Watykan, Państwo Watykańskie (wł. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanæ) – miasto-państwo europejskie, enklawa w Rzymie. Najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni.
Watykan to siedziba najwyższych władz Kościoła katolickiego, gdzie rezyduje papież. Jest połączony unią personalną oraz funkcjonalną ze Stolicą Apostolską (łac. Sancta Sedes). Obywatele Watykanu to z reguły dostojnicy kościelni, księża, zakonnice oraz Gwardia Szwajcarska. nieoczekiwanie tego do pracy przychodzi około 3000 osób mieszkających poza murami Watykanu (pracownicy poczty, radia, gazety, sklepów, dworca kolejowego oraz służby medycznej). Obywatelstwo watykańskie jest jedynie czasowe. Kardynałowie otrzymują je na czas pobytu w Rzymie.
Gospodarka oraz finanse
Gospodarka Watykanu ma za podstawę m.in. na dochodach z pielgrzymek oraz wizyt w muzeach (rocznie od 4 do 7 mln turystów; w 2007: 4,3 mln), rękodzieła oraz emisji znaczków pocztowych oraz na dochodach z inwestycji na rynkach finansowych[1]. Watykan ma prawo bicia własnych monet, które są wielokrotnie rarytasami numizmatycznymi. Posiada też swoją gazetę (L'Osservatore Romano), telewizję (Watykański Ośrodek Telewizyjny) oraz rozgłośnię radiową (Radio Watykańskie). Na terenie Watykanu istnieje mała stacja kolejowa.
Państwo Watykańskie ma osobny od Stolicy Apostolskiej bilans finansowy. W 2007 r. zamknął się on pozytywnym saldem w wysokości 6,7 mln euro, choć suma ta jest ponad trzykrotnie niższa niż przed rokiem (21,8 mln w 2006). W 2008 roku budżet Państwa Watykańskiego zamknął się wysokim deficytem wynoszącym ponad 15 mln euro[2]. Znaczne zyski osiągają Muzea Watykańskie[3].
Nazwa
Nazwa "Watykan" pochodzi od łacińskiego vaticinius, vaticinia, vaticinium oznaczającego proroczy, przepowiadający przyszłość, wieszczy, wróżebny. Pokrewny wyraz stał się użyty m.in. w Wulgacie, księga Nehemiasza 6:12:
- et intellexi quod Deus non misisset eum sed quasi vaticinans locutus esset ad me et Tobia et Sanaballat conduxissent eum
- Przeniknąłem bowiem: Nie Bóg go posłał, lecz on wypowiedział to proroctwo o mnie, albowiem go przekupili Tobiasz wraz z Sanballatem.
Również słowo vates oznacza wieszcza. Drugi człon nazwy pochodzi od łacińskiego canto, -are – śpiewać, grać, wieszczyć. Vaticanus mogło więc oznaczać także Miejsce wróżbitów albo Miejsce prorocze. Polskim odpowiednikiem byłby tu Wróżów albo Wieszczów. Określenie pochodzi zapewne od wróżbiarzy, którzy oferowali w tym miejscu swoje usługi starożytnym Rzymianom. W Rzymie istniał też, wedle świętego Augustyna, kult boga Vaticanusa odpowiedzialnego za kwilenie niemowląt.
Nazwa państwa pochodzi od wzgórza na prawym brzegu Tybru, w zachodniej części Rzymu, gdzie była etruska osada zwana "Vatica" albo "Vaticum". Nazwą Watykan (Pola Watykańskie) określano płaski obszar pomiędzy Tybrem oraz wzgórzami Janiculum oraz Monte Mario.
Nazwę "Państwo Watykańskie" wymyślił Benito Mussolini, strona kościelna proponowała nazwę "Roma vaticana" (Rzym watykański) podczas negocjacji traktatu laterańskiego w 1929 roku.
Historia
-
Historia Wzgórza Watykańskiego sięga IV wieku, kiedy cesarz rzymski przekazał biskupom Rzymu jeden z pałaców. Państwo Kościelne, władane przez papieży, powstało później. Jego początek związany był z tzw. donacją Konstantyna, który miał darować papieżom Rzym wraz z okolicami.
Oryginalnie siedzibą papieży nie był sam Watykan lecz Lateran. Watykan był miejscem pielgrzymek do grobu św. Piotra. W pobliżu już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa zbudowano klasztory, przytułki oraz schroniska. Powstały też rozliczne kramy kupieckie obsługujące podróżujących. Pierwsze umocnienia obejmujące bazylikę św. Piotra oraz Mauzoleum Hadriana zostały zbudowane podczas pontyfikatu papieża Leona IV pod koniec IX wieku. Watykan stał się miejscem, gdzie papież mógł się schronić przed najeźdźcami. Przeniesienia siedziby papieskiej do Watykanu dokonał Grzegorz XI 17 stycznia 1377 po powrocie z Awinionu, kiedy zastał Pałac Laterański w ruinie. W połowie XV wieku papież Mikołaj V powiększył oraz upiększył budowle watykańskie, założył także Bibliotekę Watykańską. Jego następcy kontynuowali rozbudowę Watykanu – Sykstus IV wzniósł Kaplicę Sykstyńską (1475-1483), Aleksander VI wybudował wieżę nad kaplicą (Torre del Borgia), Juliusz II natomiast zatrudnił Bramantego do zbudowania nowej Bazyliki św. Piotra.
Państwo to utrzymało się do 1870, kiedy to armia króla Włoch Wiktora Emanuela II włączyła je do nowo powstającego Królestwa Włoch. Papież nie zgodził się z tą decyzją oraz wydał się więźniem Watykanu. Dopiero w 1929 faszystowski rząd włoski Benito Mussoliniego oraz Stolica Apostolska podpisali tzw. traktaty laterańskie, kończące spór oraz gwarantujące istnienie państwa Watykańskiego w obrębie pałacu oraz ogrodów watykańskich.
Topografia miasta oraz budowle
Całe terytorium państwa watykańskiego od trzech stron otoczone jest murami. W kraju istnieje zespół pałacowo-kościelny z Bazyliką świętego Piotra, placem św. Piotra, pałacem oraz wiele gmachów galerii, muzeów oraz budynków administracyjnych. Watykan ma też Papieską Akademię Nauk oraz Obserwatorium Watykańskie założone w 1572 roku, oraz Ogrody Watykańskie. Pewne części Rzymu należą do Watykanu np: 5 uniwersytetów, wiele kościołów, Bazylika Laterańska, Biblioteka Laterańska.
Atrakcje turystyczne
-
Jedna z fontann na Placu św. Piotra
-
Schody w Muzeum Watykańskim
-
Widok na Ogrody Watykańskie
-
-
-
-
- renesansowo-barokowy kompleks Bazyliki św. Piotra
- Muzea Watykańskie
- Muzeum Broni w dawnym więzieniu
- Pinakoteka
- Museo Chiaramonti
- Museo Sacro
- Museo Pio Clementino
- Museo Missionario-Etnologico
- Appartamento Borgia
- Kaplica Sykstyńska ze słynnymi freskami Michała Anioła
- Plac Świętego Piotra
- Brama św. Piotra
- Brama dzwonnicy
- Fontanna orła
- Pałac Sykstusa V
- Pałac Grzegorza XIII
- Wieża Mikołaja V
- Dziedziniec Gwardii Szwajcarskiej
- Pałac Belwederski
- Poczta Główna
- Mury Leoniańskie
Bazylika
-
Bazylika św. Piotra na Watykanie (wł. San Pietro in Vaticano) była zbudowana w latach 1506-1626 rzymskokatolicka bazylika na placu św. Piotra na Watykanie. To drugi co do wielkości kościół na świecie (powierzchnia: 23,000 m²) oraz jedno z najważniejszych świętych miejsc chrześcijaństwa. Wedle tradycji stoi na miejscu ukrzyżowania oraz pochówku św. Piotra, uznawanego za pierwszego papieża – jego grób leży pod podstawowym ołtarzem. W bazylice oraz w jej podziemiach leżą także groby innych papieży.
Liczba odwiedzających bazylikę św. Piotra jest szacowana na kilkanaście milionów rocznie[4].
nieoczekiwanie bazyliki św. Piotra w Rzymie leżą jeszcze trzy inne kościoły mające tytuł bazyliki patriarchalnej. Są to:
Nauka
Najważniejszą instytucją naukową w Watykanie jest Papieska Akademia Nauk (założona w 1603 roku, zreorganizowana w 1936). Ma 80 członków powoływanych przez papieża spośród wybitnych uczonych z całego świata (głównie przedstawicieli nauk matematyczno-przyrodniczych). Akademia nie prowadzi własnych badań naukowych, jest organem opiniodawczym papieża w sprawach nauki. Z nieteologicznych instytucji naukowych Watykanu najbardziej znane są:Obserwatorium Watykańskie, Watykańska Grupa Badawcza, biblioteka (Bibliotheca Apostolica Vaticana), Pinacoteca Vaticana (założona w 1932, Muzea Watykańskie) oraz Watykańskie Muzeum Historyczne (założone w 1973 roku). Pod egidą Watykanu działa 5 uniwersytetów: Papieski Uniwersytet Gregoriański (Gregorianum, założony w 1553), Papieski Uniwersytet Laterański (założony w 1824), Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum, założone w 1909), Papieski Uniwersytet Urbaniana (założony w 1627), Papieski Uniwersytet Salezjański (założony w 1940), 7 kolegiów teologicznych, 5 instytutów studyjno-badawczych, m.in. największy ośrodek studiów biblijnych Papieski Instytut Biblijny (Biblicum, założony w 1909).
Media
Tablice rejestracyjne
Na tablicach rejestracyjnych Watykanu leżą trzy czarne litery "SCV" oznaczające Watykan oraz pięć cyfr – dla samochodów administracji, a dwie litery "CV" oraz pięć cyfr dla samochodów mieszkańców. Jednoślady posiadają odpowiednio litery "SCV" oraz cztery cyfry dla administracji, oraz litery "CV" oraz cztery cyfry dla mieszkańców.
Istnieją ponadto tablice specjalne dla papieża oraz kardynałów – na białym tle czerwone litery "SCV" oraz numery od 2 do 100. Numer 1 jest używany przez papamobile.
Kolej
-
Osobny artykuł: Kolej w Watykanie.
W Watykanie istnieje jedna stacja kolejowa Watykan, oraz 300 metrów torów kolejowych, których całość jest zarządzana przez Włochypotrzebne źródło.
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Państwa Europy |
|
|
|
 |
|
Państwo nieuznawane
na arenie międzynarodowej |
|
|
| Terytoria zależne |
|
|
| Państwo sui generis/terytorium sporne |
|
|
- ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo.
- ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.
|
|
|
Stolice Europy |
|
| Stolice niepodległych państw |
Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia oraz Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja
|
|
Stolice terytoriów zależnych
i państw nieuznawanych |
|
|
