawie bez opadów. Monsuny wiejące znad Oceanu Indyjskiego nie przynoszą opadów. W kraju są dwie dwumiesięczne pory deszczowe. Na południu spada 700 mm deszczu rocznie. Na północy panuje typowa dla pustynnego klimatu susza – roczne opady dochodzą zaledwie do 50 mm. Sprawia to, że Somalia cierpi na niedobór wody pitnej. Przez cały rok utrzymują się w miarę stałe temperatury powyżej 24 stopni Celsjusza (temp. średnia dobowa). Średnia temperatura roczna to 28 stopni. Amplitudy jednak wzrastają w kierunku północnym. W Somalilandzie w dzień dochodzi ona do 34 stopni Celsjusza. W nocy potrafią panować małe temperatury. Somalia nie jest nawiedzana w zasadzie przez żadne ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak trąby powietrzne czy huragany, zdarzają się jednak katastrofalne susze. Padające deszcze bywają gwałtowne w południowej części kraju, choć zwykle są wtedy krótkotrwałe.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Somalii.

Somalia jest podzielona na 18 regionów.

Struktura etniczna

• Skład etniczny: Somalijczycy 97,3%, Arabowie 1,2%, ludy Bantu 0,4%

Somalijczycy, ludność pochodzenia kuszyckiego, stanowią 98% mieszkańców kraju (1983). Podzieleni są na sześć zespołów rodowych: Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil, Rahanwejn. Pierwsze cztery rody należą do Samaale, ludności pasterskiej, pozostałe dwa do Saab, ludów rolniczych o niższej randze społecznej w stosunku do pasterzy. Zespoły rodowe dzielą się na rody, a te z kolei na lineaże. Wszelkie przeszłe oraz współczesne konflikty Somalii przebiegają na styku rodów, lineaży, itd. (często nazywanych plemionami), których struktura jest bardzo skomplikowana. nieoczekiwanie Somalijczyków społeczność kraju tworzy ludność bantuidalna, Bantu zsomalizowani oraz Arabowie.

Religia

 Osobne artykuły: Diecezja Mogadiszu, Unia Trybunałów Islamskich i Świadkowie Jehowy w Somalii.

• islam - 99,6%
• chrześcijaństwo - 0,3%, w tym:
  • prawosławie: 79,5%
  • kościoły niezależne: 11,6%
  • protestantyzm: 4,5%
  • katolicyzm: 4,4%
• hinduizm - 0,1%^[3]

Mimo oficjalnych deklaracji o wolności religijnej, mniejszość religijna jest mocno prześladowana. Siłowym nawracaniem chrześcijan na islam zajmuje się pomiędzy innymi terrorystyczna organizacja Al-Shabaab^[4].

 Osobny artykuł: Hizbul Islam.

 Osobny artykuł: Waaq.

Historia

• VII–X w. – wzdłuż wybrzeży Zatoki Adeńskiej oraz Oceanu Indyjskiego powstały pierwsze arabskie oraz perskie faktorie handlowe (np. Mogadiszu, Merka, Zejla, Berbera).
• VIII–XII w. – napływ somalijskich nomadów, którzy szybko ulegli islamizacji.
• XIII–XVI w. – walki muzułmańskich sułtanatów z wybrzeża z chrześcijańską Etiopią (przy wsparciu ze strony Somalijczyków).
• XVI w. – wybrzeża Somalii zajęli Portugalczycy.
• XVII–XVIII w. – Portugalczycy zostali wyparci przez Arabów z Omanu (ze stolicą w Zanzibarze).
• XIX w. – północne wybrzeża kraju znalazły się pod kontrolą Egiptu, południowa cząstka pod zwierzchnictwem sułtana Zanzibaru.
• Druga połowa XIX w. – rozpoczęła się penetracja państw europejskich oraz podział posiadłości kolonialnych pomiędzy Wielką Brytanię, Francję oraz Włochy:
  • 1862–1884 – Francja zajęła tereny północno-zachodnie z miastem Dżibuti.
  • 1884–1886 – Wielka Brytania zajęła cząstka północnych wybrzeży kraju; w 1887 utworzyła na północy protektorat Somaliland.
  • Włochy zajęły sułtanat Hobyo nad Oceanem Indyjskim oraz Alula nad Zatoką Adeńską.
• 1925 – Włochy zajęły tzw. Jubaland.
• 1936 – Włochy po połączeniu Jubalandu z Etiopią utworzyły Włoską Afrykę Wschodnią.
• 1960 – z połączenia Somalii Brytyjskiej oraz Somalii Włoskiej powstała niepodległa Republika Somalijska. Pierwszym prezydentem Somalii był Aden Abdullah Osman Daar (1960–67). Jego następcą był Abdirashid Ali Shermarke, zamordowany w 1969 r.
• 21 października 1969 – zamach stanu w Somalii. Władzę przejął generał Mohammed Siad Barre. Zmieniona była nazwa państwa na Somalijską Republikę Demokratyczną.
• 1970 – Somalię ogłoszona była państwem socjalistycznym; wprowadzone zostały stosowne reformy społeczno-gospodarcze oraz ścisła współpraca z ZSRR).
• 1977 – nieudana próba anektowania etiopskiego Ogadenu. ZSRR wsparł w tym konflikcie Etiopię oraz w rezultacie nastąpiło zerwanie stosunków z Moskwą oraz przeorientowanie polityki na współpracę z USA.
• Lata 80. XX w. – pogłębiający się kryzys gospodarczy Somalii.
• Przełom lat 1989–1990 – USA wycofał się z pomocy dla Somalii.
• 1991 – Mohammed Siad Barre stał się obalony, wybuch wojny domowej w Somalii. Interwencja wojsk ONZ (w większości sił USA, ale także polskich).
• 3 października 1993 – amerykańska operacja w Mogadiszu mająca na celu schwytanie adiutantów Mohameda Aidida przez Delta Force oraz Rangersów, zakończona śmiercią 19 żołnierzy amerykańskich oraz jednego malezyjskiego (z sił pokojowych ONZ) oraz, wedle szacunków, ponad 1000 Somalijczyków, w większości cywilów.
• czerwiec 2006 – władzę w Somalii przejęli umiarkowani fundamentaliści islamscy z Unii Trybunałów Islamskich.
• 24 grudnia 2006 – premier Etiopii w orędziu do narodu ogłosił, że jego kraj został zmuszony do wojny z Somalią^[5]. W wyniku ofensywy wojsk etiopskich wspieranych przez wojska rządu somalijskiego wyzwolono Mogadiszu oraz przeważajaca ilość terytoriów będących w rękach Unii Trybunałów Islamskich.

Aktualnie sytuacja polityczna w Somalii jest niejasna, rząd tymczasowy kontroluje zaledwie mały fragment centralnej części kraju. Na obszarze Somalii de facto funkcjonują jeszcze 3 państwa: Somaliland, Puntland (gdzie leżą główne bazy piratów) oraz Galmudug. Duża cząstka kraju istnieje poza kontrolą jakiegokolwiek rządu, tereny te w większości opanowało fundamentalistyczne ugrupowanie al-Shabaab, powiązane z al Kaidą.

Państwa powstałe na terenie Somalii podczas wojny domowej od 1991

Od obalenia rządu Siad-Barre w 1991 w Somalii trwa wojna domowa pomiędzy klanami. Trwająca od 1991 próba wprowadzenia demokracji przez wojska ONZ nie przyniosła rezultatu, wskutek czego ONZ podjęło decyzję o wycofaniu się z Somalii w 1995.

Wskutek wojny domowej nastąpił de facto rozpad Somalii. Powstało parę niezależnych państewek, zaś reszta kraju pogrążyła się w walkach pomiędzy klanami.

Aktualna sytuacja polityczna w Somalii. Kolorem niebieskim zaznaczono terytoria pod kontrolą rządu tymczasowego.

Republika Somalilandu

Po obaleniu w 1991 dyktatora Siada-Barre na północnym wybrzeżu Somalii (nad Zatoką Adeńską), na terenach, które niegdyś stanowiły kolonię brytyjską Somaliland, Issowie rozpoczęli powstanie oraz w efekcie przejęli tam całkowitą władzę. W maju 1991 Somalijski Ruch Narodowy (SNM) wydał niezależność tych terenów. Tak powstała Republika Somaliland, której jednak nie uznała do tej pory społeczność międzynarodowa oraz ONZ. Pierwszym prezydentem Somalilandu stał się A. Ahmed Ali (obecnym prezydentem jest Ahmed M. Mahamoud Silanyo, zwycięzca wyborów w 2010 r.).

Aktualnie na terenie Somalilandu panuje najbardziej stabilna sytuacja oraz w porównaniu z resztą regionu zaledwie tam da się mówić o względnie mocnej strukturze państwowej. W maju 2001 obywatele Republiki Somalilandu opowiedzieli się w referendum za niepodległością.

Puntland

W 1998 region Puntland wydał niezależność. Aktualnie ma status republiki autonomicznej.

Galmudug

14 sierpnia 2006 secesję wydał kolejny region – Galmudug. Aktualnie ma status republiki autonomicznej.

Unia Trybunałów Islamskich

Na przełomie czerwca oraz lipca 2006 armia Unii Trybunałów Islamskich zajęła przeważajaca ilość centralnej oraz południowej części Somalii, w tym stolicę w Mogadiszu. Na skutek ofensywy etiopskiej w grudniu 2006, fundamentaliści islamscy musieli wycofać się z zajmowanych terytoriów oraz przejść do walki partyzanckiej. W 2008 doprowadzili do ustąpienia prezydenta Abdullahiego Yusufa. Nowym prezydentem stał się Sharif Sheikh Ahmed wywodzący się z Unii Trybunałów Islamskich. Wojnę wypowiedziały mu radykalne islamistyczne bojówki Al-Shabaab oraz Hizbul Islam.

Państwa aktualnie nieistniejące

• W 1998 region Jubaland wydał secesję. W 2001 region powrócił pod władzę rządu federalnego.
• Od 2002 południowo-zachodni region Somalii znajdował się poza kontrolą rządu. W 2006 na mocy porozumienia lokalni przywódcy uznali na powrót władzę tymczasowego rządu somalijskiego.
• 1 lipca 2007 północna cząstka regionu spornego pomiędzy Puntlandem a Somalilandem, Maakhir, ogłosiła niezależność. W 2009 roku przyłączył się do Puntlandu.

Sprawdź też

• Tymczasowy Rząd Federalny
• Somalijskie Siły Powietrzne

Bibliografia

• Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS Kraków 1997

Przypisy

• [2]

p • d • e Państwa Afryki Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Sudan Południowy • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca • Zambia • Zimbabwe Terytoria zależne Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego (Wielka Brytania) • Majotta (Francja) • Reunion (Francja) • Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia oraz Tristan da Cunha (Wielka Brytania) Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Sahara Zachodnia[1] • Somaliland[2] Integralne części państw położonych poza Afryką Ceuta (część Hiszpanii) • Isla de Alborán (część Hiszpanii) • Isla del Perejil (część Hiszpanii) • Islas Chafarinas (część Hiszpanii) • Madera (część Portugalii) • Melilla (część Hiszpanii) • Peñón de Alhucemas (część Hiszpanii) • Peñón de Vélez de la Gomera (część Hiszpanii) • Sokotra (część Jemenu) • Wyspy Kanaryjskie (część Hiszpanii) • Wyspy Rozproszone (część Francuskich Terytoriów Południowych oraz Antarktycznych) • Wyspy Selvagens (część Portugalii) ↑ obecnie okupowana przez Maroko. ↑ nieuznana niepodległość od Somalii ogłoszona 18 maja 1991

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Unia Afrykańska Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Sahara Zachodnia • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca • Zambia • Zimbabwe p • d • e Liga Państw Arabskich Członkowie: Algieria • Arabia Saudyjska • Autonomia Palestyńska • Bahrajn • Dżibuti • Egipt • Irak • Jemen • Jordania • Katar • Komory • Kuwejt • Liban • Libia • Maroko • Mauretania • Oman • Somalia • Sudan • Syria • Tunezja • Zjednoczone Emiraty Arabskie Obserwatorzy: Brazylia • Erytrea • Indie • Wenezuela Zawieszeni: Egipt (1979-1989) • Libia (2011) • Syria (2011-)