Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) oraz Izraelem (76 km).
Długość wybrzeża wynosi 193 km. Najwyższym punktem jest Hermon (2814 m n.p.m.). Konstytucja pochodzi z 13 marca 1973 roku.
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Syrii.
Historia
Starożytna Syria
-
Średniowiecze
W latach 633-640 Syria była podbita przez Arabów. W 661 roku Damaszek stał się stolicą kalifatu Umajjadów, stając się centrum kulturalnym świata islamu. Po przeniesieniu przez Abbasydów stolicy do Bagdadu w 750 roku Syria znalazła się na obrzeżach muzułmańskiego świata. W 944 władzę w Syrii przejęła lokalna dynastia Hamdanidów. Po jej wygaśnięciu w 1003 Syria znalazła się w sferze wpływów Fatymidów. W 1078 roku Syrię podbili Seldżukidzi.
W wyniku I krucjaty znaczna cząstka Syrii znalazła się pod panowaniem Krzyżowców. Utworzyli oni Hrabstwo Trypolisu oraz Księstwo Antiochii. W islamskiej części Syrii po upadku Seldżuków władzę w 1127 przejęła dynastia Zangidów, której udało się odzyskać Damaszek. W 1174 Zangidzi zostali obaleni przez Saladyna, który założył dynastię Ajjubidów. W 1250 Ajjubidów zastąpili Mamelucy, którzy do 1291 roku zdobyli wszystkie posiadłości Krzyżowców.
W 1516 Syrię zdobyli Turcy osmańscy.
Panowanie osmańskie
Po podboju przez Turków Syrię podzielono na wilajety Damaszku, Aleppo oraz Trypolisu. W 1660 wydzielono wilajet Sydonu. W XVIII wieku paszowie poszczególnych wilajetów zaczęli zdobywać stopniowo coraz większą władzę, tocząc pomiędzy sobą nieustanne wojny o ziemie. W 1775 pasza Ahmad al-Dżazzar zajął całą południową oraz centralną Syrię. Po jego śmierci w 1804 roku zapanowała kompletna anarchia. W 1831 Syrię zajęły wojska paszy Egiptu Muhammada Alego, jednak na skutek nacisków europejskich mocarstw Egipt musiał zwrócić Syrię Turcji w 1841. Pod koniec XIX wieku narodził się silny ruch nacjonalistyczny, którego celem stała się niepodległość Wielkiej Syrii, na czele której stanąć miał król. 1 września 1918 Syria była zajęta przez wojska brytyjskie, wspomagane przez arabskich nacjonalistów.
Lata międzywojenne
Na mocy traktatu wersalskiego, tureckie posiadłości na Bliskim Wschodzie oddano pod mandat francusko-brytyjski.
8 marca 1920 Generalny Kongres Syryjski proklamował niepodległość Wielkiej Syrii. Jej królem stał się ogłoszony Fajsal I.
24 kwietnia 1920 Francja oraz Wielka Brytania dokonały podziału Bliskiego Wschodu, w wyniku którego terytorium Wielkiej Syrii przypadło Francji. 28 lipca 1920 oddziały francuskie wkroczyły do Damaszku, obalając rządy Fajsala.
W sierpniu 1920 Francuzi dokonali podziału Wielkiej Syrii. Wydzielono Wielki Liban, większy trzykrotnie od dawnego sandżaku Libanu. Utworzono sandżak Aleksandretty. Pozostałą cząstka Syrii podzielono wedle kryteriów religijnych na 4 państewka: Damaszek, Aleppo, Latakię oraz Dżabal ad-Duruz. W 1925 Damaszek oraz Aleppo połączono w jedno państwo nazwane Republiką Syryjską. W 1930 nadano Syrii konstytucję, zaś 1936 podpisano traktat, który zobowiązywał Francję do przyznania Syrii pełnej niepodległości. W 1939 Aleksandrettę przekazano Turcji.
W 1940 roku Syria znalazła się pod władzą rządu Vichy. Po wyzwoleniu w 1941 komitet Wolnej Francji wydał niepodległość Syrii, która była oficjalnie ogłoszona przez Syrię w 1943. W 1944 do państwa syryjskiego przyłączone zostały Latakia oraz Dżabal ad-Duruz. W 1945 Syria współtworzyła ONZ.
Syria współczesna
W 1946 ostatnie wojskowe oddziały francuskie oraz brytyjskie opuściły Syrię. Ogłoszono republikę, na czele której stanął Szukri al-Kuwatli. W 1947 odbyły się pierwsze wybory do parlamentu.
W 1948 wojska syryjskie wzięły udział w I wojnie z Izraelem. Armia nie odniosła większych sukcesów, a wyłącznym "zwycięstwem" było zajęcie pasa ziemi nad Jeziorem Galilejskim.
W marcu 1949 miał miejsce zamach stanu, po którym władzę przejął generał Husni al-Zaim. Zaczął wprowadzanie w życie projektów budowlanych (szkoły, szpitale, drogi, tama na Eufracie, budowa portu w Latakii), wzywał kobiety do zaprzestanie noszenia kwefów oraz opracował projekt świeckiej konstytucji. Nie władał długo, albowiem w sierpniu tego samego roku stał się obalony w wyniku kolejnego zamachu stanu, dokonanego przez pułkownika Samiego al-Hinawiego. W tym samym roku odbyły się wybory parlamentarne, w których wzięły udział kobiety. W grudniu 1949 miał miejsce trzeci z kolei zamach stanu, na czele którego stanął pułkownik Adib asz-Sziszakli.
W 1954 Sziszakli stał się obalony, a władzę na krótko objął Haszim al-Atassi. Przywrócono zatem cywilne rządy w Syrii. We wrześniu 1955 odbyły się wybory parlamentarne, a prezydentem stał się ponownie Szukri al-Kuwatli. Za jego rządów Syria zaczęła zbliżać się do krajów socjalistycznych. W 1957 otrzymała pomoc od Związku Radzieckiego, co miało trwać przez następne 12 lat. Syria sprzeciwiła się powstaniu Paktu Bagdadzkiego.
22 lutego 1958 Syria wraz z Egiptem połączyły się w Zjednoczoną Republikę Arabską. Prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser mianował rząd ZRA, w którym było wielu Syryjczyków. Dokonano wtedy reformy rolnej, w wyniku której znacjonalizowano ziemię oraz rozdano ją chłopom. W lipcu 1961 znacjonalizowano wszystkie banki prywatne. 28 września 1961 władzę w Syrii przejęli oficerowie, którymi kierował Karim an-Nahlawi. Syria odłączyła się od ZRA. Prezydentem stał się wybrany Nazim al-Kudsi. Będąc przeciwnikiem socjalizmu, zwrócił cząstka ziemi oraz fabryk poprzednim właścicielom. Kudsi stał się obalony 28 marca 1962 przez Karima am-Nahlawiego, który go aresztował. Nahlawi nie porządził długo, albowiem kolejny zamach stanu, dokonany przez Abd al-Karima Zahr ad-Dina, przywrócił do władzy Kudsiego.
8 marca 1963 partia Baas, a ściślej jej zbrojne skrzydło Rada Dowództwa Rewolucji (RDD), dokonała zamachu stanu oraz przejęła władzę. Na czele państwa stanął Luaj al-Atassi. W lipcu tego samego roku Atassiego zastąpił Amin Hafez. W 1964 ogłoszono tymczasową konstytucję, na mocy której jedyną legalną partią w Syrii stała się partia Baas. Hafez wydał kolejny program socjalistyczny, w wyniku którego znacjonalizowano prywatne przedsiębiorstwa, a także prywatne szkoły oraz uniwersytety oraz kościoły. 23 lutego 1966 dwaj członkowie RDD, Hafiz al-Assad oraz Salah Dżadid, dokonali puczu, zmuszając Hafiza do rezygnacji. Prezydentem stał się Nur ad-Din al-Atassi, który wydał kolejną tymczasową konstytucję. Została ona zastąpiona następną w 1969.
W 1967 wybuchła wojna sześciodniowa, w której Syria brała udział. Wojska syryjskie poniosły klęskę, a Syria straciła kontrolę nad wzgórzami Golan.
W 1970 Assad przejął władzę. W 1971 stał się wybrany prezydentem. W 1973 uchwalono stałą już konstytucję. W październiku tego samego roku wybuchła wojna Jom Kippur. Syria częściowo odzyskała wtedy wzgórza Golan. W 1976 Syria wysłała swoje wojska do Libanu, które później otrzymały mandat Ligi Arabskiej.
Jak każda władza autorytarna, także Assad miał swoich krytyków, ale szybko się z nimi rozprawiano. Poważne wyzwanie rzuciło władzy Bractwo Muzułmańskie, odrzucające laickie podstawy rządów partii Baas oraz sprzeciwiające się rządom alawitów, których uważało za odszczepieńców. Na przełomie lat 70. oraz 80. Bractwo prowadziło zbrojną walkę z władzami Syrii. W lutym 1982 wywołało bunt oraz ogłosiło Hamę wolnym miastem. Władze odpowiedziały wysłaniem wojska, którym dowodził Rifaat al-Assad, brat prezydenta. W wyniku tej interwencji miasto było zniszczone, a przynajmniej kilkanaście tysięcy osób poniosło śmierć.
W 1984 Assad przeszedł zawał oraz był hospitalizowany. Wykorzystał to jego brat, który chciał przejąć władzę. Mimo złego stanu zdrowia Assad utrzymał władzę, a Rifaat stał się wygnany.
Hafiz al-Assad zmarł w 2000. Władzę po nim objął jego młodszy syn, Baszar al-Assad. W styczniu 2011 rozpoczęły się protesty przeciw jego rządom.
Podział administracyjny
Podział administracyjny Syrii
-
Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafaz):
- Miasto Damaszek
- Damaszek
- Al-Kunajtira
- Dara
- As-Suwajda
- Hims
- Tartus
- Latakia
- Hama
- Idlib
- Aleppo
- Ar-Rakka
- Dajr az-Zaur
- Al-Hasaka
Demografia
|
|
Tę sekcję trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi:
za [1].
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Wyznania religijne
-
-
-
-
Gospodarka
Podstawą gospodarki są:
W 2007 roku PKB wyniósł 90,37 mld USD, czyli 4 700 USD na mieszkańca. Bezrobocie wyniosło 9% (2007 r.) realny wzrost gospodarczy 4,3%, Inflacja 12,2% (2007 r.) Dochody budżetowe wynoszą 8,4 mld USD, a wydatki 11,2 mld USD (2007 r.).
Wartość eksportu wynosi 11,14 mld USD (2007 r.), a importu 10,5 mld USD (2007 r.).
Ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa: 11,9% (2006 r.)
W rankingach Syria wypada według:
Przypisy
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
|
Dawne kolonie oraz protektoraty Francji |
|
| Ameryka |
|
|
| Afryka |
Algieria Francuska • Francuska Afryka Równikowa ( Czad, Gabon, Kongo Środkowe, Ubangi-Szari) • Francuska Afryka Zachodnia ( Dahomej, Górna Wolta, Gwinea, Mauretania, Kolonia Nigru, Senegal, Sudan Francuski, Wybrzeże Kości Słoniowej) • Komory • Madagaskar • Maroko Francuskie • Mauritius • Seszele • Somali Francuskie • Tunezja
|
|
| Azja |
|
|
| Australia oraz Oceania |
|
|
| Francuska kolonizacja Ameryki Północnej • Historia Kanady Francuskiej |
|
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
|
|