siedziba Unii Pracy na ulicy Nowogrodzkiej
Unia Pracy (UP) – polska partia polityczna o charakterze socjaldemokratycznym, powołana do życia 7 czerwca 1992 w wyniku fuzji kilku organizacji lewicowych. W latach 2001–2005 związana rządowym oraz parlamentarnym sojuszem z SLD, w latach 2006–2008 cząstka LiD, następnie do chwili obecnej partia sojusznicza wobec SLD.
Program polityczny
UP uważa swój program za socjaldemokratyczny (wielosektorowa gospodarka, rozbudowany system opieki społecznej, progresja podatkowa, sprzeciw wobec reprywatyzacji oraz ograniczenie prywatyzacji), postuluje równouprawnienie kobiet oraz mężczyzn, popiera dopuszczalność aborcji, domaga się rozdziału Kościoła od państwa.
Historia UP
Początki
Inicjatywa powołania nowej lewicowej partii, której struktura szłaby w poprzek dawnego podziału na "Solidarność" oraz postkomunistów, zrodziła się już w sejmie X kadencji. Jednak dopiero po klęsce małych ugrupowań lewicowych niezależnych od SLD w wyborach 1991, prace nad stworzeniem nowej formacji nabrały przyspieszenia.
Na powstałą w czerwcu 1992 Unię Pracy złożyły się przede wszystkim trzy formacje obecne w ówczesnym Sejmie: Solidarność Pracy z Ryszardem Bugajem oraz Aleksandrem Małachowskim, Ruch Demokratyczno-Społeczny Zbigniewa Bujaka oraz Polska Unia Socjaldemokratyczna. Dwie pierwsze organizacje wywodziły się z dawnej "Solidarności", ostatnia z reformatorskiego skrzydła b. PZPR skupionego wokół Tadeusza Fiszbacha (jego przedstawicielką w Sejmie I kadencji była Wiesława Ziółkowska).
Przed pierwszym Kongresem Unią Pracy kierowali wspólnie Ryszard Bugaj, Zbigniew Bujak oraz Wiesława Ziółkowska. Pierwszym przewodniczącym UP stał się wybrany w styczniu 1993 Ryszard Bugaj.
Jeszcze w 1992 powstało koło poselskie Unii Pracy, liczące 6 posłów (4 parlamentarzystów SP, Zbigniewa Bujaka z RDS oraz Wiesławę Ziółkowską z PUS).
Wybory w 1993 oraz Sejm II kadencji
Unia Pracy była "czarnym koniem" wyborów parlamentarnych 1993. O ile wysokie poparcie dla postkomunistycznych SLD oraz PSL nie wzbudziło większego zdumienia (poza rozmiarem przewagi nad partiami solidarnościowymi powstałej na skutek działania ordynacji z maja 1993), to sukces istniejącej ledwie rok partii stwierdzono z zaskoczeniem.
Unia Pracy uzyskała 19 września 1993 7,28% głosów, przekraczając z naddatkiem progi konieczne do znalezienia się w sejmie oraz otrzymania mandatów z listy krajowej. W sejmie zasiadło 41 jej posłów (czwarty co do wielkości klub w sejmie) oraz 2 senatorów (Zdzisława Janowska z Łodzi).
W prezydium reprezentował Unię Pracy Aleksander Małachowski, marszałek Senior sejmów I oraz II kadencji. Jej przedstawiciele kierowali pracami ważnych komisji sejmowych, m.in. spraw wewnętrznych oraz administracji (Zbigniew Bujak).
UP uczestniczyła w rozmowach koalicyjnych z SLD oraz PSL, ostatecznie jednak nie weszła do rządu ze względu na różnice w podejściu do prywatyzacji oraz innych kwestii gospodarczych. Do rządu wszedł zaledwie Marek Pol, który jednak musiał z tego powodu zawiesić swoje członkostwo w partii.
Po udzieleniu w pierwszych miesiącach kredytu zaufania nowemu rządowi Unia Pracy stała się ostrym recenzentem poczynań koalicji SLD-PSL, zarówno jeśli chodzi o politykę gospodarczą (mającą, wg UP, niewiele wspólnego z prawdziwie rozumianą lewicowością), jak oraz stosunek do funkcjonowania państwa (UP razem z Unią Wolności krytykowała jego zawłaszczanie przez przedstawicieli SLD oraz PSL, np. w mediach).
W Sejmie II kadencji UP zasłynęła jako partia najbardziej dbająca o liberalizację polityki obyczajowej w RP. Posłowie Unii głosowali przeciwko przyjęciu konkordatu przed uchwaleniem konstytucji, domagali się zdecydowanego rozdziału kościoła od państwa, tolerancji wobec wyznań mniejszościowych (m.in. prawosławnych).
Posłowie UP w całości (poza Aleksandrem Małachowskim) głosowali za liberalizacją prawa aborcyjnego w 1994 oraz 1996. Krytykowali orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności uchwalonej w 1996 ustawy. Sprzeciwili się jednak poddaniu kwestii przerywania ciąży pod referendum w 1997, obawiając się zbytniej polaryzacji społeczeństwa na linii SLD-AWS.
W wyborach prezydenckich w 1995 UP poparła kandydaturę rzecznika praw obywatelskich Tadeusza Zielińskiego, który dostał 3,5% głosów oraz nie wszedł do drugiej tury. W II turze UP nie udzieliła poparcia żadnemu z kandydatów, choć pojedyncze osoby (np. Stanisław Wiśniewski, Wojciech Lamentowicz) opowiedziały się za Aleksandrem Kwaśniewskim.
Unia Pracy wraz z SLD, PSL oraz UW uczestniczyła w koalicji konstytucyjnej, 2 kwietnia 1997 jej posłowie głosowali w całości za przyjęciem konstytucji. UP w trakcie prac nad jej pisaniem domagała się osłabienia roli prezydenta (m.in. jego weta) na rzecz rządu oraz parlamentu, zapisania w niej gwarancji socjalnych oraz rozdziału kościoła od państwa oraz jego neutralności światopoglądowej.
UP sprzeciwiała się odniesieniom wobec Boga w konstytucji świeckiego państwa, ostatecznie jednak zaakceptowała projekt preambuły zaproponowany przez Tadeusza Mazowieckiego.
Wybory w 1997 oraz opozycja pozaparlamentarna
W wyborach parlamentarnych Unia Pracy wystartowała samodzielnie (lokalnie, np. w Białymstoku, z organizacjami mniejszościowymi), mimo niezbyt korzystnych sondaży, liczono jednak na przekroczenie progu 5%.
Ostatecznie UP nie weszła do Sejmu, uzyskując zaledwie 4,74% głosów w skali całego kraju, nie zdobyła też ani jednego mandatu w Senacie. Przyczyn wyborczej porażki dopatrywano w zbyt silnej polaryzacji AWS-SLD, w której zabrakło miejsca dla formacji, wznoszącej się ponad dawny podział PZPR–Solidarność.
W wyniku przegranych wyborów do dymisji podał się prezes Ryszard Bugaj, zastąpił go tymczasowo Aleksander Małachowski, a od lutego 1998 Marek Pol. Obranie przez UP pod przewodnictwem Pola nowego kursu politycznego (dryfowanie w stronę SLD oraz PSL) zraziło do partii jej poniektórych członków wywodzących się z "Solidarności". Zbigniew Bujak oraz Artur Smółko odeszli z partii, wstępując do Unii Wolności, a Ryszard Bugaj wycofał się z czynnej działalności partyjnej.
Wobec powstania rządu Buzka Unia Pracy zajęła stanowisko krytyczne, sprzeciwiano się zbyt daleko idącym reformom gospodarczym pod kierownictwem Leszka Balcerowicza, bardzo sceptycznie odniosła się też do programu czterech wielkich reform, w tym administracyjnej (partia już w Sejmie II kadencji była przeciwna powstaniu powiatów oraz dużych województw). Krytykowano przywrócenie ustawy aborcyjnej z 1993 oraz przyjęcie przez Sejm konkordatu w styczniu 1998.
W wyborach samorządowych w 1998 Unia Pracy wystartowała wspólnie z PSL oraz KPEiR jako Przymierze Społeczne, uzyskując mandaty w ramach tego ugrupowania w kilku województwach. Wobec nawiązania współpracy z PSL cząstka sympatyków UP zrezygnowała ze startu z list Unii, np. Wanda Nowicka była radną SLD w sejmiku wojewódzkim. Na szczeblu powiatowym, gminnym oraz miejskim zdarzały się jednak oraz inne koalicje: z SLD, lokalnymi ugrupowaniami, a nawet z AWS oraz UW.
W 2000 partia zrezygnowała z wystawienia własnego kandydata w wyborach prezydenckich oraz wsparła Aleksandra Kwaśniewskiego. Dało to impuls do nawiązania bliższej współpracy politycznej z SLD, której owocem stała się podpisana w kwietniu umowa z Leszkiem Millerem. Wg niej przedstawiciele UP posiadali zająć łącznie 10% miejsc mandatowych na listach koalicji (zgodnie z ówczesnymi proporcjami w sondażach: 45% dla SLD oraz 5–6% dla UP, a nie wynikami wyborów z 1997).
Wybory w 2001 oraz Sejm IV kadencji
Ostatecznie w wyborach parlamentarnych w 2001 UP przypadło 16 mandatów poselskich. Do Sejmu wrócili po czteroletniej przerwie Izabela Jaruga-Nowacka, Aleksander Małachowski, Marek Pol oraz Andrzej Aumiller. Pojawiło się też parę nowych twarzy, jak Hanna Gucwińska, Janusz Lisak oraz Ewa Kralkowska.
Unia wraz z SLD stworzyła w parlamencie rząd Leszka Millera; Marek Pol był w nim jednym z wicepremierów oraz ministrem infrastruktury, a Izabela Jaruga-Nowacka pełnomocnikiem ds. równego statusu kobiet oraz mężczyzn.
Ewa Kralkowska piastowała stanowisko wiceministra zdrowia, Włodzimierz Paszyński wiceministra edukacji oraz sportu, a Marek Balicki objął w 2003 tekę szefa resortu zdrowia.
Z uwagi na małą liczbę posłów, ledwo przekraczającą sejmowe wymagania co do powołania klubu, UP szybko straciła jego status. Po śmierci Aleksandra Małachowskiego, odejściu z partii dwóch posłów do SDPL oraz wykluczenia z klubu Janusza Lisaka, koło UP liczyło pod koniec kadencji 11 posłów.
Po dymisji rządu Millera, Izabela Jaruga-Nowacka była wicepremierem bez teki w rządzie Marka Belki. Później powołano ją także na ministra ds. społecznych (zachowała tekę wicepremiera).
W czerwcu 2004 Unia Pracy wzięła udział w wyborach do Parlamentu Europejskiego, startując ponownie w koalicji z SLD. Na skutek korzystniejszych niż poprzednio proporcji pomiędzy dwoma partiami, do Strasburga dostał się rekomendowany przez UP Adam Gierek.
19 kwietnia 2005 Izabela Jaruga-Nowacka opuściła szeregi UP, rezygnując równocześnie z funkcji prezesa partii. Stanęła na czele nowo powołanej Unii Lewicy, która wybrała współpracę wyborczą z SLD.
Rozpadła się także młodzieżówka partyjna UP – jej liderzy oraz przeważajaca ilość aktywnych okręgów, nie chcąc godzić się na firmowanie – ich zdaniem – zbyt liberalnej gospodarczo polityki SLD opuścili FMUP, tworząc niezależnych od UP Młodych Socjalistów.
Tuż przed wyborami do Samoobrony RP przeszedł Andrzej Aumiller, poseł UP w latach 1993–1997 oraz 2001–2005.
Poza parlamentem (2005–2009)
W wyborach w 2005 UP startowała z list SDPL, która nie osiągnęła progu wyborczego.
3 września 2006 Unia Pracy wraz z Sojuszem Lewicy Demokratycznej, Partią Demokratyczną – demokraci.pl oraz Socjaldemokracją Polską oficjalnie weszła w skład koalicji samorządowej Porozumienie Lewicy oraz Demokratów "Wspólna Polska".
Pod tym samym szyldem UP wystartowała w przyspieszonych wyborach parlamentarnych w 2007, nie uzyskując z list LiD ani jednego mandatu. W 2008, po rozpadzie koalicji LiD, partia postanowiła kontynuować współpracę z SLD.
W wyborach do Parlamentu Europejskiego partia wchodziła w skład komitetu SLD-UP, po reaktywowaniu tej koalicji. Zajęła ona 3. miejsce, uzyskując 7 mandatów w Parlamencie Europejskim, z czego jeden przypadł UP, a otrzymał go ponownie Adam Gierek.
Sejm VI kadencji
W 2009 do partii dołączyli posłowie Bożena Kotkowska oraz Grzegorz Pisalski. Deklarację wstąpienia złożył także Bartosz Arłukowicz[1], jednak ostatecznie nie stał się on członkiem partii[2]. 7 maja 2010 jedna z liderek UP Elżbieta Zakrzewska objęła mandat posła VI kadencji w miejsce Jerzego Szmajdzińskiego, który zginął w katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Wszyscy posłowie Unii Pracy przystąpili do klubu poselskiego Lewica, przemianowanego we wrześniu 2010 na klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej. W maju 2011 Grzegorz Pisalski przeszedł do klubu parlamentarnego Platformy Obywatelskiej, a przed końcem kadencji opuścił UP.
W wyborach prezydenckich w 2010 Unia Pracy popierała kandydatów SLD – początkowo Jerzego Szmajdzińskiego, a po jego śmierci Grzegorza Napieralskiego (który zajął 3. miejsce oraz nie wszedł do drugiej tury). W drugiej turze wyborów UP poparła Bronisława Komorowskiego z PO. W wyborach samorządowych w 2010 UP startowała z list SLD.
Wybory w 2011
W wyborach parlamentarnych w 2011 kilku reprezentantów UP, kandydujących do Sejmu, znalazło się na listach SLD[3]. Żaden z nich nie uzyskał mandatu.
Poparcie
Wyniki w wyborach parlamentarnych
| Wybory |
Poparcie |
Przeistoczenie punktów procentowych |
Mandaty (Sejm) |
Zmiana |
Mandaty (Senat) |
Zmiana |
| 1993 |
7,28% |
- |
41 |
- |
2 |
- |
| 1997 |
4,74% |
 2,54 |
0 |
41 |
0 |
2 |
| 2001 |
|
 |
16 |
16 |
4 |
4 |
Władze partii
Zarząd Krajowy
Przewodniczący:
Wiceprzewodniczący:
Skarbnik:
Przewodniczący Rady Krajowej
Eurodeputowany
FMUP jest niezależnym stowarzyszeniem, którego członkami bywają osoby w wieku 16–35 lat, niekoniecznie członkowie Unii Pracy. Członkowie Federacji uznają, że Unia Pracy jest najbliższą im siłą na scenie politycznej oraz dlatego FMUP jest afiliowana przy UP jako jej oficjalna organizacja młodzieżowa. Młodzieżówka ma prawo do delegowania swoich przedstawicieli do władz partii na poziomie lokalnym oraz centralnym. W przeszłości znajdowała się na lewym skrzydle partii oraz krytykowała z lewicowych pozycji rząd SLD-UP. FMUP była krytycznie nastawiona do planów zawarcia przez UP koalicji wyborczej z SLD. W 2005 nastąpił rozłam, w wyniku którego z FMUP odeszło krytyczne wobec SLD oraz SDPL lewe skrzydło organizacji (obecni Młodzi Socjaliści). Aktualnie FMUP wspiera oraz inicjuje wiele akcji o charakterze kulturalnym oraz społecznym, jest zaangażowana w Forum na rzecz demokracji.
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Przewodniczący Unii Pracy |
|
|
|
|
Polskie partie polityczne reprezentowane w parlamencie RP oraz Parlamencie Europejskim
(pogrubieniem wyróżniono partie obecne w koalicji rządowej, kursywą partię niezarejestrowaną) |
|
| Sejm RP |
|
|
| Senat RP |
|
|
| Parlament Europejski |
|
|
