Władysław Bartoszewski
Data oraz miejsce urodzenia	19 lutego 1922 Warszawa
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania	od 7 marca 1995 do 22 grudnia 1995
Poprzednik	Andrzej Olechowski
Następca	Dariusz Rosati
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania	od 30 czerwca 2000 do 19 października 2001
Poprzednik	Bronisław Geremek
Następca	Włodzimierz Cimoszewicz
Senator IV kadencji
Przynależność polityczna	Klub Demokratyczny Senatu
Okres urzędowania	od 20 października 1997 do 18 października 2001
Ambasador RP w Austrii
Okres urzędowania	od 20 września 1990 do 1 września 1995
Poprzednik	Stanisław Bejger
Następca	Jan Barcz
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Działacze Żegoty w kwietniu 1946. Władysław Bartoszewski siedzi trzeci od prawej^[1]

Władysław Bartoszewski (ur. 19 lutego 1922 w Warszawie) – polski polityk, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny oraz historyk.

Więzień Auschwitz, żołnierz Armii Krajowej, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, uczestnik powstania warszawskiego. Dwukrotnie minister spraw zagranicznych, senator IV kadencji, sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w rządzie Donalda Tuska.

Kawaler Orderu Orła Białego.

Wykształcenie oraz działalność naukowa

Absolwent Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie (1937) oraz Liceum Humanistycznego Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego "Przyszłość" w Warszawie. Maturę zdał w 1939. Od października 1941 do początku 1944 studiował polonistykę na tajnym Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W grudniu 1948 stał się przyjęty na trzeci rok polonistyki na Wydziale Humanistycznym UW. Studia zostały przerwane aresztowaniem w grudniu 1949 oraz pięcioletnim pobytem w więzieniu. W listopadzie 1958 stał się przyjęty na studia polonistyczne na Wydziale Filologicznym UW w trybie eksternistycznym. Złożył na ręce profesora Juliana Krzyżanowskiego pracę magisterską, jednak decyzją rektora UW Stanisława Turskiego stał się w październiku 1962 skreślony z listy studentów.

W latach 1973–1982 oraz 1984–1985 prowadził, jako starszy wykładowca, wykłady historii najnowszej (ze szczególnym uwzględnieniem wojny oraz okupacji) w Katedrze Historii Nowożytnej Polski na Wydziale Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

W latach 1983–1984 oraz 1986–1988 gościł z wykładami jako Gastprofessor w Instytucie Nauk Politycznych Wydziału Nauk Społecznych LMU w Monachium (na tej uczelni także w Instytucie Nauki o Mediach w latach 1989–1990). W 1993 był recenzentem pracy doktorskiej Jana Tkaczyńskiego na tej uczelni^[2]. W roku akademickim 1985–1986 wykładał na Wydziale Historii oraz Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Eichstätt w RFN. Od 1988 do 1989 wykładał w Katedrze Nauk Politycznych na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Augsburgu^[3].

Działalność

II wojna światowa oraz okupacja

We wrześniu 1939 uczestniczył w cywilnej obronie Warszawy jako noszowy. Od maja 1940 pracował w administracji Przychodni Społecznej nr 1 Polskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie.

19 września 1940 stał się zatrzymany na Żoliborzu w masowej obławie zorganizowanej przez hitlerowców. Od 22 września 1940 był więźniem niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz (numer obozowy 4427). Z obozu stał się zwolniony 8 kwietnia 1941, prawdopodobnie dzięki działaniom Polskiego Czerwonego Krzyża.

Po opuszczeniu obozu, za pośrednictwem Hanny Czaki, nawiązał kontakt ze Związkiem Walki Zbrojnej. Wydziałowi Informacji Biura Informacji oraz Propagandy Komendy Głównej AK przekazał w lecie 1941 sprawozdanie ze swojego pobytu w obozie. W lecie 1942 włączył się w działalność Frontu Odrodzenia Polski – konspiracyjnej katolickiej organizacji społeczno-wychowawczej oraz charytatywnej, kierowanej przez Zofię Kossak.

W sierpniu 1942 stał się żołnierzem Armii Krajowej. Pracował jako referent w Podwydziale "P" Wydziału Informacji Biura Informacji oraz Propagandy Komendy Głównej AK pod pseudonimem "Teofil" (inspiracją dla przyjęcia pseudonimu była osoba Teofila Grodzickiego – bohatera powieści Jana Parandowskiego Niebo w płomieniach). W dwuosobowym referacie "P-1" Podwydziału "P" współpracował z Kazimierzem Moczarskim. Od września 1942 zaangażował się z ramienia FOP w działalność Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom "Żegota" (od 4 grudnia 1942 działającego jako Rada Pomocy Żydom "Żegota" przy Delegacie Rządu RP na Kraj), był członkiem "Żegoty" do wybuchu powstania warszawskiego.

Od listopada 1942 do września 1943 pracował jako sekretarz redakcji katolickiego miesięcznika "Prawda", organu prasowego FOP, zaś od jesieni 1942 do wiosny 1944 był redaktorem naczelnym katolickiego miesięcznika "Prawda Młodych", związanego z Frontem Odrodzenia Polski, a skierowanego do młodzieży akademickiej oraz licealnej.

W listopadzie 1942 stał się zastępcą kierownika Komórki Więziennej Wydziału Bezpieczeństwa Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu na Kraj, która zajmowała się organizowaniem pomocy dla więźniów, m.in. osadzonych na Pawiaku. W lutym 1943 rozpoczął pracę na stanowisku referenta informacyjnego oraz zastępcy kierownika Referatu Żydowskiego Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu na Kraj Witolda Bieńkowskiego ps. Wencki^[4]. W ramach działalności w "Żegocie" oraz Referacie Żydowskim zajmował się współorganizowaniem pomocy dla uczestników powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943.

Od 1 sierpnia 1944 uczestniczył w powstaniu warszawskim. Był adiutantem dowódcy placówki informacyjno-radiowej "Asma" oraz redaktorem naczelnym czasopisma "Wiadomości z Miasta oraz Wiadomości Radiowe". 20 września stał się rozkazem komendanta Okręgu Warszawa AK gen. Antoniego Chruściela "Montera" odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (na wniosek szefa Biura Informacji oraz Propagandy KG AK płk. Jana Rzepeckiego). 1 października mianowany przez dowódcę AK gen. Tadeusza Komorowskiego "Bora" na stopień podporucznika (również na wniosek Rzepeckiego). 4 października odznaczony Krzyżem Walecznych.

Warszawę opuścił 7 października 1944. Działalność konspiracyjną kontynuował w Biurze Informacji oraz Propagandy KG AK w Krakowie. Od listopada 1944 do stycznia 1945 pełnił funkcję sekretarza redakcji "Biuletynu Informacyjnego". Pod koniec lutego 1945 powrócił do Warszawy, gdzie rozpoczął służbę w pionie informacyjno-propagandowym organizacji "Nie".

Polska Ludowa

Okres stalinowski

Od maja do sierpnia 1945 służył w Oddziale VI sztabu Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (ds. informacji oraz propagandy). Jego przełożonym był Kazimierz Moczarski. 10 października 1945 przed Komisją Likwidacyjną AK Obszaru Centralnego ujawnił fakt służby w Armii Krajowej.

Jesienią 1945 podjął współpracę z Instytutem Pamięci Narodowej przy Prezydium Rady Ministrów oraz z Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, w czym bardzo pomocne okazywały się zebrane przez niego w okresie okupacji informacje o zbrodniach hitlerowskich, sytuacji w obozach koncentracyjnych oraz więzieniach oraz o zagładzie Żydów.

W lutym 1946 rozpoczął pracę w redakcji "Gazety Ludowej" (centralnego organu prasowego PSL Stanisława Mikołajczyka). Wkrótce wstąpił w szeregi PSL, które było w tym czasie wyłącznym liczącym się ugrupowaniem opozycyjnym wobec władz komunistycznych. We wrześniu 1946 stał się wybrany członkiem zarządu powiatowego partii w Warszawie Śródmieście^[5]. W tekstach publikowanych w "Gazecie Ludowej" przypominał wybitne postaci Polskiego Państwa Podziemnego (wywiad ze Stefanem Korbońskim, sprawozdanie z pogrzebu Jana Piekałkiewicza) oraz wydarzenia związane z walką o wyzwolenie kraju (cykl szkiców o powstaniu warszawskim pt. Dni walczącej stolicy).

Z uwagi na z działalnością w opozycyjnym PSL stał się wkrótce poddany represjom przez organy bezpieczeństwa. 15 listopada 1946 pod fałszywym zarzutem szpiegostwa stał się aresztowany oraz uwięziony w siedzibie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. W grudniu przeniesiono go do więzienia przy ul. Rakowieckiej, skąd stał się zwolniony 10 kwietnia 1948, dzięki pomocy pracującej w Ministerstwie Sprawiedliwości Zofii Rudnickiej, byłej kierowniczki biura "Żegoty". Ponownie aresztowano go 14 grudnia 1949. Więziony był w budynku MBP oraz w więzieniu przy Rakowieckiej. 29 maja 1952 stał się skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę 8 lat pozbawienia wolności za szpiegostwo. Akt oskarżenia podpisała ppłk Helena Wolińska^[6]. W kwietniu 1954 przeniesiono go do więzienia w Rawiczu, a w czerwcu do więzienia w Raciborzu. Z uwagi na zły stan zdrowia stał się w sierpniu 1954 zwolniony na roczną przerwę w odbywaniu kary. 2 marca 1955 orzeczeniem Najwyższego Sądu Wojskowego stał się uznany za niesłusznie skazanego.

Działalność po 1956

Po zwolnieniu z więzienia oraz uznaniu go za niesłusznie skazanego powrócił do działalności publicystycznej. Od sierpnia 1955 kierował redakcją wydawnictw fachowych Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Od lipca 1956 publikował teksty w tygodniku "Stolica", od stycznia 1957 był członkiem redakcji, a od lata 1958 do grudnia 1960 był sekretarzem redakcji tamże. Od lipca do września 1956 opublikował serię artykułów na temat powstania warszawskiego w tygodniku "Świat". W sierpniu 1957 podjął współpracę z "Tygodnikiem Powszechnym".

18 kwietnia 1963 stał się odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za pomoc udzielaną Żydom w trakcie wojny (na wniosek Żydowskiego Instytutu Historycznego). Od września do listopada 1963 przebywał w Izraelu na zaproszenie Instytutu Yad Vashem, gdzie w imieniu Rady Pomocy Żydom "Żegota" odebrał dyplom Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata otrzymał w 1966).

Od listopada do grudnia 1963 przebywał w Austrii, gdzie nawiązał rozliczne kontakty z austriackimi środowiskami intelektualnymi oraz politycznymi. W listopadzie 1963 rozpoczął współpracę z Radiem Wolna Europa. W kolejnych latach podróżował także do RFN, Wielkiej Brytanii, Włoch, Izraela, a także do USA, gdzie kontaktował się zwłaszcza z przedstawicielami polskiej emigracji (m.in. z Janem Nowakiem-Jeziorańskim, Adamem oraz Lidią Ciołkoszami, Janem Karskim, Czesławem Miłoszem czy Gustawem Herlingiem-Grudzińskim).

Od 1969 do 1973 był prezesem Oddziału Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, a w grudniu 1969 stał się wybrany do Zarządu Polskiego PEN Clubu. Między 1972 a 1983 pełnił funkcję sekretarza generalnego polskiego PEN Clubu.

Był czynnym uczestnikiem I Kongresu Kultury Polskiej 11 oraz 12 grudnia 1981, przerwanego przez wprowadzenie stanu wojennego. Od lipca 1982 wchodził w skład zespołu "Tygodnika Powszechnego" (zrezygnował w grudniu 2007 po zmianach personalnych w redakcji pisma). W 1984 otrzymał doktorat honoris causa Hebrew College w Baltimore (USA) oraz dyplom uznania American Jewish Committee w Nowym Jorku. W 1984 stał się członkiem rzeczywistym Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, a w 1986 jednym z wiceprezesów Instytutu dla Studiów Polsko-Żydowskich w Oksfordzie. W 1986 prezydent RP na emigracji, Edward Raczyński, odznaczył go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Uczestniczył w wielu międzynarodowych konferencjach oraz sympozjach poświęconych problematyce II wojny światowej, zagłady Żydów, stosunków polsko-niemieckich oraz polsko-żydowskich oraz roli intelektualistów w polityce. Wygłosił szereg odczytów oraz referatów na różnorodnych forach międzynarodowych.

Działalność opozycyjna

W 1970 w związku z aktywną działalnością opozycyjną oraz licznymi kontaktami w krajach zachodnich stał się objęty zakazem druku w Polsce (do jesieni 1974) oraz poddany innym represjom (rewizje, odmowy wydania paszportu, rozpowszechnianie fałszywek). W 1974 zaangażował się w działalność zmierzającą do ułaskawienia skazanych członków organizacji "Ruch" (m.in. Stefana Niesiołowskiego, Andrzeja oraz Benedykta Czumów). Współpracował z Polskim Porozumieniem Niepodległościowym. W styczniu 1976 był jednym z pierwszych sygnatariuszy listu intelektualistów protestujących przeciwko zmianom w Konstytucji PRL. Od 1978 brał udział w tworzeniu Towarzystwa Kursów Naukowych oraz wykładał w tajnym Uniwersytecie Latającym.

21 sierpnia 1980 podpisał list intelektualistów do strajkujących robotników Wybrzeża. W latach 1980–1981 był członkiem NSZZ "Solidarność". W grudniu 1980 znalazł się wśród założycieli Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania przy Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność". Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 stał się internowany – początkowo w areszcie na Białołęce, a następnie w ośrodku internowania w Jaworzu na poligonie drawskim. Z internowania zwolniono go 28 kwietnia 1982 dzięki wsparciu udzielonemu przez krajowe oraz zagraniczne środowiska intelektualistów.

III Rzeczpospolita

Dyplomata oraz polityk

Władysław Bartoszewski oraz Lech Wałęsa, konferencja poświęcona 25-leciu stanu wojennego w Polsce, Warszawa, 8 grudnia 2006

Od września 1990 do marca 1995 pełnił funkcję ambasadora RP w Austrii. W 1995 zajmował urząd ministra spraw zagranicznych w rządzie Józefa Oleksego (jako tzw. minister prezydencki desygnowany przez Lecha Wałęsę).

W Bonn, 28 kwietnia 1995, jako wyłączny zagraniczny mówca wystąpił z ponad godzinnym przemówieniem podczas uroczystej sesji Bundestagu oraz Bundesratu z okazji 50. rocznicy zakończenia II wojny światowej.

22 grudnia 1995 podał się do dymisji w związku z zakończeniem pełnienia funkcji prezydenta przez Lecha Wałęsę. Ponownie sprawował urząd szefa dyplomacji od lipca 2000 do października 2001 w rządzie Jerzego Buzka. W latach 1997–2001 zasiadał w Senacie IV kadencji. Został wybrany z listy Unii Wolności w województwie warszawskim, przy czym formalnie do tej partii wcale nie należał. Przewodniczył Komisji Spraw Zagranicznych oraz Komisji Integracji Europejskiej; jako Marszałek Senior przewodniczył inauguracyjnemu posiedzeniu Senatu.

5 lipca 2006 podpisał list otwarty ministrów spraw zagranicznych III RP krytykujących odwołanie szczytu Trójkąta Weimarskiego. Szczyt z udziałem prezydenta Polski, Francji oraz Niemiec stał się odwołany na krótko przed terminem, oficjalnie z powodu choroby Lecha Kaczyńskiego. Publikacja listu wywołała krytykę polityków rządzącej koalicji oraz prezydenta^[7].

9 października 2007 stał się przewodniczącym komitetu honorowego Platformy Obywatelskiej przed przedterminowymi wyborami parlamentarnymi w tym samym roku. W czasie kampanii wyborczej oraz tuż po niej wygłosił szereg ostrych, krytycznych wypowiedzi dotyczących rządzącej partii Prawo oraz Sprawiedliwość, a w szczególności o prowadzonej przez rząd Jarosława Kaczyńskiego polityce zagranicznej^[8][9][10].

20 listopada 2007 stał się przez premiera Donalda Tuska powołany na sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów do spraw dialogu międzynarodowego. Pracę na tym stanowisku rozpoczął 21 listopada 2007^[11].

Działalność społeczna oraz naukowa

W Polskim PEN Clubie, Warszawa, 24 stycznia 2005

Od listopada 1990 był przewodniczącym Międzynarodowej Rady Państwowego Muzeum w Oświęcimiu. W latach 1991–1995 wchodził w skład Rady ds. Stosunków Polsko-Żydowskich przy Prezydencie RP. Od marca 1995 był wiceprezesem Polskiego PEN Clubu, w latach 2001–2010 prezesem, a aktualnie prezesem honorowym.

Od czerwca 2001 pełni funkcję przewodniczącego Rady Ochrony Pamięci Walk oraz Męczeństwa. Jest także przewodniczącym Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej przy Premierze RP. 27 stycznia 2005 w 60. rocznicę wyzwolenia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau przemawiał na oficjalnych uroczystościach rocznicowych jako przedstawiciel polskich więźniów obozu. W 2009 zainicjował powstanie Fundacji Auschwitz-Birkenau oraz stał się przewodniczącym jej rady.

Od wielu lat trzeba do orędowników pojednania polsko-żydowskiego oraz polsko-niemieckiego, a równocześnie przez swoją działalność publicystyczną oraz naukową dba o zachowanie pamięci o dziedzictwie Polskiego Państwa Podziemnego, powstania warszawskiego oraz o zbrodniach totalitaryzmów nazistowskiego oraz komunistycznego.

Od stycznia do czerwca 2006 był przewodniczącym rady nadzorczej PLL LOT. W latach 2002–2006 przewodniczył, a następnie stał się honorowym przewodniczącym Rady Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Od kwietnia 2009 jest Prezesem Honorowym Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników oraz Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego w Warszawie. Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Przewodniczył także Radzie Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Z funkcji tej zrezygnował 29 sierpnia 2006, protestując w ten sposób przeciwko oskarżeniom sformułowanym przez wiceministra obrony narodowej Antoniego Macierewicza, jakoby przeważajaca ilość z dotychczasowych ministrów spraw zagranicznych III RP była agentami sowieckich służb specjalnych, a także przeciwko brakowi reakcji minister Anny Fotygi na tę wypowiedź^[12].

25 lutego 2011 powołany przez prezydenta Bronisława Komorowskiego w skład Kapituły Orderu Orła Białego^[13]. Kapituła tego orderu wybrała go 10 marca 2011 na funkcję Kanclerza Orderu^[14]. W 2011 stał się wiceprzewodniczącym honorowego komitetu ds. obchodów jubileuszu 80 lat "Zielonego Sztandaru".

Życie prywatne

Władysław Bartoszewski jest synem Władysława oraz Beaty Bartoszewskich. Żonaty (żona Zofia), ma syna Władysława T. Bartoszewskiego, historyka oraz autora książki The Convent at Auschwitz.

Wybrane publikacje

Władysław Bartoszewski promuje swoją książkę pt. Moja Jerozolima, mój Izrael, Warszawa, 21 maja 2005

Jest autorem ok. 40 książek oraz prawie 1500 artykułów, z reguły na temat okupacji niemieckiej, m.in.:

• Konspiracyjne Varsaviana poetyckie 1939–1944: zarys informacyjny, Warszawa 1962
• Organizacja małego sabotażu "Wawer" w Warszawie (1940–1944), 1966
• Die polnische Untergrundpresse in den Jahren 1939 bis 1945, Druckerei und Verlagsanstalt, Konstancja 1967
• Ten jest z Ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945 (oprac. wspólnie z Zofią Lewinówną), Znak, Kraków 1967 oraz 1969
• Warszawski pierścień śmierci 1939–1944, Zachodnia Agencja Prasowa, Warszawa 1967, Interpress, Warszawa 1970, Świat Książki, Warszawa 2008, ISBN 978-83-247-1242-7, ponadto wydania w języku angielskim 1968 oraz niemieckim 1970
• Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949 (oprac., z Bogdanem Brzezińskim oraz Leszkiem Moczulskim), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1970
• Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim. Prasa, druki ulotne oraz inne publikacje powstańcze (oprac., praca zbiorowa), t. I-III, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974
• 1859 dni Warszawy (szkic wstępny Aleksander Gieysztor, bibliografia prac Władysłąwa Bartoszewskiego – Zofia Steczowicz-Sajderowa, indeks Zofia Bartoszewska), Znak, Kraków 1974, wydanie 2 uzupełnione: Znak, Kraków 1984, ISBN 83-7006-152-4, wydanie 3 poprawione oraz poszerzone: Znak, Kraków 2008, ISBN 978-83-240-1057-8
• Polskie Państwo Podziemne 1939–1945 (inauguracyjny wykład TKN wygłoszony w Warszawie 2 listopada 1979, drugi obieg), Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWa Warszawa 1979 oraz 1980, OW "Solidarność" MKZ, Wrocław 1981, Agencja Informacyjna Solidarności Walczącej, Lublin 1985 oraz inne
• Doświadczenia lat wojny 1939–1945. Fakty, postawy, refleksje, Znak, Kraków 1982 oraz 2009, ISBN 978-83-240-1217-6
• Los Żydów Warszawy 1939–1943. W czterdziestą rocznicę powstania w getcie warszawskim, Puls, Londyn 1983, Bez Cięć, Kraków 1985 [drugi obieg), Międzyzakładowa Struktura "Solidarności", Warszawa 1985 (drugi obieg), wydanie 2 poprawione oraz rozszerzone: Puls, Londyn 1988, ISBN 0-907587-38-0, Fakt, Łódź 1989 (drugi obieg)
• Herbst der Hoffnungen: es lohnt sich, anständig zu sein, Herder, Freiburg 1983, ISBN 3-451-19958-0, Herder, Freiburg 1984, ISBN 3-451-19958-0, Herder, Freiburg 1986, ISBN 3-451-19958-0
• Jesień nadziei: warto być przyzwoitym (tłumaczenie z wydania zachodnioniemieckiego, posłowie Reinholda Lehmanna, drugi obieg), Spotkania, Lublin 1984 oraz 1986
• Dni walczącej stolicy. Kronika Powstania Warszawskiego, Aneks, Londyn 1984, Krąg, Warszawa 1984 (drugi obieg), Alfa, Warszawa 1989, ISBN 83-7001-283-3, Świat Książki, Warszawa 2004, ISBN 83-7391-679-2, Świat Książki, Warszawa 2008, ISBN 978-83-247-1202-1
• Metody oraz praktyki Bezpieki w pierwszym dziesięcioleciu PRL (pod pseud. Jan Kowalski, drugi obieg), Grupy Polityczne "Wola" oraz Ogólnopolski Komitet Oporu Robotników "Solidarność", Warszawa 1985, Biuletyn Łódzki, Łódź 1985, Rota, Kraków 1986 oraz inne
• Aus der Geschichte lernen? Aufsätze und Reden zur Kriegs- und Nachkriegsgeschichte Polens (przedmowa Stanisław Lem) Deutscher Taschenbuch Verlag, Monachium 1986
• Syndykat zbrodni: kartki z dziejów UB oraz SB w czterdziestoleciu PRL (pod pseudonimem ZZZ), Spotkania, Lublin 1986
• Na drodze do niepodległości, Editions Spotkania, Paryż 1987, ISBN 2-86914-022-3
• Polen und Juden in der Zeit der "Endlösung", Informationszentrum im Dienste der christlich-jüdischen Verständigung, Wiedeń 1990, ISBN 0-919581-32-3
• Warto być przyzwoitym. Szkic do pamiętnika (drugi obieg), Warszawa, CDN 1988
• Warto być przyzwoitym. Teksty osobiste oraz nieosobiste (polskie tłumaczenie książki Herbst der Hoffnungen: es lohnt sich, anständig zu sein), W Drodze, Poznań 1990, ISBN 83-7033-104-1, wydanie 2 zmienione: W Drodze, Poznań 2005, ISBN 83-7033-545-4
• Ponad podziałami. Wybrane przemówienia oraz wywiady – lipiec-grudzień 2000, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2001, ISBN 83-907665-7-4
• Wspólna europejska odpowiedzialność. Wybrane przemówienia oraz wywiady, styczeń-lipiec 2001, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2001, ISBN 83-915698-1-0
• Moja Jerozolima, mój Izrael. Władysław Bartoszewski w rozmowie z Joanną Szwedowską (posłowie Andrzej Paczkowski), Rosner oraz Wspólnicy Warszawa 2005, ISBN 83-89217-66-X
• Und reiß uns den Hass aus der Seele, Deutsch-Polnischer Verlag, Warszawa 2005, ISBN 83-86653-18-3
• Władysław Bartoszewski: wywiad-rzeka (rozmowy z Michałem Komarem), Świat Książki, Warszawa 2006, ISBN 83-247-0441-8
• Dziennik z internowania. Jaworze 15.12.1981 – 19.04.1982, Świat Książki, Warszawa 2006, ISBN 83-247-0553-8
• Pisma wybrane 1942–1957, tom I, Universitas, Kraków 2007, ISBN 978-83-242-0698-8
• Pisma wybrane 1958–1968, tom II, Universitas, Kraków 2007, ISBN 978-83-242-0773-2
• ...mimo wszystko. Wywiadu rzeki księga druga (rozmowy z Michałem Komarem), Świat Książki, Warszawa 2008, ISBN 978-83-247-0973-1
• Opuszczeni bohaterowie Powstania Warszawskiego (fotografie Adama Bujaka oraz Eugeniusza Lokajskiego), Biały Kruk, Kraków 2008, ISBN 978-83-7553-020-9
• Pisma wybrane 1969–1979, tom III, Universitas, Kraków 2008, ISBN 978-83-242-0984-2
• Powstanie Warszawskie, Świat Książki, Warszawa 2009, ISBN 978-83-247-1699-9
• O Niemcach oraz Polakach. Wspomnienia. Prognozy. Nadzieje, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2010, ISBN 978-83-0804422-3
• Środowisko naturalne. Korzenie, Świat Książki, Warszawa 2010, ISBN 978-83-247-1293-9
• Życie trudne, lecz nie nudne. Ze wspomnień Polaka w XX wieku (rozmowy przeprowadził Andrzej Friszke), Znak, Kraków 2010, ISBN 978-83-240-0942-8
• Mój Auschwitz (rozmowa z Piotrem Cywińskim oraz Markiem Zającem oraz antologia pierwszych relacji poobozowych), Znak, Kraków 2010, ISBN 978-83-240-1415-6
• Kropla drąży skałę? Co mówiłem do Niemców oraz o Niemcach przez ponad pół wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, ISBN 9788301166571
• Pod prąd. Moje środowisko niepokorne 1945–55. Wspomnienia dziennikarza oraz więźnia (opracował Michał Komar), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, ISBN 978-83-01-16510-9

Odznaczenia, nagrody oraz wyróżnienia

Ordery oraz odznaczenia

• 1963 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• 1986 – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Londyn)
• 1995 – Order Orła Białego^[15]
• 2000 – Krzyż Komandorski Orderu Wielkiego Księcia Giedymina^[16].
• 2001 – Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN (za pracę na rzecz pojednania pomiędzy Polakami, Niemcami oraz Żydami)
• 2006 – Order świętego Grzegorza Wielkiego^[17]
• 2009 – Krzyż Komandorski Orderu Legii Honorowej^[18]
• Austriacki Krzyż Honorowy za Naukę oraz Sztukę I klasy
• Wielki Krzyż estońskiego Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej
• Krzyż Wielki Zakonu Rycerskiego oraz Szpitalnego św. Łazarza z Jerozolimy

Nagrody oraz wyróżnienia

Uroczystość wręczenia Władysławowi Bartoszewskiemu Komandorii Missio Reconciliationis, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa, 6 lipca 2011

• 1962 – Nagroda Klubu Krzywego Koła
• 1968 – Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku
• 1968 – Nagroda tygodnika "Polityka" w dziedzinie najnowszej historii Polski
• 1983 – Nagroda Herdera (Wiedeń)
• 1986 – Nagroda Pokojowa Księgarzy Niemieckich
• 1991 – Dyplom honorowego obywatela Państwa Izrael
• 1994 – Dyplom Nagrody Europy Środkowej (Wiedeń)
• 1995 – Dyplom Nagrody Św. Wincentego (Chicago)
• 1995 – Nagroda Kisiela
• 1996 – Złoty Medal Stresemanna (Moguncja)
• 1996 – Nagroda im. Heinricha Braunsa, przyznana przez biskupa Essen Huberta Luthe
• 2002 – Nagroda "Internationaler Brückepreis der Europastadt Görlitz/Zgorzelec" (Międzynarodowa Nagroda Mostu Europa-Miasta Zgorzelec/Görlitz)
• 2005 – Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis^[19]
• 2007 – Super Wiktor za całokształt osiągnięć
• 2009 – Odznaka Honorowa "Bene Merito"^[20][21]
• 2009 – Kaiser-Otto-Preis, nagroda im. cesarza Ottona, przyznawana przez miasto Magdeburg za szczególne zasługi dla pojednania polsko-niemieckiego^[22]
• 2010 – Człowiek Roku "Gazety Wyborczej"
• 2011 – Komandoria Missio Reconciliationis
• 2012 – Nagroda Światło Pamięci
• Doktoraty honoris causa kilku uniwersytetów (PUNO – Londyn 1981, Hebrew College – Baltimore, USA 1984, Uniwersytetu Wrocławskiego – 1994, Uniwersytetu Phillipa w Marburgu – 2001, Warszawskiego – 22 listopada 2002^[23], Gdańskiego – 29 września 2005^[24], KUL – 29 stycznia 2008^[25], Uniwersytetu Opolskiego – 10 marca 2008^[26], Uniwersytetu Hajfy – 4 czerwca 2008, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie – 3 czerwca 2009, Uniwersytetu Łódzkiego – 16 października 2009
• Tytuły honorowego obywatela Warszawy, Gdyni, Wrocławia, Gdańska, Szczecina, Sopotu, Dolnego Śląska

Przypisy

Bibliografia

• Andrzej Krzysztof Kunert (red.), Władysław Bartoszewski. Życie oraz twórczość, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 1999 (glosa wstępna Aleksandra Gieysztora, zawiera m.in. kalendarium działalności publicznej oraz wykaz publikacji)
• Michał Komar, Władysław Bartoszewski. Wywiad rzeka, Świat Książki, Warszawa 2006

Linki zewnętrzne

• Władysław Bartoszewski – strona oficjalna. [dostęp 28 września 2010].
• Władysław Bartoszewski w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 28 września 2010].

p • d • e Rząd Józefa Oleksego W dniu zaprzysiężenia Józef Oleksy • Roman Jagieliński • Grzegorz Kołodko • Aleksander Łuczak • Władysław Bartoszewski • Barbara Blida • Marek Borowski • Jacek Buchacz • Ryszard Czarny • Kazimierz Dejmek • Jerzy Jaskiernia • Wiesław Kaczmarek • Bogusław Liberadzki • Andrzej Milczanowski • Leszek Miller • Zbigniew Okoński • Mirosław Pietrewicz • Klemens Ścierski • Andrzej Zieliński • Stanisław Żelichowski • Ryszard Jacek Żochowski Późniejsi członkowie rządu Stanisław Dobrzański • Jerzy Konieczny • Dariusz Rosati

p • d • e Rząd Jerzego Buzka W dniu zaprzysiężenia Leszek Balcerowicz (UW) • Jerzy Buzek (AWS) • Ryszard Czarnecki (AWS) • Bronisław Geremek (UW) • Mirosław Handke (AWS) • Jacek Janiszewski (AWS) • Teresa Kamińska (AWS) • Longin Komołowski (AWS) • Jerzy Kropiwnicki (AWS) • Wojciech Maksymowicz (AWS) • Eugeniusz Morawski (UW) • Joanna Wnuk-Nazarowa (UW) • Janusz Onyszkiewicz (UW) • Janusz Pałubicki (AWS) • Janusz Steinhoff (AWS) • Hanna Suchocka (UW) • Jan Szyszko (AWS) • Janusz Tomaszewski (AWS) • Wiesław Walendziak (AWS) • Emil Wąsacz (AWS) • Jerzy Widzyk (AWS) • Andrzej Wiszniewski (AWS) • Marek Zdrojewski (AWS) Późniejsi członkowie rządu Artur Balazs (SKL) • Władysław Bartoszewski (bezp.) • Jarosław Bauc (AWS) • Marek Biernacki (AWS) • Franciszka Cegielska (AWS) • Andrzej Chronowski (AWS) • Stanisław Iwanicki (AWS) • Lech Kaczyński (bezp.) • Aldona Kamela-Sowińska (AWS) • Bronisław Komorowski (SKL) • Grzegorz Opala (AWS) • Maciej Srebro (AWS) • Tadeusz Syryjczyk (UW) • Tomasz Szyszko (AWS) • Kazimierz Michał Ujazdowski (AWS) • Halina Wasilewska-Trenkner (bezp.) • Edmund Wittbrodt (AWS) • Andrzej Zakrzewski (AWS) • Andrzej Zieliński (AWS)

p • d • e Ministrowie spraw zagranicznych III Rzeczypospolitej Krzysztof Skubiszewski (bezp.) • Andrzej Olechowski (BBWR) • Władysław Bartoszewski (bezp.) • Dariusz Rosati (bezp.) • Bronisław Geremek (UW) • Władysław Bartoszewski (bezp.) • Włodzimierz Cimoszewicz (SLD) • Adam Daniel Rotfeld (bezp.) • Stefan Meller (bezp.) • Anna Fotyga (PiS) • Jarosław Kaczyński (p.o.) • Anna Fotyga (PiS) • Radosław Sikorski (PO)

p • d • e Przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych w Senacie Stanisław Dembiński • Edward Wende • Henryk Makarewicz • Władysław Bartoszewski • Krzysztof Majka • Genowefa Grabowska • Zbigniew Kulak • Stefan Niesiołowski • Leon Kieres • Włodzimierz Cimoszewicz