Sudan Południowy (ang. South Sudan; Republika Sudanu Południowego[2], ang. Republic of South Sudan) – afrykańskie państwo ze stolicą w Dżubie powstałe 9 lipca 2011 roku w wyniku porozumienia rządu sudańskiego z Ludową Armią Wyzwolenia Sudanu, które zakończyło II wojnę domową w Sudanie – najdłuższą wojnę domową w Afryce[3][4].
Historia
Okres w historii Sudanu Południowego przed przejęciem kontroli nad Sudanem przez Królestwo Egiptu (→ Sudan Anglo-Egipski) jest słabo znany. Informacje oparte są na legendach plemiennych. Wedle podań Niloci (Dinkowie, Nuerowie, Szyllukowie) osiedlili się na tym obszarze na przełomie IX oraz X wieku, a swoje obecne siedziby opanowali pomiędzy XV oraz XIX wiekiem. Najsilniejsze z państw plemiennych na tym terenie utworzyło nienilockie plemię Azande, które aktualnie stanowi trzecią liczebnie grupę etniczną w Sudanie Południowym[5]. Przeszkody geograficznie zatrzymały granicę ekspansji islamu na północnym Sudanie, co w okresie kolonialnym sprzyjało rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa.
W XIX wieku Sudan znalazł się pod władzą egipską, której zasięg rozszerzał się systematycznie na południe. Pierwszy etap ekspansji na Południu nastąpił w latach 70.
W 1947 roku brytyjskie władze kolonialne planowały połączenie terenów Sudanu Południowego z aktualną Ugandą, ale plany te przekreśliła konferencja w Dżubie. Od uzyskania przez Sudan niepodległości w 1956 roku, południowy region kraju dążył do niezależności. Od roku 1983 działała organizacja zbrojna SPLA, dążąca do niepodległości regionu. W tym samym roku wybucha też wojna domowa, jeden z najbardziej krwawych konfliktów na świecie, który pochłonął około 1,5 mln istnień ludzkich oraz zmusił do ucieczki kolejne 4 mln ludzi.
Ten długi okres zakończyło dopiero podpisanie 9 stycznia 2005 roku porozumienia z sudańskim rządem, nadające 10 południowym prowincjom autonomię. Prezydentem kraju stał się Salva Kiir Mayardit. W grudniu 2005 przyjęto konstytucję, a także zaplanowano przeprowadzenie referendum niepodległościowego. Podpisane porozumienie ustalało wspólne zarząd oraz podział zysków z wydobycia ropy naftowej ze złóż na granicy Południa oraz Północy.
9-15 stycznia 2011 roku odbyło się referendum w sprawie niepodległości[6]. Wedle oficjalnych danych z 7 lutego 98,83% głosujących opowiedziało się za odłączeniem Sudanu Południowego od Sudanu[7], w następstwie którego 9 lipca 2011 roku o godzinie 0:00 czasu lokalnego (8 lipca 23:00 czasu polskiego) nowe państwo proklamowało niepodległość. 14 lipca 2011, jako 193. członek, stał się jednogłośnie przyjęty w skład Organizacji Narodów Zjednoczonych[8]. 28 lipca 2011 roku stał się także przyjęty do Unii Afrykańskiej[9].
Jeszcze przed proklamacją niepodległości, W Sudanie Południowym doszło do buntów wojskowych. Zbuntował się gen. George Athor, który założył Demokratyczny Ruch Sudanu Południowego (SSDM) oraz Peter Gadet, lider Armii Wyzwolenia Sudanu Południowego (SSLA). nieoczekiwanie tego terytoria Sudanu Południowego szargane były konfliktami plemiennymi. Ponadto 21 maja 2011 wojska Sudanu zaanektowały sporny region Abyei, co doprowadziło do walk granicznych pomiędzy Sudanem oraz Sudanem Południowym. W konflikt zaangażowały się krajowe bojówki, które walczyły po stronach wroga. Sudan Południowy wspierał Sudański Front Rewolucyjny.
Proklamacja niepodległości przez Sudan Południowy nie przyniosła rozwiązania konfliktu, walki na granicy trwały, a obie strony obwiniano o zbrodnie wojenne. Na przełomie 2011-2012 na terenach przygranicznych z powodu głodu trwał exodus cywilów. Ponadto w Piborze w dniach 31 grudnia 2011-2 stycznia 2012 doszło o masakry etnicznej w której zginęło 3 tys. osób. Po negocjacjach pokojowych przywódcy Sudanu oraz Sudanu Południowego 10 lutego 2012 podpisali pakt o nieagresji, jednak 26 marca 2012 oba państwa rozpoczęły konfrontacje o sporne regiony naftowe. 11 kwietnia 2012 Sudan wydał stan wojny z Sudanem Południowym.
Geografia
-
Sudan Południowy leży we wschodniej części Afryki, pomiędzy 3 a 13° szerokości geograficznej północnej oraz 24 a 36° długości geograficznej wschodniej. Graniczy z Sudanem od północy, Republiką Środkowoafrykańską od zachodu, Demokratyczną Republiką Konga, Ugandą oraz Kenią od południa oraz Etiopią od wschodu. Kraj pokrywają lasy tropikalne, tereny bagienne oraz sawanny. Nil przecina kraj z południa na północ, przepływając przez stolicę państwa, Dżubę (na terenie Sudanu Południowego od granicy z Ugandą nosi on nazwę Nil Górski, a od bagien Sudd nazwę Nil Biały).
Granice:
Fauna oraz flora
Sudan Południowy jest drugim na świecie obszarem zamieszkiwanym przez migrujące gatunki fauny. Badania wykazały, że na terenach parku narodowego Boma przy granicy z Etiopią, jak także na bagniskach As-Sudud oraz trawiastych obszarach Południowego parku narodowego w pobliżu granicy z Kongo, zamieszkują wielkie stada takich zwierząt jak bawolec, kob żółty, topi, bawół afrykański, słoń afrykański, żyrafa oraz lew. Tutejsze lasy zapewniają ochronę takim gatunkom jak bongo, świnia leśna, świnia rzeczna, słoń afrykański leśny, szympans oraz licznym małpom. Spisy, prowadzone stale od roku 2005 przez WCS we współpracy z rządem Sudanu Południowego, potwierdzają istnienie znaczącej, choć z wolna malejącej populacji gatunków fauny, przy czym odnotowują ze zdziwieniem, że liczące 1,3 miliona stada antylop na południowym wschodzie kraju pozostają nienaruszone.
Zamieszkiwane przez tak rozliczne zwierzęta tereny to stepy, wysokie płaskowyże o stromych stokach, lesiste oraz trawiaste sawanny, tereny zalewowe nad Nilem oraz bagna. Są tu gatunki endemiczne, jak kob białouchy oraz kob nilowy, współżyjące ze słoniami, żyrafami, elandami, antylopami Derbiego, oryksami, lwami, likaonami, bawołami przylądkowymi oraz topi (zwanymi lokalnie tiangami). Niewiele dziś wiadomo o populacji kobów białouchych oraz tiangów, których migracje przed wojną domową należały do największych.
W roku 2006 prezydent Sudanu Południowego ogłosił, że władze uczynią wszystko dla ochrony oraz rozpowszechniania wiedzy o florze oraz faunie regionu oraz że zrobią wszystko co leży w zakresie ich możliwości, by zmniejszyć skutki pożarów, nielegalnego wywożenia odpadów oraz zanieczyszczania wód bieżących oraz gruntowych. Jak we wszystkich krajach rozwijających się, środowisku zagraża rozwój gospodarki oraz uprzemysłowienie.
Transport
Koleje
-
W południowym Sudanie istnieje 248 km odcinek wąskotorowych linii kolejowych. Szlak prowadzi od leżącego w północnym Sudanie miasta Babanosa poprzez miasto Uwail aż do stacji końcowej w Wau. Stolica kraju nie ma połączeń kolejowych. Istnieją propozycje połączenia Dżuby z kolejami w Kenii oraz Ugandzie oraz z miastem Wau.
Transport lotniczy
Podstawowym lotniskiem Sudanu Południowego jest Dżuba. Lotnisko to ma regularne połączenia pasażerskie z Nairobi (Kenia), Entebbe (Uganda), Addis Abebą (Etiopia), Kairem (Egipt) oraz Chartumem (Sudan). Na lotnisku siedzibę posiadają miejscowe linie lotnicze. nieoczekiwanie Dżuby w Południowym Sudanie regularne połączenia pasażerskie są prowadzone z Malakal, Wau oraz Rumbek. nieoczekiwanie tego na terenie kraju istnieje wiele nieutwardzonych lotnisk, z których największymi są Nimule oraz Akobo.
Drogi
Na terenie kraju istnieje mniej niż 100 km dróg asfaltowych [10]. Aktualnie jest w budowie odcinek drogi o odługości 192 km, finansowany przez United States Agency for International Development (USAID), pomiędzy Dżubą a Nimule, czyli biegnąca od stolicy Sudanu Południowego do granicy z Ugandą[11].
Gospodarka
Koncesje na wydobycie ropy w Sudanie (2004)
Sudan Południowy eksportuje drewno na rynki międzynarodowe. Znajdują się tu plantacje drzew tekowych. Gospodarka Sudanu Południowego jest silnie uzależniona od rolnictwa. Produkuje się tu m.in. bawełnę, orzeszki ziemne, sorgo, trzcinę cukrową, banany oraz papaje. Główne surowce naturalne kraju to: ropa naftowa, ruda żelaza, rudy miedzi, rudy chromu, rudy cynku, wolfram, srebro oraz złoto.
Ropa naftowa
Gospodarka Sudanu Południowego zależna jest od produkcji ropy naftowej. Kraj produkuje prawie 500 tys. baryłek dziennie, a z eksportu ropy naftowej pochodzi aż 98 proc. jego PKB.[12] Przeważajaca ilość ropy trafia na rynek chiński. Aktualnie są plany wybudowania rafinerii na terenie państwa, co miałoby umożliwić rozwój gospodarczy oraz pozwoliło uniezależnić się od przemysłu Sudanu Północnego .[13]
Od momentu uzyskania niepodległości toczą się nieustanne spory z Sudanem, przez który rurociągami ropa naftowa jest transportowana do portu w Port Sudanie. Rządy obu krajów nie potrafią porozumieć się w sprawie kosztów tranzytu, do tego stopnia że 29 stycznia 2012 rząd w Dżubie postanowił zatrzymać wydobycie ropy.[14] W międzyczasie uzgodniono porozumienie z rządem Kenii w sprawie budowy rurociągu do porty Lamu[15]. Wedle założeń ropociąg ma zostać zbudowany w ciągu 11 miesięcy.
Demografia
Religia
Sudan Południowy zamieszkują w większości animiści. Drugą religią pod względem liczebności jest chrześcijaństwo.
-
Języki
Sudan Południowy jest zamieszkany przez ponad 200 grup etnicznych, przeważajaca ilość języków używanych przez te plemiona jest znana zaledwie kilku tysiącom użytkowników. Językiem urzędowym jest język angielski, a do 9 lipca 2011 roku był nim także arabski. W powszechnym użyciu jest potoczny język arabski, a wokół Dżuby jego miejscowa wersja, będąca językiem pidżynowym. Wśród języków plemiennych najpopularniejszy jest język dinka, którego używają 2–3 miliony ludzi. Kolejne pod względem popularności są nuer oraz szyllucki. Wszystkie trzy należą do zachodnionilotyckich. Wśród wschodnionilotyckich najpowszechniej używane są bari oraz lotukijski.
Przeważajaca ilość dzieci poniżej 13. roku życia nie chodzi do szkoły, a 84% kobiet nie potrafi pisać.
Polityka
Najwyższym aktem prawnym obowiązującym w Sudanie Południowym jest Tymczasowa Narodowa Konstytucja Sudanu[16] oraz Tymczasowa Narodowa Konstytucja Sudanu Południowego z roku 2005[17]. Na czele Sudanu Południowego stoi prezydent, który jest równocześnie głową państwa, szefem rządu oraz naczelnym dowódcą Ludowej Armii Wyzwolenia Sudanu. John Garang był pierwszym dowódcą SPLA/M oraz prezydentem do śmierci 30 lipca 2005 roku, jego następcą stał się 11 sierpnia Salva Kiir Mayardit, dotychczasowy wiceprezydent. Riek Machar stał się kolejnym wiceprezydentem. Inicjatywa ustawodawcza istnieje w rękach rządu oraz jednoizbowego parlamentu, na czele którego stoi James Wani Igga. Konstytucja gwarantuje niezależność sądownictwa, przewiduje także istnienie Sądu Najwyższego.
Sytuacja humanitarna
Sudan Południowy to jedno z państw o najgorszych wskaźnikach zdrowotnych społeczeństwa. Umieralność dzieci do lat 5 wynosi 112 na 1000[18], natomiast umieralność rodzących matek wynosi 2053,9 na 100 000 żywych urodzeń oraz jest najwyższa spośród wszystkich państw.
Zachorowalność na AIDS jest słabo udokumentowana, lecz ocenia się że wynosi ona około 3,1% populacji kraju[19].
Poważnym zagrożeniem jest także problem głodu, związany z wybuchającymi konfliktami wojskowymi. W 1998 roku w zachodniej części kraju miała miejsce klęska głodu, gdzie zmarło z tego powodu 70 tys. osób.
Niemal połowa społeczeństwa nie ma dostępu do wody pitnej.
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Discontent over Sudan census: News24: World: News
- ↑ Polska długa nazwa w formie podanej przez MSZ [1]
- ↑ Jonah Fisher: South Sudan gets new government. BBC News, United Kingdom, 23 X 2005. [dostęp 7 XII 2008].
- ↑ Reuters News: Southern Sudan fragile peace. Thomson Reuters Foundation, 27 V 2008. [dostęp 7 XII 2008].
- ↑ Metz, Helen Chapin, ed. Sudan: A Country Study. The Turkiyah, 1821-85 Washington: GPO for the Library of Congress, 1991.
- ↑ Głosują obrazkami. Nowe państwo w Afryce? (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2011-02-07].
- ↑ South Sudan backs independence – results (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2011-02-07].
- ↑ UN welcomes South Sudan as 193rd member (ang.). BBC News, 14 lipca 2011. [dostęp 2011-07-14].
- ↑ South Sudan Becomes African Union's 54th Member (ang.). Voice of America, 28 lipca 2011. [dostęp 2011-07-31].
- ↑ Sabina Waszczuk "Nowe państwo w Afryce" Express Bydgoski 11 lipca 2011
- ↑ USAID and South Sudan launch $225 million tarmacing of Juba-Nimule Road
- ↑ Sudan Południowy – duże problemy najmłodszego państwa świata. (pol.). Forsal.pl. [dostęp 2011-07-12].
- ↑ Vincent Trivett: Oil-Rich South Sudan Has Hours To Choose Between North Sudan, China And The U.S.. 8 July 2011.
- ↑ Sudan Południowy zakręca kurek z ropą!. [dostęp 2012-02-01].
- ↑ Sudan Południowy oraz Kenia porozumiały się w sprawie budowy rurociągu. [dostęp 2012-02-01].
- ↑ Interim National Constitution of the Republic of Sudan, 2005.
- ↑ Interim Constitution of Southern Sudan of 2005.
- ↑ podawana jest także umieralność na poziomie jednego dziecka na siedmiu (do ukończenia 5 roku życia)
- ↑ Southern Sudan has unique combination of worst diseases in the world – Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan
Linki zewnętrzne
.svg&filetimestamp=20110519162103)
