Wiktor Andrijowicz Juszczenko, ukr. Віктор Андрійович Ющенко (ur. 23 lutego 1954 w Chorużiwce w obwodzie sumskim) – ukraiński polityk, były premier, w latach 2005–2010 prezydent Ukrainy.
Życiorys
Rodzina
Jego matka Barbara (Варвара Тимофіївна Ющенко; ur. 1918, zm. 2005) pracowała jako nauczyciel fizyki oraz matematyki. Ojciec Andrij (Андрій Андрійович Ющенко; ur. 1919, zm. 1992) był żołnierzem Armii Czerwonej, dostał się do niewoli niemieckiej, przeżył w niewoli do wyzwolenia. Po wojnie pracował jako nauczyciel angielskiego.
Wiktor Juszczenko jest mężem Katarzyny (Катерина Михайлівна Ющенко; ur. 1961), Ukrainki urodzonej w Chicago, która pracowała m.in. w Białym Domu oraz w Departamencie Stanu USA, przewodniczącej organów wielorakich fundacji charytatywnych. Jego starszy brat, Petro, (Петро Андрійович Ющенко; ur. 1946), zajął się biznesem, od 2002 sprawuje mandat poselski do Rady Najwyższej.
Działalność zawodowa oraz polityczna do 2004
Ukończył Instytut Finansowo-Gospodarczy w Tarnopolu, pracował jako zastępca głównego księgowego w kołchozie pod Iwano-Frankowskiem, następnie był prezesem oddziału Banku Państwowego ZSRR oraz prezesem Banku Rolno-Przemysłowego w Kijowie.
W 1993 stał się prezesem Narodowego Banku Ukrainy. W 1996 uczestniczył we wprowadzeniu ukraińskiej waluty (hrywny). Działał w tym czasie w Partii Ludowo-Demokratycznej.
W grudniu 1999 objął stanowisko premiera kraju. W kwietniu 2001 stał się zmuszony do podania się do dymisji przez koalicję komunistów oraz ukraińskich oligarchów. W styczniu 2002 objął przywództwo utworzonej przez parę centroprawicowych ugrupowań koalicji pod nazwą Blok Nasza Ukraina (właściwie Wyborczy Blok Wiktora Juszczenki Nasza Ukraina), który wygrał wybory parlamentarne w tym samym roku (Wiktor Juszczenko stał się deputowanym), jednak z uwagi na układ sił w Radzie Najwyższej pozostał w opozycji.
Wybory prezydenckie oraz prezydentura
W 2004 był jednym z dwóch głównych kandydatów w wyborach prezydenckich. Przed pierwszą turą uzyskał poparcie m.in. ugrupowań wchodzących w skład Naszej Ukrainy (Ukraińska Partia Ludowa, Ludowy Ruch Ukrainy, Reformy oraz Porządek, Partia Solidarność, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów) oraz Bloku Julii Tymoszenko. Jego podstawowym konkurentem stał się premier Wiktor Janukowicz, wyznaczony przez ówczesnego prezydenta Leonida Kuczmę na swojego następcę. Ukraińska opozycja obawiała się, że wyniki wyborów zostaną sfałszowane przez obecne władze, na co wskazywały rozliczne nieprawidłowości podczas kampanii wyborczej, w tym likwidowanie niezależnych mediów, tolerowanie chuligańskich ataków na zwolenników Wiktora Juszczenki aż po próbę otrucia.
Wiktor Juszczenko pozdrawiający wyborców
Wedle dr. Michaela Zimpfera z Rudolfinerhaus testy kliniczne dowiodły, że pogorszenie stanu zdrowia byłego premiera nastąpiło z powodu bardzo wysokiej koncentracji dioksyny (TCDD), w większości przyjętej drogą pokarmową. Tę teorię sugerował poprzednio dr John Henry, toksykolog z londyńskiego szpitala St. Mary's Hospital, opierając się na widocznych zmianach skórnych, będących charakterystycznym objawem zatrucia dioksyną. Odmienne teorie, zakładające ostrą osoba infekcji wirusowej, zostały obalone. 11 grudnia 2004 wiedeńscy lekarze potwierdzili dioksynowe zatrucie oraz stwierdzili ponad wszelką wątpliwość, że ich stężenie w organizmie Wiktora Juszczenki przekracza tysiąc razy zwyczajną wartość. Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma odwołał wówczas wiceszefa służb specjalnych SBU, Wołodymyra Saciuka, który podejrzewany o organizację próby otrucia, złożył mandat deputowanego oraz wycofał się z działalności publicznej.
Wedle oficjalnych wyników, ogłoszonych z dużym opóźnieniem, Wiktor Juszczenko wygrał pierwszą turę wyborów zdobywając 39,87% głosów (przy 39,32% uzyskanych przez Wiktora Janukowicza). Na jego stronę przeszli wówczas ugrupowania kierowane przez byłego premiera Anatolija Kinacha, socjalistę Ołeksandra Moroza oraz mera Kijowa Ołeksandra Omelczenkę.
W drugiej turze wyborów 21 listopada 2004 wedle oficjalnych danych Wiktor Juszczenko uzyskał 46,61% poparcia, przegrywając z Wiktorem Janukowiczem (49,46%). Zarówno jego zwolennicy, jak oraz zagraniczni obserwatorzy, nie uznali tych wyborów za demokratyczne, podejrzewając ukraińskie władze (w tym zwłaszcza przewodniczącego centralnej komisji wyborczej Serhija Kiwałowa) o fałszerstwo na szeroką skalę. Od 22 listopada 2004 setki tysięcy Ukraińców w Kijowie oraz w całym kraju protestowało przeciwko manipulacjom władz, w akcji nazwanej Pomarańczową Rewolucją. W rezultacie masowych wystąpień oraz wsparcia zagranicy Najwyższy Sąd Ukrainy unieważnił wyniki wyborów jako sfałszowanych oraz nakazał powtórzenie ich drugiej tury. Tym razem zwycięzcą stał się Wiktor Juszczenko, zdobywając 51,99% głosów, z tym że premier Wiktor Janukowicz uzyskał 44,20% głosów.
Wiktor Juszczenko stał się zaprzysiężony na urząd prezydenta Ukrainy 23 stycznia 2005. Poparcie dla niego było wysokie na początku jego kadencji, ale później zaczęło się zmniejszać oraz w czerwcu 2009 wynosiło 5,7%[1].
W wyborach prezydenckich w styczniu 2010 zdobył 5,45% głosów poparcia oraz nie przeszedł do drugiej tury, zajmując piąte miejsce[2].
Stosunek do OUN oraz UPA
-
W sierpniu 2004 kierowany przez niego Blok Nasza Ukraina był współorganizatorem (razem z Blokiem Julii Tymoszenko) akcji pod hasłem: "Wołyń – ukraińska ziemia; OUN oraz UPA – nasi bohaterowie". Pikietowano m.in. pod polską ambasadą. Uczestnicy protestów domagali się, aby prezydent nie przepraszał Polaków za rzeź wołyńską.
Po wygranych wyborach w 2005 prezydent Wiktor Juszczenko promował działalność państwowych instytutów mających prowadzić politykę historyczną (zwaną skrótowo "OUN-UPA-Hołodomor"), w tym gloryfikować działalność organizacji uznawanych przez cząstka badaczy za faszystowskie oraz winne zbrodni ludobójstwa: OUN oraz UPA[3].
12 sierpnia 2006 podczas odbywającego się zjazdu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Wiktor Juszczenko napisał: OUN stale była na czele walk o umocnienie idei narodowej (...). OUN przeszła surową praktykę walk w dwudziestych oraz trzydziestych latach XX stulecia (z Polakami), w burzliwe lata II wojny światowej. Wasze unikalne doświadczenie oraz umiejętności łączenia twardej postawy narodowej z giętkim konstruktywizmem dziś nie traci na aktualności (...). Dlatego OUN bywa chwalebnym przykładem dla wielu politycznych oraz społecznych sił Ukrainy. Jestem przekonany że Wasza organizacja nadal pozostanie jednym z kamieni węgielnych budowy Państwa Ukraińskiego (...) sława Ukrainie (...). 18 sierpnia 2006 w czasie obecności na Światowym Kongresie Ukraińców udekorował Jurija Szuchewycza (syna Romana Szuchewycza, dowódcy UPA) oraz Stepana Chmarę orderami państwowymi oraz nadał im tytuły Bohaterów Ukrainy, pomimo że parlament ukraiński nie uchwalił ustawy przedłożonej przez poprzedni rząd o nadaniu działaczom OUN oraz partyzantom UPA praw kombatanckich. 14 października 2006 w 64. rocznicę powstania UPA podpisał dekret uznający Ukraińską Powstańczą Armię za ruch wyzwoleńczy.
Pod koniec swojej kadencji, 22 stycznia 2010, nadał Stepanowi Banderze tytuł Bohatera Ukrainy za niezłomny duch w służbie idei narodowej, bohaterstwo oraz poświęcenie w walce o niezależne państwo ukraińskie[4]. 29 stycznia 2010 wydał dekret o uznaniu UPA oraz OUN za uczestników walk o niepodległość Ukrainy[5].
Odznaczenia oraz nagrody
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski przyznany postanowieniem prezydenta Lecha Kaczyńskiego (2009, Polska)[6]
- Order "Za Zasługi" III klasy (1996, Орден «За заслуги», Ukraina)
- Order Heydara Aliyeva (2008, Azerbejdżan)
- Order Białej Róży (2006, Finlandia)
- Order Złotego Runa (2009, Gruzja)
- Order Zwycięstwa im. Św. Jerzego (2009, Gruzja)
- Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną Orderu Witolda Wielkiego (2006, Litwa)
- Krzyż Wielki Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa)
- Order Orła Białego (2005, Polska)
- Królewski Order Serafinów (2008, Szwecja)
- Order Zasługi Republiki Węgier (2008, Węgry)
- Tytuł Człowiek Roku tygodnika "Wprost" (2004, jako drugi cudzoziemiec)
- Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (2000)[7]
- Tytuł doktora honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II (2009)[8].
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Do you support the activity of Viktor Yushchenko? (recurrent, 2000–2009) (ang.). Centrum im. Razumkowa. [dostęp 1 lutego 2010].
- ↑ Чергові вибори Президента України 17.01.2010 (ukr.). cvk.gov.ua. [dostęp 1 lutego 2010].
- ↑ Per A. Rudling, The OUN, the UPA and the Holocaust: A Study in the Manufacturing of Historical Myths, The Carl Beck Papers in Russian & East European Studies nr 2107, listopad 2011, ISSN 0889-275X, s. 1, 35
- ↑ Juszczenko nadał Banderze tytuł Bohatera Ukrainy. gazeta.pl, 22 stycznia 2010. [dostęp 1 lutego 2010].
- ↑ Juszczenko wyróżnia UPA. tvn24.pl, 29 stycznia 2010. [dostęp 1 lutego 2010].
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 września 2009 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 264)
- ↑ Doktorzy honoris causa UMCS. umcs.lublin.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
- ↑ Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 23 lutego 2011].