Władysław Raczkiewicz
Data oraz miejsce urodzenia	28 stycznia 1885 Kutaisi
Data oraz miejsce śmierci	6 czerwca 1947 Ruthin
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Okres urzędowania	od 30 września 1939 do 6 czerwca 1947 (Prezydent RP na uchodźstwie)
Pierwsza dama	Jadwiga Raczkiewicz
Poprzednik	Ignacy Mościcki (w kraju)
Następca	August Zaleski
Marszałek Senatu RP
Przynależność polityczna	Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Okres urzędowania	od 9 grudnia 1930 do 3 października 1935
Poprzednik	Julian Szymański
Następca	Aleksander Prystor
Minister spraw wewnętrznych
Okres urzędowania	od 28 czerwca 1921 do 13 września 1921
Poprzednik	Leopold Skulski
Następca	Stanisław Downarowicz
Minister spraw wewnętrznych
Okres urzędowania	od 15 czerwca 1925 do 5 maja 1926
Poprzednik	Cyryl Ratajski
Następca	Stefan Smólski
Minister spraw wewnętrznych
Przynależność polityczna	Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Okres urzędowania	od 13 października 1935 do 15 maja 1936
Poprzednik	Marian Zyndram-Kościałkowski
Następca	Felicjan Sławoj Składkowski
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Pomnik Władysława Raczkiewicza w Toruniu

Władysław Raczkiewicz (ur. 28 stycznia 1885 w Kutaisi w Gruzji, zm. 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii) – polski działacz polityczny, społeczny oraz wojskowy, uczestnik I wojny światowej oraz walk z bolszewikami, minister spraw wewnętrznych w czterech rządach II RP (w latach 1921, 1925–1926, oraz 1935–1936), senator (z list BBWR) oraz marszałek Senatu III kadencji (1930–1935), wojewoda nowogródzki (1921–1924), wileński (1926–1931), krakowski (1935), pomorski (1936–1939), prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy (1934–1939), Prezydent RP na uchodźstwie (1939–1947).

Młodość oraz wykształcenie

Był synem Józefa sędziego oraz Ludwiki z Łukaszewiczów. W 1903 ukończył gimnazjum w Twerze. Studiował następnie prawo oraz matematykę na Uniwersytecie Petersburskim. Działał w jawnych oraz konspiracyjnych organizacjach młodzieżowych: nielegalnej Organizacji Młodzieży Narodowej oraz Związku Młodzieży Polskiej "Zet". By uciec przed represjami politycznymi przeniósł się do Dorpatu, gdzie w 1911 ukończył miejscowy uniwersytet^[1].

Z wykształcenia prawnik, przed I wojną światową pracował jako adwokat w Mińsku.

I wojna światowa

W czasie wojny służył w armii rosyjskiej, w stopniu chorążego (najniższy stopień oficerski w armii rosyjskiej). Po rewolucji lutowej organizował jednostki polskie w Rosji^[2]. W 1917 roku należał do organizatorów Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol), którego stał się przewodniczącym na I Ogólnym Zjeździe Wojskowych Polaków w Piotrogradzie w dniach 8–22 czerwca 1917. Był przedstawicielem nurtu związanego z endecją oraz zwolennikiem tworzenia polskich sił zbrojnych na terenie Rosji. W 1918 sprawował funkcję prezesa Rady Naczelnej Polskiej Siły Zbrojnej z siedzibą w Kijowie. Został kierownikiem Wydziału Wojskowego powstałego w Warszawie Komitetu Obrony Kresów Wschodnich. Walczył, jako porucznik, w Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Powołany na stanowisko zastępcy komisarza generalnego Ziem Wschodnich^[3]. W 1918 brał udział w obronie Mińska przed bolszewikami, w 1920 dowodził ochotniczym oddziałem kresowym walczącym o Wilno.

Działalność polityczna w II RP

W listopadzie 1920 stał się mianowany szefem Zarządu Terenów Przyfrontowych oraz Etapowych. Od grudnia 1920 do czerwca 1921 działał jako delegat przy rządzie Litwy Środkowej w Wilnie. Od czerwca do listopada 1921 był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Wincentego Witosa. Od października 1921 do sierpnia 1924 piastował urząd wojewody nowogródzkiego. Od sierpnia 1924 do maja 1925 roku, jako delegat rządu, przebywał w Wilnie. Od czerwca 1925 do maja 1926 roku ponownie był ministrem spraw wewnętrznych. Po przewrocie majowym, od maja 1926 do grudnia 1930 roku, pełnił funkcję wojewody wileńskiego. Od listopada 1930 był senatorem z listy BBWR. W grudniu 1930 roku stał się marszałkiem Senatu. Od października 1935 do czerwca 1936 zasiadał w rządzie jako minister spraw wewnętrznych. Od lipca 1936 był wojewodą pomorskim. Był członkiem tzw. grupy zamkowej prezydenta Ignacego Mościckiego^[2].

Oryginalnie zbliżony do endecji, w latach trzydziestych XX wieku związał się z sanacją. Od 1934 prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy.

12 września 1939 rząd powierzył mu misję zorganizowania w Stanach Zjednoczonych pomocy tamtejszej Polonii dla ludności okupowanego kraju. 17 września przekroczył granicę rumuńską w Kutach. 27 września znalazł się w Paryżu^[2].

Prezydent RP na uchodźstwie

Po klęsce wrześniowej, na podstawie artykułu 13 oraz 24 Konstytucji kwietniowej z 1935^[4], stał się mianowany następcą na stanowisku prezydenta przez Ignacego Mościckiego oraz objął urząd 30 września. Na początku pełnienia tego urzędu zrezygnował z części uprawnień prezydenckich na rzecz premiera rządu, Władysława Sikorskiego (tzw. umowa paryska).

Na początku grudnia 1939, wraz z całym rządem, przeniósł się do Angers. Opuścił Francję jeszcze przed kapitulacją oraz udał się do Wielkiej Brytanii.

Po przybyciu z okupowanego kraju kuriera, Jana Karskiego, na prośbę żydowskiego podziemia wystosował 18 grudnia 1942 dramatyczny list do papieża Piusa XII, błagając go o publiczną obronę mordowanych Polaków oraz Żydów^[2].

Przeciwny układowi Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 roku, zagroził ustąpieniem z urzędu. Pod presją Anglików odwołał ze stanowiska Naczelnego Wodza generała Kazimierza Sosnkowskiego wobec jego nieprzejednanej postawy w sprawie granic wschodnich.

Wbrew wcześniej dokonanym ustaleniom, przed śmiercią w swoim politycznym testamencie następcą mianował Augusta Zaleskiego. Odrzucenie uzgodnionego wcześniej kandydata, Tomasza Arciszewskiego z PPS, doprowadziło do secesji tej partii z rządu oraz uczyniło długotrwałe rozbicie emigracji polskiej w okresie powojennym, kiedy wszystkie rządy alianckie odmówiły uznania polskim władzom wychodźczym na rzecz prokomunistycznego rządu w Warszawie.

Zmarł 6 czerwca 1947 roku w Ruthin w Walii, po długotrwałej, rozpoznanej już w 1939 chorobie (białaczka). Pochowany stał się na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii, gdzie spoczął obok generała Władysława Sikorskiego.

Sprawdź też

• historia Polski

Przypisy

Linki zewnętrzne

• List Władysława Raczkiewicza do Ignacego Paderewskiego o powstaniu rządu emigracyjnego z dnia 30 września 1939
• Dekret prezydenta Władysława Raczkiewicza o tymczasowej organizacji władz na ziemiach polskich z 1 września 1942

p • d • e Prezydenci Polski Rzeczpospolita Polska (1922–1939) Gabriel Narutowicz • Stanisław Wojciechowski • Ignacy Mościcki Rząd na Uchodźstwie (1939–1990) Władysław Raczkiewicz • August Zaleski • Rada Trzech • Stanisław Ostrowski • Edward Raczyński • Kazimierz Sabbat • Ryszard Kaczorowski Rzeczpospolita Polska (1944–1952) Bolesław Bierut Polska Rzeczpospolita Ludowa (1989) Wojciech Jaruzelski Rzeczpospolita Polska (od 1989) Wojciech Jaruzelski • Lech Wałęsa • Aleksander Kwaśniewski • Lech Kaczyński • Bronisław Komorowski Pełniący obowiązki Prezydenta RP Maciej Rataj (1922, 1926) • Bronisław Komorowski (2010) • Bogdan Borusewicz (2010) • Grzegorz Schetyna (2010)

p • d • e Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej Wojciech Trąmpczyński • Julian Szymański • Władysław Raczkiewicz • Aleksander Prystor • Bogusław Miedziński

p • d • e Drugi rząd Władysława Grabskiego W dniu zaprzysiężenia Władysław Grabski • Karol Bertoni p.o. • Ludwik Darowski • Józef Kiedroń • Zdzisław Ludkiewicz • Bolesław Miklaszewski • Józef Raczyński p.o. • Mieczysław Rybczyński p.o. • Władysław Sołtan • Kazimierz Sosnkowski • Kazimierz Tyszka p.o. • Włodzimierz Wyganowski Późniejsi członkowie rządu Stanisław Grabski • Zygmunt Hübner • Stanisław Janicki • Czesław Klarner • Wiesław Kopczyński • Władysław Raczkiewicz • Józef Radwan p.o. • Cyryl Ratajski • Władysław Sikorski • Gustaw Simon p.o. • Aleksander Skrzyński • Franciszek Sokal • Stanisław Thugutt • Maurycy Zamoyski • Jan Zawidzki p.o. • Antoni Żychliński

p • d • e Rząd Aleksandra Skrzyńskiego W dniu zaprzysiężenia Aleksander Skrzyński • Adam Chądzyński • Stanisław Grabski • Władysław Kiernik • Stefan Majewski p.o. • Jędrzej Moraczewski • Stanisław Osiecki • Stefan Piechocki • Władysław Raczkiewicz • Józef Radwan • Jerzy Zdziechowski • Bronisław Ziemięcki Późniejsi członkowie rządu Norbert Barlicki • Jan Stanisław Jankowski p.o. • Mieczysław Rybczyński p.o. • Lucjan Żeligowski

p • d • e Rząd Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego W dniu zaprzysiężenia Marian Zyndram-Kościałkowski • Eugeniusz Kwiatkowski • Józef Beck • Konstanty Chyliński p.o. • Roman Górecki • Władysław Jaszczołt • Emil Kaliński • Tadeusz Kasprzycki • Czesław Michałowski • Juliusz Poniatowski • Władysław Raczkiewicz • Juliusz Ulrych Późniejsi członkowie rządu Wojciech Alojzy Świętosławski

p • d • e Ministrowie spraw wewnętrznych II RP Stanisław Thugutt • Stanisław Wojciechowski • Józef Kuczyński • Leopold Skulski • Stanisław Downarowicz • Antoni Kamieński • Ludwik Darowski p.o. • Władysław Sikorski • Władysław Kiernik • Władysław Sołtan • Zygmunt Hübner • Cyryl Ratajski • Władysław Raczkiewicz • Stefan Smólski • Kazimierz Młodzianowski • Felicjan Sławoj Składkowski • Henryk Józewski • Bronisław Pieracki • Leon Kozłowski • Marian Zyndram-Kościałkowski • Felicjan Sławoj Składkowski