Trybunał Konstytucyjny (skrót TK) – organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej albo podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją oraz niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").
Historia
W Polsce Trybunał Konstytucyjny ustanowiono ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 83), a powołano do życia - po trzech latach ostrych sporów - ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 98 z późn. zm.). Działalność orzeczniczą rozpoczął w 1986 roku.
Pozycja oraz kompetencje Trybunału były ograniczone. Orzeczenia o niekonstytucyjności ustaw nie były ostateczne oraz mogły zostać odrzucone uchwałą Sejmu podjętą większością 2/3 głosów (w praktyce zdarzało się, że nie poddawano tych orzeczeń pod głosowanie, co wprowadzało sui generis stan zawieszenia), a uchwały w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw mogła podejmować tylko Rada Państwa.
Pomimo wspomnianych ograniczeń Trybunałowi udało się wypracować niezależność oraz rozwinąć samodzielne oraz interesujące orzecznictwo (m.in. klauzule demokratycznego państwa prawnego, równości wobec prawa, niedziałania prawa wstecz).
Po przemianach politycznych 1989 roku pozycja Trybunału Konstytucyjnego uległa wzmocnieniu: uzyskał on prawo (po zniesionej Radzie Państwa) do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Niemniej jednak utrzymano możliwość odrzucania przez Sejm większością 2/3 głosów orzeczeń o niekonstytucyjności ustaw (w przeciwieństwie do lat osiemdziesiątych uzyskanie takiej większości w następnej dekadzie nie było jednak proste). Do czasu uchwalenia nowej ustawy zasadniczej w 1997 roku, Trybunał musiał dostosować dawne przepisy konstytucyjne do nowych realiów ustrojowych, politycznych oraz społecznych.
20 października 1993 roku Trybunał podjął uchwałę w sprawie wykładni art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym, sygn. akt W 6/93 (Dz. U. z 1993 r. Nr 105, poz. 481), w której stwierdził, iż:
- Sejm ma obowiązek rozpatrzenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją nie później niż w okresie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia orzeczenia Sejmowi przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego,
- w przypadku uznania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego za zasadne Sejm powinien dokonać odpowiednich zmian w ustawie objętej orzeczeniem bądź uchylić ją w części albo w całości w terminie określonym w art. 7 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, oraz
- orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją, które nie było rozpatrzone przez Sejm w terminie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia Sejmowi orzeczenia przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, ma (zachowuje) moc obowiązującą oraz powoduje uchylenie ustawy z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o utracie mocy obowiązującej ustawy.
Rozwiązania wzmacniające pozycję Trybunału wprowadziła Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.).
Prezesi Trybunału Konstytucyjnego w latach 2006-2010, od prawej: Rzepliński, Zdziennicki, Stępień
Pozycja ustrojowa
Trybunał Konstytucyjny jest odrębnym od sądów, samodzielnym organem konstytucyjnym państwa. Składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą[1]. Sędzią Trybunału może zostać osoba posiadająca kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego albo Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. warunek przynajmniej 10-letniego stażu pracy na stanowisku sędziego albo prokuratora albo wykonywania przez przynajmniej 10 lat zawodu adwokata, radcy prawnego albo notariusza). Niezależność Trybunału zapewnia przede wszystkim zakaz wybierania sędziego na kolejną kadencję. Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent RP spośród dwóch kandydatów przedstawionych na każde z tych stanowisk przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału.
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego posiadają moc powszechnie obowiązującą oraz są ostateczne. Podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie (wydawnictwie) urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić odmienny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (osiemnaście miesięcy, kiedy chodzi o ustawę, a kiedy chodzi o odmienny akt normatywny - dwanaście miesięcy).
Do 17 października 1999 Sejm mógł odrzucić większością 2/3 głosów w obecności przynajmniej połowy ustawowej liczby posłów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności ustaw uchwalonych przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 roku. Nie dotyczyło to orzeczeń wydanych w następstwie pytań prawnych do Trybunału.
Kompetencje Trybunału
Zakres działania Trybunału wyznacza Konstytucja. Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy:
- orzekanie w sprawach zgodności ustaw oraz umów międzynarodowych z Konstytucją (w tym wypadku z konstytucją 1997 roku)
- orzekanie w sprawach zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie
- orzekanie w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz ustawami
- rozpatrywanie skarg konstytucyjnych
- rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa
- orzekanie o zgodności z Konstytucją celów albo działalności partii politycznych
- rozstrzyganie o przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Marszałka Sejmu (tylko w wypadku niemożności zawiadomienia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu) oraz powierzanie Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej
- rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sądy (art. 193 Konstytucji).
Kontrola norm
Podstawowym zadaniem Trybunału jest kontrola normatywnych aktów prawnych: ustaw, umów międzynarodowych oraz innych przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe.
Kontrolę norm dzieli się na kontrolę prewencyjną (określaną też kontrolą a priori) oraz kontrolę następczą (kontrola a posteriori). Pierwsza, wprowadzona w 1989 roku, ogranicza się do kontroli na podstawie wniosku Prezydenta RP oraz może się odnosić tylko do ustaw już uchwalonych przez Sejm oraz Senat oraz przedstawionych Prezydentowi do podpisu oraz do umów międzynarodowych przedstawionych Prezydentowi do ratyfikacji.
Większe znaczenie ma kontrola następcza. Konstytucyjność aktu normatywnego może zakwestionować prawie każdy organ konstytucyjny państwa - jest to tzw. inicjatywa powszechna. Inicjatywa szczególna dopuszcza na kwestionowanie tylko takich aktów normatywnych, których treść dotyczy zakresu działania wnioskodawcy. W tym przypadku wnioskodawcą bywa określona liczba podmiotów: np. organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, ogólnokrajowe organy związków zawodowych czy Krajowa Rada Sądownictwa. Kontrola normy prawnej może też być zainicjowana skargą konstytucyjną.
Istnieje też możliwość formułowania tzw. pytań prawnych (jest to tzw. inicjatywa konkretna w przeciwieństwie od inicjatywy abstrakcyjnej). Z wnioskiem o rozstrzygnięcie kwestii, czy dany przepis prawny jest zgodny z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi albo ustawami, może zwrócić się każdy sąd, jeżeli zależy od tego rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed tym sądem.
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym przewiduje w art. 42 trzy kryteria kontroli. Są to:
- treściowa zgodność kontrolowanego aktu normatywnego (jego przepisów) z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz ustawami,
- badanie dochowania trybu wymaganego przepisami prawa dla wydania kontrolowanego aktu normatywnego,
- ustalenie, czy organ, który wydał akt normatywny, ma kompetencję do jego wydania (np. istnienie podstawy prawnej wydania aktu podustawowego).
Składy orzekające Trybunału
Trybunał Konstytucyjny orzeka:
- w pełnym składzie w sprawach:
- sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
- o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz o powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej,
- zgodności z Konstytucją celów albo działalności partii politycznych,
- z wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem albo umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją,
- o szczególnej zawiłości, z inicjatywy Prezesa Trybunału albo kiedy z wnioskiem o rozpoznanie zwróci się skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności kiedy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie,
- w składzie pięciu sędziów w sprawach:
- zgodności ustaw albo ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją,
- zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
- w składzie trzech sędziów w sprawach:
- zgodności innych aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz ustawami,
- zażaleń na odmowę nadania biegu wnioskom o stwierdzenie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi albo ustawami oraz skargom konstytucyjnym,
- wyłączenia sędziego.
Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału przynajmniej dziewięciu sędziów Trybunału; rozprawie przewodniczy Prezes albo Wiceprezes Trybunału, a w razie przeszkód w przewodniczeniu przez te osoby – najstarszy wiekiem sędzia Trybunału.
Sędziów do składu orzekającego (pięcio- albo trzyosobowego) Trybunału, w tym przewodniczącego składu oraz sędziego sprawozdawcę z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw, wyznacza Prezes Trybunału.
Sygnatury akt oznaczające odmiana spraw rozpatrywanych przez Trybunał
- K - wnioski o stwierdzenie zgodności ustaw albo ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją oraz zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie oraz do 2004 roku sprawy z zakresu kontroli prewencyjnej (wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej);
- Kp - wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności z Konstytucją ustaw przed ich podpisaniem albo umów międzynarodowych przed ich ratyfikacją;
- U - wnioski o stwierdzenie zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi albo ustawami;
- P - pytania prawne w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi albo ustawą;
- SK - skargi konstytucyjne;
- Kpt - wnioski dotyczące rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;
- Pp - wnioski dotyczące stwierdzenia zgodności z Konstytucją celów albo działalności partii politycznych;
- M - wnioski Marszałka Sejmu o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej;
- S - postanowienia Trybunału sygnalizujące uchybienia albo luki w prawie;
- Tp - pytania prawne podlegające wstępnej kontroli formalnej;
- Tw - wnioski organów oraz organizacji, wymienionych w art. 191 ust. l pkt 3-5 Konstytucji podlegające wstępnemu rozpoznaniu;
- Twn - wnioski podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt1 oraz 2 Konstytucji podlegające wstępnej kontroli formalnej;
- Kw oraz Uw – sprawy wszczęte z inicjatywy własnej Trybunału (1986-1997);
- W – uchwały oraz postanowienia w przedmiocie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (1990-1997).
Dane dot. działalności orzeczniczej Trybunału od 1997 r.
Podmioty inicjujące postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym zakończone wyrokiem w sprawach rozpoznanych od wejścia w życie Konstytucji z 1997 r. do końca 2006 r.
| Podmiot |
1997 |
1998 |
1999 |
2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
Razem |
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
w trybie kontroli prewencyjnej ustaw |
0 |
4 |
5 |
0 |
5 |
1 |
2 |
2 |
3 |
1 |
23 |
| Marszałek Sejmu |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
2 |
| Marszałek Senatu |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
| Prezes Rady Ministrów |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
| Grupa posłów |
0 |
2 |
2 |
3 |
1 |
6 |
6 |
8 |
9 |
5 |
42 |
| Grupa senatorów |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
1 |
| Prokurator Generalny |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
2 |
1 |
3 |
| Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
| Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1[2] |
1 |
3[3] |
5 |
| Prezes Najwyższej Izby Kontroli |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
| Rzecznik Praw Obywatelskich |
6 |
12 |
14 |
16 |
11 |
14 |
14 |
19 |
14 |
19 |
139 |
| Krajowa Rada Sądownictwa |
0 |
0 |
1 |
1 |
0 |
0 |
0 |
1 |
1 |
0 |
4 |
| Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego |
2 |
11 |
7 |
13 |
20 |
11 |
19 |
6 |
11 |
10 |
110 |
| Organy związków zawodowych oraz organizacje zawodowe |
5 |
5 |
8 |
3 |
8 |
3 |
6 |
2 |
8 |
8 |
56 |
| Organizacje pracodawców |
0 |
0 |
1 |
1 |
4 |
4 |
1 |
1 |
0 |
1 |
13 |
| Kościoły oraz inne związki wyznaniowe |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
1 |
0 |
2 |
Sąd Najwyższy
w trybie pytań prawnych |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
2 |
0 |
1 |
0 |
4 |
Naczelny Sąd Administracyjny
w trybie pytań prawnych |
0 |
1 |
4 |
2 |
5 |
5 |
5 |
3 |
2 |
0 |
27 |
Inne sądy
w trybie pytań prawnych |
0 |
0 |
7 |
7 |
8 |
18 |
12 |
13 |
20 |
29 |
114 |
Osoby fizyczne
w trybie skargi konstytucyjnej |
0 |
1 |
8 |
13 |
19 |
18 |
20 |
28 |
34 |
34 |
175 |
Osoby prawne
w trybie skargi konstytucyjnej |
0 |
0 |
2 |
1 |
0 |
0 |
3 |
9 |
8 |
10 |
33 |
Sąd Okręgowy w Warszawie
w sprawie kontroli statutu partii politycznej |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
| Suma: |
13 |
36 |
59 |
64 |
81 |
80 |
92 |
93 |
116 |
121 |
755 |
Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 110-111; Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 111.
Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w latach 1998-2005[4]
| Orzeczenie, że badany przepis: |
1998 |
1999 |
2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
| – jest zgodny z wzorcem kontroli |
36 |
10 |
29 |
72 |
81 |
63 |
66 |
102 |
| – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
16 |
25 |
25 |
29 |
36 |
15 |
60 |
71 |
| – w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest zgodny z wzorcem kontroli |
4 |
6 |
2 |
7 |
11 |
15 |
14 |
9 |
| – w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
5 |
13 |
15 |
9 |
14 |
13 |
30 |
23 |
| – w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest zgodny z wzorcem kontroli |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
1 |
0 |
1 |
| – w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
1 |
1 |
1 |
2 |
2 |
3 |
2 |
8 |
| – rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli |
0 |
6 |
9 |
8 |
1 |
4 |
0 |
1 |
| – rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
0 |
0 |
1 |
0 |
1 |
1 |
0 |
0 |
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
(nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania) |
25 |
35 |
38 |
45 |
52 |
46 |
38 |
56 |
| Liczba wyroków, w tym: |
33 |
52 |
52 |
64 |
61 |
70 |
79 |
92 |
| – wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej |
2 |
5 |
7 |
4 |
8 |
6 |
13 |
12 |
| – wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
1 |
4 |
1 |
Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 112.
Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r.[4]
| Orzeczenie, że badany przepis: |
Liczba wyroków |
| – jest zgodny z wzorcem kontroli |
61 |
| – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
25 |
| – w zakresie – jest zgodny z wzorcem kontroli |
12 |
| – w zakresie – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
23 |
| – jako przepis odsyłający ... do przepisów ... jest zgodny z wzorcem kontroli |
1 |
| – rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli |
1 |
| – rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
1 |
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
(nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania) |
42 |
| – w części ... – jest zgodny z wzorcem kontroli |
2 |
| – w części ... – jest niezgodny zgodny z wzorcem kontroli |
5 |
| – przez to, że ... – jest niezgodny z wzorcem kontroli |
3 |
| – jest niezgodny z ... a przez to z ... |
1 |
| – nie jest niezgodny z ... a tym samym jest zgodny |
1 |
| – niewyłączający obowiązku ... jest zgodny z wzorcem kontroli |
1 |
| Liczba wyroków, w tym: |
104 |
| – wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej |
14 |
| – wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu |
2 |
Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 112.
Prezesi Trybunału Konstytucyjnego
Wiceprezesi Trybunału Konstytucyjnego
Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego[10]
Akty prawne dotyczące Trybunału Konstytucyjnego
| # |
Akt prawny |
Data wejścia w życie |
Data uchylenia |
Uwagi |
| 1 |
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r.
(w brzmieniu nadanym przez Ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 83)
|
22 lipca 1952 |
17 października 1997 |
Przepisy dotyczące Trybunału weszły w życie 6 kwietnia 1982 r. |
| 1a |
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym
(Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 98, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1989 r. Nr 34, poz. 178 oraz Nr 73, poz. 436, z 1990 r. Nr 3, poz. 16, Nr 6, poz. 35 oraz Nr 34, poz. 198, z 1991 r. Nr 7, poz. 24 oraz Nr 83, poz. 371, z 1993 r. Nr 47, poz. 213, z 1994 r. Nr 122, poz. 593, z 1995 r. Nr 13, poz. 59, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 98, poz. 604)
(tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470)
Uchwały wykładnicze TK:
- Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 listopada 1991 r., sygn. akt W 2/91 (Dz. U. z 1991 r. Nr 112, poz. 490; poz. 490; OTK 1991, poz. 20)
- Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 1993 r., sygn. akt W 6/93 (Dz. U. Nr 105, poz. 481; OTK 1993, cz. II, poz. 51)
- Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1994 r., sygn. akt 10/94 (Dz. U. Nr 132, poz. 684; OTK 1994, cz. II, poz. 48)
- Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., sygn. akt W 9/94 (Dz. U. Nr 39, poz. 198; OTK 1995, cz. I, poz. 20) — tzw. "wykładnia wykładni"
- Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt W 19/94 (Dz. U. Nr 78, poz. 396; OTK 1995, cz. I, poz. 23)
- Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 września 1995 r., sygn. akt W 1/95 (Dz. U. Nr 111, poz. 539; OTK ZU 1995, nr 1, poz. 5)
|
1 stycznia 1986 |
17 października 1997 |
Art. 32 oraz 34 (w brzmieniu pierwotnym) weszły w życie 14 maja 1985 r. |
| 1b |
Uchwała Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 31 lipca 1985 r. w sprawie szczegółowego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 1985 r. Nr 39, poz. 184 oraz Dz. U. z 1995 r. Nr 2, poz. 7)
|
1 stycznia 1986 |
17 października 1997 |
|
| 1c |
Uchwała Trybunału Konstytucyjnego w pełnym składzie z dnia 23 czerwca 1993 r. w sprawie Regulaminu czynności Trybunału Konstytucyjnego
(nie publ.)
|
23 czerwca 1993 (?) |
7 listopada 1997 |
|
| 2 |
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. |
17 października 1997 |
|
Obowiązuje |
| 2a |
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym
(Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 oraz Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 oraz Nr 106, poz. 1149 oraz z 2005 r. Nr 169, poz. 1417)
|
17 października 1997 |
|
Obowiązuje |
| 2b |
Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 1997 r. w sprawie regulaminu Trybunału Konstytucyjnego
(M.P. z 1997 r. Nr 81, poz. 788, M.P. z 1998 r. Nr 11, poz. 191, M.P. z 2000 r. Nr 17, poz. 390, M.P. z 2001 r. Nr 35, poz. 567 oraz M.P. z 2005 r. Nr 40, poz. 542)
(tekst jednolity: M.P. z 2001 r. Nr 41, poz. 668)
|
7 listopada 1997 |
19 listopada 2006 |
|
| 2c |
Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 r. w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego
(M.P. z 2006 r. Nr 72, poz. 720)
|
19 listopada 2006 |
|
Obowiązuje |
Przypisy
- ↑ W art. 194 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest napisane, że Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat(...), jednakże artykuł 88. Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 podaje, że kadencja sędziów Trybunału (...) trwa osiem lat od chwili wyboru.
- ↑ Wniosek złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 4/03).
- ↑ Jeden wniosek stał się złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 37/04)
- ↑ 4,0 4,1 Liczba wyroków jest mniejsza od badanych przepisów, albowiem jeden wyrok mógł dotyczyć kilku przepisów.
- ↑ Z uwagi na ze złożoną rezygnacją, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 1993 r. w sprawie odwołania Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 28, poz. 290) odwołany ze stanowiska z chwilą wyboru nowego Prezesa TK.
- ↑ Z uwagi na z rezygnacją poprzednika w trakcje kadencji, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 1993 r. w sprawie wyboru Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 62, poz. 558) powołany na stanowisko Prezesa TK.
- ↑ Monitor Polski z 1998 r. Nr 1 poz. 2
- ↑ Monitor Polski z 2006 r. Nr 80 poz. 804
- ↑ M.P. z 2008 r. Nr 53, poz. 470
- ↑ Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 34 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98, z późn. zm.) Sejm wybrał w 1985 roku połowę pierwszego składu Trybunału na okres czterech lat, a połowę na okres ośmiu lat. Kadencja sędziego Trybunału Konstytucyjnego trwała osiem lat. Od 1997 roku — tj. z wejściem w życie obowiązującej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. — kadencja sędziego Trybunału trwa dziewięć lat. Na mocy art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.) "Kadencja sędziów Trybunału wybranych na podstawie art. 15 ust. 2 oraz 4 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym trwa osiem lat od chwili wyboru".
- ↑ Zmarł.
- ↑ Wybrana w miejsce Henryka de Fiumel.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Zrezygnował.
- ↑ Zmarła.
- ↑ Złożyła ślubowanie oraz podjęła obowiązki sędziego 29 grudnia 2006 r.
- ↑ Złożyła ślubowanie oraz podjęła obowiązki sędziego 6 marca 2007 r.
- ↑ Zrezygnowała.
- ↑ Złożył ślubowanie oraz podjął obowiązki sędziego 8 maja 2007 r.
- ↑ Złożył ślubowanie oraz podjął obowiązki sędziego 14 stycznia 2008 r.
- ↑ Złożyła ślubowanie oraz podjęła obowiązki sędziego 17 maja 2010 r.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 Gazeta Wyborcza, ost. spr.: 27.11.2010.
- ↑ Złożyła ślubowanie oraz podjęła obowiązki sędziego 11 stycznia 2011 r.
Sprawdź też
Bibliografia
- Z. Czeszejko-Sochacki, Sądownictwo konstytucyjne w Polsce (na tle porównawczym), Warszawa 2003
- Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999
- M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz ich skutki prawne, "Ars boni et aequi", Poznań 2006
- L. Gardocki, Problem tzw. wyroków interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria oraz praktyka wykładni prawa, pod red. P. Winczorka, Warszawa 2005
- L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005
- R. Hauser, A. Kabat, Pytanie prawne jako procedura kontroli konstytucyjności prawa, „Przegląd Sejmowy” 2001, nr 1
- K. Kolasiński, Zaskarżalność ustaw w drodze pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo oraz Prawo” 2001, nr 9
- A. Mączyński, O tak zwanych wyrokach interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria oraz praktyka wykładni prawa, pod red. P. Winczorka, Warszawa 2005
- K. Pietrzykowski, O tak zwanych „interpretacyjnych” wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sądowy” 2004, nr 3
- P. Radziewicz, Przywrócenie mocy obowiązującej przepisu prawnego jako skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 3
- M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo oraz Prawo” 2003, nr 3
- Skarga konstytucyjna w prawie polskim, pod red. J. Trzcińskiego, Warszawa 2000
- J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo oraz Prawo” 2002, nr 1
- A. Wasilewski, Przedstawianie pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu przez sądy, „Państwo oraz Prawo” 1999, nr 8
- K. Wojtyczek, Ciężar dowodu oraz argumentacji w procedurze kontroli norm przez Trybunał Konstytucyjny, „Przegląd Sejmowy” 2004, nr 1
- J. Zakolska, Problem klauzuli ograniczającej korzystanie z praw oraz wolności w pracach konstytucyjnych, w poglądach doktryny oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 5
Linki zewnętrzne
