Sri Lanka (Demokratyczna Socjalistyczna Republika Sri Lanka) – państwo w Azji Południowej, na wyspie Cejlon (pod tą nazwą znane do 1972) wraz z mniejszymi przybrzeżnymi wyspami. Oddzielone od Półwyspu Indyjskiego cieśniną Palk oraz zatoką Mannar. Od wschodu oblewane przez Zatokę Bengalską, od południa otwartym Oceanem Indyjskim. Największe miasta kraju to: Kolombo, Dehiwala, Moratuwa, Dżafna, Kandy, Galle, Kalmunai.
Ustrój polityczny
Sri Lanka jest demokratyczno-socjalistyczną republiką w ramach Wspólnoty Narodów. Zgodnie z konstytucją z 16 sierpnia 1978 głową państwa jest prezydent, który stoi na czele rządu oraz jest naczelnym dowódcą armii. Wybierany jest w wyborach powszechnych maksymalnie na dwie 6-letnie kadencje. Prezydent, spośród członków parlamentu, powołuje premiera oraz w konsultacji z nim ministrów rządu. Premier zastępuje prezydenta we wszystkich przypadkach uniemożliwiających pełnienie przez niego swojej funkcji.
Władza ustawodawcza trzeba do jednoizbowego parlamentu, do którego wybieranych jest 225 deputowanych na 6-letnią kadencję.
Oficjalną stolicą kraju jest Sri Dźajawardanapura Kotte, do którego przeniesiono parlament w celu zdecentralizowania Kolombo. Wciąż jednak przeważajaca ilość instytucji centralnych istnieje w Kolombo, z którego będą w przyszłości przenoszone. Z racji, że Sri Dźajawardanapura Kotte jest faktycznie jednym z przedmieść Kolombo, zwykle nie jest traktowane jako osobna aglomeracja.
Sri Lanka podzielona jest na 25 dystryktów oraz 9 prowincji:
Nazwa
Sri Lanka
Nazwa państwa Sri Lanka, przyjęta w 1972 oznacza w sanskrycie „olśniewający kraj”. Aktualna nazwa jest współczesną adaptacją nazwy występującej w Ramajanie, gdzie wyspa znana jest jako Lanka.
W Ramajanie wyspa znana jest także jako Lankadweepa (dwepa – wyspa) oraz Lakdiva (diva – wyspa). Późniejszą tradycyjną nazwą była Lakbima. Lak to skrót od Lanka.
Podobną etymologię nazwy wyspy ma tamilska İlankai.
Sinhala oraz Sihalam
Nazwa Cejlon (ang. Ceylon) sięga swoim rodowodem sanskryckiego słowa sinha (lew). Sinhala bywa rozumiana jako „krew lwa”. Gdyż na Sri Lance nie są lwy, nazwa ta mogła odnosić się do lokalnego bohatera, dziadka króla Vijayi. W języku pāli, sanskrycka nazwa Sinhala to Sihalam, wymawiana jako Silam.
Salike
Ptolemeusz nazywa Sri Lankę jako Simoundou albo Simundu (prawdopodobnie jako Silundu), która to nazwa upowszechniła się w starożytnym świecie. Ptolemeusz używał także nazwy Palai-Simundu (z gr. palai – stara, albo z sanskrytu jako „miejsce pochodzenia świętego prawa”), jako że w owym czasie wyspa była jednym z głównych ośrodków buddyzmu.
Cejlon
Biorąc pod uwagę pochodzącą z sanskrytu nazwę Sinhala (poprzez palijską nazwę Sihalam), Ammianus Marcellinus (IV w.) nazwał mieszkańców wyspy Serandives, natomiast grecki podróżnik Kosmas Indikopleustes (VI w.) nazwał wyspę Sielen Diva (wyspa Sielen). Ta ostatnia była zaadoptowana przez inne języki: łac. Selan, port. Ceilão, hiszp. Ceilán, franc. Selon, hol. Zeilan, Ceilan oraz Seylon oraz ang. Ceylon, czy w końcu pol. Cejlon.
Podobną etymologię posiadają inne nazwy Sri Lanki, np. Serendiva, Serendivus, Sirlediba, Sihala, Sinhale, Seylan, Sinhaladveepa, Sinhaladweepa, Sinhaladvipa, Sinhaladwipa, Simhaladveepa, Simhaladweepa, Simhaladvipa, Simhaladwipa, Sinhaladipa, Simhaladeepa itd.
Abu Rihan Muhammad bin Ahmad (X w.) nazwał wyspę Singal-Dip, jednak w języku arabskim przyjęto później nazwę Serendib albo Sarandib, pochodzącą z perskiego Serendip. Nazwa ta użyta była w perskiej bajce „Ksiązniczka z Serendip”, w której bohaterowie dokonują nieoczekiwanych odkryć oraz znajdują rzeczy, których nie poszukiwali. Od tej nazwy, Horace Walpole, 4. hrabia Orford w roku 1754 stworzył angielskie słowo serendipity (pol. serendypność – sytuacja, w której przypadkowo dokonuje się szczęśliwego odkrycia, zwłaszcza wtedy, kiedy szuka się czegoś całkowicie innego).
Później w języku arabskim używano Tilaan oraz Cylone, mających podobną jak „Cejlon” etymologię.
Heladiva
Nazwy Heladiva oraz Heladveepa potrafią pochodzić od ludu Hela, zamieszkującego Sri Lankę przed przybyciem ludności z kontynentu (Indusów oraz Tamilów).
Tâmraparnî
Inną nazwą, która była używana w zachodnim świecie, była nazwa wspomniana przez króla Vijayę (indyjskiego najeźdzcę) – Tâmraparnî („liść o miedzianym kolorze”), a zaadaptowaną do języka pali jako Tambaparni. Oficerowie Aleksandra Wielkiego oraz Megastenes używali określenia Taprobanê.
Później nazwa ta pojawiała się w utworach Johna Miltona (w „Paradise lost”), oraz w Miguela de Cervantesa (jako Trapobana w „Don Kichocie).
Inne nazwy
Pośród innych nazw Sri Lanki trzeba wymienić tamilską İlanare, arabską Tenerism („wyspa rozkoszy”). Wyspa posiadała także popularne określenia: „Wyspa Nauki” (ze względu na to, że była jednym z ważnych centrów buddyzmu), „Łza Indii” (ze względu na swój kształt oraz położenie względem Półwyspu Indyjskiego) oraz „Perła Oceanu Indyjskiego”.
Odmiana gramatyczna
Odmiana nazwy tego państwa przez przypadki może sprawić pewne trudności, jak oraz założenie rzeczownika określającego obywatela Sri Lanki. Przy odmianie w poniektórych przypadkach zachodzi oboczność. Mówimy o Sri Lance. Odwiedzamy zaś Sri Lankę. Obywatel Sri Lanki to Lankijczyk, obywatelka to Lankijka. Przymiotnik brzmi: lankijski[1].
Geografia
Mapa topograficzna Sri Lanki
-
Jest to kraj nizinny. Niziny stanowią 80% jego powierzchni. W środkowo-południowej części istnieje prekambryjski masyw górski, który jest przedłużeniem Dekanu. Linia brzegowa nie jest zbyt rozwinięta. Przy wybrzeżach leżą rozliczne rafy koralowe. Sri Lanka istnieje w obszarze klimatu zwrotnikowego monsunowego oraz równikowego wilgotnego na południu. Średnia roczna temperatura wynosi ponad 27 °C, a suma opadów ponad 1000 mm, zaś w górach nawet 5000 mm.
Sri Lanka ma bogatą faunę, do której należą pomiędzy innymi: słoń indyjski, krokodyl, kobra indyjska oraz lampart. Przeważają tu mało żyzne gleby czerwone, a w nielicznych miejscach są żyzne gleby aluwialne.
Podział administracyjny
Mapa kraju z podziałem na prowincje
Sri Lanka jest podzielona na prowincje, które dzielą się na dystrykty.
Miasta
Demografia
Rozwój populacji Sri Lanki
Sri Lanka jest 53. państwem pod względem ludności, średnio rocznie populacja rozrasta się o 0,79%. Na 1000 ludzi rocznie rodzi 15,63 dziecka, a umiera 6,49 osoby. Największa gęstość zaludnienia jest na zachodzie kraju, z reguły w okolicy Kolombo, które jest miastem stołecznym.
Na wyspie żyje niewielka społeczność ludu Wedda, która jest uważana za najbardziej pierwotną na jej terenie. Najliczniejsi są Syngalezi, którzy stanowią 81,9% całkowitej populacji. Tamilowie stanowią drugą, pod względem liczebności, grupę etniczną na Sri Lance, wśród nich wyróżnia się Tamilów autochtonicznych oraz przybyłych na wyspę w okresie kolonialnym. Ta druga grupa w znacznej mierze wyemigrowała do rodzinnych Indii. Wedle danych z roku 2001 Tamilowie z kontynentu stanowili 5,1% populacji wyspy, a rodzimi 4,3%, jednak trzeba zwrócić uwagę, że dane te nie zawierają w sobie obszaru znajdującego się wówczas pod władzą rebeliantów. Około 8,0% populacji stanowią Moorowie, którzy wywodzą swoje pochodzenie od Arabów oraz wyznają islam.
Religie
-
-
-
| Religie Sri Lanki |
| Religia |
|
|
|
procent |
| buddyzm |
|
69,1 |
| islam |
|
7,6 |
| hinduizm |
|
7,1 |
| chrześcijaństwo |
|
6,2 |
| inne |
|
10,0 |
|
Historia
Historyczna cywilizacja istnieje na wyspie nieprzerwanie od VI stulecia p.n.e., po podboju wyspy przez Indusów pod wodzą Sinhali, który założył państwo nazwane jego imieniem. Prężne państwo syngaleskie buddyjskie ze stolicą w Anuradhapurze kwitło na wyspie w latach 200 p.n.e. – 1200. Następnie inwazje Tamilów oraz innych zewnętrznych najeźdźców zepchnęły cywilizację syngaleską na południe wyspy oraz doprowadziły do jej rozsypki na parę księstw feudalnych.
Od 1505 wybrzeża wyspy zostały stopniowo opanowane przez Portugalię. W latach 1638–1658 miejsce Portugalii stopniowo zajęła Holandia. Następnie w 1796 roku kontrolę nad wyspą przejęła Wielka Brytania. W 1815 Brytyjczycy pokonali ostatniego miejscowego króla oraz stworzyli Cejlon Brytyjski. Pod ich rządami na wyspie powstała gospodarka kolonialna oparta na plantacjach herbaty, kauczuku oraz palmy kokosowej. W 1931 Wielka Brytania nadała Cejlonowi ograniczoną autonomię, ponownie rozszerzoną w 1946. Wyspa uzyskała pełną niepodległość 4 lutego 1948.
22 maja 1972 oficjalnie zmieniono nazwę państwa na Sri Lanka oraz proklamowano republiką (do tej pory była dominium z gubernatorem reprezentującym brytyjskiego monarchę).
W 1983 wybuchła wojna domowa z Tamilami, tworzącymi dużą mniejszość skupioną na północy wyspy, którzy domagali się własnego, niepodległego państwa Ilam. Przez długi okres północno-wschodnia cząstka wyspy stanowiła de facto niezależne państwo, ale po 2000 roku wojska rządowe zyskały przewagę nad Tamilskimi Tygrysami. 17 maja 2009 pokonane Tamilskie Tygrysy ogłosiły złożenie broni, a prezydent Sri Lanki, Mahinda Rajapaksa, wydał zakończenie trwającej ponad ćwierć wieku wojny.
26 grudnia 2004 roku największe od prawie pół wieku podwodne trzęsienie ziemi wywołało falę tsunami, która uczyniła znaczne szkody nie tylko na Sri Lance, ale także w Tajlandii, Indonezji oraz na Malediwach – zginęło około 300 000 osób. Sri Lanka bardzo ucierpiała – zginęło na niej ponad 40 000 osób. Do tej liczby trzeba także dodać wielu zaginionych. Ucierpiała na tym także gospodarka wyspy, wybrzeże było zniszczone. Na długi czas podupadła turystyka.
Gospodarka
Podstawowym źródłem utrzymania na Sri Lance stanowi rolnictwo, ale rozwija się także handel oraz przemysł, ten ostatni zwłaszcza wokół aglomeracji Kolombo. Jest to jeden z niewielu krajów, w których licznie są szlachetne kamienie – ze Sri Lanki pochodzi dla przykładu 400-karatowy szafir Blue Belle of Asia.
Kultura
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Przypisy
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, 
