Wehrmacht – całość sił zbrojnych III Rzeszy Niemieckiej z wyłączeniem Waffen-SS, utworzona 16 marca 1935 ustawą o powszechnym obowiązku służby wojskowej, która stanowiła jednostronne zerwanie klauzul militarnych traktatu wersalskiego (1919)[1].
Wehrmacht stał się utworzony w miejsce zawodowej Reichswehry oraz zawierał w sobie trzy rodzaje sił zbrojnych: Heer (wojska lądowe), Kriegsmarine (marynarka wojenna) oraz Luftwaffe (lotnictwo), z których każdy posiadał własny sztab generalny. Naczelnym dowódcą Wehrmachtu był Adolf Hitler. W czasie II wojny światowej Wehrmacht brał udział w zbrodniach wojennych razem z Gestapo oraz Waffen-SS, a Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze orzekł w procesach norymberskich bezsporną winę wszystkich oskarżonych dowódców[1].
Geneza
Naczelnym dowództwem Wehrmachtu było Oberkommando der Wehrmacht (OKW) utworzone na podstawie dekretu Hitlera z dnia 4 lutego 1938. Do 1938 Naczelnym Dowódcą Wehrmachtu był minister wojny feldmarszałek Werner von Blomberg, a od 27 stycznia 1938 do 30 kwietnia 1945 Adolf Hitler, przy czym równocześnie było utworzone stanowisko szefa Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu, które objął gen. Wilhelm Keitel.
Wehrmacht stał się rozbudowany ze 100 tys. żołnierzy do 3,92 mln w 1939, a w 1944 do 11 mln żołnierzy. Łącznie pomiędzy 1939 oraz 1945 w jego szeregach służyło około 17 mln osób, na wszystkich frontach walki w czasie trwania II wojny światowej zginęło około 4,7 mln. Naczelne dowództwo Wehrmachtu razem ze sztabami generalnymi przygotowywało plany agresji niemieckiej przy współpracy z Gestapo oraz SS. Wiele z obozów jenieckich Wehrmachtu jest zaliczanych do miejsc masowej zagłady.
Żołnierze Wehrmachtu w czasie działań zbrojnych popełnili wiele zbrodni wojennych, m.in. podczas agresji na Polskę w roku 1939. Przez 55 dni, od 1 września do 26 października, kiedy to dowództwo Wehrmachtu sprawowało władzę wojskową na zajętych polskich terytoriach (27 października przekazano ją cywilnej administracji niemieckiej), Wehrmacht uczestniczył w 311 zbiorowych egzekucjach[2] na polskiej ludności cywilnej oraz żołnierzach Wojska Polskiego. Ogółem, w okresie od 1 września do 26 października, zróżnicowane siły niemieckie wykonały 764 egzekucje[2] w których zginęło 24 tys.[2] obywateli polskich. Żołnierze Wehrmachtu stanowili także osłonę dla tysięcy innych masowych mordów dokonywanych przez oddziały niemieckiego Selbstschutzu oraz bojówek Volksdeutschów oraz jednostki policji oraz Grup Operacyjnych SD, przydzielanych jeszcze przed agresją na Polskę do każdej armii Wehrmachtu[2].
Insygnia Wehrmachtu
Emblemat Wehrmachtu (Heer oraz Luftwaffe) w latach 1933-1945
Emblemat Wehrmachtu tzw. Balkenkreuz (Heer oraz Luftwaffe) w latach 1939-1945
Nazistowski orzeł noszony na hełmach (Heer) wzór z 1942
Warunki oraz przyczyny powstania Wehrmachtu
Słownictwo
Określenie Wehrmacht w języku niemieckim oznaczało tyle co siły zbrojne, niekoniecznie niemieckie. W terminologii prawniczej było używane już w 1919 roku, pomiędzy innymi w konstytucji Niemiec z dnia 11 sierpnia 1919 (art. 47). W węższym znaczeniu po roku 1935 oznaczało niemieckie siły zbrojne narodowo-socjalistycznej III Rzeszy.
Sprawy wojskowe do roku 1935
Wkrótce po zakończeniu I wojny światowej przystąpiono w Niemczech do faktycznej rozbudowy armii niemieckiej wbrew postanowieniom traktatu wersalskiego z 1919 roku. Już w 1922 Niemcy oraz Związek Radziecki zawarły układ w Rapallo umożliwiający Niemcom obejście zakazu posiadania lotnictwa oraz broni pancernej.
W lutym 1923 roku odbyły się w Moskwie tajne rozmowy przeprowadzone przez szefa urzędu do spraw wojskowych Truppenamt generałmajora Otto Hasse na temat wojskowej współpracy niemiecko-rosyjskiej. Niemcy wspomogły rozwój radzieckiego przemysłu, a oficerowie Armii Czerwonej byli kształceni w Niemczech na oficerów sztabu generalnego. W zamian Reichswehra uzyskała możliwość zaopatrywania się w amunicję artyleryjską w Związku Radzieckim, a specjaliści lotnictwa oraz broni pancernej byli szkoleni na terenie radzieckim, gdzie także umożliwiono produkcję broni chemicznej.
W miejscowości Lipieck w Rosji na podstawie porozumienia z dnia 15 kwietnia 1925 wyszkolono około 300 pilotów, którzy stanowili następnie kadrę lotnictwa myśliwskiego. W pobliżu miejscowości Kazań od 1930 szkolono specjalistów broni pancernej, jednak tylko około 30. W okolicach Saratowa prowadzono prace rozwojowe nad gazami bojowymi.
Niemieccy oraz sowieccy specjaliści zbrojeniowi opracowywali wspólnie oraz w porozumieniu nowe prototypy czołgów pod pozorem rozwijania produkcji traktorów.
Natomiast w Niemczech organizowano Reichswehrę jako trzon kadrowy przyszłej armii niemieckiej. Udział podoficerów oraz oficerów w Reichswehrze w całości składu osobowego był nadzwyczaj wysoki, co umożliwiło następnie w ciągu kilku lat wielokrotne zwiększenie liczebności armii niemieckiej.
Adolf Hitler jako zwierzchnik sił zbrojnych
2 sierpnia 1934 zmarł prezydent Niemiec Paul von Hindenburg. Wtedy Adolf Hitler, urzędujący od 30 stycznia 1933 jako kanclerz, wbrew (faktycznie zawieszonej) konstytucji Republiki Weimarskiej wydał połączenie funkcji prezydenta Niemiec z funkcją kanclerza oraz tym samym przejął funkcję prezydenta, mianując się równocześnie jako Führer und Reichskanzler (wódz oraz kanclerz Rzeszy). Wobec tego stał się najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych Niemiec składających się z Reichswehry oraz Kriegsmarine.
Niemieckie siły zbrojne 1935-1945
Marsz Wehrmachtu w
Polsce (1939)
Struktura organizacyjna Wehrmachtu
Struktura organizacyjna Wehrmachtu ulegała zmianom w czasie wojny. Dotyczyło to zwłaszcza wojsk lądowych, które stanowiły najliczniejszy element sił zbrojnych III Rzeszy.
Struktura organizacyjna wojsk lądowych (1941):
- Trupp (sekcja) – mała grupa przeznaczona do specyficznych zadań, np. Nachrichtentrupp – oddział łączności dołączony od sztabu batalionu, na stałe (Funktrupp – oddział radiowy) albo ad hoc (Aufklaerungstrupp – oddział/patrol rozpoznawczy)
- Gruppe (drużyna) – najmniejsza stała jednostka w formacjach piechoty, z reguły złożona z 8 do 12 ludzi pod dowództwem starszego szeregowca albo podoficera; jej najcięższą bronią był karabin maszynowy albo 2 rkm-y, na których ma za podstawę cała taktyka; czasami używana była jako skrót dla Kampfgruppe
- Zug (pluton) – złożony z 3 drużyn oraz sztabu, dowodzona przez starszego podoficera albo młodszego oficera; jako główne wsparcie służył lekki moździerz; w artylerii Zug składał się z dwóch dział, zwykle dwa plutony składały się na baterie; w wojskach pancernych składał się z reguły z 5 czołgów
- Kompanie (kompania) – złożony z 3 plutonów oraz sztabu, dowodzony przez Oberleutnanta (1st albo Hauptmanna; w artylerii polowej odpowiednikiem Kompanie była bateria (tak samo jak w armii brytyjskiej), pod dowództwem Hauptmanna; kompanie były numerowane kolejno arabskimi liczbami w regimencie; w wojskach pancernych kompanie składały się z 4 plutonów oraz sztabu
- Batallion (batalion) – w piechocie składał się zwykle z 3 kompanii oraz kompanii wspierającej (schwere Kompanie) z karabinami maszynowi oraz moździerzami oraz sztabu, z niewielkim oddziałem łączności oraz zaopatrzenia; w artylerii, kawalerii oraz wojskach pancernych używano pojęcia Abteilung; w 1941 roku Panzerabteilung składał się z 3 lekkich oraz 1 ciężkiej kompanii (odpowiednio wyposażone w Panzer III oraz IV), oddziału rozpoznawczego z Panzer II oraz sztabu z czołgiem dowódczym; w artylerii standardowy Abteilung składał się z 3 baterii, łącznie z 12 działami, z reguły dowodzony przez Majora, okazjonalnie przez Oberstleutnanta; bataliony były numerowane kolejno rzymskimi liczbami w regimencie; samodzielne bataliony (przydzielone np. do dywizji) były numerowane liczbami arabskimi, odpowiednio do numerów macierzystych jednostek
- Regiment (pułk) – w piechocie składał się z reguły z 3 batalionów, kompanii wsparcia oraz sztabu, natomiast w artylerii z 4 Abteilung (3 lekkich oraz 1 ciężkiego); regiment składał się zwykle z 14 kompanii, 12 w 3 batalionach (9 – piechoty, 3 – wsparcia), kompanii dział przeciwpancernych oraz kompanii dział piechoty jako wsparcie całego regimentu; z reguły dowodzony przez Obersta
- Brigade (brygada) – w 1941 roku składała się z 2 regimentów piechoty zmotoryzowanej w dywizjach pancernych; zwykle dowodzona przez Obersta albo Generalmajora; z biegiem wojny stawały się coraz rzadsze
- Division (dywizja) – składała się z 3 regimentów oraz regimentu artylerii – dywizje piechoty albo brygady, regimentu czołgów oraz artylerii; zwykle dowodzona przez Generalmajora, albo Generalleutnanta; w armii niemieckiej była to najmniejsza jednostka mogąca działać samodzielnie, bez dodatkowego wsparcia; w jej skład wchodziły ponadto takie jednostki, jak batalion przeciwpancerny (Panzerjaegerbatallion), rozpoznawczy (Aufklaerungsabteilung), saperów (Pionierbatallion) oraz mniejsze jednostki: poczta polowa, żandarmeria wojskowa, jednostki łączności, zaopatrzenia, medyczne, piekarnie polowe, rzeźnie:
- Korps (korpus) – grupa 3 do 4 dywizji z własnym sztabem; sztabowi korpusu podlegało wydatnie więcej jednostek łączności niż sztabowi dywizji oraz miał wydatnie większe rolę w sprawach zaopatrzeniowych podległych mu jednostek; poza dywizjami mógł kontrolować samodzielne jednostki Heerestruppen; zwykle dowodzony przez Generalleutnanta:
- Arko (Artilleriekommandeur) – samodzielne dowództwo artylerii z licznymi jednostkami wsparcia (łączności, kierowania ogniem) służące do kontrolowania oddziałów artylerii na poziomie ponaddywizyjnym dla lepszej koncentracji ognia; zwykle o stanie dywizji albo brygady; przydzielane najczęściej do korpusu albo armii
- Armee – grupa 2 albo więcej korpusów, zwykle dowodzona przez General der (wstawić odmiana broni np. Kavallerie) albo Generaloberst, sztab armii miał rozliczne jednostki łączności oraz zapewniał wsparcie logistyczne:
- Heeresgruppe – grupa 2 albo więcej armii, zwykle dowodzona przez Generalfeldmarschall, sztab grupy armii miał rozliczne jednostki łączności oraz zapewniał wsparcie logistyczne; ich nazwa pochodził od kolejnych liter alfabetu albo kierunku/obszaru działań:
- Heerestruppen – samodzielne bataliony przeznaczone do zapewniania wyspecjalizowanego wsparcia, np. baterie artylerii nadbrzeżnej, bataliony dział samobieżnych; były wyznaczane czasowo do wsparcia konkretnej jednostki
- Kampfgruppe – jednostka wojskowa tworzona tymczasowo, w miarę powstających potrzeb, z reguły wokół sztabu regimentu, czasami batalionu; jej nazwa pochodziła z reguły od nazwiska dowódcy; jak tylko zadanie było wykonane Kampfgruppe była rozwiązywana, a tworzące ją formacje wracały do swoich macierzystych jednostek
- Kolonnenraum – samodzielne jednostki zaopatrzeniowe na szczeblu armii
- Korueck (Kommandeur Rueckwaertiges Armeegebiet) – dowódca obszarów, obejmujących zaplecze armii był odpowiedzialny za instalacje znajdujące się na tyłach oraz ich bezpieczeństwo; w jego dyspozycji znajdowały się jednostki zabezpieczenia
Struktura organizacyjna wojsk powietrznych:
-
Osobny artykuł: Luftwaffe.
Struktura organizacyjna wojsk morskich:
-
Osobny artykuł: Kriegsmarine.
Liczebność Wehrmachtu
Liczebność Wehrmachtu (w mln)
| Rok |
Wojska lądowe |
Marynarka wojenna |
Lotnictwo |
Waffen SS |
Razem |
| 1939 |
3,74 |
0,122 |
0,677 |
0,023 |
4,552 |
| 1940 |
4,37 |
0,1 |
1,1 |
0,125 |
5,762 |
| 1941 |
5,2 |
0,404 |
1,545 |
0,16 |
7,309 |
| 1942 |
5,75 |
0,57 |
1,9 |
0,19 |
8,41 |
| 1943 |
6,55 |
0,78 |
1,7 |
0,45 |
9,48 |
| 1944 |
6,51 |
0,81 |
1,5 |
0,6 |
9,42 |
| 1945 |
5,3 |
0,7 |
1,1 |
0,83 |
7,83 |
Teatry działań
- Kierunek Wschodni
- Kierunek Zachodni
- Kierunek Południowy
- Kierunek Północny
Żołnierze Wehrmachtu wzięci do niewoli w
Akwizgranie (1944)
Oddziały sprzymierzone oraz kolaborujące z Wehrmachtem
-
Wymieniono tylko zwarte formacje czynnie współdziałające z Niemcami w czasie wojny, a więc lista nie zawiera wszystkich sprzymierzeńców III Rzeszy:
- Armia Czerwona (we wrześniu 1939 r. w Polsce),
- Włochy (enklawa północna do kwietnia 1945),
- Finlandia (do lutego 1944) (z powodu wspólnego przeciwnika – ZSRR; pomiędzy Finlandią, a III Rzeszą dochodziło do wielorakich zatargów np. kiedy Niemcy zażądali wydania Żydów – minister SW przekazał pięciu, którzy nie posiadali fińskiego obywatelstwa – wybuchł skandal, a minister podał się do dymisji),
- Rumunia (do 23 sierpnia 1944, Legion Żelazna Gwardia do maja 1945),
- Węgry (do marca 1945),
- Słowacja (do początku 1945),
- Bułgaria (do września 1944),
- Chorwacja (do końca wojny),
- Hiszpania (tylko ochotnicy od 1942 Błękitna Dywizja),
- 1 Rosyjska Armia Narodowa pod koniec wojny walczyła z Armią Czerwoną na terenie Austrii, niedobitki internowane w Liechtensteinie,
- Rosyjska Armia Wyzwoleńcza (ROA) – utworzona z jeńców radzieckich jesienią 1944 oraz złożona z dwóch dywizji, jej dowódcą był generał Andriej Własow,
- Indie (rząd opozycyjny) Legion Hinduski,
- Bliski Wschód – Legion Arabski.
Stopnie
-
Mundury
Historia mundurów Wehrmachtu sięga czasów Reichswehry oraz roku 1915 r. Pierwszej poważnych zmian umundurowania dokonywali naziści na przełomie 1934/1935 roku, wprowadzili wtedy nazistowskie insygnia, zmienili krój kurtek oraz wprowadzili tzw. Stahlhelm typ M35, który z czasem stał się charakterystyczny dla niemieckiego militaryzmu. Od 1934 r. na czapkach oraz na prawej piersi munduru miały być noszone nazistowskie Parteiadlery – orły ze swastyką wzorowane na orłach legionów rzymskich[3].
Uzbrojenie Wehrmachtu
Niemieckie siły zbrojne były częściowo wyposażone w nowoczesny sprzęt, jednak ograniczone zasoby powodowały, że to nowoczesne wyposażenie nie było dostępne dla wszystkich jednostek. Tylko 40% jednostek Wehrmachtu było zmotoryzowanych, reszta korzystała z transportu konnego taborów, a przemieszczanie wojska odbywało się transportem kolejowym. Można było zaobserwować, że jednostki frontowe były wyposażone w uzbrojenie bardziej nowoczesne niż oddziały na terenach okupowanych, gdzie do zwalczania partyzantów stosowano uzbrojenie zdobyczne, pochodzące z wielorakich krajów.
Sukcesy w pierwszych latach wojny wynikały pomiędzy innymi z przewagi w nowoczesnego uderzeniowego uzbrojenia wojsk pancernych oraz lotnictwa, a przede wszystkim nowych koncepcji taktycznych, wypróbowanych w wojnie domowej w Hiszpanii pod kryptonimem Legion Condor.
Uzbrojenie poszczególnych części sił zbrojnych było uzależnione, a częściowo wymuszone od ich wzajemnego współdziałania, przede wszystkim lotnictwa z armią lądową oraz marynarką wojenną.
Armia lądowa – Heer
Wojska pancerne dysponowały typami czołgów, które jednak pod względem technicznym nie przewyższały sprzętu alianckiego. W czasie kampanii w Polsce 1939 oraz we Francji 1940 walczyły przeważnie lekkie czołgi PzKpfw I, PzKpfw II oraz czeskie, oznaczone przez Niemców jako PzKpfw 38(t), które były wydatnie słabsze od średnich czołgów brytyjskich Matilda oraz francuskich B 1. Również na froncie wschodnim 1941 okazało się, że nowsze typy czołgów PzKpfw III oraz PzKpfw IV nie są w stanie sprostać radzieckim T-34 oraz ciężkiemu czołgowi KW-1, zwłaszcza w walce z tymi ostatnimi niemieckie czołgi były bez szans. Odnosi się to do początkowego okresu wojny. W 1942 roku, po zmodyfikowaniu PzKpfw IV do wersji F2 oraz strategicznemu wykorzystywaniu tego sprzętu Niemcy byli w stanie odnosić sukcesy zarówno na froncie wschodnim jak oraz froncie afrykańskim.
Sukcesy Wehrmachtu, w początkowej fazie wojny na froncie wschodnim, wynikały z lepszej organizacji oraz znacznej przewagi lotnictwa. Zgrupowania czołgów strony przeciwnej były niszczone przez bombowce nurkujące. Radzieckie czołgi w tym okresie wojny zwykle nie były wyposażone w radiostacje[4]. Załogi radzieckie były też niedostatecznie wyszkolone, albowiem wielu doświadczonych dowódców, na polecenie Stalina, w drugiej połowie lat trzydziestych ubiegłego stulecia, była uwięziona w łagrach albo rozstrzelana.
Jako standardowe uzbrojenie piechoty w 1939 r., obok nielicznych pistoletów maszynowych, stosowano pięciostrzałowy karabin Karabiner 98 k oraz karabin maszynowy MG 34 a od 1942 roku typu MG 42.
Lotnictwo – Luftwaffe
-
Osobny artykuł: Luftwaffe.
Nowoczesne oraz szybkie samoloty myśliwskie Messerschmitt Bf 109 oraz bombowce Heinkel He 111 oraz bombowce nurkujące Junkers Ju 87 wraz z innymi typami samolotów zapewniały na początku wojny pełną dominację w powietrzu, co umożliwiło pomyślne akcje bojowe w Polsce, we Francji oraz w Norwegii, oraz zajęcie Danii, Luksemburga, Belgii oraz Holandii. Bitwa o Anglię w 1940 r. zakończyła się klęską Luftwaffe.
Przewaga Aliantów w rozmiarze produkcji lotniczej doprowadziła w kolejnych latach do rozbicia sił Luftwaffe. W roku 1944 niemieckie siły lotnicze są całkowicie bezradne oraz utraciły panowanie w powietrzu.
W skład lotnictwa niemieckiego wchodziła elitarna formacja spadochroniarzy, która brała udział w desancie na Krecie. Wobec znacznych strat zaniechano tego rodzaju operacji, a spadochroniarzy kierowano do walki jako elitarne oddziały piechoty, pomiędzy innymi do obrony Monte Cassino, gdzie walczyli z Polakami.
Wobec wzmagających się nocnych bombardowań obszarów Rzeszy była rozwinięta formacja myśliwców nocnych wyposażonych w samoloty dwusilnikowe Messerschmitt Bf 110 z radarem oraz inne. Zespoły myśliwców nocnych były kierowane do akcji na podstawie rozpoznania nadlatujących bombowców przez łańcuch stacji radarowych rozmieszczonych od Norwegii do szwajcarskiej granicy.
Osiągnięciem ostatnich lat wojny stało się wyposażenie Luftwaffe w jedne z pierwszych odrzutowców oraz broń rakietową.
Marynarka wojenna – Kriegsmarine
-
Osobny artykuł: Kriegsmarine.
Plan Z przewidywał rozbudowę floty do roku 1947, zgodnie z układem z 18 czerwca 1935 zawartym z Wielką Brytanią do wielkości 35% tonażu floty brytyjskiej, a odnośnie okrętów podwodnych – do 45%. Jak się okazało plan Z był kompletnie nierealny co do czasu oraz możliwości zbrojeniowych III Rzeszy.
Na początku wojny w 1939 w skład floty wchodziły większe jednostki, pomiędzy innymi:
Z uwagi na wyraźną przewagę przeciwnika w ciężkich okrętach bojowych przeważajaca ilość potencjału skierowano na budowę okrętów podwodnych U-Boot – do roku 1945 wykonano 1153 jednostek wielorakich typów.
Zbrodnie Wehrmachtu w okupowanej Polsce
Zamordowani polscy rolnicy. Rok 1943.
Wehrmacht uczestniczył aktywnie w terrorze na terytorium okupowanej Polski od wiosny 1942[5]. W okresie 1939-1942 w niewielkim stopniu był zaangażowany w akcje przeciwko ludności polskiej, jednak już w maju 1942 wziął udział w dużej akcji pacyfikacyjno-partyzanckiej na Lubelszczyźnie. Rozkazy Wilhelma Keitla z 23 lipca 1942 oraz Adolfa Hitlera z 18 sierpnia 1942 nakładały na niemieckie dowództwo wojsk lądowych obowiązek wydzielenia odpowiednich sił oraz uczestniczenia w likwidowaniu wielorakich form oporu na ziemiach polskich. W Generalnym Gubernatorstwie Wehrmacht od 1942 brał udział w kolejnych zbrodniach[5]:
- Akcje pacyfikacyjno-przeciwpartyzanckie połączone z rozstrzeliwaniem ludności cywilnej oraz paleniem osiedli.
- Rozstrzeliwanie ukrywającej się przed zagładą ludności żydowskiej, tłumieniu powstania warszawskiego oraz likwidacją buntu w obozie koncentracyjnym Sobibor w październiku 1943.
- Zbrodnie popełnione na ludności polskiej podczas powstania warszawskiego – żołnierze Wehrmachtu uczestniczyli w masowych egzekucjach ludności cywilnej na warszawskim Marymoncie w dniu 14 września 1944.[6][7] Podobne egzekucje Wehrmacht przeprowadzał także w sierpniu 1944 na warszawskim cmentarzu Powązki[6], gdzie likwidowano tylko mężczyzn.
- Aktywne uczestnictwo w łapankach ludności polskiej, która kierowana była następnie w celu eksterminacji do obozów koncentracyjnych. Wedle odtajnionych w 1996 raportów wywiadu brytyjskiego, opublikowanych w 2007 przez niemieckiego historyka prof. Sönke Neitzela w książkę „Podsłuchane” (niem. „Abgehört”), generałowie Wehrmachtu wiedzieli o Holocauście[8].
- Rozkazy niemieckiego dowództwa wojsk lądowych przeznaczonych dla Wehrmachtu dotyczące pacyfikacji wsi, miejscowości czy regionów oraz niszczenia grup partyzanckich z reguły dotyczyły także likwidowania kobiet, dzieci oraz starców[5]. Działania takie miały miejsce w przypadku operacji Wehrwolf podczas pacyfikacji Zamojszczyzny (1942-1943), w której wzięły udział siły Wehrmachtu w liczbie 10 tys. żołnierzy – w jej toku zniszczono dziesiątki wsi, zamordowano ok. 1000 ludzi, 60 tys. wywieziono oraz porwano setki dzieci. Kulminacja działań pacyfikacyjno-przeciwpartyzanckich Wehrmachtu nastąpiła w listopadzie 1943, przeprowadzono wtedy ponad 100 akcji tego typu, zakończonej śmiercią wielu Polaków.
Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce nie były znane w Niemczech, wystawa z 2001 „Verbrechen der Wehrmacht. Dimensionen des Vernichtungskrieges 1941-1944” ograniczała się do zbrodni popełnionych na terenach ZSRR. Dopiero w 2005 otwarto w Niemczech wystawę o zbrodniach w Polsce pod tytułem „Größte Härte ... Verbrechen der Wehrmacht in Polen September/Oktober 1939”.
Epilog
-
Wehrmacht stał się rozwiązany po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec 8 maja 1945, co nastąpiło formalnie na mocy ustaleń konferencji poczdamskiej (17 lipca 1945–2 sierpnia 1945) – gdzie podjęto decyzję o całkowitej demilitaryzacji Niemiec. W okresie klęski III Rzeszy samobójstwo popełniło 64 generałów wojsk lądowych, 16 generałów Luftwaffe oraz 11 admirałów – przyczyną oprócz świadomości klęski była chęć uniknięcia odpowiedzialności za popełnione zbrodnie wojenne[9]. Jeszcze do stycznia 1946 r. stacjonowały na terenie Szlezwiku-Holsztynu 3 rozbrojone armie niemieckie (dowódcy – gen. Hans Lindemann, gen. Gunter Blumentritt, gen. Johannes Blaskowitz), utrzymywane przez Brytyjczyków na wypadek wojny z ZSRR.
Zbrodnie Wehrmachtu rozpatrywał po II wojnie światowej Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze. Trybunał skazał na karę śmierci najwyższych dowódców Wehrmachtu – Göringa, Keitla oraz Jodla (szefa sztabu dowodzenia OKW). Dowódców Kriegsmarine, Dönitza oraz Raedera skazano na kary więzienia. Na podstawie późniejszych wyroków sądowych poszczególnych państw koalicji antyhitlerowskiej, skazano na karę śmierci 2 feldmarszałków, 32 generałów wojsk lądowych oraz 16 generałów Luftwaffe[9] – wyroki zostały wykonane.
Mimo uznanego przez sądy oraz społeczność międzynarodową zbrodniczego charakteru wielu działań Wehrmachtu, w powojennej historiografii niemieckiej, książkach autobiograficznych oraz publicystyce byłych niemieckich oficerów oraz żołnierzy dochodziło do prób rehabilitacji Wehrmachtu – m.in. budowania wokół tej formacji legendy rycerskości oraz uczciwości, z jednoczesnym przemilczeniem oraz ignorowaniem faktów o jej zbrodniczej działalności w czasie II wojny światowej[9].
Ważni członkowie
Ważni niemieccy wyżsi oficerowie Wehrmachtu
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Edmund Jan Osmańczyk: Encyklopedia ONZ oraz stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982, s. 570. ISBN 83-214-0092-2.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Gerd R. Ueberschär „Wojskowe elity III Rzeszy” Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa, 2004, ISBN 83-11-09880-8, s. 41.
- ↑ Ruszczak Jarosław, Mundury niemieckie 1939-1945, Ares, Warszawa 1992, ISBN 83-85514-00-7.
- ↑ www.militaryphotos.net – Radio communication in Soviet armoured units of WW2.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Czesław Madajczyk „Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce” Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1970, tom 2, s. 265-266.
- ↑ 6,0 6,1 Czesław Madajczyk „Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce” Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1970, tom 2, s. 392.
- ↑ Szymon Datner, Kazimierz Leszczyński „Zbrodnie okupanta w czasie powstania warszawskiego w 1944 (w dokumentach)” Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Wydawnictwo MON, Warszawa, 1962 s. 222-232.
- ↑ Generałowie Wehrmachtu wiedzieli o Holocauście prawie wszystko. Gazeta Wyborcza, 23.07.2007.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Encyklopedia wojskowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN oraz Dom Wydawniczy Bellona, 2007, s. 427-428. ISBN 978-83-01-15175-1.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
|
Narodowy socjalizm (nazizm niemiecki) |
|
| Władza |
|
 |
|
| Historia |
|
|
| Policja oraz wojsko |
|
|
| Zrzeszenia społeczne |
|
|
| Ideologia oraz rasizm |
|
|
| Powiązania |
|
|
.svg&filetimestamp=20071024160518)
