Bośnia oraz Hercegowina jest państwem federacyjnym, złożonym z dwóch członów: Federacji Bośni oraz Hercegowiny oraz z Republiki Serbskiej.
Treść konstytucji Bośni oraz Hercegowiny była ustalona jako załącznik nr 4 do układu pokojowego z Dayton z 21 listopada 1995 roku. Została podpisana w Paryżu 12 grudnia 1995 roku. Widoczny jest wyraźny wpływ amerykańskiej myśli politycznej oraz położenie szczególnego nacisku na zachowanie równowagi pomiędzy udziałem we władzy poszczególnych narodowości zamieszkujących to państwo.
Parlament
Zgromadzenie Parlamentarne (Skupstina) składa się z dwóch izb:
- Izby Narodów (boś. Vijeće Naroda) - zasiada w niej 15 delegatów, 2/3 spośród nich pochodzi z Federacji Bośni oraz Hercegowiny (pięciu Chorwatów oraz pięciu Bośniaków, a 1/3 z Republiki Serbskiej (pięciu Serbów). Delegaci ci są desygnowani przez zgromadzenia parlamentarne poszczególnych elementów składowych federacji. Kworum stanowi dziewięciu członków izby. W skład tej liczby musi wchodzić przynajmniej trzech Bośniaków, trzech Chorwatów oraz trzech Serbów.
- Izby Reprezentantów (boś. Predstavnički Dom, chor. Zastupnički Dom, serb. Представнички Дом) - zasiada w niej 42 członków, spośród których 2/3 pochodzi z terenów Federacji a 1/3 z terytorium Republiki Serbskiej. Członkowie Izby Reprezentantów wybierani są w wyborach powszechnych oraz bezpośrednich na mocy ordynacji wyborczych przyjmowanych przez zgromadzenia parlamentarne poszczególnych podmiotów federacji. Kworum w tej izbie parlamentu stanowi przeważajaca ilość jego ustawowej liczby członków.
Obydwie izby wybierają za pomocą większości zwykłej jednego Serba, Bośniaka oraz Chorwata spośród swoich członków, którzy to rotacyjnie zawierają w sobie stanowisko przewodniczącego oraz wiceprzewodniczącego izby. Uchwalenie jakichkolwiek aktów prawnych przez parlament wymagają zgody obu izb. Tak więc system w Bośni oraz Hercegowinie da się nazwać bikameralizmem symetrycznym.
Wszelkie decyzje podejmowane są za pomocą większości głosów. Przewodniczący musi jednak dopilnować, aby podczas głosowania obecna była przynajmniej 1/3 delegatów albo członków izb parlamentu z poszczególnych podmiotów federacji. Dodatkowo, jakaś decyzja parlamentu może zostać uznana za niszczącą dla życiowych interesów Bośniaków, Chorwatów albo Serbów poprzez zagłosowanie za uznaniem jej za taką przez przeważajaca ilość członków parlamentów którejś z tych narodowości. Jest ona wówczas obiektem prac Komisji Wspólnej w skład której wchodzi po trzech przedstawicieli każdej z narodowości, Jeżeli prace Komisji w ciągu 5 dni nie przyniosą efektów, wówczas akt prawny zostaje rozpatrzony przez Sąd Konstytucyjny.
Izba Narodów może zostać rozwiązana przez Prezydium, albo przez samą siebie, na mocy uchwały wspartej większością przynajmniej dwóch z trzech narodowości w izbie,
Główne zadania Zgromadzenia Parlamentarnego:
- wydawanie aktów legislacyjnych wprowadzających w życie decyzje prezydencji albo własnych,
- decydowanie o działalności instytucji wewnętrznych państwa albo wypełnianiu zobowiązań międzynarodowych państwa,
- przyjmuje budżet,
- decyduje o ratyfikacji umów międzynarodowych,
- realizowanie zobowiązań powstałych na mocy porozumień zawartych pomiędzy poszczególnymi podmiotami federacji.
Partie polityczne
W Bośni oraz Hercegowinie system partyjny jest mocno sfragmentaryzowany, z powodu wieloetniczności, tak naprawdę żadna partia polityczna nie ma szans na samodzielne objęcie władzy, musi więc tworzyć koalicje innymi ugrupowaniami. Każda z głównych narodowości zamieszkujących państwo ma jednak swoją główną partie polityczną, która cieszy się poparciem większości obywateli danej narodowości.
Partie wieloetniczne:
Partie Bośniaków:
Partie Serbów:
Partie Chorwatów:
Prezydium
Prezydium składa się z trzech członków: Bośniaka, Chorwata (wybieranych w powszechnych wyborach bezpośrednich z terytorium Federacji Bośni oraz Hercegowiny) oraz Serba (wybieranego w taki sam sposób z terenów Republiki Serbskiej). Pierwszych członków Prezydium wybrano na 2 lata, aktualnie ich kadencja trwa 4 lata. Dopuszczalna jest jedna reelekcja poszczególnych osób. Członkowie Prezydium wybierają spośród siebie przewodniczącego.
Siedziba Prezydium w Sarajewie
Prezydium jest odpowiedzialne m.in. za:
- prowadzenie polityki zagranicznej państwa,
- przyjmowanie oraz wysyłanie dyplomatów (spośród których nie więcej jak 2/3 może pochodzić z terytorium Federacji),
- reprezentowanie Bośni oraz Hercegowiny na arenie międzynarodowej,
- prowadzenie rokowań, negocjacji oraz za zgodą Zgromadzenia Parlamentarnego, ratyfikowanie umów międzynarodowych,
- wykonywanie decyzji parlamentu,
- proponowanie, na mocy propozycji Rady Ministrów, rocznego budżetu Zgromadzeniu Parlamentarnemu do przyjęcia,
- przedkładaniu parlamentowi rocznych zawiadomień o wydatkach Prezydium.
Od 10 listopada 2010 w skład Prezydium wchodzą:
Rada Ministrów
Prezydium nominuje Radę Ministrów, która zawiera w sobie urząd po zaaprobowaniu jej przez Izbę Reprezentantów. Przewodniczący Prezydium sam nominuje natomiast ministra spraw zagranicznych oraz ministra handlu zagranicznego. Nie więcej jak 2/3 ministrów może pochodzić z terenów Federacji. Przewodniczący Prezydium nominuje także przewodniczącego Rady Ministrów, który nie bywa tej samej narodowości, co przeważajaca ilość ministrów w Radzie. Zawiera w sobie on swój urząd po udzieleniu mu poparcia przez Izbę Reprezentantów. Rada Ministrów ma obowiązek rezygnacji w przypadku udzielenia jej wotum nieufności przez Zgromadzenie Parlamentarne.
Sąd Konstytucyjny
Organ ten składa się z 9 członków. 4 pochodzi z nominacji Izby Reprezentantów Federacji, a dwóch desygnuje Zgromadzenie Republiki Serbskiej. Pozostałych 3 sędziów nominuje prezes Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w porozumieniu z prezydencją. Kadencja członków Sądu wynosi 5 lat.
Sąd Konstytucyjny stoi na straży konstytucji, rozstrzyga spory pomiędzy podmiotami federacji, jest organem odwoławczym od decyzji sądów wszelkiego typu, bada zgodność ustaw oraz aktów prawnych niższego rzędu z konstytucją, Europejską Konwencją Praw Człowieka oraz Podstawowych Wolności oraz z protokołami do niej.
Decyzje Sądu są ostateczne (nie ma instytucji odwoławczej) oraz nieodwołalne (niemożliwa jest rewizja wyroku).
Wysoki Przedstawiciel ONZ dla Bośni oraz Hercegowiny
-
Biuro Wysokiego Przedstawiciela w Bośni oraz Hercegowinie (OHR, Office of the High Representative in Bosnia and Herzegovina) było utworzone w 1995, zaraz po zawarciu porozumienia w Dayton. Jego podstawowym celem jest nadzorowanie oraz kontrola implementacji cywilnych ustaleń z Dayton. Wysoki Przedstawiciel oraz Biuro Wysokiego Przedstawiciela reprezentują społeczność międzynarodową oraz ONZ. Wysoki Przedstawiciel ONZ może korzystać z tzw. "uprawnień bońskich", które w 1997 roku dodano do zapisów porozumienia z Dayton. Dzięki nim ma on uprawnienia do odwoływania ze stanowisk polityków z obu części federacji, których postawa mogłaby utrudniać wdrażanie w kraju procesu pokojowego. Wysoki Przedstawiciel jest równocześnie Specjalnym Przedstawicielem Unii Europejskiej. 27 lutego 2007 mandat Wysokiego Przedstawiciela przedłużono o rok, do 30 czerwca 2008. W lutym 2008 roku postanowiono że mandat zostanie przedłużony na czas nieokreślony. Aktualnie tę funkcję pełni Valentin Inzko.
Linki zewnętrzne
