Tarnobrzeg
Podstawowy plac miasta, dawny rynek – współczesny widok Placu Bartosza Głowackiego[1]
Herb Tarnobrzega Flaga Tarnobrzega
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Założono	1593
Prawa miejskie	1593
Prezydent miasta	Norbert Mastalerz
Powierzchnia	85,4[2] km²
Wysokość	ok. 160 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba • gęstość	48.837[3] 585[2] os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 15
Kod pocztowy	39-400 do 39-407
Tablice rejestracyjne	RT
Położenie na mapie Polski Tarnobrzeg
50°35′N 21°41′E / 50.583, 21.683Na mapach: 50°35′N 21°41′E / 50.583, 21.683
TERC (TERYT)	1864011
Urząd miejski Kościuszki 32 39-400 Tarnobrzeg
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Hasło Tarnobrzeg w Wikisłowniku
Strona internetowa

Tarnobrzeg – miasto na prawach powiatu w województwie podkarpackim. Siedziba władz powiatu tarnobrzeskiego w latach 1867-1975 oraz od 1999. Siedziba władz województwa tarnobrzeskiego w latach 1975-1998. W latach 1973-1976 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Tarnobrzeg. Tarnobrzeg ma miano „stolicy polskiego przemysłu siarkowego”.^{potrzebne źródło}

Leży wzdłuż prawego brzegu Wisły, na pograniczu Równiny Tarnobrzeskiej oraz Niziny Nadwiślańskiej^[4]. Administracyjnie graniczy bezpośrednio z Sandomierzem^[5]. Historycznie położony jest w Małopolsce. Leżał w ziemi sandomierskiej. W wyniku rozbiorów związany z Galicją, w tym czasie administracyjnie przynależał do województwa lwowskiego. Przynależność tę zachowano w II Rzeczypospolitej. Podział ten utrzymuje się do dziś oraz Tarnobrzeg związany jest administracyjnie z województwem ze stolicą w Rzeszowie^[6].

Do niedawna najważniejszy w Polsce ośrodek wydobycia siarki oraz produkcji kwasu siarkowego.^{potrzebne źródło} Założony w 1593 roku przez Tarnowskich^[7], był ośrodkiem handlu oraz rzemiosła. Znany jako ośrodek kultu maryjnego. Zniszczony w czasie najazdu szwedzkiego podupadł oraz rozwinął się dopiero po II wojnie światowej. Wtedy to stał się centrum Zagłębia Siarkowego oraz wykształconego na nim Okręgu Przemysłowego. Aktualnie znaczna cząstka kopalni jest w fazie likwidacji, a w miejscu zagłębia założono Zalew Machowski.

Nazwa miasta

Nazwa miasta Tarnobrzega nawiązuje do rodziny szlacheckiej, która to ufundowała miasto – Tarnowskich. Nazwa Tarnobrzeg przeważyła nad innymi proponowanymi nazwami: „Tarnodwór”, „Nowo Dwór” czy „Nowy Tarnów”. W latach PRL, w ramach deburżuaizacji próbowano przeforsować fałszywą tezę, iż nazwa Tarnobrzeg związana jest z tarniną, która porastała brzeg Wisły^[8]. Teza ta nie miała żadnego uzasadnienia logicznego oraz była próbą przekłamania historii. Fakt pochodzenia nazwy Tarnobrzeg od rodu Tarnowskich, jest w tym momencie bezsporny. Podobne nazwy nosiły inne miasta założone przez rodzinę Tarnowskich, np.: Tarnogród, Tarnopol. Sam Tarnobrzeg miał zastąpić Tarnowskim utracony wcześniej Tarnów.

Nazwa użyta w akcie lokacyjnym „Tarnobrzeg”, nie przyjęła się wśród mieszkańców. Miasto założone na prawie magdeburskim, było de facto przysiółkiem magnackiej siedziby Tarnowskich – Dzikowa. Znacznie starsza, ludniejsza oraz ważniejsza administracyjnie była też inna pobliska osada – Miechocin. Aż do XX wieku to te dwie nazwy przeważają w powszechnym użyciu miast nazwy Tarnobrzeg. Obraz z sanktuarium tarnobrzeskiego nosi nazwę Matki Bożej Dzikowskiej, konfederacja zawiązana w Tarnobrzegu określana jest jako dzikowska, a zjazd Stronnictwa Demokratycznego z 1927 roku nosi nazwę dzikowskiego. Oryginalnie wydatnie ludniejszy oraz spełniający ważne funkcje administracyjne był Miechocin. W czasach piastowskich był siedzibą najmniejszej podstawowej jednostki administracyjnej – opola. Kościół w Miechocinie był siedzibą archidekanatu oraz aż do 1922 roku był siedzibą jedynej parafii tarnobrzeskiej.

Miasto z nazwy „Tarnobrzeg” funkcjonuje w powszechnej świadomości oraz jako jednostka administracyjna dopiero od XIX wieku. Wtedy to staje się siedzibą powiatu oraz powstaje stacja kolejowa – Tarnobrzeg. W 1918 roku powstałe samozwańcze państwo nosi nazwę Republiki Tarnobrzeskiej. Odrodzona II Rzeczpospolita pozostawia Tarnobrzeg siedzibą powiatu. Po odkryciu siarki w pobliskim Machowie, Jeziórku oraz Grębowie Tarnobrzeg szybko się rozwija oraz staje się siedzibą województwa, które nosi nazwę tarnobrzeskiego. Nawet Matka Boża Dzikowska zaczyna być nazywana Matką Bożą Tarnobrzeską.

Aktualnie Tarnobrzeg jest jednym z większych powierzchniowo administracyjnie miast, a jego granice sięgają Sandomierza. Odległość od południowych do północnych granic miasta to ok. 20 km. Nazwa Tarnobrzeg, początkowo ograniczona do pl. Bartosza Głowackiego, zdecydowanie wyparła inne historyczne odrębne jednostki takie jak Dzików, Machów, Wielowieś, Miechocin, Sielec, Podłęże, Sobów, Mokrzyszów. Wszystkie one są teraz integralną częścią rozszerzonego administracyjnie miasta.

Geografia

Tarnobrzeg leży w Kotlinie Sandomierskiej na Podkarpaciu Północnym.

Dominują gleby bielicowe, na terenach nabrzeżnych mady rzeczne oraz piaszczyste brzegi. Dużo gruntów było zalesionych. W rejonie Tarnobrzega jest wiele lasów wchodzących w skład Puszczy Sandomierskiej. Głównymi drzewami są: sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, olsza czarna, buk oraz brzoza.

Administracyjne osiedla Tarnobrzega

Osiedla Tarnobrzega

Tarnobrzeg dzieli się na 15 osiedli będących jednostkę pomocniczą gminy. Potocznie, jak oraz w mediach, używa się zamiennie sformułowania „dzielnica”. Administracyjne osiedla nawiązują do dawnych, historycznych odrębnych jednostek (gmin, wiosek, osad). Przeważajaca ilość z nich przyłączona była w 1976 r. Tarnobrzeg stał się wtedy jednym z większych miast Polski pod względem zasięgu terytorialnego. Nienaturalne rozszerzenie granic miasta związane było z silną rozbudową przemysłu siarkowego, powstawaniem nowych osiedli mieszkaniowych oraz ustanowieniem stolicy nowopowstałego województwa. Powody rozszerzenia trzeba upatrywać w prognozach związanych z rokiem 2000, szacowano wtedy, że miasto przekroczy 100 tys. mieszkańców, oraz utworzy z Sandomierzem konurbację. Kolejnym powodem była chęć zmniejszenia dysproporcji pomiędzy ówcześnie 40 tysięczną Stalową Wolą a 26 tysięcznym Tarnobrzegiem – stolicą województwa^[9]. Ustanowiony w 1976 r. zasięg administracyjny prawie w całości pokrywa się z dawnymi posiadłościami rodu Tarnowskich (wyjątek stanowi Trześń, która to znalazła się w gminie Gorzyce).

Lista osiedli powołanych na podstawie uchwał Rady Miasta: Dzików, Miechocin, Mokrzyszów, Nagnajów, Ocice, Piastów, Przywiśle, Serbinów, Siarkowiec, Sielec, Sobów, Stare Miasto, Wielopole, Wielowieś, Zakrzów. Lista pozostałych jednostek urbanistycznych istnieje w haśle Osiedla Tarnobrzega.

Historia

 Osobny artykuł: Historia Tarnobrzega.

• ok. 1000 – osady w Miechocinie Wielowsi, Miechocin siedzibą opola- najmniejszej jednostki administracyjnej w czasach piastowskich, pierwsza chrześcijańska drewniana kaplica w Miechocinie
• ok. 1132 – parafia katolicka w Miechocinie
• ok. 1160 – budowa pierwszego murowanego kościoła Marii Magdaleny w Miechocinie na miejscu dawnej drewnianej kaplicy
• 1215 – powstaje katolicka parafia w Wielowsi
• 1218 – pielgrzymka do Wielowsi bł. Czesława oraz św.Jacka Odrowąża
• 1241 – najazd tatarski, zniszczenie Miechocina
• 1349 – Rafał z Tarnowa wziął za żonę dziedziczkę Wielowsi, Dzierżkę, powstanie rodu Tarnowskich linii wielowiesjsko-dzikowskiej ściśle związanej z obszarem współcześnie utożsamianym z Tarnobrzegiem
• 1376 – najazd Litwinów oraz Rusinów, spustoszenie terenów osadniczych Puszczy Sandomierskiej w tym Miechocina
• XIV wiek – budowa pierwszego warownego zamku w Dzikowie
• 1440 – pobyt Jana Długosza w Miechocinie
• 1502 – król Aleksander Jagiellończyk wyznacza Miechocin jako punkt zborny pospolitego ruszenia ziemi sandomierskiej na wojnę z Tatarami
• początek XVI wieku – reformacja, przejęcie kościoła miechocińskiego przez kalwinów
• 1542 – czteromiesięczna wizyta króla Zygmunta Starego, królowej Bony wraz z dziećmi w posiadłościach Tarnowskich, w związku z krakowską epidemią „morowego powietrza”
• 1522 – Andrzej Ossoliński sprzedał Janowi Spytkowi Tarnowskiemu zamek dzikowski
• 28 maja 1593 – przywilej fundacyjny na prawie magdeburskim nadany stał się Stanisławowi Tarnowskiemu przez króla Zygmunta III Wazę w Warszawie
• ok. 1645 – budowa murowanego zamku w Dzikowie
• 1657 – spustoszenie miasta przez Kozaków oraz Siedmiogrodzian
• 1676 – kontrreformacja, fundacja kościoła, sprowadzenie dominikanów
• 1678 – cudowny obraz z dworu w Dzikowie przeniesiony stał się do kościoła dominikańskiego
• 14 kwietnia 1681 – potwierdzenie lokacji miasta przez Jana III Sobieskiego
• XVII wiek – początki osadnictwa żydowskiego
• początek XVIII wieku – klęski żywiołowe, epidemie, pożary, zniszczenia: pożar miasta (1709), przemarsze wojsk saskich, rosyjskich, powódź (1713), wielka susza, klęska głodu (1714), epidemie oraz zarazy (1715-1720)
• 5 listopada 1734 – konfederacja dzikowska w obronie króla Stanisława Leszczyńskiego
• 1735 – początek budowy synagogi żydowskiej
• 1772 – I rozbiór Polski, Tarnobrzeg pod zaborem austriackim (jako cząstka Królestwa Galicji)
• 1815 – wielkie powodzie w Wielowsi
• 1855 – siedziba powiatu
• 1861 – powstanie zakonu dominikanek, działalność Kolumby Białeckiej
• 1862 – wielki pożar miasta
• 1864 – pierwsza szkoła w mieście, fundacja pierwszego szpitala
• 1867 – siedziba starostwa tarnobrzeskiego, wyodrębnienie z Tarnobrzega Dzikowa jako osobnej gminy wiejskiej
• 1879 – powódź
• 1887 – połączenie kolejowe trasy Dębica – Rozwadów
• 1888 – wielki pożar, prawie doszczętne zniszczenie miasta
• 1894 – fundacja szpitala publicznego im. Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej (funkcjonuje do dziś)
• 8 września 1904 – pierwsza koronacja obrazu Matki Bożej Dzikowskiej, odsłonięcie pomnika Bartosza Głowackiego
• 1909 – powstanie Cesarsko-Królewskiej Wyższej Szkoły Realnej
• 1913 – budowa dworca kolejowego
• 1915 – duże zniszczenia miasta w wyniku ofensywy armii carskiej
• październik 1918 – wycofanie się wojsk austriacko-węgierskich, podporządkowanie się Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie
• 6 listopada 1918 – wystąpienia chłopskie, których skutkiem było powstanie samozwańczej, lecz sprawującej efektywną władzę Republiki Tarnobrzeskiej; jednym z jej założeń było ukształtowanie nowego „państwa” na wzór Republiki Rad
• 1919 – pacyfikacja Republiki przez wojska polskie, faktyczne włączenie w skład państwa polskiego
• 1927 – „zjazd dzikowski” Stronnictwa Demokratycznego
• 1941 – 1944 – działalność oddziału partyzanckiego Jędrusiów
• czerwiec 1941 – lipiec 1942 – założenie getta dla ludności żydowskiej; w 1939 r. Żydzi stanowili 67% ludności miasta, z reguły chasydzi
• 5 sierpnia 1944 – wyzwolenie miasta, wejście Armii Czerwonej
• 28 września 1953 – odkrycie złóż siarki^[10]
• od 1957 – szybki rozwój miasta; powstanie nowych osiedli, rozbudowa przemysłu siarkowego, wykształcenie się okręgu przemysłowego
• 1975 – siedziba władz województwa tarnobrzeskiego
• 1976 – rozszerzenie administracyjnych granic miasta, przyłączenie: Miechocina, Machowa, Wielowsi, Nagnajowa, Sielca, Sobowa, Ocic, Mokrzyszowa, Zakrzowa
• 1979 – powstaje parafia na Serbinowie, działalność Michała Józefczyka
• lata 90. XX wieku – załamanie się przemysłu siarkowego, początek stagnacji w rozwoju miasta
• 1 stycznia 1999 – w wyniku reformy administracyjnej Tarnobrzeg stał się powiatem grodzkim oraz siedzibą powiatu ziemskiego
• 12 czerwca 1999 – Jan Paweł II podczas VII pielgrzymki do Polski ląduje w Tarnobrzegu w celu celebrowania Mszy w Sandomierzu
• maj – czerwiec 2010 – w wyniku powodzi katastrofalnie dwukrotnie zalano północne oraz zachodnie części miasta

Gospodarka

Wydobywanie siarki

Tarnobrzeg był centrum wydobywania oraz przetwarzania siarki oraz kwasu siarkowego (zobacz: „Siarkopol”), lecz zamknięto wszystkie kopalnie siarki, kiedy stało się to ekonomicznie nieopłacalne. Najpierw była zamknięta kopalnia w Piasecznie, następnie kopalnia Machów (po 40 latach wydobywania siarki – kopalnia Machów była największą odkrywkową kopalnią siarki w Europie), a na końcu, w latach dziewięćdziesiątych, kopalnia Jeziórko. Ta ostatnia była eksploatowana nieco dłużej, albowiem stosowano tam nowocześniejsze metody wydobycia siarki (metodą podziemnego wytopu), co ograniczało liczbę potrzebnych ludzi do pracy oraz skutkowało przez długi czas rentownością produkcji. Aktualnie kopalnie Machów oraz Piaseczno zalewane są przez wodę z Wisły oraz wykonywane są tam sztuczne zbiorniki. Od lat dziewięćdziesiątych XX stulecia na terenach zakładów Siarkopol działa Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna.

Realizowane oraz przygotowywane inwestycje w Tarnobrzegu

• program kompleksowej poprawy gospodarki wodnej współfinansowany z unijnego Funduszu Spójności – rozbudowa sieci kanalizacyjnej oraz modernizacja ujęcia wody
• modernizacja stadionu piłkarskiego KS Siarka
• budowa dwupasmowej obwodnicy kategorii GP^{potrzebne źródło}
• budowa mostu nad Wisłą na wysokości os. Zakrzów w ramach budowy drogi ekspresowej S74^{potrzebne źródło}
• rekultywacja terenów posiarkowych (po zabezpieczeniu byłej odkrywkowej kopalni siarki oraz zalaniu jej wodą z Wisły, powstał Zalew Machowski)

Zdjęcie panoramiczne zalewu z 2009 roku

• budowa nowego wiaduktu, nad przejazdem kolejowym na os.Mokrzyszów oraz powstającą obwodnicą
• budowa restauracji typu fast-food, McDonald’s razem z McDrive na rogu skrzyżowań ulic Sikorskiego oraz Wiejskiej
• renowacja Zamku Dzikowskiego
• renowacja Szkoły Podstawowej nr 10 (elewacja, oraz budowa boiska Orlik na jej terenie)
• budowa dwóch rond na skrzyżowaniach ulic: Niepodległości, Mickiewicza, Szpitalnej oraz: Szerokiej, Piłsudskiego oraz Targowej.

Budownictwo

Współczesna architektura Tarnobrzega

Sąd Okręgowy oraz Rejonowy, Prokuratura Okręgowa oraz Rejonowa w Tarnobrzegu

Jeden z bloków wybudowanych przez TTBS

Panorama osiedla Serbinów, w przeważającej mierze prostokątne bloki mieszkalne

Fontanna na placu Antoniego Surowieckiego

Kontrowersyjny pomnik Jana Pawła II na ul. Warszawskiej

 

Niewielkie Stare Miasto składa się z kamienic skupionych wokół rynku. Pozostała cząstka miasta (ponad 80 procent) powstała już po II wojnie światowej. Wraz z pojawieniem się przemysłu siarkowego masowo budowano osiedla mieszkalne (przeważającym materiałem budowlanym była wielka płyta), a także różnorakie obiekty: stadion, sąd okręgowy, halę OSiR. W Tarnobrzegu zbudowano także ponad 8-kondygnacyjne budynki mieszkalne z wielkiej płyty. Obecnie, poprzez zalanie wyrobiska po kopalni Machów, władze miasta starają zmienić wizerunek Tarnobrzega z „przemysłowego blokowiska” na nowoczesny ośrodek turystyczny.

Bezrobocie

Poniższy wykres przedstawia bezrobocie w Tarnobrzegu na tle bezrobocia w Polsce oraz województwie Podkarpackim^[11].

Edukacja

 Z tym tematem związana jest kategoria: Edukacja w Tarnobrzegu.

W Tarnobrzegu jest 14 przedszkoli, 10 szkół podstawowych, 6 gimnazjów, 12 szkół ponadgimnazjalnych oraz 9 szkół wyższych. Największa z nich – Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa – powstała w 2001 roku^[12] oraz Kolegium Nauczycielskie – powstałe w 1991 r.

Komunikacja

Transport publiczny

• Miejska Komunikacja Samochodowa MKS Tarnobrzeg. Firma obsługuje 11 linii na terenie miasta oraz okolic (m.in.: trasę Tarnobrzeg – Sandomierz). Zajezdnia autobusowa istnieje przy ulicy Zwierzynieckiej.
• PKS. Dworzec PKS istnieje przy ulicy Mickiewicza PKS Tarnobrzeg Sp z o.o..
• PKP. Dworzec PKP istnieje przy ulicy Dworcowej.
• Prywatni przewoźnicy – świadczący usługi na terenie miasta oraz okolic.

Drogi w Tarnobrzegu

Tarnobrzeg przecinają dwie drogi wojewódzkie nr DW723 oraz DW871 (do niedawna droga krajowa nr 84). Przez cząstka miasta przebiega także droga krajowa nr 9. Aktualnie planowana jest budowa obwodnicy Tarnobrzega. Główne ulice Tarnobrzega to: Wisłostrada, Sienkiewicza, Sikorskiego, Warszawska, Mickiewicza, Orląt Lwowskich, Litewska (d. Bema), Kopernika oraz Kwiatkowskiego.

Niesakralne zabytki Tarnobrzega

Neobarokowy Zamek Dzikowski wraz zespołem pałacowo-parkowo-ogrodowym w Dzikowie

Pomnik Bartosza Głowackiego

Stary spichlerz, aktualnie Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega

Dworzec kolejowy z 1913 roku

Biblioteka Miejska (dawna synagoga)

Dworek Myśliwski w Mokrzyszowie

 

Turystyka

 Osobny artykuł: Zabytki Tarnobrzega.

  Sprawdź więcej w osobnym artykule: [[:Wikitravel Tarnobrzeg].

Przez Tarnobrzeg przebiega jedna z tras Szlaku Architektury Drewnianej^[13] województwa podkarpackiego. Od 2007 r. także Szlak Chasydzki^[14][15]. Z Tarnobrzega da się alternatywnie rozpocząć Małopolską Drogę św. Jakuba, której nieprzerwany szlak prowadzi przez całą Europę do Santiago de Compostela.

W bezpośrednim sąsiedztwie Tarnobrzega znajdują się: Sandomierz, Koprzywnica (obie miejscowości znane choćby z przebiegającego przez nie szlaku cysterskiego), Ujazd z Krzyżtoporem, Klimontów oraz oddalony o ok. 14 km Baranów Sandomierski (do Baranowa prowadzi zielony szlak PTTK Sandomierz – Majdan Królewski).

Kultura

 Z tym tematem związana jest kategoria: Kultura w Tarnobrzegu.

Tarnobrzeg ma sieć instytucji z dziedziny kultury. Tworzą ją m.in.: sieć bibliotek publicznych, biblioteki parafialne (klasztorna OO. Dominikanów, parafii serbinowskiej) oraz biblioteki szkolne (w tym uczelni wyższych). Główne życie miasta skupione jest w Tarnobrzeskim Domu Kultury (dawna nazwa Wojewódzki Dom Kultury). W nim dzieją się spektakle teatralne (w tym Barbórkowa Drama Teatralna) oraz projekcje filmowe. 8 stycznia 2008 roku zamknięto Kino Wisła^[16] spełniające dotychczas tę funkcję. Amatorskie życie kulturalne skupia także Środowiskowy Dom Kultury^[17] działający przy Tarnobrzeskiej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz grupy teatralne oraz muzyczne powstałe na Serbinowie przy tamtejszej parafii^[18]. Wymienione ośrodki w przeważającej mierze organizują zajęcia dla dzieci oraz młodzieży. Sporadycznie koncerty muzyki poważnej organizuje Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega.

Imprezy cykliczne

Media

• Telewizja
  • Miejska Telewizja Tarnobrzeg^[21] – redakcja
• Radio
  • Radio Leliwa^[22] – redakcja
  • Polskie Radio Rzeszów^[23] – oddział redakcji
• Prasa
  • Tygodnik Nadwiślański^[24] – tygodnik – redakcja
  • Sztafeta^[25] – tygodnik – oddział redakcji
  • Echo Dnia^[26] – dziennik – oddział redakcji
  • Nowiny^[27] – dziennik – oddział redakcji
  • Super Nowości^[28] – dziennik – oddział redakcji
  • Dzikovia^[29] – kwartalnik społeczno-kulturalny Towarzystwa Przyjaciół Tarnobrzega
  • Tarnobrzeskie Zeszyty Historyczne – czasopismo Tarnobrzeskiego Towarzystwa Historycznego
• Internet
  • Tarnobrzeg.info^[30]
  • TwojRegion24.pl^[31]
  • NadWisla24.pl^[32]
  • Mojadolina.pl^[33]

Sport

• Siarka Tarnobrzeg – klub piłkarski^[34] oraz koszykarski^[35]
• Klub Tenisa Stołowego Zamek OWG Tarnobrzeg – 20-krotny drużynowy mistrz Polski w tenisie stołowym kobiet, trzykrotny finalista Pucharu Europy (zwycięstwo w finale Pucharu w sezonie 2008/2009)
• Uczniowski Klub Sportowy „Wspólnota” Serninów Tarnobrzeg^[36]
• Osiedlowy Klub Sportowy Wielowieś Tarnobrzeg^[37]
• Osiedlowy Zespół Sportowy „Iskra” Sobów Tarnobrzeg^[38]
• Osiedlowy Klub Sportowy Mokrzyszów Tarnobrzeg^[39]
• Osiedlowy Zespół Sportowy „Koniczynka” Ocice Tarnobrzeg^[40]
• OSiR – Ośrodek Sportu oraz Rekreacji „Wisła”
• TSSPS Bartosze – Klub Siatkarski

Ludzie związani z Tarnobrzegiem

Stanisław Tarnowski

Hieronim Dekutowski

Robert Korzeniowski

Andrzej Mleczko

Iwona Kutyna

Grób Matki Kolumby Białeckiej

 

Tarnobrzeżanie

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Tarnobrzegiem.

 Osobne artykuły: Sigillum Civis Virtuti i Honorowi Obywatele Miasta Tarnobrzega.

• Stanisław Jachowicz – poeta, pedagog, bajkopisarz
• Stanisław Tarnowski – rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego
• Andrzej Mleczko – rysownik, satyryk
• Hieronim „Zapora” Dekutowski – harcerz, dowódca AK, odznaczony pośmiertnie Sigillum Civis Virtuti
• Michał Józefczyk – katolicki duchowny, społecznik, inicjator powstania parafii tarnobrzeskich, uznany za Tarnobrzeżanina XX wieku, Tarnobrzeżanina 2008 roku, odznaczony Sigillum Civis Virtuti
• Róża Kolumba Białecka – służebnica boża, założycielka dominikanek
• Salomon Gandz – matematyk oraz historyk
• Julia Rodzińska – dominikanka, katolicka męczennica, błogosławiona
• Władysław Jan „Jędruś” Jasiński – dowódca Jędrusiów, odznaczony pośmiertnie Sigillum Civis Virtuti
• Mariusz Kukiełka – piłkarz
• Robert Korzeniowski – olimpijczyk, odznaczony Sigillum Civis Virtuti
• Jacek Zieliński – piłkarz oraz trener
• Max Beer – historyk, działacz komunistyczny
• Jehuda Jaari – izraelski pisarz

Wspólnoty wyznaniowe

 Z tym tematem związana jest kategoria: Struktury wyznaniowe w Tarnobrzegu.

Katolickie świątynie Tarnobrzega

Klasztor dominikanów – wnętrze kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z cudownym obrazem Matki Bożej Dzikowskiej (Tarnobrzeskiej)

Parafia serbinowska – wnętrze kościoła Matki Bożej Nieustającej Pomocy

Gotycki kościół św. Marii Magdaleny w Miechocinie

XIX wieczny neogotycki klasztor dominikanek w Wielowsi

Kościół Chrystusa Dobrego Pasterza w Mokrzyszowie

Kaplica Wszystkich Świętych na cmentarzu w Sobowie

 

Rzymski Katolicyzm

Starokatolicyzm

• Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP
  • parafia Męczenników Narodu Polskiego (od 2009 r.) – parafia nie ma świątyni^[55]

Protestantyzm

• Kościół Chrześcijan Baptystów^{potrzebne źródło}
• Kościół Zielonoświątkowy
  • zbór „Zwiastun”^[56]

Świadkowie Jehowy

• zbór

Tarnobrzeskie wieżowce oraz wysokościowce

Budynki wedle wysokości^{potrzebne źródło}:

1. Budynek sądu
2. Budynek szpitala wojewódzkiego
3. Budynek byłego urzędu wojewódzkiego
4. Bloki:
   1. 11- kondygnacyjne bloki przy ul. Sienkiewicza
   2. 11- kondygnacyjne bloki przy ul. Sikorskiego
   3. 11- kondygnacyjne bloki przy ul. Zwierzynieckiej
   4. 11- kondygnacyjne bloki przy ul. Kard. Wyszyńskiego
   5. 11- kondygnacyjny blok przy ul. E. Kwiatkowskiego

Panorama Serbinowa

Współpraca międzynarodowa

Miasta oraz gminy partnerskie^[57]:

• Bańska Bystrzyca (różne daty: 1995 albo 20 listopada 2001 r.^[58][57])
• Czernihów (od 6 czerwca 2008 r.^[57])

Miasto współpracuje także z Federacją Stowarzyszeń Laickich w Épinal^[57].

Kwestie językowe

  Sprawdź więcej w osobnym artykule: wikt:Tarnobrzeg.

Nazwa miasta – Tarnobrzeg – sprawia problemy deklinacyjne. Szczególnie kłopotliwy jest dopełniacz oraz narzędnik: do Tarnobrzega, z Tarnobrzega / do Tarnobrzegu, z Tarnobrzegu. Mieszkańcy miasta używają formy do Tarnobrzega podkreślając, iż jest to historyczna forma używana w samym mieście nawiązująca do pierwotnej nazwy Nowego Tarnowa. Natomiast zwolennicy formy do Tarnobrzegu podkreślają logiczną analogię miasta Kołobrzeg oraz Brzeg. W radiowo-telewizyjnych językowych programach poradnikowych profesorowie Bralczyk oraz Miodek stali na stanowisku, iż obie formy są poprawne, ze wskazaniem na formę do Tarnobrzega, gdyż, mimo iż nie logiczna, to ona właśnie bliższa jest miejscowej ludności, a do Tarnobrzegu jest formą stosunkowo nową oraz utożsamiana z ludnością napływową^[59], przybyłą po odkryciu złóż siarki, a mimo iż w mniejszości próbującą narzucić własną odmianę większości. ”Poradnia językowa Polskiej Akademii Nauk”, ”Uniwersalny słownik języka polskiego PWN”, ”Słownik języka polskiego sjp.pl” podają jako jedyną poprawną formę do Tarnobrzega^[60][61]. Kuriozum tej sytuacji jest nazewnictwo urzędów w mieście: Prezydent Miasta Tarnobrzeg, Urząd Miasta Tarnobrzeg, Rada Miasta Tarnobrzeg, co analogicznie porównywalne mogłoby być z niepoprawnymi formami Prezydent Miasta Warszawa, Prezydent Miasta Kraków. Na stronach tarnobrzeskiego Biuletynu Informacji Publicznej funkcjonuje Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzeg^[62], jednak już na tej samej stronie przy odwołaniu do statutu Muzeum oraz na oficjalnej stronie Muzeum funkcjonuje nazwa Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega^[63]. Podobnie formę Tarnobrzega przyjmują wszystkie inne instytucje, urzędy oraz obiekty użyteczności publicznej (np.: Biblioteka Miejska^[64], Dni Tarnobrzega^[65]). Jedynymi niedyskusyjnymi formami są: w Tarnobrzegu, o Tarnobrzegu, z Tarnobrzegiem.

Sprawdź też

Portal:
Małopolska

• Tarnów – pierwotna rezydencja Tarnowskich
• ludność Tarnobrzega
• Samorząd w Tarnobrzegu

Bibliografia

• Prace oraz materiały z badań etnograficznych ośrodka mokrzyszowsko – grębowskiego w powiecie tarnobrzeskim, Józef Rawski
• Tarnobrzeg – Dzieje miasta 1593-1939: praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka
• Tarnobrzeg Gród Leliwitów – Aleksandra Janas, Adam Wójcik, Marek Pietras
• Tarnobrzeg: z dziejów miasta oraz powiatu – Michał Marczak
• Tarnobrzeskie dziedzictwo kultury: tradycja oraz współczesność – praca zbiorowa, [aut.] Kazimierz Błasiak
• Z dziejów Tarnobrzega, Dzikowa, Miechocina, Wielowsi oraz Mokrzyszowa: przegląd wydarzeń – oprac. Aleksandra Janas oraz Adam Wójcik
• Dzieje miasta Tarnobrzega, Jan Wilk

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Portal miejski

p • d • e Miasta województwa podkarpackiego Miasta na prawach powiatu Krosno • Przemyśl • Rzeszów • Tarnobrzeg Miasta powiatowe Brzozów • Dębica • Jarosław • Jasło • Kolbuszowa • Lesko • Leżajsk • Lubaczów • Łańcut • Mielec • Nisko • Przeworsk • Ropczyce • Sanok • Stalowa Wola • Strzyżów • Ustrzyki Dolne Miasta gminne Baranów Sandomierski • Błażowa • Boguchwała • Brzostek • Cieszanów • Dukla • Dynów • Głogów Małopolski • Iwonicz-Zdrój • Jedlicze • Kańczuga • Kołaczyce • Narol • Nowa Dęba • Nowa Sarzyna • Oleszyce • Pilzno • Pruchnik • Przecław • Radomyśl Wielki • Radymno • Rudnik nad Sanem • Rymanów • Sędziszów Małopolski • Sieniawa • Sokołów Małopolski • Tyczyn • Ulanów • Zagórz

p • d • e Województwo podkarpackie Powiaty grodzkie Krosno • Przemyśl • Rzeszów • Tarnobrzeg Powiaty ziemskie bieszczadzki • brzozowski • dębicki • jarosławski • jasielski • kolbuszowski • krośnieński • leski • leżajski • lubaczowski • łańcucki • mielecki • niżański • przemyski • przeworski • ropczycko-sędziszowski • rzeszowski • sanocki • stalowowolski • strzyżowski • tarnobrzeski

p • d • e Dzielnice, osiedla oraz inne jednostki urbanistyczne miasta Tarnobrzega Jednostki pomocnicze gminy Tarnobrzeg - Osiedla Dzików • Miechocin • Mokrzyszów • Nagnajów • Ocice • Piastów • Przywiśle • Serbinów • Siarkowiec • Sielec • Sobów • Stare Miasto • Wielopole • Wielowieś • Zakrzów Proponowane nowe osiedla Podłęże / Nowy Dzików Osiedla zlikwidowane Kajmów Historyczne oraz zwyczajowe jednostki urbanistyczne Barbórka • Biała Góra • Bogdanówka • Borów • Centrum • Chałupki • Chomki • Chwałki • Kamionka • Kozielec • Machów • Nadole • Podzwierzyniec • Skalna Góra • Wianek • Wystawa • Wymysłów • Zwierzyniec