Sztokholm
Herb Sztokholmu
Państwo	Szwecja
Region	Sztokholm
Powierzchnia	188 km²
Ludność (2008) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	825 057 3218 os./km² 1 252 020
Nr kierunkowy	+46 (0)8
Miasta partnerskie	Wilno (Litwa) Belgrad (Serbia) Berlin (Niemcy) Częstochowa (Polska) Helsinki (Finlandia) Londyn (Wielka Brytania) Paryż (Francja) Reykjavík (Islandia) Sarajewo (Bośnia oraz Hercegowina) Warszawa (Polska)
Położenie na mapie Szwecji Sztokholm
59°20′N 18°03′E / 59.333, 18.05Na mapach: 59°20′N 18°03′E / 59.333, 18.05
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Sztokholm w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Sztokholm (szw. Stockholm ^?/i [stɔkːɔlm]) – największe miasto oraz stolica Szwecji. Siedziba rządu, parlamentu oraz rodziny królewskiej.

Sztokholm jest siedzibą władz administracyjnych regionu Sztokholm.

Miasto (gmina Sztokholm) zamieszkuje 825 057 osób a cały region Sztokholmu – 2 011 047^[1].^{(wrzesień 2009)}

Pewni ludzie badacze wywodzą nazwę miasta od stock – pień, pal, belka oraz holme – wyspa, wysepka.

W mieście jest ok. 70 muzeów, z których najczęściej odwiedzane są muzeum okrętu Vasa oraz Skansen na Djurgården.

Demografia

Historia

Miasto po raz pierwszy ukazuje się w staro-skandynawskich sagach jako Agnafit, oraz jest łączone z mitologicznym królem szwedzkim, Agne. Pierwszy raz Sztokholm ukazuje się w dokumentach w roku 1252, kiedy to kopalnie w Bergslagen uczyniły z niego ważne miejsce w dziedzinie handlu żelazem.

Loża masońska w Sztokholmie

Rozwój miasta zaczął się w XIII wieku od części zwanej dzisiaj Gamla Stan – Stare Miasto. Za założyciela miasta uważany jest jarl Birger Magnusson, dzięki któremu miasto bardzo szybko uzyskało duże znaczenie w handlu. Od 1436 Sztokholm jest stolicą Szwecji (wcześniej, królewskim oraz handlowym oraz ekonomicznym, centrum Szwecji była Sigtuna). Po okresie walk szwedzko-duńskich w XV oraz XVI wieku, w 1523 Sztokholm stał się zdobyty ostatecznie przez Gustawa I Wazę. Od tego czasu też siedzibą szwedzkich królów był zamek Tre Kronor. W 1697 roku jednak pożar strawił przeważajaca ilość budowli oraz od 1754 rodzina królewska zamieszkała już w Pałacu Królewskim. W 1776 roku powstała Akademia Szwedzka.

W połowie XIX wieku stolica Szwecji liczyła blisko 100 tysięcy mieszkańców. W Sztokholmie rozgrywane były Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1912. Po II wojnie światowej, w 1952 uruchomiono w mieście pierwszą linię metra.

Geografia

Położenie

Położone w środkowej części kraju na 14 wyspach, które połączone są ze sobą 53 mostami oraz lądzie stałym nad zatoką Saltsjön (Morze Bałtyckie) oraz jeziorem Melar (szw. Mälaren) wraz z łączącą je cieśniną Norrström. Cały obszar stołeczny Sztokholmu zawiera w sobie m.in. archipelag sztokholmski, czyli 24 000 wysp, wysepek oraz skał przybrzeżnych. Te uwarunkowania sprawiły, że miasto bywa nazywane Wenecją Północy. Ze 188 km² powierzchni miasta jedną trzecią stanowi teren zabudowany, pozostałe woda, lasy oraz parki.

Klimat

Z powodu położenia na północy, klimat Sztokholmu jest silnie zróżnicowany, w zależności od pory roku. W czasie zimy dzień trwa około sześciu godzin. Natomiast w czerwcu czas ten sięga nawet 18 godzin. Z tego powodu, w Sztokholmie są ciepłe lata oraz mroźne zimy. Najwyższa zarejestrowana temperatura to +36, a najniższa to -32 stopnie Celsjusza.

Typowe temperatury:

• Zima: od -7 do +2 stopni Celsjusza
• Wiosna: od +5 do +15 stopni Celsjusza
• Lato: od +20 do +25 stopni Celsjusza
• Jesień: od +5 do +18 stopni Celsjusza

Podział administracyjny Sztokholmu

Podział administracyjny Sztokholmu od 01.01.2007

Od 1 stycznia 2007 Sztokholm dzieli się na 14 dzielnic (szw. stadsdelsområde):

Każda z dzielnic dzieli się z na rejony (szw. stadsdel) a te z kolei na kwatery (szw. kvarter).

Transport

Transport publiczny

Sztokholm ma dobrze rozwiniętą sieć komunikacji miejskiej. Metro (szw. Tunnelbana), autobusy, szybka kolejka podmiejska oraz regionalna pozwalają szybko przemieszczać się w obrębie miasta jak oraz regionu sztokholmskiego. Wszystkie formy transportu naziemnego (poza autobusami oraz pociągami z oraz na lotnisko) zarządzane są przez Storstockholms Lokaltrafik (SL), który powierza utrzymanie oraz naprawę sieci szeregowi firm – np. Connex (obsługuje metro). Funkcjonują trzy koleje regionalne, w tym jedna wąskotorowa.

Metro sztokholmskie – stacja Hötorget

SL wprowadził wspólny bilet na wszystkie środki komunikacji poruszające się w regionie sztokholmskim. Umożliwia to na proste przesiadanie się z metra na autobus, kolejkę podmiejską itd. Bilety są dostępne w formie kuponów jednoprzejazdowych oraz kart podróżnych. Karty podróżne potrafią posiadać różny okres ważności (od 24 godzin do jednego roku). Turystom, którzy nabędą tzw. kartę sztokholmską (szw. stockholmskortet), kartę abonamentową uprawiającą do jednorazowego wstępu do miejskich muzeów oraz galerii przez określoną liczbę dni (1-3) przysługują w tym czasie nieograniczone przejazdy komunikacją miejską (za wyłączenim poniektórych linii). Bilety ulgowe przysługują osobom do 20. oraz powyżej 65. roku życia.

Drogi oraz kolej

Kolejowe połączenia dalekobieżne zawierają w sobie m.in. linie do Göteborga czy Sundsvall, obsługiwane przez pociągi typu X2000. Znajduje się tu Dworzec Centralny. Sztokholm oraz przedmieścia obsługuje metro (tunelbana) oraz dwa systemy kolei aglomeracyjnej: Pendeltåg iRoslagsbanan.

W mieście krzyżują się drogowe trasy europejskie E4, E18 oraz E20.

Część E4 oraz E20

Lotniska

Podstawowym lotniskiem Sztokholmu jest Arlanda, leżąca ok. 40 km na północ od Sztokholmu. Z Polski na Arlandę latają codziennie samoloty LOT-u z Warszawy oraz Lufthansy, KLM-u oraz SAS-u (z przesiadkami w portach europejskich). Z lotniska Arlanda do centrum miasta da się dostać się: pociągiem (super-szybki ekspres Arlanda Express, ok. 20 minut), autobusem (szw. Flygbussarna) albo taksówką (40 min). Poza tym Sztokholm ma lotnisko Bromma w centrum, obsługujące samoloty m.in. Malmö Aviation oraz innych lokalnych przewoźników, ruch czarterowy, jak oraz prywatne awionetki. Bromma jest też bazą dwóch aeroklubów. Blisko Sztokholmu (ok. 100 km na południe) istnieje lotnisko Skavsta, na które da się się dostać samolotami linii Wizz Air oraz Ryanair z kilku miast polskich. Z kolei na północ od Sztokholmu istnieje lotnisko Västerås, które obsługiwane jest także przez tanie linie lotnicze. Również na północ, ok. 30 km w kierunku Uppsali, istnieje lotnisko Gryttjom, gdzie wykonuje się m.in. skoki spadochronowe.

Promy

Sztokholm poprzez terminal promowy ma bezpośrednie połączenia promowe z Tallinnem, Rygą, Helsinkami, Turku oraz Mariehamn na Wyspach Alandzkich. Poprzez położony 60 km dalej na południu terminal w Nynäshamn ma połączenia promowe z Gdańskiem^[2]. Małe promy (obsługiwane przez Waxholmsbolaget) pozwalają dostać się na wiele wysp archipelagu sztokholmskiego.

Edukacja

W Sztokholmie leżą rozliczne uczelnie wyższe, pomiędzy innymi założony w 1811 Instytut Karolinska, założona w 1827 Królewska Politechnika w Sztokholmie (szw. Kungliga Tekniska Högskolan) oraz założony w 1878 Uniwersytet w Sztokholmie.

Węzeł Wiedzy oraz Innowacji EIT

Sztokholm jest jednym z centrów Węzła Wiedzy oraz Innowacji (Sustainable Energy) Europejskiego Instytutu Technologicznego^[3]. W projekcie uczestniczą też uczelnie oraz przedsiębiorstwa z Hiszpanii, Holandii, Niemiec, Polski (polskim koordynatorem projektu jest krakowska AGH) oraz Francji. Udział w projekcie dopuszcza na wykonywanie całkowicie nowych technologii oraz ich transfer do biznesu na ogromną skalę. Na badania wykorzystywane w biznesie przypadnie 120 mln euro rocznie.

Sport

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Sztokholmie.

• IF Brommapojkarna – klub piłkarski
• Hammarby IF – klub piłkarski
• Djurgårdens IF – klub piłkarski
  • Stadion Olimpijski w Sztokholmie
• Djurgårdens IF – klub hokejowy
• Bajen Speedway Sztokholm – klub żużlowy
• Getingarna Sztokholm – klub żużlowy
• Monarkerna Sztokholm – klub żużlowy
• W Sztokholmie rozgrywane były Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1912.

Turystyka

Ratusz

Główne zabytki oraz atrakcje miasta:

• Kungliga Slottet – Pałac Królewski
• Storkyrkan – Katedra
• Riddarhuset – Dom Rycerstwa oraz Szlachty w Sztokholmie
• Stadshuset – Ratusz
• Vasamuséet – Muzeum Okrętu "Vasa"
• Skansen w Sztokholmie

Polonika

• Liczne zabytki pochodzące z Polski (np. namiot zdobyty przez Sobieskiego pod Wiedniem, zbroje królów Polski, sztandary polskiego wojska, armaty) da się obejrzeć w Livrustkammaren oraz w Muzeum Armii w Sztokholmie.

Muzea

 Osobny artykuł: Muzea w Sztokholmie.

Kościoły Katolickie

• Katerdra Katolicka pw. św. Eryka
• Kaplica Miłosierdzia Bożego (Polska kaplica)
• Kościół Św. Rodziny w Haninge
• Kościół Św. Botvida we Fittji
• Kościół Św. Eugenii na Kungsträdgården

Przypisy

Linki zewnętrzne

Portal:
Szwecja

• Oficjalna strona Sztokholmu
• Krótki przewodnik po Sztokholmie
• Przewodnik po Sztokholmie

p • d • e Gminy regionu Sztokholm Botkyrka • Danderyd • Ekerö • Haninge • Huddinge • Järfälla • Lidingö • Nacka • Norrtälje • Nykvarn • Nynäshamn • Österåker • Salem • Sigtuna • Södertälje • Sollentuna • Solna • Sundbyberg • Sztokholm • Täby • Tyresö • Upplands-Bro • Upplands Väsby • Vallentuna • Vaxholm • Värmdö Regiony Szwecji • Szwecja