Ten artykuł trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Dokładniejsze informacje o tym, co trzeba poprawić, być może leżą na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim (grudzień 2004)
fala tsunami powstała po trzęsieniu ziemi
Nawiedzone kraje	Indonezja  Sri Lanka  Indie  Tajlandia  Malediwy  Somalia  Birma  Malezja
Epicentrum	Ocean Indyjski
Data	26 grudnia 2004
Godzina	07:58:53 czasu lokalnego w Dżakarcie oraz Bangkoku
Ofiary śmiertelne	ponad 230 tys.
Siła	9,1 skali Richtera
Położenie epicentrum na mapie Oceanu Indyjskiego
3°32′04″N 96°25′43″E / 3.53444, 96.42861Na mapach: 3°32′04″N 96°25′43″E / 3.53444, 96.42861
Multimedia w Wikimedia Commons

Trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim – podwodne trzęsienie ziemi o magnitudzie 9,1 w skali Richtera, którego hipocentrum znajdowało się ok. 30 km pod dnem Oceanu Indyjskiego w pobliżu zachodniego wybrzeża północnej Sumatry (3°31'64" N, 95°85'43" E) 250 km na południowy wschód od Banda Aceh. Podstawowy wstrząs nastąpił 26 grudnia 2004 o godzinie 01:58:53 czasu warszawskiego (00:58:53 UTC, 07:58:53 czasu lokalnego w Dżakarcie oraz Bangkoku). Wedle sejsmologów było to czwarte pod względem siły trzęsienie ziemi od roku 1900, od kiedy to prowadzi się ciągłe obserwacje sejsmiczne. Trzęsienie ziemi wywołało fale tsunami, które w ciągu trzech godzin uderzyły w wybrzeża kilku państw Azji Południowo-Wschodniej, a później także Afryki. Sięgające 15 m fale zniszczyły nadmorskie wsie oraz miasteczka, a także kąpieliska odwiedzane o tej porze roku przez zagranicznych turystów.

Największe zniszczenia tsunami uczyniło na wybrzeżu Indonezji (prowincja Aceh), Sri Lanki oraz Indii (stan Tamil Nadu, Andhra Pradesh oraz w archipelagach Andamanów oraz Nikobarów) oraz Tajlandii (m.in. na wyspie Phuket). Mniejsze zniszczenia stwierdzono w Malezji, Birmie, na Malediwach, Seszelach oraz w Somalii. Wedle bilansu publikowanego przez AFP (z dnia 6 lutego 2005) liczba zabitych oraz zaginionych wynosi przynajmniej 294 tysiące ludzi oraz nie jest to ostateczny bilans tragedii. Kilka milionów straciło dach nad głową.

Charakterystyka trzęsienia ziemi

Lokalizacja źródła fali sejsmicznej oraz wstrząsów wtórnych (Źródło: USGS)

Oryginalnie siłę wstrząsu oceniano na 6,8 stopnia w skali Richtera. Jednak dla tak potężnych trzęsień bardziej właściwe jest podawanie magnitudy momentu sejsmicznego, którą początkowo obliczono na 8,1 (USGS), by później zrewidować jej wartość do 8,5, dalej do 8,9. Ostatecznie sejsmolodzy podali wartość magnitudy 9,0. Było to zatem najsilniejsze trzęsienie ziemi od blisko 40 lat. Od roku 1900, odkąd prowadzi się regularne obserwacje sejsmiczne, zarejestrowano tylko cztery wstrząsy o większej magnitudzie. Pewne z nich były także źródłem fal tsunami, ale liczba ich ofiar nie przekraczała tysiąca.

Hipocentrum znajdowało się na zachód od Sumatry 30 km pod poziomem morza. Obszar ten jest częścią tzw. pacyficznego pierścienia ognia, czyli obszaru bardzo aktywnego sejsmicznie. Fale sejsmiczne odczuwalne były w Bangladeszu, Indiach, Malezji, Birmie, Singapurze, Tajlandii oraz na Malediwach. Niezwykła była rozległość obszaru generującego wstrząsy. Wedle szacunków 1200 km uskoku tektonicznego osunęło się o 15 metrów do strefy subdukcji, w której Płyta Indyjska zanurza się pod Płytą Birmańską. Dno morskie Płyty Birmańskiej podniosło się około 10 metrów. Ruch ten był źródłem fal uderzeniowych poruszających się z prędkością 800 km/h, które po dotarciu na wybrzeża przekształciły się w zabójcze fale tsunami.

Płyty tektoniczne w pobliżu epicentrum (Źródło: USGS)

Płyta Indyjska jest częścią większej płyty tektonicznej – Płyty Indoaustralijskiej – która tworzy granice Oceanu Indyjskiego oraz Zatoki Bengalskiej. Całość przemieszcza się w kierunku północno-wschodnim z prędkością 6 cm/rok (ocenia się zatem, że podczas tego wstrząsu przesunęła się o tyle ile zwykle w ciągu 330 lat). Płyta Indyjska styka się z Płytą Birmańską, uznawaną za cząstka większej Płyty Euroazjatyckiej, a która niesie ze sobą archipelagi Nikobarów oraz Andamanów oraz północną Sumatrę. Razem z nią porusza się na wschód. Płyta Indyjska zanurzająca się pod Birmańską topnieje pod wpływem rosnącej temperatury oraz ciśnienia. Powstała w ten sposób magma przemieszcza się w górę, tworząc wulkaniczny Łuk Sundajski. Przesuwające się płyty potrafią się zatrzymać, nagromadzone wówczas naprężenia rozładowały się podczas tego wstrząsu.

Wstrząsy wtórne oraz inne wydarzenia geologiczne

Po podstawowym wstrząsie zarejestrowano szereg wtórnych. Na Wyspach Andamańskich w ciągu kilku następnych dni pojawiły się wstrząsy o magnitudzie w zakresie 5,7 – 6,3. W innych obszarach zarejestrowano też wstrząsy o magnitudzie 7,1 oraz 6,6. W obszarze hipocentrum pojawiły się natomiast drgania o sile w zakresie od 5,0 do 6,3 (więcej z USGS). Trzy dni przed wstrząsem zarejestrowano inne trzęsienie ziemi o magnitudzie 8,1 na niezamieszkanych wyspach na zachód od Nowej Zelandii (Wyspy Auklandzkie) oraz leżącej na południe od Australii Wyspie Macquariego ([4]).

Statystycznie wstrząsy o magnitudzie 8,1 zdarzają się co roku. Istnieje hipoteza, wedle której ta seria trzęsień ziemi mogła posiadać charakter reakcji łańcuchowej. Wcześniejsze wstrząsy mogły zburzyć chwiejną równowagę pomiędzy płytami tektonicznymi po przeciwnej stronie Płyty Indoaustralijskiej. Ciekawa jest zbieżność czasowa z trzęsieniem ziemi, które miało miejsce 26 grudnia na terenie chińskiej prowincji Junnan (1 osoba zabita, 23 ranne). Wielkie trzęsienie na Oceanie Indyjskim ukazało się dokładnie rok po zniszczeniu miasta Bam w Iranie, ale ta zbieżność jest uznawana za przypadkową. To trzęsienie miało magnitudę 6,6 oraz zabiło ok. 30 000 ludzi.

Niedługo przed 26 grudnia na terenie Australii zorganizowano testy sejsmiczne polegające na kontrolowanych eksplozjach. Fale dźwiękowe miały posłużyć do poszukiwania złóż surowców. Istnieje podejrzenie, że ich ubocznym skutkiem było wypłynięcie na plaże w Tasmanii, Nowej Zelandii oraz Australii 169 wielorybów oraz delfinów. Śmierć zwierząt nastąpiła pod koniec listopada roku 2004.

W tym samym rejonie miało potem miejsce pierwsze w serii trzęsienie ziemi z magnitudą powyżej 8. Jednak geolodzy uważają, że wielki wstrząs na Oceanie Indyjskim nie mógł być ubocznym skutkiem eksplozji testowych. Ich energia była zbyt mała. Jednak w przeszłości wydobycie ropy przez ludzi zainicjowało trzęsienie ziemi.

Moc wielkiego trzęsienia ziemi

Jeżeli obliczymy całkowitą energię wyzwoloną podczas trzęsienia o magnitudzie 9,0, to okaże się, że Amerykanie potrzebują na skonsumowanie takiej ilości prądu cały miesiąc. Huragan Isabel wyzwolił taką energię w ciągu 70 dni swojej niszczycielskiej działalności ([6]). Każdy wzrost magnitudy o 1 to 32-krotny wzrost energii, a 2 – 1000-krotny. Jeżeli posłużymy się sławną formułą Einsteina – , to uzyskamy dla energii wielkiego trzęsienia ziemi masę 100 kg. Podczas eksplozji atomowej na energię zamieniane jest zwykle parę gramów masy bomby. Taka ilość energii wystarczyłaby, aby przyrządzić 20.000 szklanek herbaty dla każdego mieszkańca planety.

Animacja obrazująca rozchodzenie się fal

Wielkie trzęsienie ziemi wywołało tak znaczny ruch, że wpłynęło na obrót Ziemi. Pewne modele teoretyczne sugerują, że doba na Ziemi była skrócona o całe 3 milionowe części sekundy (3 µs). Tymczasem siły pływowe Księżyca, wydłużają okres obrotu Ziemi o całe 15 µs w ciągu roku. W ciągu 3 miesięcy doba powróciła do swojej starej długości. Wstrząs wywołał też przesunięcie osi Ziemi o 2,5 cm (na biegunie). Jednakże naturalne ruchy osi obrotu Ziemi bywają rzędu 15 metrów^[1].

Pewne wyspy leżące na południowy zachód od Sumatry oddaliły się od niej nawet o 20 metrów. Północne krańce samej Sumatry przemieściły się ok. 36 metrów w tym samym kierunku. Jednak są to tylko przewidywania, a ich potwierdzenie zostanie uzyskane dopiero po przeprowadzeniu pomiarów z wykorzystaniem systemu GPS.

Zniszczenia oraz ofiary

Kraje najbardziej dotknięte przez wielkie trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim (Źródło www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk)

Trzęsienie ziemi stało się źródłem fal uderzeniowych. Gdy zbliżyły się one do wybrzeży Oceanu Indyjskiego, zamieniły się w tsunami. Na Pacyfiku zarejestrowano fale o wysokości nie przekraczającej kilku centymetrów. Całkowita liczba ofiar trzęsienia ziemi oraz fal tsunami osiągnęła wielkość 120 000 istnień ludzkich. Dziesiątki tysięcy osób zaginęło. Miliony straciły dach nad głową oraz miejsca pracy. Organizacje humanitarne stwierdziły, że co trzecia ofiara kataklizmu była dzieckiem. Wśród ofiar znalazły się tysiące turystów z całego świata, którzy spędzali razem z dziećmi Boże Narodzenie na słonecznych plażach Oceanu Indyjskiego.

Fale tsunami częściej zdarzają się nad Oceanem Spokojnym. Rządy krajów leżących nad tym akwenem zorganizowały system ostrzegania o nadciągających falach. W ciągu ostatniej dekady XX wieku parę razy fale tsunami uderzyły na indonezyjskie wyspy należące do Pacyfiku:

• Flores (12 grudnia 1992),
• Jawa (3 lipca 1994),
• Sulawesi (3 maja 2000).

Ostatnie uderzenie tsunami na Oceanie Indyjskim było wywołane wybuchem wulkanu Krakatau w roku 1883. Wielka fala tsunami z 26 grudnia była pierwszą od 100 lat, która uderzyła na wybrzeża Oceanu Indyjskiego. Ludność była do tego stopnia nieprzygotowana na nadejście ściany wody, że niektórzy obserwowali jej przybycie, zamiast ratować swoje życie.

Po kataklizmie stan zagrożenia ogłosiły Sri Lanka, Indonezja oraz Malediwy. ONZ ogłosiła, że operacja ratunkowa będzie najdroższa w historii tej organizacji. Specjaliści obawiali się, że na skutek klęski może wybuchnąć epidemia, która pochłonie drugie tyle ofiar. Wiele państw oraz organizacji pozarządowych podjęło akcję humanitarną, aby pomóc ofiarom żywiołu.

Godziny opisywanych wydarzeń podawane są wedle czasu lokalnego oraz czasu warszawskiego. Różnica czasu pomiędzy Polską oraz dotkniętymi kataklizmem rejonami: Kenia oraz Somalia +2; Mauritius, Réunion +3; Malediwy +4; Indie +4:30; Bangladesz, Sri Lanka +5:00; Wyspy Kokosowe +5:30;zachód Indonezji, Tajlandia +6; Malezja, Singapur +7. Trzęsienie ziemi miało miejsce o 01:58:53 czasu warszawskiego.

Ofiary

Państwo	Zabici		Ranni	Zaginieni	Uchodźcy
	Potwierdzone	Szacowane
Indonezja	173 981	220 000	100 000	6245	500 000
Sri Lanka	38 195	38 195	16 665	23 000	573 000
Indie	10 714	16 413	—	5669	380 000
Tajlandia	5305	11 000	8457	4499	—
Somalia	176	295	—	—	5000
Birma	90	400-600	45	200	30 000
Malediwy	82	82	—	26	22 000
Malezja	74	74	299	—	—
Tanzania	10	10	—	—	—
Bangladesz	2	2	—	—	—
Republika Południowej Afryki	2	2	—	—	—
Kenia	1	1	—	—	—
Seszele	1	1	—	—	—
Madagaskar	—	—	—	—	1000
Suma	228 633	286 675	510 000	160 000	od 3 000 000 do 5 000 000

Indie, Indonezja oraz Sri Lanka ucierpiały najbardziej na skutek tej klęski. Skutki katastrofy w poszczególnych państwach umieszczono w poszczególnych rozdziałach. Informacje dotyczące państw, które straciły mniej niż 20 obywateli albo doznały skutków katastrofy pośrednio (turyści) umieszczono w ostatnim rozdziale.

Indie

Przeważajaca ilość plaży Marina w Chennai było zalane wodą pozostałą po tsunami

Marina Beach w Chennai (Indie) zaraz po pierwszej fali tsunami

Wyspy Andamańskie oraz Nikobarskie znajdowały się niedaleko na północ od epicentrum trzęsienia ziemi oraz dlatego poniosły w Indiach największe straty. Na południu archipelagu fala osiągnęła wysokość 15 metrów. Naliczono aż 5421 ([7]) ludzi, którzy stracili życie, a odnaleźć nie da się było podobnej liczby mieszkańców. Co piąty mieszkaniec archipelagu stał się ranny, zabity albo zaginął [8]. Na wyspie Chowra zginęło 1000 osób, a przy życiu pozostało tylko 500. Pewne wyspy należące do grupy Nancowry zostały całkowicie zatopione. Ich mieszkańcy nie dają znaku życia, a było ich 18 tys. Baza indyjskiej armii leżąca na Wyspach Nikobarskich była prawie całkowicie zniszczona.

Pewne wyspy Andamańskie oraz Nikobarskie zamieszkiwały pierwotne plemiona (Jarawę, Sentinelese, Shompen, Onge oraz Wielki Wyspę Andamańską). Ich liczba była bardzo niewielka – największy szczep liczył 1000 osób. Tylko pojedyncze osoby straciły życie oraz przeważajaca ilość miejscowej ludności przetrwała w domach na wyższych terenach ([9]).

Na Subkontynencie Indyjskim spora cząstka wschodniego wybrzeża była dotknięta klęską. Ponad 7000 osób było zabitych, a kolejne tysiące doznały ran oraz straciły swoje domy oraz miejsca pracy ([10]). Ocean, który żywił zamieszkujących masowo indyjskie wybrzeże rybaków, roztrzaskał ich łodzie o ląd. W stanie Tamil Nadu doliczono się ponad 3200 zabitych, 487 osób zginęło w Pondicherry, a 89 w Andhra Pradesh (1 200 zaginionych). W stanie Kerala życie straciły 174 osoby, a pozbawionych domostw zostały tysiące.

Spora cząstka ofiar z Tamil Nadu pochodziła z dystryktu Nagapattinam (1 700), Cuddalore (ponad 400), Kanyakumari (525) oraz miasta Chennai (Madras; 200). Skutki powodzi uniemożliwiły ratownikom dotarcie do dystryktów Nagapattinam oraz Cuddalore nawet z użyciem śmigłowców. Spora cząstka ofiar z miasta Kanyakumari była zaskoczona nad brzegiem morza w czasie rytualnych ablucji. Ponad 700 osób było uwięzionych w sanktuarium Vivekananda na jednej z przybrzeżnych wysp. Z tego 650 udało się ewakuować, ale 50 zaginęło. Na plaży Marina dzieci bawiły się na plaży, a ich rodzice odbywali poranne spacery. Nie odnaleziono przynajmniej 5 tysięcy ludzi, którzy się tam znajdowali.

W miastach Velankanni oraz Nagapattinam potwierdzono śmierć przynajmniej 1500 osób. Przeważajaca ilość ofiar była wśród wiernych, których fale zalały podczas uroczystości z okazji Bożego Narodzenia w bazylice Matki Boskiej. Woda wdarła się do jednego z indyjskich reaktorów atomowych w Kalpakkam, co zmusiło załogę do jego wyłączenia. Nie zanotowano większych uszkodzeń, ani wycieku radioaktywnego ([11]).

Armia Indyjska, marynarka oraz straż wybrzeża zostały postawione w pogotowie, aby nieść pomoc ofiarom tsunami. Podjęto lotnicze zrzuty zaopatrzenia dla potrzebujących. Władze tego kraju wysłały na pomoc Sri Lance, Indonezji oraz Malediwom 4 tys. żołnierzy. Jednak na własnym terytorium władze Indii miały spore trudności organizacyjne. Geetanjali Master, pracownik UNICEF w Nagapattinam (stan Tamil Nadu) stwierdził, że wielokrotnie niepotrzebnie dostarczona żywność gnije w jednych miejscach podczas, kiedy w innych panuje głód ([12]). Natomiast UNICEF w obawie epidemii podjął akcję szczepień przeciw odrze. W stanie Kerala rozprowadzono 15 tys., a w Tamil Nadu 100 tys. dawek szczepionki ([13]).

Indonezja

Wieś na Sumatrze po przejściu fali

Indonezyjskie Ministerstwo Zdrowia potwierdziło śmierć ponad 80 tys. osób. Spośród nich 9 tys. zginęło w stolicy prowincji Banda Aceh oraz w okolicznych miejscowościach. Teren ten oprócz fal tsunami dotknęły fale sejsmiczne. Wstrząsy spowodowały zawalenie się wielu budynków. Jeden z urzędników rządowych ocenił, że w Meulaboh, innym mieście z tej prowincji mogło zginąć 60 000 osób, co trzeci mieszkaniec. W tę miejscowość uderzyło aż siedem fal tsunami. Odmienne źródła rządowe przekazały ONZ, że trzęsienie zabiło tam co trzeciego mieszkańca (40 tys). W narodowym raporcie nie uwzględniono ciągle wielu mniejszych miast na zachodnim wybrzeżu Sumatry. Specjaliści ONZ sądzą, że w wielu z tych miejsc zginął co czwarty mieszkaniec. Setki tysięcy ludzi straciły dach nad głową.([14]).

Niepokój budził niedobór informacji z wielu niewielkich wysp położonych na zachodnim wybrzeżu Sumatry. Między innymi są to najbiedniejsze w Indonezji wyspy Simeulue oraz Nias. W przypadku samej Nias oficjalne źródła podają liczbę 122 zabitych (źródło:Media Indonesia Online poprzez Ministerstwo Zdrowia Indonezji. Jednak z nieoficjalnych źródeł (rodziny korzystające z telefonów radiowych) mogło zginąć od 600 do ponad 1000 osób. Wiele linii komunikacyjnych było zniszczonych, a radio było zakłócane przez kiepską pogoda (źródło: KCM, aktualizowane z Poczta Dżakarcka)

Sama fala tsunami dosięgnęła przede wszystkim prowincji Aceh oraz pozostałych rejonów Północnej Sumatry. Dziesięciometrowe fale minęły północne krańce wyspy oraz popłynęły w kierunku Cieśniny Malacca. Uderzyły w północno-wschodnie wybrzeża niedaleko miasta Bierun. Zachodnie brzegi Sumatry znajdowały się 100 km od epicentrum. Co najmniej pięć wiosek było całkowicie zniszczonych. Podczas lotów zwiadowczych ratownikom ukazały się tysiące zatopionych domów. Ci, którzy przetrwali musieli przez wiele dni żywić się znalezionymi orzechami kokosowymi. W wielu miejscowościach pojawili się bandyci, rabujący rzeczy ocalałe z powodzi.

Ulice wielu nadbrzeżnych miast pokryły stosy trupów. W obliczu zagrożenia epidemią cholery oraz czerwonki ratownicy przystąpili do kopania masowych grobów, w których spiętrzono stosy niezidentyfikowanych ciał. Jednym z najbardziej poszukiwanych artykułów pierwszej potrzeby są worki na trupy ([15]).

W Banda Aceh ponad 110 tys. osób znalazło się w obozach dla uchodźców. Mieszkańcy nie dotknięci kataklizmem rozpoczęli zbiórkę ubrań, a organizacje rządowe przystąpiły do budowy tymczasowych namiotów. Jednak silne deszcze są udręką dla pozbawionych domu ofiar. Uchodźcy myli się oraz pili wodę z tego samego źródła. Wiele dzieci zachorowało oraz było zarażone pasożytami. Anonimowy pracownik ONZ stwierdził, że wiele z nich jest bardzo poważnie chorych, a niedożywione matki straciły pokarm oraz nie potrafią karmić piersią swoich pociech ([16]).

Malezja

Wody zalewające Penang, Malezja

Mimo bliskości do epicentrum trzęsienia, Malezja uniknęła wielu strat, bowiem fale rozbiły się o wybrzeża Sumatry oraz zanim dotarły do Malezji straciły sporą cząstka energii. Media zdążyły ostrzec ludność na godzinę przed uderzeniem ściany wody. Ratownicy wywiesili na plażach czerwone chorągiewki sygnalizując nadciągające zagrożenie. Dzięki temu żniwo śmierci udało się ograniczyć do 66 osób (52 – Penang, 10 – Kedah, 3 – Perak, 1 – Selangor). Sporą cząstka ofiar z Penang stanowiły dzieci bawiące się na publicznych plażach. Nie zanotowano ofiar wśród turystów. Wiele rybackich osad było poważnie zniszczonych na Kuala Muda w Kedah oraz na wyspie Langkawi. W mieście Penang fale porwały znaczą ilość pojazdów. Jednak oraz w Malezji wielu ludzi bardzo ucierpiało. Zulkifli Mohamad Noor straciła pięcioro z siedmiorga swoich dzieci na plaży Pasir Panjang. Wstrząsy tektoniczne odczuli także pracownicy Bliźniaczych Wieży PETRONAS.

Premier Malezji Abdullah Ahmad Badawi skrócił swoje wakacje w Hiszpanii oraz powrócił do kraju. Nakazał on zaprzestanie wszelkich noworocznych uroczystości oraz ponaglił wszystkich, aby zamiast tego się modlili. Rząd postanowił też odroczyć decyzje o deportacji nielegalnych imigrantów o miesiąc (z 31 grudnia 2004 do 31 stycznia 2005). Rząd obiecał rodzinom zabitych po 1000 ringgitów (750 zł) odszkodowania, a rannych po 200 ringgitów. Osoby, które musiały uciekać otrzymają 200 ringgitów, mieszkańcy uszkodzonych domostw 2000 ringgitów, zniszczonych 5 000, właściciele roztrzaskanych łodzi rybackich 1000 za mniejszą oraz 3000 za większą.

Malediwy

Fale zalewające stolicę Malediwów

Wstępne szacunki władz Malediwów wynosiły 80 ([17]) zabitych oraz 31 zaginionych, ale podano je, kiedy z wieloma wyspami nie udało się nawiązać kontaktu. Dwie trzecie stolicy Malé było zalane w godzinach porannych. Wiele nisko położonych atoli było całkowicie zalanych. Dotyczyło to wielu ośrodków turystycznych. Czternaście wysp było całkowicie ewakuowanych ([18]).

Rząd wydał stan klęski narodowej. Powołano specjalne siły ratownicze, aby udzielić pomocy ofiarom oraz dostarczyć im niezbędne do przetrwania rzeczy. Dużym problemem stał się niedobór sprawnych linii komunikacyjnych. Przeważajaca ilość z nich zniszczyły fale, a rząd nie przygotował planu ratunkowego na wypadek klęsk naturalnych.

Birma

Zgodnie z oficjalnymi raportami rządowymi w Birmie fale tsunami zabiły 90 osób. W delcie Irawadi zginęło najwięcej osób. Zniszczeniu uległo parę wiosek oraz most. Władze wojskowej junty sprawującej władzę w Birmie, ocenzurowały wszelkie informacje w mediach o katastrofie oraz dlatego dokładne dane nie są znane. Urzędnicy reżimu twierdzili najpierw, że zginęło 36 osób, a potem zwiększyły tę liczbę do 90. Wojsko zablokowało cały dotknięty klęską rejon. Obcokrajowcom zabroniono oddalania się z miasta Kawthaung na dalej niż 3 km. Całe wybrzeże patrolowały łodzie wojskowe, mające uniemożliwić dziennikarzom dotarcie do zniszczonego obszaru. Wszystkie te działania niedemokratycznego reżimu miały na celu ukrycie prawdziwej liczby ofiar, którą niektórzy specjaliści oceniali na wiele tysięcy ([19]). Dziennik Bangkok Post podał informację, że ok. 800 obywateli Birmy, którzy pracowali w Tajlandii zginęło podczas uderzenia fali.

Somalia

Wiele wiosek na wybrzeżu Somalii, mimo że są leżące w odległości 4500 km od epicentrum trzęsienia ziemi, było całkowicie zniszczonych. Wedle oficjalnych danych zginęły przynajmniej 142 osoby, wiele osób uważa się za zaginione, tysiące domostw było zniszczonych, a ponad 50 tys. Somalijczyków musiało opuścić swoje domy.

Ściany wody otoczyły podstawowy meczet w mieście Brava. Wedle przekazanych informacji wioski Beyla, Gracad, Muduy, Nugaal w rejonie Puntland zostały starte z brzegu.
Wedle ministra rozwoju odległych rejonów, Ali Abdi Awari żniwo śmierci bywa dużo większe, bo rząd nie ma informacji o losie rybaków, którzy byli na morzu w czasie tej katastrofalnej powodzi. W Somalii niedobór jest działającej administracji rządowej, większa cząstka liczącego 1000 km wybrzeża jest kontrolowana przez lokalne zbrojne bandy, co utrudnia zebranie informacji oraz niesienie pomocy.
ONZ udzieliła pomocy 2000 ludzi pozbawionym przez fale domostw na przylądku Hafun, leżącym 1150 na północny wschód od Mogadiszu.

Sri Lanka

Zniszczony dom w Hambantota

Pomnik upamiętniający ofiary tsunami w pobliżu miejsca wykolejenia ekspresu “Królowa Morza”

Władze Sri Lanki potwierdziły śmierć 29 744 osób. Woda zabiła w większości dzieci oraz osoby starsze. Największe fale uderzyły w południowe oraz wschodnie wybrzeża wyspy. Rebelianci należący do armii Tamilskich Tygrysów posiadali w tym czasie pod kontrolą większą cząstka północnego oraz wschodniego wybrzeża. Na ich terytorium liczbę osób zaginionych oszacowano na 18 481. Zniszczony wojną kraj miał duże problemy z udzieleniem ofiarom należytej pomocy oraz dokładnym policzeniem ciał tych, którzy zginęli. Po wyspie tułało się ponad 889 175 ludzi ([20]) pozbawionym przez żywioł domów. Rozkładające się trupy doprowadziły do zagrożenia epidemią, a rząd miał bardzo ograniczone zasoby środków ratowniczych. Mimo konfliktu dzielącego tamilskich rebeliantów oraz oddziały rządowe, obie te organizacje połączyły swoje siły w akcji pomocy ofiarom.

1200 ciał zabitych naliczono w Batticaloa na wschodzie. W Trincomalee zabójcze ściany wody wdarły się 2 km w głąb lądu zabijając 800 osób na północnym wschodzie Sri Lanki. Baza marynarki Trincomalee była całkowicie zalana. W Mullaitivu oraz Vadamaradchi East naliczono 1000 osób pozbawionych życia przez żywioł ([21]). Ekspres “Królowa Morza” relacji Kolombo – Galle stał się przez fale porwany razem z torami. Spośród wszystkich 1600 pasażerów cudem uratowało się 300 osób.

Szkolnictwo na Sri Lance poniosło wielkie straty. Aż 170 budynków było zniszczonych przez żywioł, a kolejne 180 zamieniono na obozy dla uchodźców ([22]).

Ludność Sri Lanki przystąpiła do zbierania darów dla osób, które straciły cały dobytek. Ratownicy dostarczają pomoc potrzebującym, ale nawet w najbiedniejszych rejonach kraju zwykli ludzie ofiarują ofiarom pieniądze, wodę, worki z ryżem oraz ubrania jako pomoc.

nieoczekiwanie domów mieszkańców wyspy fale zdewastowały także wiele hoteli. Ośrodki turystyczne, leżące na południowym wybrzeżu były pełne zagranicznych turystów spędzających na Sri Lance bożonarodzeniowy weekend. Rząd przerzucił w rejon klęski 20 tys. żołnierzy, aby pomóc ofiarom oraz zatrzymać bandytów ograbiających ich zrujnowane domy. Chińskie miny przeciwpiechotne pozostałe po dwudziestu latach wojny domowej na Sri Lance, zostały wypłukane przez fale, które rozrzuciły je wzdłuż wybrzeża stwarzając ogromne zagrożenie dla ludności. Norweska organizacja humanitarna “The Norwegian Peoples' Aid” ogłosiła apel, aby zorganizować misję saperów mających pomóc w oczyszczaniu wybrzeża Sri Lanki z tych niebezpiecznych przedmiotów.

W Parku Narodowym Yala uratowała się przeważajaca ilość dzikich zwierząt. Uciekły one w wyżej leżące rejony, całkowicie jakby wcześniej wyczuły nachodzące zagrożenie. Pojawiły się spekulacje, że wyczuły infradźwięki wytwarzane przez falę. Najprostszym wyjaśnieniem fenomenu bywa fakt, że przeważajaca ilość zwierząt biega szybciej od ludzi oraz dlatego zdążyły uciec przed śmiercionośną ścianą wody.

Tajlandia

Tsunami w Tajlandii

Rząd Tajlandii potwierdził śmierć 4985 ludzi, 10 350 było rannych, a ponad 6424 ([23]) zaginęło. Tsunami uderzyło w popularny ośrodek wypoczynkowy Phuket. Mniej znaną wśród turystów miejscowość Khao Lak 80 km na północ ściany wody potraktowały jeszcze gorzej. Świadkowie twierdzili, że żywioł pozostawił na plaży w tej miejscowości 700 ludzkich ciał. Całkowita liczba zabitych może przekroczyć 2 tysiące. W przeciwieństwie do wysokich hoteli Phuket, w Khao Lak turyści mogli wypoczywać w domkach letniskowych. Do akcji usuwania zniszczonych domów wykorzystano sześć słoni. Te ogromne zwierzęta z łatwością podnosiły swoimi trąbami szczątki budynków oraz wydobywały ciała zabitych.

Tajlandzki wiceminister spraw wewnętrznych Sutham Sangprathum stwierdził, że pośród wszystkich ofiar tragedii w jego kraju było ponad 700 turystów. W Phuket zebrano ciała 44 obcokrajowców. Na wyspie Ko Phi Phi mordercze fale zmyły setki domków letniskowych. W akcji ratunkowej uczestniczyli posiadacze motorowych riksz, przewożący ofiary do szpitali oraz ratujący turystów przez nadciągającą ścianą wody. U wybrzeży Tajlandii wiele osób nurkowało w czasie uderzenia fali. Ciała poniektórych z nich odnaleziono rozerwane przez żywioł na kawałki. Jedną z tak zabitych ofiar był Bhumi Jensen, wnuk króla Ramy IX.

Mimo ogromu klęski Tajowie jak najszybciej postanowili powrócić do normalnego życia. Już 2 stycznia 2005 roku 80% hoteli otworzyło swoje podwoje dla gości oferując zniżki do 75% ([24]).

Pozostałe kraje

Bezpośrednio poszkodowane

Wiele innych krajów było dotkniętych przez tsunami oraz fale sejsmiczne. Obywatele Tanzanii stracili życie, a mieszkańcy innych państw doznali wielu strat materialnych. Kraje takie jak Oman czy Australia zarejestrowały tylko niegroźne prądy morskie na swoich wybrzeżach. Obywatele wielu krajów świata zostali pozbawieni życia albo zaginęli podczas bożonarodzeniowego wypoczynku na pięknych plażach Tajlandii oraz Sri Lanki.

Pośrednio poszkodowane

A-C

D-H

I-N

P-S

T-Z

Systemy wczesnego ostrzegania

Względny rozmiar 10-metrowej fali

Tylko kraje leżące na wybrzeżach Pacyfiku stworzyły system wczesnego ostrzegania przed uderzeniami fal tsunami. Zarówno państwa leżące wokół Oceanu Indyjskiego jak oraz Atlantyku przez wiele lat ignorowały zagrożenie. Tylko na terenie Oceanu Spokojnego rozmieszczono system czujników połączonych ze stacjami monitorującymi. Dostęp do danych otrzymały lokalne media, aby w razie zagrożenia ostrzec przebywających na plażach mieszkańców. Początki systemu to rok 1965. Do zapoczątkowania działalności sieci monitoringu przyczyniło się trzęsienie ziemi z roku 1964, które wytworzyło fale uderzeniowe. Do systemu pacyficznego trzeba także Tajlandia, ale zawiera w sobie on tylko wschodnie wybrzeża tego kraju. Pojedyncza stacja pomiarowa u wybrzeża Australii wykryła fale o wysokości 50 cm.

Amerykańska Służba Geologiczna (ang. US Geological Survey) wydała oświadczenie stwierdzające, że wedle niej wiele ofiar tsunami dałoby się uratować. Do wybrzeży Sri Lanki oraz Indii ściana wody dotarła dopiero po trzech godzinach. Co więcej, mieszkańcy tych państw byli pozbawieni podstawowej wiedzy na temat tego zagrożenia. Nie potrafili rozpoznać wyraźnych oznak nadciągającej fali aż do końca. Wielu ludzi specjalnie przyszło na brzeg, aby dokładnie przyjrzeć się żywiołowi.

Gdy na plażach pojawiły się tysiące ludzkich ciał, politycy postanowili zbudować system wczesnego ostrzegania przed tsunami ([34]).

Pomoc humanitarna

Ogromne zniszczenia postawiły przed światową społecznością wyzwanie na wielką skalę. Miliony ludzi straciły dostęp do wody oraz żywności. Gospodarka wielu społeczności zarabiających na utrzymanie dzięki morzu była zniszczona. Odpowiedzią była pomoc zebrana w kwocie przekraczającej 100 mln dolarów.

W krajach dotkniętych klęską ukazał się strach przed wybuchem epidemii, błyskawicznie rozwijającej się na gnijących w ciepłym klimacie zwłokach. ONZ ogłosiła rozpoczęcie największej w swojej historii akcji pomocy humanitarnej. Rozpoczęto pośpieszne pozbywanie się ciał zabitych, aby uratować tych, którzy przeżyli kataklizm.

Polska Akcja Humanitarna zebrała w 2005 roku około 10 mln złotych. Suma była zmniejszona o 2 mln złotych podatku VAT, jakiego zażądał Urząd Skarbowy.

Sprawdź też

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim (2004)

• Największe trzęsienia ziemi w historii
• Trzęsienie ziemi na Sumatrze, 2005
• Pacyficzny pierścień ognia

Przypisy

Linki zewnętrzne

• National Institute of Oceanography, India – Tsunami z 26 grudnia 2004 (ang.)
• Zdjęcia zniszczonej wyspy Koh Phi Phi (niem.)
• Seria zdjęć obrazująca falę tsunami zalewającą kurort w Phuket (Tajlandia) (ang.)
• Zdjęcia skutków tsunami nagrodzone na World Press Photo 2006 – David Butow (ang.)