Usenet (ang. USEr NETwork – sieć użytkowników) to ogólnoświatowy system grup dyskusyjnych, z którego da się korzystać przez Internet. Składa się on z tysięcy grup tematycznych, ułożonych w strukturę hierarchiczną. Wiadomości przypominające pocztę elektroniczną użytkownicy wysyłają do serwerów Usenetu, a serwery tworzące sieć P2P automatycznie wymieniają je pomiędzy sobą. Czasem wiadomości są nazywane postami, z angielskiego to post – wywiesić informację, skąd a post – wiadomość umieszczona w Usenet.
Usenet rozwijał się w tym samym czasie co pierwsze listy dyskusyjne oraz BBS-y. Podobnie jak listy dyskusyjne, Usenet dopuszcza wymianę poglądów z grupą osób zainteresowanych danym tematem, niezależnie od ich miejsca przebywania. Wiadomości są przechowywane na serwerach oraz nie są bezpośrednio wysyłane do zainteresowanych osób, lecz to osoby te muszą je sobie z serwera ściągać za pomocą odpowiedniego programu (czytnika news). Nie istnieje potrzeba zapisywania się do grup dyskusyjnych, a posty nie „zaśmiecają” skrzynek pocztowych uczestników dyskusji. Z kolei mechanizm przekazu jest zbliżony do FidoNet (później powstałej sieci BBS-ów) – serwery Usenetu działają całkowicie niezależnie, kontaktują się tylko celem wymiany wiadomości. W przeciwieństwie od FidoNet, Usenet nie ma żadnej hierarchii węzłów. Pojęcie hierarchia Usenetu odnosi się do jego klasyfikacji tematycznej.
Trzema podstawowymi cechami odróżniającymi Usenet od innych tego rodzaju usług są:
- ogólnoświatowa powszechność - serwery Usenetu są z sobą w stałej łączności oraz stale wymieniają pomiędzy sobą nadchodzące posty; każdy może pisać do każdej grupy co chce, aczkolwiek pewne grupy są moderowane, tj. nadchodzące posty są dopuszczane na grupę po sprawdzeniu, czy ich zawartość dotyczy tematu danej grupy oraz nie narusza netykiety;
- ścisła hierarchia grup tematycznych - grupy składają się na hierarchię, która jest jednakowa na wszystkich serwerach, albowiem inaczej nie da się by wymieniać pomiędzy serwerami postów;
- publiczna własność całej usługi - usługa nie jest obsługiwana przez żadną firmę czy organizację; jej zarządzanie jest podobne zarządzanie całym Internetem - serwer Usenetu może uruchomić każdy, o ile spełni elementarne, techniczne wymogi oraz zobowiąże się przestrzegać netykiety; w gestii administratora serwera news leży jakie grupy oraz komu chce udostępnić.
Struktura grup tematycznych
Struktura grup tematycznych jest „sercem” całej usługi. Grupy są posortowane w formie drzewa hierarchicznego, kolejne piętra drzewa są oddzielone w nazwie kropką. Np. grupy sci - to grupy poświęcone poszczególnym działom nauki. Grupa sci.chem - to ogólna grupa chemiczna, sci.chem.org - to grupa poświęcona chemii organicznej.
Ogólne nazwy 8 podstawowych gałęzi grup (tzw. BIG8):
- sci.* - nauka, np. sci.physics
- soc.* - nauki oraz sprawy społeczne, np. soc.culture.polish
- humanities.* - sprawy związane z naukami humanistycznymi
- comp.* - komputerową, np. comp.linux
- news.* - dyskusje na temat samego Usenetu
- rec.* - rekreacja oraz sport, np. grupa o rowerach: rec.bicycles
- misc.* - tematy różne, nie mieszczące się w poprzednich gałęziach, np. szydełkowanie albo hodowla kanarków
- talk.* - dyskusje oraz plotki na tematy kontrowersyjne bądź nie mieszczące się w poprzednich gałęziach
Grupy z ogólnymi nazwami składają się na ogólnoświatową hierarchię grup, która jest dostępna na wszystkich serwerach na całym świecie oraz na których pisze się jedynie po angielsku.
Zakładanie oraz kasowanie grup w tej hierarchii przebiega się drogą głosowania. Osoba zainteresowana założeniem danej grupy wysyła post rozpoczynający oficjalnie procedurę głosowania, po czym każdy użytkownik usenetu może się wypowiedzieć, czy chce aby dana grupa powstała, czy nie. Jeśli liczba głosów na tak jest wystarczająca (ile tych głosów musi być, jest zależne od miejsca w hierarchii, w którym chcemy daną grupę utworzyć) oraz nie ma zbyt wiele głosów przeciwko, to grupa jest oficjalnie tworzona oraz dołączana do drzewka hierarchii.
Poza główną hierarchią są też:
- Hierarchie narodowe. Są one związane z poszczególnymi krajami, ich nazwy zaczynające się przedrostkiem skrótu danego kraju, np. hierarchia pl.* dla grup polskojęzycznych. Wewnątrz gałęzi grup narodowych są podgałęzie z przedrostkami wzorowanymi na hierarchii głównej (np. comp, hum, rec, sci, soc, misc, news). Dla przykładu polskojęzyczna grupa poświęcona chemii to: pl.sci.chemia. Zasady zakładania oraz kasowania grup są tu podobne do zasad w hierarchii głównej. Grupy narodowe są zwykle dostępne przede wszystkim na serwerach wewnątrz danego kraju, jednak każdy administrator każdego serwera usenetu może je w każdej chwili dołączyć do swojej listy np. na prośbę kilku użytkowników.
- Hierarchie lokalne. Zwykle są one utrzymywane na jednym serwerze NNTP, a tematyka grup jest związana z działalnością właściciela serwera. Dla przykładu w hierarchii microsoft.public.* są grupy związane tematycznie z produktami firmy Microsoft.
- Hierarchie alternatywne alt.* oraz free.*. W tych hierarchiach zasady są bardziej liberalne - praktycznie każdy może założyć własną grupę, ale też każdy może ją skasować. Jest to zatem miejsce dla grup, które nie zostałyby zaakceptowane w innych hierarchiach. W rezultacie jest tam duży bałagan oraz z tego powodu na wielu serwerach news nie są one trzymane albo czas przechowywania artykułów jest bardzo krótki. Wewnątrz hierarchii alternatywnych powstały podhierarchie narodowe (np. alt.pl.*) oraz na odwrót - hierarchie alternatywne leżą czasem wewnątrz hierarchii narodowych.
Historia Usenetu
Usenet, będący aktualnie usługą internetową, jest niewiele młodszy od Internetu oraz początkowo rozwijał się całkowicie od niego niezależnie (głównie używając łączy UUCP). Jego protoplastą była mała sieć oparta na serwerach na Uniwersytecie Duke oraz Uniwersytecie Północnej Karoliny połączonych razem zwykłą linią modemową, stworzoną przez Toma Truscotta oraz Jima Ellisa w 1979 roku. Oprogramowanie serwera zbierającego wiadomości oraz protokół przesyłu wiadomości pomiędzy serwerami były autorstwa Jima, z tym że cała idea hierarchicznie katalogowanych grup tematycznych oraz automatyczna wymiana postów pomiędzy serwerami były pomysłem Toma.
Sieć zapoczątkowana na Uniwersytecie Duke rozrastała się w szybkim tempie. W 1981 roku było już ponad 150 serwerów oraz parę tysięcy użytkowników rozsianych po całych Stanach Zjednoczonych.
Po wejściu w 1982 roku Uniwersytetu Duke do programu Arpanet, będącego początkiem rozwoju Internetu serwer news tego uniwersytetu stał się podłączony do sieci opartej na protokole TCP/IP oraz wszyscy użytkownicy Arpanetu mogli zacząć z niego korzystać. Serwer ten był równocześnie nadal podłączony zwykłymi liniami modemowymi do tych serwerów, które jeszcze nie zostały podłączone do Arpanetu. Od tego momentu datuje się gwałtowny rozwój Usenetu.
W 1992 roku powstał pierwszy polski serwer news: cocos.fuw.edu.pl zarządzany przez Michała Jankowskiego.
W 1998 roku było już 11 000 serwerów oraz wysyłano ok. 18 000 postów dziennie. Późniejsze dane nie są już dostępne ze względu na internacjonalizację tej sieci. Szacuje się, że aktualnie jest wysyłanych ok. miliona postów dziennie, osób czytających systematycznie rozmaite grupy jest ok. 20-30 milionów, a na całym świecie jest ok. 100 000 serwerów.
Po rozdzieleniu Arpanetu na sieć wojskową oraz cywilną (Internet) Usenet stał się jedną z „naturalnych” usług tej sieci.
Problemy prawne
Jak każda technologia komunikacyjna, Usenet bywa narzędziem łamania praw autorskich. Muzyka, filmy albo programy bywają kodowane jako tekstowe posty oraz wysyłane do serwera newsów, który następnie wyśle je do kolejnych serwerów na całym świecie, gdzie bywają pobrane przez zainteresowane osoby z najbliższego im serwera. Takie działania powodują problem prawny oraz techniczny (ze względu na dużą objętość generowanych w tym procesie plików), oraz są kolejnym argumentem, dla którego grupy alt.* nie są dostępne na wielu serwerach, albo przechowywane są tylko bardzo krótko.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne