|
|
Ten artykuł trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi:
Artykuł wymaga poszerzenia, uaktualnienia.
Dokładniejsze informacje o tym, co trzeba poprawić, być może leżą na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Tunezja (Tunis, Republika Tunezyjska - Al-Dżumhurija at-Tunisija)Tunezja ?/i – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią oraz Libią. W latach 1881-1956 r. pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 roku w ONZ, a od 1 października 1958 r. członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).
Ustrój polityczny
System polityczny
Republika Tunezji jest krajem o systemie prezydenckim oraz dominacji jednej partii politycznej - Zgromadzenie Demokratyczno-Konstytucyjne. Konstytucja republiki powstała w 1959 r., a modyfikowana była w 1988 roku. Głową państwa jest prezydent, wybierany w powszechnych wyborach na pięcioletnią kadencję. Parlament składa się z dwóch izb. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem na czele, który jest powoływany przez prezydenta Republiki.
Prezydentura
Tunezją od 7 listopada 1987 do 14 stycznia 2011 roku władał Zin Al-Abidin Ben Ali, który objął władzę po bezkrwawym zamachu stanu (zwołano konsylium lekarskie, które orzekło że prezydent nie jest w stanie dłużej sprawować urzędu z powodu sędziwego wieku). Wówczas urzędujący dopiero od miesiąca Ben Ali - premier nowego rządu Habiba Bourgiby przejął władzę. Ze specyfiki arabskiej prezydent pełnił swoją funkcję dożywotnio. Po przejęciu władzy Ben Ali wprowadził w 1988 roku zmiany w konstytucji, m.in.: zniósł dożywotnie sprawowanie urzędu prezydenta (prezydent mógł być wybierany ponownie na stanowisko tylko 2 razy, jednak kolejna przeistoczenie konstytucji z 2002 zniosła ograniczenie reelekcji).
Prezydent Ben Ali urzędował 5 kadencji, w wyborach otrzymywał poparcie (oficjalnie) 99,6% (1999), 94,48% (2004) oraz 95% (2009). Na początku swojej kadencji Ben Ali dążył do demokratyzacji kraju, zwolnił więźniów politycznych w tym oraz islamskich ekstremistów, co zaowocowało utworzeniem islamskiej partii opozycyjnej an-Nadha, która zyskiwała coraz większe poparcie w kampusach uniwersyteckich (na tle wydarzeń w Algierii). Po zamachu z 1991 roku w Tunisie (za którym stali islamiści), przeprowadzono serię procesów przeciwko członkom an-Nadha.
Nowa ustawa o partiach politycznych (1988) uniemożliwia legalizację partii, której działalność ma za podstawę na założeniach religijnych. Zaostrzono także rządową kontrolę instytucji wyznaniowych. Od tego czasu powrócono do polityki względem opozycji jaka stosowana była za Bourgiby, a prasa wróciła do tradycyjnej roli bezkrytycznego poplecznika rządu. Aby wypełnić dawne obietnice dotyczące utworzenia systemu wielopartyjnego, partie opozycyjne otrzymały przydział miejsc w parlamencie mimo, iż w trakcie wyborów (2004) nie udało im się uzyskać choćby jednego mandatu.
14 stycznia 2011 roku prezydent Zin Al-Abidin Ben Ali uciekł z kraju pod wpływem masowych protestów społecznych, a obowiązki prezydenta przejął następnego dnia przewodniczący parlamentu Fouad Mebazaâ, który stał się prawnie zobligowany do organizacji nowych wyborów prezydenckich. 13 grudnia 2011 nowym prezydentem Tunezji stał się Moncef Marzouki, wybrany przez Zgromadzenie Konstytucyjne.
Podział administracyjny
-
Tunezja jest podzielona na 24 gubernatorstwa zwane wilajami. Gubernatorstwa dzielą się dalej na łącznie 262 dystrykty, a te na gminy.
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Tunezji.
Położenie
Tunezja leżąca jest w Afryce Północnej oraz zajmuje powierzchnię wielkości połowy Polski. Wybrzeże Tunezji na północy oraz wschodzie opływa Morze Śródziemne. Północ kraju jest górzysta oraz gęsto zalesiona. Im dalej na południe, ukształtowanie terenu zmienia się w coraz bardziej płaskie oraz suche aż do obszaru szotów (słone jeziora, zwykle wyschnięte) wyznaczających początek strefy saharyjskiej.
Klimat
Na wybrzeżu klimat śródziemnomorski. Na wschodnim wybrzeżu bardziej suchy. Na północy jest klimat podzwrotnikowy, od pośredniego pomiędzy morskim a kontynentalnym, na południu zwrotnikowy skrajnie suchy-kontynentalny.
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Tunezji.
W 814 p.n.e. Fenicjanie założyli Kartaginę (obecnie przedmieścia Tunisu), która po latach świetności oraz rywalizacji z Rzymem była kompletnie zniszczona w wyniku trzeciej wojny punickiej w 146 p.n.e. Prowincja rzymska "Africa" (ze stolicą w Kartaginie) stała się spichlerzem Rzymu oraz przeżywała kolejny okres rozkwitu aż do upadku Cesarstwa. Po okresie rządów Bizancjum, w efekcie prób opanowania Afryki przez Arabów, w 670 r. stał się założony Kairuan jako baza ekspansji islamu. Od 800 r. rządziło tu wiele dynastii, pomiędzy innymi Hafsydzi, aż do 1574 r., kiedy kraj stał się włączony do Imperium Osmańskiego. W 1881 r. zaczął się okres protektoratu francuskiego oraz trwał do 20 marca 1956 kiedy Tunezja odzyskała niepodległość. Rok później była proklamowana republika oraz na czele państwa stanął Habib Burgiba. 7 listopada 1987 r. prezydentem stał się Zin Al-Abidin Ben Ali.
W 1985 roku kwartały w pobliżu Tunisu (gdzie schronił się Jaser Arafat po inwazji Izraela na Liban) zostały zbombardowane przez Izraelskie samoloty F-15, w wyniku nalotu zginęło ok. 80 cywilów.
17 grudnia 2010 roku 26-letni Mohamed Bouazizi bezrobotny absolwent uniwersytetu zapoczątkował falę samospaleń w krajach północnej Afryki, któremu w mieście Sidi Bouzid w środkowej Tunezji policja skonfiskowała wózek z owocami oraz warzywami, albowiem nie miał licencji na ich sprzedaż. Jego śmierć wywołała falę protestów przeciwko biedzie, inflacji, bezrobociu, które doprowadziły do obalenia rządzącego od ponad 20 lat tunezyjskiego prezydenta Zina el-Abidina Ben Alego.
Sprawdź też
Gospodarka
Główne gałęzie gospodarki
Główne gałęzie gospodarki to: rolnictwo, przemysł wydobywczy, przemysł naftowy, turystyka, przemysł odzieżowy.
Program gospodarczy
Do lat 60. Tunezja była jednym z głównych eksporterów ropy naftowej oraz gazu ziemnego. W połowie lat 80. XX w. stał się zapoczątkowany program zmian strukturalnych w gospodarce kraju, który był wspierany przez Bank Światowy oraz Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Program realizował m.in. liberalizację cen oraz handlu zagranicznego, a także dalszą prywatyzację przedsiębiorstw należących do państwa.
Statystyki gospodarcze
- Dochód narodowy na jednego mieszkańca - 6 600 USD
- Inflacja - 2,7% (2001)
- Zadłużenie - 11,5 mld USD
- Obroty w handlu zagranicznym:
- eksport: 6,6 mld USD
- import: 8,9 mld USD
- Główni partnerzy - Niemcy 24%, Włochy 17%, Francja 14%, inni 45%
Transport oraz łączność
- Długość linii kolejowych: 2260 km
- Długość dróg samochodowych: 29,2 tys. km
- Porty morskie
- Linie lotnicze
- Porty lotnicze
Ludność
- Gęstość zaludnienia - 63,5 osób/km².
- Przyrost naturalny - 1,12%.
- Średnia długość życia - kobiety 77 lat, mężczyźni 72 lata
- Grupy etniczne - Arabowie 97%, Berberowie 1%, Europejczycy 1%, Żydzi oraz inni 1%.
- Analfabetyzm - 29%.
Religia
-
Języki
- Obowiązujące języki - arabski - dialekt zachodni (urzędowy), francuski (handlowy)...
Kultura oraz życie
Tunezyjczycy posiadali swój narodowy strój w kolorze bordowym: kamizelka, spodnie oraz czapeczka podobna do tureckiego fezu.
Sztuka
Na terenie Tunezji zachowały się ryty naskalne, ceramika z okresu późnego paleolitu, mezolitu oraz neolitu (ok. 6000 p.n.e.); sztukę staroż. reprezentują ruiny budowli rzymskich (m.in. w Dugga, Al-Dżamm, Kartaginie), a także wyroby fenickie (stele, sarkofagi) odkryte na terenie dawnych miast punickich (m.in. Kartagina, Utyka, Susa); w południowej części Tunezji są zabytki związane z kulturą Berberów. Tunezja była ośr. sztuki starochrześc. (Kartagina) oraz bizant. (resztki kościołów, mury w Kasr Hilal); w VII w. ukazała się sztuka islamu (meczety z dziedzińcami oraz prostokątnymi minaretami, m.in. Kairuan, Tunis, Safakis, Susa, Tauzar; madrasy, obwarowania); od XVI w. wznoszono na wzór tur. meczety kopułowe. W XIX w. zaczął się proces europeizacji sztuki tunezyjskiej; rodzimy charakter zachowało arab. rzemiosło artystyczne.
Nauka
Oficjalnie podaje się, że 19% budżetu państwa przeznaczane jest na naukę oraz oświatę. Statystyki nie podają jednak, ile jest wyższych uczelni w Tunezji. Uniwersytety leżą w miejscowościach przemysłowych oraz dobrze rozwiniętych, jak Sfax czy Tunis.
Obyczaje
Tunezja jest najbardziej liberalnym krajem arabskim, o czym świadczą m.in. rozbudowane prawa kobiet. Kobiety zawdzięczają to pierwszej żonie Habiba Burgiby, która była Francuzką. Pewni ludzie uważają, że to ona przekonała męża do kilku wielkich reform, m.in. zniesienia wielożeństwa, zniesienia noszenia tradycyjnych chust przez kobiety (Burgiba nazwał te chusty wstrętnymi szmatami), kontrolowania rozwodów przez sądy (w tym równych praw do dzieci), dopuszczenia kobiet do szkół, parlamentu, władzy oraz innych form życia publicznego. Jednak trzeba zauważyć, że we Francji aż do 1970 roku (do wejścia w życie ustawy z dnia 4 czerwca 1970) obowiązywało tzw. puissance paternelle, to znaczy tylko ojcu przysługiwała władza rodzicielska po rozwodzie.
W 1967 roku Bourgiba zalegalizował także aborcję, aktualnie jest ona dostępna na życzenie kobiety oraz bezpłatna (istnieje także legalna prostytucja oraz domy publiczne).
Tunezyjskie kobiety stanowią prawie 12% członków Tunezyjskiej Izby Deputowanych oraz ponad 20% członków rad miejskich. Odgrywają także znaczącą rolę w rządzie oraz dyplomacji (w tym m.in. na takich stanowiskach, jak gubernatorzy prowincji, prezydenci miast, sekretarze stanu, ambasadorowie itp.) Młode kobiety stanowią 55% studentów na uniwersytetach.
Z drugiej jednak strony, nadal są pewne konserwatywne miasta – na południu kraju, gdzie zachowywane są stare obyczaje. Dziewcząt nie obowiązuje jednak zakaz chodzenia samej po ulicach. Ponadto w bardzo tradycyjnych rodzinach kobiety chodzą w ubraniach zakrywających nogi oraz ramiona, szczególnie kiedy wybierają się do meczetu.
Jedyną pozostałością prawa islamskiego w Tunezji jest prawo dziedziczenia, wedle którego kobieta, jeżeli nie zostawiono testamentu, dziedziczy połowę tego, co jej męscy członkowie rodziny – bracia itd. Jeżeli jednak rodzice spiszą testament, prawo to nie ma zastosowania. Zeznania kobiety oraz mężczyzny w tunezyjskim sądzie posiadają taką samą wartość prawną, kobieta ma także takie samo prawo do otrzymania opieki nad dziećmi po rozwodzie.
Święta narodowe
- 20 marca - Dzień Niepodległości (1956) - rocznica odzyskania przez Tunezję niepodległości.
- 25 lipca - Święto Republiki (1957) - rocznica objęcia przez Habiba Burgibę urzędu prezydenta.
- 13 sierpnia - Tunezyjski Dzień Kobiet - wszystkie sklepy są wtedy pozamykane, kobiety są tego dnia najważniejsze.
Bibliografia
- Anna Parzymies Tunezja, Warszawa 1984
- Polak za granicą, Warszawa 2001
- Roman Kirilenko ( zdjęcia ), Andrzej Wójcik (tekst) - Tunezja, Warszawa 2004
Przypisy
Linki zewnętrzne
Sprawdź hasło
Tunezja w Wikisłowniku
|
Dawne kolonie oraz protektoraty Francji |
|
| Ameryka |
|
|
| Afryka |
Algieria Francuska • Francuska Afryka Równikowa ( Czad, Gabon, Kongo Środkowe, Ubangi-Szari) • Francuska Afryka Zachodnia ( Dahomej, Górna Wolta, Gwinea, Mauretania, Kolonia Nigru, Senegal, Sudan Francuski, Wybrzeże Kości Słoniowej) • Komory • Madagaskar • Maroko Francuskie • Mauritius • Seszele • Somali Francuskie • Tunezja
|
|
| Azja |
|
|
| Australia oraz Oceania |
|
|
| Francuska kolonizacja Ameryki Północnej • Historia Kanady Francuskiej |
|
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
Przypisy
