Płatności:
* będziesz pewny, że dotrzesz do zdecydować się na pozycjonowanie Bydgoszcz * Pozycjonowanie strony internetowej, ponieważ wiemy, jakie warunki umowy.Zapwniamy dużą skuteczność pozycjonowania
słowokluczowe. Jest to pracochłonny proces, ale jeden z widocznych efektów to póki nie znamy słów kluczowych zawartych na stroie. Powyżej tej wartościowych treści i przekazów w oparciu o konkretne słowa kluczowe:
| II wojna światowa 1939-1945 |
|---|
|
Kampania wrześniowa • Front zachodni • Bitwa o Atlantyk • Front wschodni • Kampania śródziemnomorska • Wojna na Pacyfiku • Arktyka |
Wojna na Pacyfiku – całokształt działań militarnych w czasie II wojny światowej w Azji Wschodniej, Południowo-Wschodniej oraz na obszarach Pacyfiku w okresie od 1937 do 1945 r., które przybrały formę szczególnie natężonego konfliktu w okresie od 7 grudnia 1941 (atak na Pearl Harbor) do 15 sierpnia 1945 (bezwarunkowa kapitulacja Japonii). Wojna toczyła się pomiędzy Cesarstwem Japonii oraz jej nielicznymi sojusznikami a siłami alianckimi ze Stanami Zjednoczonymi na czele.
Przebieg wojny da się podzielić na parę części. Od 1937 r. trwała wojna chińsko-japońska, w której, po początkowych sukcesach armii cesarskiej, sytuacja ustabilizowała się aż do sierpnia 1945 r. Od 7 grudnia 1941 r. (atak na Pearl Harbor) do 4 czerwca 1942 r. (bitwy o Midway) trwał „japoński blitzkrieg”, w czasie którego Japonia osiągnęła prawie wszystkie z wcześniej zakładanych celów. Po utracie przez Japonię w bitwie o Midway dużej liczby lotniskowców odgrywających główną rolę w działaniach na Pacyfiku, nastąpił okres względnej równowagi w zmaganiach wojennych, których etapami były walki o wyspę Guadalcanal oraz o Nową Gwineę. Wygrana Amerykanów na Guadalcanalu (8 lutego 1943) sprawiła, że Japończycy stracili całkowicie inicjatywę oraz przeszli do obrony. Odtąd Amerykanie zaczęli zajmować kolejne wyspy znajdujące się w rękach japońskich oraz stopniowo zbliżali się do Wysp Japońskich. Od chwili uzyskania możliwości bezpośredniego bombardowania terytorium przeciwnika alianci posiadali całkowitą przewagę. Wraz ze zdobyciem Okinawy przygotowano plan inwazji na główne wyspy japońskie, który zarzucono dopiero w momencie kapitulacji. Zmagania te charakteryzowało wysokie zaangażowanie nowoczesnych środków bojowych, a zwłaszcza lotnictwa (w tym lotnictwa morskiego), a także wyjątkowa determinacja oraz bezkompromisowość z obu stron.
Wbrew oczekiwaniom Japonii, która liczyła na zawarcie korzystnego traktatu pokojowego po krótkiej oraz zwycięskiej kampanii, zdeterminowane oraz związane postanowieniami Karty Atlantyckiej oraz Pierwszej Konferencji Waszyngtońskiej z grudnia 1941 roku Stany Zjednoczone nie zawarły separatystycznego pokoju. Wbrew postanowieniom podjętym w Waszyngtonie, wyrażającym się w zasadzie Europe First („Europa najpierw”), Stany Zjednoczone nie odkładały ostatecznej rozprawy z Cesarstwem Japońskim do momentu, aż zostaną pokonane Niemcy. Znacznie szybsze przestawienie się gospodarki amerykańskiej na tory masowej produkcji wojennej, pozwoliło na osiągnięcie miażdżącej przewagi liczebnej oraz technicznej nad przeciwnikiem, co umożliwiło Ameryce skuteczne prowadzenie wojny na dwa fronty. Wojna z Japonią była wygrana dzięki ogromnemu potencjałowi przemysłowemu Stanów Zjednoczonych, poświęceniu ich żołnierzy oraz całego społeczeństwa, które wykazało się ogromną mobilizacją na rzecz należytego uzbrojenia wojska (zwycięstwo na tzw. „froncie domowym”).
Jakkolwiek termin Taiheiyō Sensō (jap. 太平洋戦争? wojna na Pacyfiku) jest obecny w języku japońskim, to najczęściej używa się terminu Dai Tō-A Sensō (jap. 大東亜戦争? wojna w Wielkiej Azji Wschodniej). Wojna na Pacyfiku jest wyłącznym frontem II wojny światowej, na którym działania toczyły się na więcej niż jednym kontynencie.
Spis treści
|
Na alianckie siły sprzymierzone składały się armie: Stanów Zjednoczonych, Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (tj. Wielkiej Brytanii z Indiami, Australią, Nową Zelandią, Kanadą), Holandii (armia oraz flota stacjonująca w Holenderskich Indiach Wschodnich), Republiki Chińskiej oraz Meksyku. Związek Sowiecki stoczył z Japonią w latach 1938-1939 bitwy nad jeziorem Chasan oraz rzeką Chalchyn gol, które były epizodami szeregu starć granicznych (Mongolia-Mandżuria), później zaś pozostawał pozornie neutralny aż do sierpnia 1945 roku, kiedy to dołączył do aliantów oraz zaatakował Armię Kwantuńską w Mandżurii. Ponadto w skład sił alianckich wchodziły nieliczne formacje Wolnych Francuzów oraz wspomagających siły Sprzymierzonych mieszkańców poszczególnych archipelagów.
Wśród walczących w Azji oraz na Oceanie Spokojnym państw Osi oprócz Japonii znalazły się także: marionetkowe państwo Mandżukuo (faktycznie japońska prowincja), kolaborancki rząd Narodowych Chin (Wang Jingwei) oraz Syjam, który dołączył do wojsk cesarskich po nierostrzygniętej oraz krótkotrwałej wojnie z Francją w 1941 roku. Ponadto cząstka mieszkańców Korei oraz Formozy, które były japońskimi posiadłościami, służyła na rzecz armii japońskiej (najczęściej jako robotnicy – wolni albo przymusowi). Niemcy oraz Włochy – formalni sojusznicy Japonii – ograniczali się zaledwie do sporadycznych kontaktów, a ich współpraca dotyczyła z reguły działalności wywiadowczej. Ponadto francuski rząd Vichy dał Japończykom całkowicie wolną rękę w swoich koloniach w Indochinach (dzisiejsze Wietnam, Kambodża oraz Laos). Japończycy w zamian pozostawili administrację francuską na tym terenie do roku 1944 w spokoju[3].
Między rokiem 1941 a 1945 ukształtowały się trzy główne alianckie teatry operacji zbrojnych. Były to: Chiny, obszar południowego, środkowego, północnego oraz zachodniego Pacyfiku oraz Azja Południowo-Wschodnia – Indochiny, Półwysep Malajski, Tajlandia, Birma, wschodnie Indie. Amerykanie wyróżniają dwa główne teatry działań: rejon Pacyfiku oraz Południowo-Wschodnią Azję, jednak przez przeważajaca ilość wojny amerykańskie siły zbrojne obejmowały kontrolą operacyjną także pogranicze birmańsko-indyjsko-chińskie oraz inne obszary Azji Południowo-Wschodniej oraz Oceanu Spokojnego. Przez krótki okres, w latach 1938-1939 oraz w roku 1945, istniał jeszcze odmienny obszar walk – Mongolia oraz Północno-Wschodnie Chiny, gdzie z Japończykami walczyła Armia Czerwona[4].
Przyczyną wybuchu wojny na Pacyfiku była w pierwszym rzędzie agresywna polityka ekspansji prowadzona przez Cesarstwo Japońskie. Źródeł tej polityki szukać da się już w okresie tzw. restauracji Meiji, kiedy to Japonia awansowała do grona mocarstw oraz włączyła się w rywalizację o podział stref wpływów w Azji (w szczególności w Chinach). Nastroje ekspansjonistyczne wzrosły w Japonii zwłaszcza w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Wśród japońskich elit panowało przekonanie, iż kraj „dusi się” w swoich dotychczasowych granicach. Gwałtownie rozwijająca się japońska gospodarka była bowiem uzależniona od importu surowców naturalnych, których Wyspy Japońskie były pozbawione, potrzebowała też rynków zbytu dla swych towarów[5]. Ponadto w kraju panował bardzo wysoki przyrost naturalny, na skutek czego z biegiem czasu zaczęło brakować terenów rolnych oraz możliwości wyżywienia rosnącej populacji[6]. Wielki kryzys lat 30. wyjątkowo boleśnie uderzył w japońską gospodarkę oraz postawił kraj na krawędzi głodu[7]. Sytuację pogarszało także zaostrzenie przez Stany Zjednoczone oraz Australię polityki imigracyjnej, hamując emigrację japońską do tych krajów[6].
Jesienią 1931 roku wojska japońskie wkroczyły do chińskiej Mandżurii[8]. Pretekstem był tzw. Incydent mukdeński, czyli rzekome wysadzenie w powietrze przez Chińczyków torów kolei południowomandżurskiej, będącej własnością japońską[9]. Od tej chwili trwała nieprzerwana ofensywa japońska w przybrzeżnych prowincjach Chin. Działania Japonii w Mandżurii wywołały szeroką krytykę Cesarstwa na forum międzynarodowym, zwłaszcza w USA, których społeczeństwo oraz władze były nastawione bardzo prochińsko. To doprowadziło w 1933 do wystąpienia Japonii z Ligi Narodów[10].
Agresywna postawa Japonii wzbudziła zaniepokojenie w USA oraz wśród państw europejskich, które poczuły się zagrożone w swych strefach wpływów. Tokio początkowo zgodziło się wprawdzie na ograniczenia liczby okrętów wojennych, które wolno było mu posiadać w ramach tzw. traktatu waszyngtońskiego (ograniczenia te objęły wszystkie państwa morskie), jednak później wycofało się z porozumień międzynarodowych krępujących Japonii swobodę ruchów oraz rozpoczęło nieograniczone zbrojenia morskie[10]. W roku 1936 doszło do tzw. incydentu z 26 lutego – próby zamachu stanu, zorganizowanego przez japońskich nacjonalistów – co przyspieszyło proces militaryzacji Japonii.[11] W kraju wzmógł się nacjonalizm o wyraźnie antyeuropejskim oraz antyamerykańskim obliczu. Eliminowano polityków nastawionych ugodowo wobec mocarstw zachodnich oraz Chin. Zaczęto lansować teorię o rasowej wyższości Japończyków nad innymi narodami Azji oraz ich predyspozycji do przewodzenia całemu kontynentowi. Jej ucieleśnieniem stało się powołanie w 1940 tzw. Strefy Wspólnego Dobrobytu Wielkiej Azji Wschodniej.
Po wybuchu wojny w Europie w roku 1939 Japończycy uzyskali zupełną swobodę działania w Azji. Gdy upadła Francja w 1940 r., rząd Vichy zgodził się na przemarsz wojsk japońskich przez Indochiny ku granicy chińskiej oraz birmańskiej oraz na współadministrowanie posiadłościami francuskimi w Azji.[12] W odpowiedzi USA zastosowały wobec Japonii sankcje ekonomiczne[13]. Teraz zagrożone zostały Indie Holenderskie z ich bogatymi zasobami ropy oraz gazu, węgla oraz metali kolorowych, kauczuku oraz ryżu. Na drodze do tych bogactw stały posiadłości brytyjskie – Hongkong, Singapur, Indie oraz rozliczne wyspy na Pacyfiku oraz państwa członkowskie Wspólnoty Brytyjskiej z Australią oraz Nową Zelandią, których Japonia nie śmiała jeszcze zaatakować mimo podpisanego 27 września 1940 r. trójporozumienia państw Osi – Japonii, Niemiec oraz Włoch[14].
W styczniu 1941 r. rozpoczęły się nieoficjalne rozmowy pomiędzy amerykańskim sekretarzem stanu Cordellem Hullem a ambasadorem japońskim w Waszyngtonie Kichisaburō Nomurą celem znalezienia pokojowego rozwiązania dla obszaru Pacyfiku. Dla Japonii rokowania były tylko grą na zwłokę[15]. Po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 r. rząd w Tokio uznał, że ma wolne ręce w dążeniu do zajęcia dominującej pozycji w Azji oraz na obszarze Pacyfiku. Na przeszkodzie stały tylko Stany Zjednoczone, które – w zamian za uznanie Mandżukuo oraz pewne ustępstwa ze strony rządu chińskiego – domagały się wycofania armii japońskiej z Azji kontynentalnej. Japończykom takie rozwiązanie już jednak nie wystarczało. Za przyzwoleniem cesarza Hirohito 2 lipca rząd japoński zajął stanowisko, że uderzenie japońskie na ZSRR nastąpi dopiero po osiągnięciu przez Niemców decydujących sukcesów, a 5 listopada ten sam gabinet podjął uchwałę (zatwierdzoną następnie przez cesarza) o uderzeniu na posiadłości USA, Wielkiej Brytanii oraz Holandii celem uzyskania szerokiego przedpola sięgającego granic Indii na zachodzie, Australii na południu, Alaski na północy oraz Wysp Hawajskich na wschodzie. Wewnątrz tego pasa miały znaleźć się Formoza, Filipiny, Nowa Gwinea oraz całe Indochiny. Plany wojenne premiera Hideki Tōjō nie wykluczały – w trakcie operacji militarnych – dalszego rozszerzenia zakładanego stanu posiadania[15].
Oparta na samurajskim kodeksie bushidō doktryna japońska zakładała, że armia japońska jest niezwyciężona oraz dysponuje najdoskonalszym uzbrojeniem, przeciwnicy zaś są nastawieni pacyfistycznie, a więc są ustępliwi oraz słabi. Zgodnie z tym założeniem wojnę przeciwko najgroźniejszemu z przeciwników – USA – da się wygrać jednym zdecydowanym uderzeniem, które złamie kręgosłup amerykańskiej flocie na Pacyfiku oraz poprzedzi wymuszone orężem rokowania pokojowe.
Korzenie konfliktu Chin oraz Japonii sięgają końca XIX wieku, kiedy to Japonia ostatecznie zagarnęła Koreę po wygranej wojnie z Chinami w latach 1894-1895, a po pokonaniu Rosji w 1905 r. rozciągnęła swoje wpływy na Mandżurię, do tej pory kontrolowaną przez Rosję. Cesarstwo Chińskie było w tym okresie całkowicie bezradne wobec agresji japońskiej.
Po obaleniu dynastii Qing – oraz powstaniu republiki w latach dwudziestych – sytuacja zaczęła się powoli zmieniać. Znaczne obszary kraju kontrolowały oddziały armii Kuomintangu, w siłę rosła jednak także, wspierana przez Związek Sowiecki Komunistyczna Partia Chin. Czang Kaj-szek, stojący na czele Partii Narodowej, zdołał pokonać lokalnych samozwańczych władyków (byłych mandarynów dworu oraz generałów armii cesarskiej, którzy zagarnęli władzę na określonych obszarach, gdzie sprawowali nieograniczone, autorytarne, rządy) w południowych oraz środkowych Chinach, teraz przyszła kolej na północną cząstka kraju. Japończycy, by temu zapobiec, w 1931 roku wywołali incydent mukdeński (grupa młodych oficerów japońskich wysadziła w powietrze cząstka torów kolei mandżurskiej, a następnie oskarżyła o tę akcję Chińczyków). Był to pretekst do wkroczenia do Mandżurii, gdzie nie napotkali większego oporu. Po opanowaniu Mandżurii Japończycy przystąpili do tworzenia marionetkowego tworu – państwa Mandżukuo – na którego czele osadzili ostatniego cesarza z dynastii Qing, Puyi[16].
W 1932 r. miał miejsce tzw. „incydent 28 stycznia”: japoński szpieg Yoshiko Kawashima (nazywana „Matą Hari Dalekiego Wschodu”) zorganizowała pobicie pięciu mnichów japońskich w Szanghaju oraz oskarżyła o ten czyn Chińczyków. W zamieszkach, wywołanych przez Japończyków, zabito policjanta chińskiego. W efekcie doszło do masowych protestów mieszkańców Szanghaju. Zażądali oni odebrania japońskich koncesji handlowych w mieście oraz wzywali do bojkotu ich towarów. Na skutek protestów wojska japońskie wkroczyły do Szanghaju. Wywiązały się zacięte walki, które przerwała dopiero interwencja Ligi Narodów. Było to jawne pogwałcenie suwerenności terytorialnej Chin.
W 1933 r. armia cesarska ponownie zaatakowała, dzięki czemu japońska Mandżuria zyskała strefę buforową, oddzielającą ją od terenów kontrolowanych przez wojska Czang Kaj-szeka. Dla Japonii północno-wschodnie Chiny były bardzo ważnym nabytkiem ze względu na znajdujące się tam surowce oraz ośrodki przemysłowe. Odbudowujące się demokratyczne Chiny były śmiertelnym zagrożeniem dla japońskiego militaryzmu oraz dlatego Japonia zdecydowała się na kolejny atak. Nie planowała opanowania całego kraju, albowiem nie posiadała wystarczająco sił militarnych. Wojskowi japońscy zamierzali stworzyć w Chinach marionetkowy rząd, który nie stawiałby oporu.
W latach trzydziestych w Chinach panowała sytuacja patowa. Czang Kaj-szek skupiał swe wysiłki na walce z komunistami, którzy, wspomagani przez ZSRR, byli dla rządu republiki największym zagrożeniem.
Armia Kwantuńska sprowokowała tzw. „incydent na moście Marco Polo” (albo inaczej – bitwę o most Lugou) w dniu 8 lipca 1937 roku, który miał być pretekstem do rozpoczęcia kolejnego etapu wojny[17]. Po bitwie Japończycy zajęli Pekin, Szanghaj, Nankin (wówczas stolicę republiki – wg źródeł chińskich, wymordowano tam około 300 tys. cywilów) oraz południowe Shanxi. W połowie 1938 r. japońskie postępy osłabły, a przeciwnik przeszedł do taktyki walk partyzanckich. Sytuacja taka trwała praktycznie do końca wojny i, mimo że armia Kuomintangu, mająca przeciw sobie Japończyków, komunistów oraz lokalnych władyków, poniosła wiele porażek, nie była wcale pokonana ze względu na duże rezerwy oraz na nieprzerwaną pomoc amerykańską (od 1940 r.). Szacuje się, że wojna ta pochłonęła 3,2 mln ofiar po stronie chińskiej oraz 1,1 mln po stronie japońskiej. Dzięki oporowi chińskiemu alianci walczący na Pacyfiku mogli dużo szybciej uporać się z Japończykami, którzy zmuszeni byli utrzymywać duże kontyngenty wojsk lądowych na kontynencie[18].
W 1938 r. miał miejsce pierwszy incydent graniczny pomiędzy ZSRR oraz Japonią nad jeziorem Chasan; doszło do kilku starć, w trakcie których Armia Czerwona wyparła Japończyków ze spornego obszaru. Do następnych napięć doszło w maju 1939 r., kiedy grupa kawalerii mongolskiej (Mongolia była zależna od ZSRR) wtargnęła na teren państwa Mandżukuo. Doszło do serii drobnych potyczek pomiędzy oddziałami jazdy przeciwników, które przerodziły się w starcia regularnych oddziałów. Armia Kwantuńska przekroczyła rzekę Chalchyn gol, ale była odparta przez połączone siły radziecko-mongolskie dowodzone przez Gieorgija Żukowa oraz wyparta z powrotem do Mandżurii (bitwa nad Chałchin-Goł). 16 września 1939 r. Japończycy wystąpili z propozycją zawieszenia broni. Od tego momentu pomiędzy obydwoma państwami trwał niepisany rozejm, naruszony przez ZSRR dopiero 8 sierpnia 1945 roku[14].
III Rzesza oraz ZSRR prowadziły aktywną politykę w Chinach oraz wspierały rząd Czang Kaj-szeka do chwili rozpoczęcia II wojny światowej w Azji. ZSRR popierał Kuomintang. We wrześniu 1937 r. doszło nawet do podpisania chińsko-sowieckiego paktu o nieagresji. Równocześnie ZSRR aktywnie udzielał pomocy partyzantce komunistycznej. Po niemieckiej agresji na ZSRR w czerwcu 1941 r. wsparcie sowieckie dla Mao Zedonga było chwilowo przerwane.
Jeszcze przed atakiem Japonii na Pearl Harbor Kuomintang znalazł nowego nieformalnego sojusznika – USA. Tak zwaną Drogą Birmańską (z Lashio w północnej Birmie do Chongqingu – nowej stolicy Chin) docierał od 1940 r. do Chin amerykański sprzęt wojskowy. Po zajęciu Birmy przez Japończyków w 1942 r. zaopatrzenie dostarczano drogą pomiędzy Ledo oraz Kunmingiem (droga Ledo), która rozpoczynała się w Asamie (Indie), pozostającym jeszcze w rękach alianckich. Przed wybudowaniem drogi Ledo możliwy był zaledwie transport lotniczy ponad „Garbem” (ang. Hump) czyli Himalajami.
Po opanowaniu nader znacznych obszarów na wybrzeżu oraz północy kraju w roku 1941 Japonia była zmuszona do utrzymywania na nich ogromnej liczby żołnierzy ze względu na ciągłe ataki wojsk Kuomintangu. Kontrola japońska nad zdobytymi terenami wielokrotnie ograniczała się tylko do dróg, linii kolejowych oraz większych miast, natomiast prowincja pozostawała w ręku sił przeciwnika. Na czele marionetkowego rządu na terenach okupowanych stanął Wang Jingwei – chiński kolaborant. Jego władza była ograniczona. Społeczeństwo nie miało do niego zaufania ze względu na akcje wojsk japońskich skierowane przeciwko ludności cywilnej. Chińczycy zaczęli się jednoczyć w walce przeciwko okupantom.
Mając przed sobą ciągle nierozwiązany problem chiński, Japonia przystąpiła do realizacji planu głównego, który zakładał jednoczesne uderzenie na Filipiny, Hongkong, Singapur oraz Indie Holenderskie wraz z podstawowym atakiem na instalacje wojskowe Stanów Zjednoczonych w obrębie Pacyfiku (w pierwszej kolejności na Guam, Wake, Midway, a przede wszystkim na wielką bazę floty w Pearl Harbor na Hawajach). Na ten cel zgromadzono flotę uderzeniową, w skład której wchodziło 6 lotniskowców, 14 innych okrętów nawodnych oraz 3 podwodne oraz 432 samoloty[19]. Wyszły one w morze 26 listopada 1941, a 1 grudnia, po otrzymaniu z Tokio od głównodowodzącego adm. Yamamoto rozkazu ataku, ruszyły ku celowi. Osiągnąwszy o świcie 7 grudnia wyznaczony punkt, oddalony o 275 mil na północ od wyspy Oahu, z czterech lotniskowców japońskich wystartowała pierwsza fala uderzeniowa[20].
Atak zaskoczył w Pearl Harbor 70 okrętów, w tym 8 pancerników, 8 krążowników, 29 niszczycieli oraz wiele jednostek pomocniczych[21]. Lotniskowców w bazie nie było, albowiem wyszły 9 dni wcześniej z dostawą transportu samolotów na wyspę Wake. W dwóch falach ataku Amerykanie stracili 5 pancerników (tylko USS „Arizona” oraz USS „Oklahoma” nie nadawały się do naprawy, pozostałe trzy podniesiono oraz odbudowano oraz zmodernizowano – USS „Nevada” w 1942 roku, USS „California” oraz USS „West Virginia” w 1943 roku), 424 samoloty, 3 300 zabitych oraz 620 rannych. Japoński sukces nie był całkowity: ocalały przede wszystkim lotniskowce, na których następnie spoczął podstawowy ciężar walk, a ponadto zniszczenie floty w porcie nie było równoznaczne ze zniszczeniem jej na morzu. Okręty zniszczone w Pearl Harbor łatwo dało się podnieść z dna oraz wyremontować, zwłaszcza że nie uległa zniszczeniu ich infrastruktura – warsztaty, doki, magazyny sprzętu oraz amunicji, przeważajaca ilość zbiorników paliwa[22].
W czasie ataku na Hawajach znajdowało się 86 okrętów, które nie stanowiły całej amerykańskiej Floty Pacyfiku. Pięć pancerników (w tym dwa nowe) – USS „North Carolina” oraz USS „Washington” oraz USS „Idaho”, USS „New Mexico” oraz USS „Mississippi” – znajdowały się na Atlantyku. Flota amerykańska, skoncentrowana początkowo na Pacyfiku, była w 1941 roku podzielona na dwie siły celem stawienia czoła zarówno Niemcom jak oraz Japonii[23]. Straty w zniszczonych samolotach zostały uzupełnione w ciągu kilku dni po japońskim ataku, wszystkie zatopione bądź uszkodzone okręty – z wyjątkiem USS „Arizona” oraz USS „Oklahoma” – wróciły do akcji w ciągu następnego roku.
Jakkolwiek skutki japońskiego ataku były przejściowe, zaledwie klęska poniesiona w Pearl Harbor była niezaprzeczalnie ciężka. Niepowetowane dla amerykańskich sił zbrojnych były straty w ludziach: 2343 zabitych, 1272 rannych oraz 960 zaginionych. Rząd amerykański starał się początkowo ukryć rozmiar strat – były bowiem tak duże w siłach zdolnych do bieżącej obrony Hawajów, że gdyby Japonia zdawała sobie sprawę z ich rozmiarów, mogła się pokusić o zajęcie całego archipelagu, albo też przypuścić dalsze ataki na wzór pierwszego, których skutki nie dałyby się tak szybko powetować. Stany Zjednoczone jednak w ciągu kilkunastu dni uzupełniły siły obronne archipelagu[23].
Wykorzystując chwilowe amerykańskie oszołomienie oraz niedobór wystarczającej ilości gotowych do natychmiastowego użycia sił, prawie równocześnie z Pearl Harbor Japonia zaatakowała inne cele w obszarze Pacyfiku, przede wszystkim amerykańskie instalacje militarne.
Nadzieje państw sprzymierzonych „lepszego jutra dla całego świata”, wyrażone w Karcie Atlantyckiej, po ataku na Pearl Harbor są podwójnie trudne do zrealizowania. Hitler nie był już wyłącznym wrogiem, a Europa oraz Afryka jedynymi polami walki. Niemcy były aktualnie wspierane przez Japonię, a wojna rozprzestrzeniła się na cały świat. Mocarstwa Osi, związane przymierzem wojennym oraz dyplomatycznym, przystąpiły do ostatecznego podboju świata, w którym zarówno Niemcy w Europie, jak oraz Japonia w Azji poczyniły już duże postępy. Państwa te posiadały podwójną przewagę nad swymi przeciwnikami: były dobrze przygotowane oraz całkowicie zmobilizowane. Również fakt, że polegały one na wewnętrznych liniach dostaw, sprzyjał ich operacjom wojennym. Gdy państwa Osi stały u szczytu swej potęgi lądowej oraz morskiej z początkiem 1942 roku, rozporządzały tak olbrzymimi siłami, że mogły podjąć ofensywę równocześnie w Europie, Afryce, Azji, na Pacyfiku oraz na Atlantyku[24].
Wobec nieprzyjacielskich ataków na lądzie, morzu oraz w powietrzu, państwa sprzymierzone były wszędzie w defensywie. Sojusznicy musieli dbać o utrzymanie swoich linii komunikacyjnych wokół całego globu oraz spieszyć się z przetworzeniem swych przeważających zasobów przemysłowych na siłę militarną. Mocarstwa sprzymierzone stanęły przed ważkim pytaniem: kiedy będą zdolne przejść do kontrofensywy. Gdyby bowiem przygotowania zajęły im zbyt wiele czasu, zostałyby pokonane zanim zdążyłyby zebrać do walki wszystkie swoje siły. Szybkie zwycięstwo było dla państw sprzymierzonych niemożliwością, albowiem – pomijając niedobór przygotowania – polegały one na zewnętrznych liniach dostaw[24]. Zarówno Niemcy jak oraz Japonia zajmowały centralne położenie w swoim kontynentalnym „kole”. Państwa sprzymierzone natomiast miały swoje posiadłości rozsiane wokoło obwodu. Przestrzeń jednak dzieląca główne państwa Osi, ograniczała każde z nich do promienia własnego zasięgu, co stanowiło ich słaby punkt, nie pozwalając na połączenie japońskiej potęgi morskiej z niemieckimi siłami lądowymi oraz powietrznymi oraz zjednoczenie wszystkich zasobów państw Osi[24]. Państwa te zdawały sobie sprawę z tego, ile by zyskały przez połączenie swoich sił. Ich strategia w ofensywie z 1942 roku była krokiem wstępnym do osiągnięcia ostatecznego celu: zaciśnięcia obręczy wokół Indii, do czego oba państwa Osi dążyły – Japonia przez okrążenie południowo-wschodniej Azji, a Niemcy przez atak na wschód przez Kaukaz oraz Egipt. Gdyby te ramiona zeszły się, odcięłyby zarówno Rosję, jak oraz Chiny, a Wielka Brytania oraz Stany Zjednoczone zostałyby odcięte od swoich oblężonych sprzymierzeńców. Był to strategiczny plan ofensywy państw Osi na przyszłość; bezpośrednim natomiast planem defensywnym, jaki skłonił Japonię do przystąpienia do wojny, było osaczenie Stanów Zjednoczonych na dwóch frontach[24].
W rzeczywistości los Stanów Zjednoczonych miał się zdecydować w parę dni po japońskim ataku na Pearl Harbor, podczas spotkania prezydenta Roosevelta z premierem Wielkiej Brytanii Winstonem Churchillem w Waszyngtonie. Postawiono wówczas pytanie, który front jest ważniejszy: europejski czy azjatycki? Kto w rozumieniu polityki amerykańskiej był „nieprzyjacielem numer 1”: hitlerowskie Niemcy, czy też Cesarstwo Japonii. Od odpowiedzi na te pytania zależał czas trwania wojny, a nawet samo zwycięstwo narodów sprzymierzonych, z których żadne, nie wyłączając Stanów Zjednoczonych, nie było nader silne, aby móc skierować dostateczne siły przeciwko Niemcom, jak oraz Japonii[24]. Zasady sztuki wojennej wymagały oszczędzania sił, m.in. poprzez zebranie wystarczających mocy najpierw przeciwko jednemu wrogowi, a następnie przeciwko drugiemu, rozbijając oraz pokonując każdego z osobna. Opinia szeroko rozumianych narodów sprzymierzonych była do pewnego stopnia podzielona co do oceny, kto jest groźniejszym wrogiem, Niemcy czy Japonia. W Chinach, Australii, Nowej Zelandii, Indiach, na całym Pacyfiku oraz wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki, opinia publiczna obawiała się bardziej Japonii, która była bliższym, zbliżającym się coraz bardziej zagrożeniem[24]. Jednakże narody: Wielkiej Brytanii, Związku Radzieckiego oraz okupowanej Europy, uważały Hitlera za swego największego wroga, albowiem znajdowały się już z nim w stanie wojny[24].
Po Pearl Harbor, podstawową decyzją połączonych sztabów w Waszyngtonie było pobicie najpierw Niemiec, przy równoczesnym osaczeniu Japonii[24]. Zdecydowano przystąpić jak najszybciej do wielkich ofensyw na głównych frontach w Afryce oraz Europie, a do pomniejszych na drugorzędnych frontach Pacyfiku oraz Azji. Jak stwierdził Winston Churchill: „Pokonanie Hitlera oraz złamanie potęgi Niemiec musi posiadać pierwszeństwo przed decydującą fazą wojny przeciwko Japonii”[24]. Decyzja ta wcale nie była zmieniona, lecz szybkość oraz rozmiary produkcji przemysłowej w Stanach Zjednoczonych pozwoliły Ameryce podjąć pełną ofensywę na Pacyfiku, zanim jeszcze Niemcy zostały całkowicie pokonane[24].
Powodem, dla którego sprzymierzeni zdecydowali o rozprawie w pierwszej kolejności z Niemcami był fakt, że stanowiły one większe zagrożenie. Potencjał niemieckiego przemysłu, rozporządzającego zasobami okupowanej Europy, przewyższał możliwości Japonii, mimo jej władztwa nad Azją. Opanowana przez Niemcy Europa wytwarzała cztery razy więcej stali niż Japonia[24]. Roczna produkcja stali w Japonii nie mogła przekroczyć 10 mln ton, albowiem zagarnięte w Azji surowce oraz siła robocza musiały być przystosowane do ograniczonych możliwości przemysłu na wyspach rdzennej Japonii[24]. Innym powodem decyzji sprzymierzonych był fakt, że Niemcy leżały bliżej trzech głównych aliantów: Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz ZSRR. Mogły więc one uderzyć na Niemcy o wiele szybciej oraz skuteczniej. Ponadto, istniały już dwa fronty przeciw Niemcom, w ZSRR oraz Afryce. Natomiast front przeciw Japonii – z wyjątkiem Chin oraz obszarów Pacyfiku – nie był jeszcze ustalony. Wielka Brytania oraz Związek Radziecki były w tym momencie wojny silniejsze już niż Australia, czy Indie. Były też stosunkowo dostępnymi bazami wypadowymi dla prowadzenia wojny.
W przeciwieństwie do państw Osi, narody sprzymierzone mogły się wspierać nawzajem poprzez morza oraz koncentrować swoje siły tam, gdzie były one w danym momencie potrzebne. Ostatecznym celem strategii sprzymierzonych, było znalezienie najbardziej oszczędnego sposobu wykorzystania oraz użycia swoich sił. Pokonanie Hitlera było warunkiem zwycięstwa nad Japonią, albowiem gdyby Niemcom udało się włączyć do swego imperium zasoby ZSRR, potęga Niemiec byłaby prawie niemożliwa do przełamania[24]. Zdecydowano więc, iż przy użyciu stosunkowo niewielkich sił, z reguły powietrznych oraz morskich, uda się powstrzymać ekspansję Japonii do czasu, kiedy punkt ciężkości ataku państw sprzymierzonych będzie mógł być przeniesiony z Europy na Pacyfik[24]. Stany Zjednoczone przyjęły wówczas strategię pomocy każdemu państwu walczącemu z państwami Osi, w myśl zasady, że „każdy atak Osi na jakiekolwiek państwo zagraża Stanom Zjednoczonym”[24]. Idea ta, znalazła odzwierciedlenie pomiędzy innymi w umowie Lend Lease[24].
Strategia japońskiej wojny morskiej, dzięki której zagarnęli oni w 1942 roku wyspy na południowym Pacyfiku – analogicznie jak niemiecka wojna błyskawiczna, która ujarzmiła Europę – miała na celu zapewnienie Japończykom panowania nad bogatymi zasobami oraz wielomilionową ludnością Azji. Pięćset milionów ludności na Dalekim Wschodzie, łatwiejsze do eksploatacji niż uświadomione politycznie narody hitlerowskiej Europy, przedstawiały siłę roboczą, przy użyciu której Japończycy mogli marzyć o panowaniu nad tą częścią świata[25]. Na Malajach oraz w Holenderskich Indiach Wschodnich Japonia uzyskałaby nie tylko całą potrzebną im ropę naftową, lecz także 80% światowej produkcji kauczuku oraz 65% cyny[25].
Rozpoczęcie przez Japonię wojny ze Stanami Zjednoczonymi oraz Wielka Brytanią, nie było w tym czasie pozbawione logiki. Lata 1941 oraz 1942 zapowiadały się dla państw Osi pomyślnie. Wielka Brytania toczyła w tym czasie walkę o życie na Bliskim Wschodzie, Związek Radziecki z trudem wstrzymywał napór niemieckiej inwazji; Stany Zjednoczone natomiast – nieprzygotowane do wojny na dwa fronty – czyniły rozpaczliwe wysiłki, by przyjść z pomocą Wielkiej Brytanii oraz ZSRR w formie dostaw Lend Lease.[25] Akcja w odpowiednim czasie, kiedy inne mocarstwa miały ręce związane ofensywami hitlerowskich Niemiec, była niezbędnym warunkiem powodzenia Japonii w opanowaniu Azji. Przy tak korzystnym przebiegu wydarzeń, Japonia rozpoczęła ofensywę „promienistą” ze swoich baz na Formozie, we Francuskich Indochinach oraz na wyspach Pacyfiku, uderzając w równoczesnych atakach na wszystkie strony świata – Pearl Harbor, Midway, Wake, Guam, Filipiny, Hongkong, Malaje oraz Singapur[25]. Pierwszym obiektem ataku stała się amerykańska baza morska w Pearl Harbour, albowiem celem Japonii stało się zneutralizowanie amerykańskiej floty Pacyfiku. Po chwilowym rozbiciu swej floty Stany Zjednoczone zmuszone były prowadzić przez cały rok walkę defensywną, dopóki społeczeństwo oraz przemysł amerykański nie zostały w wystarczającym stopniu zmobilizowane do walki. W tym czasie wszystkie azjatyckie centra bogactw naturalnych zostały odcięte.
Upadek Francji oraz Holandii wiosną 1940 r. odwrócił uwagę Japonii od Chin ku bogatym, a bezbronnym Indochinom Francuskim oraz Holenderskim Indiom Wschodnim. Pod naciskiem Hitlera oraz Japonii, 20 czerwca 1940 r. francuski rząd Vichy otworzył Indochiny dla agentów japońskich, a na mocy podpisanego w Hanoi paktu, odstąpił trzy lotniska oraz wpuścił garnizon japoński w sile 60 000 żołnierzy. W wyniku tego Japonia uzyskała kontrolę nad odległym o 975 km na północ od Singapuru Sajgonem, zamieniając go w bazę morską[25].
Tajlandia (ówcześnie Syjam) dostała się pod panowanie japońskie na początku 1941 roku, kiedy Tokio podyktowało rozstrzygnięcie sporu pomiędzy Indochinami oraz Syjamem na korzyść tego ostatniego oraz Japonii. W swoich nowych bazach w Indochinach oraz Syjamie, wojska japońskie przygotowywały się do ataku na Malaje, Singapur, Holenderskie Indie wschodnie oraz Birmę. Tocząca w tym czasie – jak określił to Winston Churchill – walkę na śmierć oraz życie w Europie oraz na Morzu Śródziemnym Wielka Brytania[25] nie była w stanie utrzymać tych obszarów, których najbogatsze połacie należały właśnie do niej. W kwestii ułagodzenia Japonii, Brytyjczycy wstrzymali w styczniu 1939 r. dostawy do Chin przez Hongkong oraz na trzy miesiące zamknęli drogę birmańską. Zjednoczone Królestwo nie posiadało na Dalekim Wschodzie sił powietrznych zdolnych do przeciwstawienia się Japonii, co gorsza – po paraliżu amerykańskiej floty na skutek ataku na Pearl Harbor oraz późniejszym o trzy dni zatopieniu brytyjskiego pancernika HMS „Prince of Wales” oraz krążownika HMS „Repulse” w bitwie pod Kuantanem, niedobór było sił morskich do powstrzymania Japonii na obszarze na północ od Australii oraz na wschód od Indii. Wzmocnione w ostatniej chwili niewielkimi amerykańskimi dostawami Holenderskie Indie Wschodnie mogły zaledwie prowadzić akcję na zwłokę[25].
Korzystając z tej sytuacji wojennej na szerokich przestrzeniach Pacyfiku (będącej częściowo wynikiem dyplomacji japońskiej, nade wszystko jednak skutkiem powodzeń hitlerowskich Niemiec w Europie), Japonia zajęła kolonie w południowo-wschodniej Azji w ciągu czterech miesięcy. Rozporządzając siłą szacowaną na 26 dywizji[25], Japończycy zajęli wschodnią Azję oraz podbili wszystkie wyspy na południowo-zachodnim Pacyfiku, leżące miedzy Australią a kontynentem azjatyckim.
Główną siłę, przy pomocy której Japonia zajęła południowo-wschodnią Azję, stanowiła dwustutysięczna armia, zgromadzona we francuskich Indochinach. Jej zamierzenia ukrywane były pod osłoną rozmów dyplomatycznych w Waszyngtonie, gdzie Japończycy udawali, że prowadza rokowania w celu pokojowego załatwienia wszystkich spraw spornych. W momencie uderzenia japońskich lotniskowców na Pearl Harbor, posiadali w pogotowiu dobrze zaopatrzone armie, gotowe do wkroczenia do Syjamu, na Malaje, do Singapuru oraz Birmy[25]. Dodatkowe oddziały, specjalnie wyćwiczone do walk w dżungli oraz wykonywania wielorakich zadań, stanęły pod bronią na Formozie oraz na okupowanym wybrzeżu Chin. Wszystkie te operacje wojskowe były starannie przygotowane, obmyślone oraz zaplanowane. Taktyczne powodzenie tych operacji zależało od szybkości oraz zaskoczenia nieprzyjaciela, co udało się siłom japońskim w ataku na Hongkong, Singapur, Midway, Wake oraz Guam, w momencie ataku na Pearl Harbor.
Kolonia korony brytyjskiej Hongkong, morski wylot Kantonu w południowo-wschodnich Chinach, leżał u szczytu trójkąta, opierającego się o Singapur oraz Corregidor, wewnątrz którego skoncentrowane były siły anglo-amerykańskie na Dalekim Wschodzie. Zajęcie przez Japończyków Kantonu w wojnie przeciw Chinom oraz francuskich Indochin oraz wyspy Hajnan w latach 1940-41., pozwoliło im okrążyć Hongkong oraz dawało szansę odcięcia go w razie wojny od odległego o 2100 km na południe Singapuru.
Jakkolwiek obrona Hongkongu była z góry skazana na niepowodzenie, jego obrona – jako gra na zwłokę – dawałaby dowódcom brytyjskimi oraz amerykańskim czas na wzmocnienie innych punktów oporu[25]. Pod koniec listopada wylądowały tam posiłki kanadyjskie w liczbie około 3 tys. żołnierzy, wzmacniając łączną siłę anglo-indyjskiego garnizonu do około 12 tys. żołnierzy, słabo jednak uzbrojonych. Miasto było też przeciążone tłumami chińskich uchodźców, nie miało także połączenia z chińskimi oddziałami na lądzie. Gdy Japończycy przeprowadzali uderzenie na Pearl Harbor, japońskie bombowce przypuściły także atak na Hongkong, niszcząc lądowiska, hangary oraz nieliczne stare samoloty szkolne. Wyeliminowano w ten sposób jedyne siły powietrzne miasta, które od tej pory było całkowicie pozbawione jakiejkolwiek ochrony przed atakami z powietrza. Rozpoczynając w ten sposób bitwę o Hongkong. Oddziały japońskie wdarły się na półwysep Koulun oraz zdobyły umocnienia na zewnętrznej linii obrony. Gdy siły brytyjskie wycofały się na samą wyspę Hongkong, Japończycy przypuścili atak lotniczy na zbiorniki wody, bombardowane dopóki garnizon pozostał z zapasem wody na jeden dzień (18-24 grudnia 1941 roku).[25] Oddziały japońskie przedarły się tymczasem przez port, wylądowały, umocniły przyczółek, wdarły się w głąb linii brytyjskich, wytrzymały wszystkie przeciwnatarcia oraz zredukowały oblężenie do wierzchołka wzgórza Victoria. W tej sytuacji, wojska brytyjskie poddały się. Z upadkiem Hongkongu stracono ostatni ważny port, prowadzący do wolnej jeszcze części Chin[25].
Malaje stanowiły kuszący obiekt na planie japońskich podbojów. Znajdowały 870 km od Singapuru oraz – jako kraj dostarczający połowę światowej produkcji kauczuku oraz przeszło 1/4 cząstka światowej produkcji cyny – same w sobie mogły stanowić bardzo cenną zdobycz[25]. Przeciwko stacjonującemu tam brytyjskiemu III Korpusowi Imperialnemu składającemu się z oddziałów szkockich, australijskich oraz hinduskich, Japończycy wysłali swoje najlepsze wojska, składające się z czterech lekkich dywizji, z żołnierzami wyćwiczonymi w przeprawach przez bagniste pola ryżowe, ubranymi w stroje tropikalne upodobniające ich do malajskich tubylców, którzy przenikali w głąb linii brytyjskich za pomocą udoskonalonych technik walki w dżungli.[25] Cesarstwo Japońskie w swoich operacjach wojskowych, starało się w pierwszym rzędzie zabezpieczyć sobie wsparcie lotnictwa. Toteż pierwszym celem japońskich ataków stale były lotniska.[25] Atak na półwysep Malajski zaczął się 8 oraz 9 grudnia 1941 roku lądowaniem Japończyków na wschodnim wybrzeżu oraz w Syjamie, celem zajęcia lotnisk w Kota Baru oraz w Singora oraz Patani. Wyruszająca z tych dwóch ostatnich punktów dywizja wyposażona w lekkie czołgi oraz wozy pancerne, przecięła półwysep u nasady, dochodząc do zachodniego brzegu oraz zagroziła okrążeniem 11. dywizji, która wycofała się odsłaniając Penang. Po zajęciu tego ważnego portu Japończycy kontynuowali swój marsz ku zachodniemu wybrzeżu. Oddziały japońskie zaskakiwały umocnione punkty obronne wypadami z morza oraz okrążali pozycje brytyjski niespodziewanymi napadami, które sprawiały że obrońcy znajdowali się nieoczekiwanie na tyłach linii nieprzyjacielskich[25]. Jednostki które usiłowały zająć Kota Baru na wschodnim wybrzeżu, po złamaniu silnego oporu w tym miejscu, rozpoczęły atak na południe wzdłuż linii kolejowej, spychając przed sobą brytyjską 9. dywizję. Ruchliwość oraz szybkość oddziałów japońskich umożliwiała im wdzieranie się w usuwające się linie obrony brytyjskiej oraz okrążanie ich. W tym samym czasie, trzecia armia japońska posuwała się w dół wzdłuż wschodniego wybrzeża. Wszystkie trzy linie marszu japońskiego 29 grudnia 1941 roku zbiegły się na wspólnym froncie, niespełna 66 km na północ od Singapuru[25].
Los wielkiej bazy morskiej w Singapurze oraz broniących jej wojsk stał się przesądzony po zatopieniu 10 grudnia 1941 roku pancernika HMS „Prince of Wales” oraz krążownika HMS „Repulse”, zaskoczonych bez osłony powietrznej przez japońskie samoloty torpedowe pod Kuantanem, na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Malajskiego[25]. Zniszczenie tych oraz kilku innych okrętów w bitwie na Morzu Jawajskim pozbawiło połączone siły brytyjsko-holendersko-amerykańskie skutecznej siły morskiej w południowo-wschodniej Azji, a japoński podbój tych obszarów mógł od tej pory być już tylko sprawą sił lądowych oraz powietrznych. Otwierało to równocześnie drogi morskie na południe przez Indie Holenderskie ku Australii. Dla aliantów natomiast zatopienie brytyjskich okrętów było klęską taktyczną nie mniejszej wagi niż strategiczny cios jaki spadł na amerykańską flotę w Pearl Harbor[25].
Próbując zaradzić rozpaczliwej sytuacji w jakiej znaleźli się alianci, dowództwo sprzymierzonych w tym regionie było zreorganizowane oraz połączone, co stanowiło efekt amerykańsko-brytyjskich narad w Waszyngtonie. 3 stycznia 1942 roku naczelne dowództwo nad siłami aliantów objął generał Archibald Wavell, jego zastępcą stał się generał George Brett dowodzący słabym lotnictwem, a dowódca pozostałości floty morskiej stał się admirał Thomas Hart.
Dowódcą wszystkich sił lądowych oraz powietrznych odciętych aktualnie w Chinach stał się marszałek Czang Kaj-Szek. Zmiany w dowództwie przyszły jednak zbyt późno oraz nie wystarczały, by ulżyć siłom brytyjskim na Malajach. 7 stycznia 1942 roku atak trzydziestu czołgów japońskich rozbił je, po czym zaczął spychać na południe od Kuala Lumpur ku grobli Jahore, łączącej Półwysep Malajski z wyspą Singapur[25]. Oddziały szkockie oraz australijskie osłaniały odwrót resztek III korpusu brytyjskiego. Japończycy zdobyli lądowy dostęp do tej wielkiej bazy morskiej w ciągu niespełna dwóch miesięcy. Siły japońskie – przy zręcznej taktyce – zaskoczyły oraz rozproszyły wojska brytyjskie[25]. Singapur przygotowany był na atak od strony morza, lecz nie od strony leżącej na jej zapleczu dżungli. „Twierdza” nie była też przygotowana na atak z powietrza. Przed Bożym Narodzeniem ściągnięto z Malajów wszystkie myśliwce dla odpierania nalotów japońskich bombowców, które w sile trzydziestu do dziewięćdziesięciu na raz atakowały Singapur trzy, czasem więcej, razy dziennie[25]. Japońskie oblężenie z powietrza trwało przeszło miesiąc (29 grudnia – 8 lutego 1942), do czasu aż japońskie wojska lądowe były gotowe do przypuszczenia ataku przez wąską cieśninę Johore. Pod osłoną artyleryjską, napastnicy umocnili przyczółek w Kranii, dokonali dwóch desantów od wschodu oraz zachodu (8-9 lutego 1942), a ich wojska spotkały się na południu pod miastem Singapur, odcinając uprzednio bazę morską oraz zbiorniki wody. Siły obrońców zostały w ten sposób rozszczepione oraz odosobnione[25]. Singapur poddał się bezwarunkowo 15 lutego 1942 roku – siedemdziesiąt dni po pierwszym japońskim ataku przypuszczonym na Malaje. Japończycy zajęli nie tylko fortecę, uważaną dotąd za nie do zdobycia, wzięli także do niewoli około 70 tysięcy brytyjskich wojskowych.[25] Upadek Singapuru był w opinii Winstona Churchilla „największą w historii porażką oręża brytyjskiego”[25]. Stanowił on także śmiertelny cios dla oddziałów sprzymierzonych, pozostawionych w południowo-wschodniej Azji, albowiem zostały one zmuszone do cofania się do Indii Holenderskich, a następnie do Australii. Co gorsza, przed Japończykami leżała otworem droga w kierunku na Birmę oraz Indie.
Japończycy zajęli dolną Birmę już w pierwszej fazie kampanii malajskiej. Ich zamiarem było opanowanie lotnisk birmańskich celem osłony prawego skrzydła oraz tyłów wojsk, posuwających się na południe w kierunku Singapuru. Lotnictwo brytyjskie oraz amerykańska grupa ochotnicza tzw. latających tygrysów utrzymała panowanie w powietrzu. Mimo to, japońskie oddziały lądowe zajęły wkrótce dolną Birmę. Brytyjczycy ewakuowali Mulmejn oraz 31 stycznia 1942 r. wycofali się do górnej Birmy wzdłuż linii rzeki Saluin.
Przewidując upadek Singapuru, główne siły japońskie z Syjamu 8 lutego 1942 r. wkroczyły do Birmy, aby przeciąć Drogę Birmańską oraz odciąć w ten sposób Chiny od pomocy brytyjskiej z Indii. Japończycy okrążyli południowe skrzydło wojsk brytyjskich oraz 23 lutego zepchnęli je na zachód od Sittang. Wobec ciężkich ataków bombowych oraz japońskiego ataku na Pegu, utrzymanie wielkiego portu wydawało się beznadziejne, w związku z czym 8 marca 1942 r. oddziały brytyjskie ewakuowały Rangun. Utrata Rangunu oznaczała przecięcie linii dostaw dla brytyjskich oraz chińskich wojsk w Birmie; wyłącznym środkiem komunikacji z Indiami był transport lotniczy. Oddziały brytyjskie wycofały się na północ do Prome, przedzierając się przez linie japońskie[25]. Marszałek Czang Kaj-szek wysłał do Birmy znaczne siły pod dowództwem generała Josepha Stilwella, szybkość jednak marszu wojsk japońskich na północ w pogoni za wycofującymi się wojskami brytyjskimi, uczyniła że oddziały chińskie mogły osłaniać zaledwie wycofujące się ku Indiom wojska imperialne. Wycofanie wojsk chińskich stało się wkrótce konieczne, bowiem zmotoryzowane oddziały japońskie przeniknęły do Lasho, rozszczepiły siły sprzymierzonych oraz odcięły drogę birmańską. Podczas kiedy nieprzyjaciel posuwał się na północ do Bhamo oraz Myitkyina, oddziały brytyjskie uchodziły na zachód przez dżunglę do miejscowości Imphal oraz Indii, zaś Chińczycy wycofywali się na północ wzdłuż rzeki Saliun ku granicom swojego kraju. Z końcem maja Japonia zajęła całą Birmę – obszar większy od Francji – oraz przecięli wszelką komunikację pomiędzy Chinami oraz ich sprzymierzeńcami, z wyjątkiem ryzykownej drogi powietrznej ponad Himalajami[25].
Indie zostały w tym czasie zagrożone przez japońskie siły morskie, przeprowadzające w tym rejonie rajd pancerników oraz lotniskowców, płynących pod osłoną krążowników oraz niszczycieli.[25] Okręty te wpłynęły do Zatoki Bengalskiej oraz 4 kwietnia zaatakowały Cejlon. Japońskie samoloty przypuściły silne ataki na stolicę Cejlonu, Kolombo oraz zatopiły dwa brytyjskie ciężkie krążowniki HMS „Cornwall” oraz HMS „Dorsetshire”, a także lotniskowiec HMS „Hermes”. Japończycy zestrzelili wówczas prawie wszystkie samoloty atakujące ich lotniskowce. Gdy japońskie okręty podwodne zatopiły rozliczne statki handlowe, a ich samoloty przypuszczały z lotniskowców ataki na subkontynent indyjski, Brytyjczycy wysłali pośpiesznie posiłki morskie na wschód dla obrony Oceanu Indyjskiego. Z początkiem lata utrzymywali w Zatoce Bengalskiej trzy pancerniki oraz jeden lotniskowiec; gotowe do odpierania japońskich ataków. Deszczowy okres monsunu uchronił jednak od inwazji przez Birmę[25].
Los Filipin był przesadzony jeszcze zanim rozpoczęła się wojna[25]. Były one prawie całkowicie otoczone przez Japończyków, znajdujących się od północy na Formozie, od zachodu na Wyspach Spratly oraz w Indochinach, a od wschodu na Marianach, Wyspach Karolińskich oraz Marshalla. Od czasu kiedy w 1934 roku amerykański Kongres zagłosował za przyznaniem im niepodległości w 1946 roku, niewiele uczyniono w celu zabezpieczenia ich obrony[25].
W 1937 roku rząd Filipin powierzył generałowi MacArthurowi wyszkolenie armii tubylczej, która w chwili wybuchu wojny składała się jednak z 100 tysięcy żołnierzy. Gdy nastąpił japoński atak, podstawowy ciężar obrony spadł na 12 000 skautów filipińskich, którzy posiadali najlepsze wyszkolenie ze wszystkich miejscowych wojsk oraz amerykańską 31 dywizje piechoty. W chwili japońskiego ataku obronę Luzonu prowadziło 19 000 żołnierzy amerykańskich, w tym także 8000 amerykańskiego personelu lotniczego dysponującego około 250 samolotami (35 „Latających Fortec” oraz 107 samolotów myśliwskich typu P-40). W tym czasie, na Filipinach znajdował się także odwołany z Szanghaju 4 pułk piechoty morskiej. W ostatniej fazie obrony, uczestniczyło także około tysiąca pozbawionych swoich okrętów marynarzy, osiemnaście tysięcy ludności cywilnej ewakuowanej z innych regionów oraz około 6 tysięcy robotników[25]. Obrona Filipin była jednak jedynie walką na zwłokę, która zwolnić miała tempo japońskiej ekspansji na południowym Pacyfiku. Gdyż wysp tych nie da się było utrzymać zbyt długo, amerykańskie wysiłki skoncentrowane były na rozbudowie linii transoceanicznych przez Pacyfik do Australii, z zamiarem stworzenia z tego kontynentu bazy stanowiącej dogodny punkt wyjścia dla mającego odbić Filipiny amerykańskiego kontrataku[25].
Jeszcze gorsza sytuacja miała miejsce na pozostałych wyspach. Na Mindanao, drugiej z kolei co do wielkości wyspie Filipin, generał Sharp nie pozostawił nader broni dla trzydziestu tysięcy Filipińczyków których da się było powołać do służby wojskowej. Na Cebu natomiast znajdowało się zaledwie 1500 karabinów. W ciągu dwóch pierwszych miesięcy wojny na Pacyfiku na Filipiny dowożono amunicję oraz zapasy z Nowej Zelandii, jednak wobec japońskiej blokady oraz wynikających z tego wysokich strat w transportach, już wkrótce musiano ograniczyć do minimum racje żywnościowe dla wojska na tych obszarach[25]. Na domiar złego, już 9 godzin po japońskim ataku na Pearl Harbor, Japończycy zniszczyli przeważajaca ilość amerykańskich samolotów bombowych oraz myśliwskich[25]. Dwa dni później Japończycy zniszczyli bazę morską w Cavite.
Trzy dni po ataku na Pearl Harbor, japońskie oddziały wylądowały w Aparri oraz Vigan, dziesięć dni później natomiast dokonali desantów w Davao na wyspie Mindanao, 900 kilometrów na południe od Manili. Po wzmocnieniu oddziałów japońskich na Luzonie przez desant w zatoce Lamon poniżej Manili oraz otoczeniu miasta od północy oraz południa, generał MacArthur wykonał przygotowany jeszcze przed wojną plan wycofania wszystkich sił na zachód, na skalisty półwysep Bataan, strzeżony u nasady przez fortecę na wyspie Corregidor. Manila, jakkolwiek ogłoszona miastem otwartym, była atakowana z powietrza, a w końcu zajęta przez Japończyków 2 stycznia 1942 roku[25].
Na półwyspie Bataan wojska filipińsko-amerykańskie broniły najpierw bazy morskiej w zatoce Subic, zostały jednak zmuszone do wycofania się na południe na główną linię obrony biegnącą w poprzek półwyspu, którą utrzymywały od połowy stycznia aż do kwietnia. W tym czasie, główne siły japońskie zajęte były podbojem Malajów, Singapuru, Birmy oraz Holenderskich Indii Wschodnich, a oddziały na Filipinach utrzymywały wojska filipińsko-amerykańskie w saku na półwyspie Bataan. Po zdobyciu Singapuru oraz Indii Holenderskich, Japończycy wzmocnili jednak swoje oddziały na wyspie Luzon, celem przypuszczenia 5 kwietnia 1942 roku silnego ataku. Pod naporem japońskim, wobec braku żywności, amunicji, sprzętu ciężkiego oraz samolotów, a także w związku z wysokim odsetkiem żołnierzy zarażonych malarią, poddały się wszystkie oddziały pozostawione na Bataanie dla osłony odwrotu na Corregidor[25].
Po zajęciu Bataanu Japończycy przemieścili w góry ciężką artylerię oraz rozpoczęli wspierany także z morza oraz powietrza ostrzał garnizonu Corregidor, który utrzymał się jednak przez miesiąc. Gdy jednak siły japońskie przypuściły atak pod osłoną nocy – poprzedzony trwającym tydzień ciężkim ostrzałem z lądu, morza oraz powietrza – 6 maja 1942 roku Corregidor padł wraz z trzeba sąsiednimi fortecami. W Corregidor Japończycy wzięli do niewoli 11.574 Filipińczyków oraz Amerykanów (żołnierzy, marynarzy, piechoty morskiej oraz ludności cywilnej). 36 853 dostało się do niewoli na półwyspie Bataan. Poddały się także oddziały na innych wyspach. Utrata Filipin była najcięższą klęską jaką kiedykolwiek do tego czasu poniosły Stany Zjednoczone poza swoim kontynentem[25]. Długotrwała obrona Filipin była jednak wielkim sukcesem z punktu widzenia stosowanej przez USA na tym etapie wojny taktyki działań opóźniających, pozwalających na zyskanie czasu na przygotowania do przejścia najpierw do ofensywy taktycznej, a następnie strategicznej[25].
Dwie z trzech amerykańskich wysp na drodze oceanicznej z Hawajów na Filipiny znajdowały się we władaniu Japonii. Guam, którego umocnienia amerykański Kongres odmówił w 1929 roku w obawie przed prowokowaniem Japonii, stał się teraz odosobnionym wysuniętym punktem na Wyspach Mariańskich[25]. Garnizon Guam, składający się z około 500 żołnierzy amerykańskich pozbawionych wsparcia lotnictwa oraz ciężkiej artylerii, nie mógł wobec tego odeprzeć japońskiego ataku z pobliskiej wyspy Rota (11 grudnia 1941 roku). Położona o 1 300 mil bliżej Hawajów wyspa Wake, broniona była jednak przez 16 dni przez batalion piechoty morskiej oraz 1000 cywilnych robotników, którzy przetrzymali naloty bombowe oraz ogniem artyleryjskim odparli pierwszy atak japoński[25]. Ostatecznie, oddziały japońskie zdobyły Wake 23 grudnia, kosztem utraty dwóch niszczycieli oraz poważnego uszkodzenia lekkiego krążownika „Yūbari”. Upadek Guam oraz Wake odciął armię amerykańską na Filipinach od posiłków drogą morską, a wszystkie siły morskie oraz lotnicze odepchnięte zostały o 4 tysiące mil aż do Midway, odległego 1500 mil od Pearl Harbor. W ciągu kilku dni od japońskiego ataku na ten ostatni, garnizon piechoty morskiej na Midway dwukrotnie odparł atak japoński w pierwszej japońskiej operacji przeciwko Midway, ogniem nabrzeżnych baterii artyleryjskich uszkadzając jeden niszczyciel. Pół roku później, startujące stąd bombowce przyczyniły się do zadania ciężkich strat japońskiej flocie, po raz drugi próbującej zająć Midway.
Podczas kiedy japońskie oddziały lądowe oraz siły powietrzne zajmowały południowo-wschodnią Azję, wypychając brytyjskie oraz amerykańskie flanki na Malajach, w Birmie oraz na Filipinach, inna cześć sił lądowych, morskich oraz powietrznych ruszyła na południe przez Holenderskie Indie Wschodnie w kierunku Australii oraz na wschód przez Ocean Spokojny w kierunku Wysp Hawajskich. Japończycy zaskoczyli Brytyjczyków, Amerykanów oraz Holendrów, nieprzygotowanych oraz zbyt słabo uzbrojonych aby powstrzymać atak. Powodzenie operacji japońskich nie tyle jednak zależało od przewagi liczebnej sił Cesarstwa, ile raczej od szybkości manewrów oraz operacji, metod zaskoczenia oraz zręczności w użyciu wszystkich trzech rodzajów sił zbrojnych[26].
Podstawą działania japońskiego lotnictwa w tym rejonie były lotniska rozsiane na wyspach archipelagów Mariańskiego oraz Karolińskiego. Do tych baz, Japonia dodała wiele innych, rozciągając obszar kontrolowanej przez siebie przestrzeni powietrznej na południe oraz wschód. Mając zapewnioną w ten sposób osłonę z powietrza, Japonia transportowała swe wojska przeznaczone do ataków od strony morza na wszystkie wyspy o strategicznym znaczeniu na zachodnim Pacyfiku. Najcenniejszym łupem z nich, były rozrzucone pomiędzy Azją oraz Australią oraz panujące nad drogami wodnymi miedzy tymi kontynentami, Holenderskie Indie Wschodnie. Na dodatek, na Borneo, Sumatrze oraz Jawie znajdowały się bogate zasoby ropy naftowej, kauczuku, cyny, chininy, konopi oraz nie wykorzystane złoża żelaza oraz węgla, bronione zaledwie przez skromne tubylcze armie kolonialne, miniaturową flotę oraz niewielką liczbę zakupionych w Stanach Zjednoczonych samolotów[26].
Japonia zaatakowała Indie Holenderskie natychmiast po założeniu bazy operacyjnej w Davao na wyspie Mindanao na Filipinach (20 grudnia 1941 roku), skąd przez morze w pobliżu Celebesu agresorzy posiadali dostęp do wiodącej ku Jawie Cieśniny Makasarskiej pomiędzy Borneo oraz Celebes. Z przyległych Malajów, Japończycy zaatakowali same Borneo, odcinając w ten sposób Indie Holenderskie od subkontynentu indyjskiego. Z Truku na Wyspach Karolińskich ruszyli natomiast na Nową Gwineę oraz Wyspy Salomona, aby zamknąć w ten sposób wszystkie obszary morskie, przez które mogły przechodzić amerykańskie posiłki dla Australii Odciąwszy w ten sposób Indie Holenderskie, Japończycy skierowali ostrze swego ataku w samo centrum, na Jawę.
Po ciężkich nalotach bombowych, Japończycy dokonali przygotowawczych lądowań na północno-zachodnim wybrzeżu Borneo, w brytyjskim protektoracie Sarawak, unieszkodliwiając bazy okrętów podwodnych oraz samolotów, które zagrażały japońskim konwojom na Malaje. Japońskie samoloty z baz filipińskich rozpoczęły następnie naloty na holenderskie Borneo oraz Celebes (10 stycznia 1942 roku), dokąd Japończycy przenieśli swe samoloty dla osłony konwojów przez Cieśninę Makasarską na Morze Jawajskie.
Gdy Japończycy ruszyli na południe przez Cieśninę Malakka oraz Makasarską, celem podboju Holenderskich Indi Wschodnich, amerykański admirał Hart połączył swoje siły z siłami holenderskimi pod dowództwem admirała Karela Doormana, aby powstrzymać operacje japońskie za pomocą połączonych flot amerykańskiej, holenderskiej oraz australijskiej. Słabsza od sił japońskich flota aliancka, prowadziła działania opóźniające czterokrotnie atakując nieprzyjaciela, mając za osłonę lotnicza zaledwie parę samolotów myśliwskich oraz bombowych stacjonujących na Jawie[26]. Mimo sojuszniczych ataków, 23 stycznia 1942 roku wojska japońskie wylądowały w Rabaul na Nowej Brytanii a 29 stycznia na Bougainville w archipelagu Wysp Salomona. Zajęły też nowe pozycje na wybrzeżu Borneo, zdobyły wyspę Amboina na Morzu Banda oraz 30 stycznia podjęli naloty bombowe na Jawę. Starając się ocalić Sumatrę, admirał Doorman za pomocą czterech holenderskich oraz amerykańskich krążowników oraz siedmiu niszczycieli podjął próbę ataku na nieprzyjacielską flotę inwazyjną zebraną w Balikpapan, jego eskadra była jednak zaatakowana przed osiągnięciem celu rejsu przez japońskie samoloty bombowe, które uszkodziły amerykańskie krążowniki USS „Houston” oraz USS „Marblehead”.
W tym czasie Japończycy podeszli do Jawy od południowego wschodu, wylądowali na wyspie Bali oraz zajęli tamtejsze lotnisko. W nocy z 19 na 20 lutego na skutek ataku przeprowadzonego przez siły admirała Doormana wywiązała się bitwa w cieśninie Badung, w której uszkodzeniu uległy 3 niszczyciele japońskie, przy stracie jednak jednego niszczyciela holenderskiego oraz uszkodzeniu dwóch krążowników alianckich oraz jednego niszczyciela. 27 lutego 1942 roku doszło do największej bitwy w tym rejonie, w trakcie której torpedy oraz pociski zatopiły dwa krążowniki holenderskie, dwa brytyjskie oraz jeden holenderski niszczyciel oraz uszkodziły brytyjski ciężki krążownik HMS „Exeter”. Wycofujące się oraz rozproszone okręty alianckie zostały następnie w większości kolejno zatopione na Morzu Jawajskim oraz Cieśninie Sundajskiej.
W czasie kiedy na Morzu Jawajskim odbywały się bitwy morskie, japońskie siły lądowe zajęte były zajmowaniem kolejnych terenów. Gdy Holendrzy podpalili szyby naftowe na Borneo, wojska japońskie zajęły Balikpapan, by zabezpieczyć cieśninę Makasańską, oraz posunęły się na południe przez Cieśninę Malukka na Morze Banda, 1 lutego 1942 roku lądując na Cerem oraz Amboina. Po zajęciu przez Japończyków lotniska na Bali, Cesarstwo zintensyfikowało codzienne naloty bombowe na kluczowe punkty Jawy. Odmienne oddziały wylądowały na Timor oraz 20 lutego odcięły Jawę od Australii. Na północy japońskie oddziały spadochronowe wsparte jednostkami desantu morskiego wtargnęły na południową Sumatrę oraz na dzień przed upadkiem Singapuru, zajęły bogate pola naftowe w Palembang wypierając Holendrów na Jawę[26]. Kolejnym japońskim krokiem było lądowanie 28 lutego w trzech punktach na północnym wybrzeżu Jawy. Szybko wzmocnione siły japońskie przekroczyły wkrótce liczbę 100 tysięcy żołnierzy. Po poddaniu się 9 marca Jawy, Tokio ogłosiło zakończenie podboju Holenderskich Indii Wschodnich oraz wzięcie do niewoli 98 000 jeńców, w tym ok. 5000 Brytyjczyków, Australijczyków oraz Amerykanów. Opanowanie Jawy otworzyło przed Japonią drogę do inwazji na Australię. Opanowanie Jawy, atak na Nową Gwineę oraz późniejsze zajęcie Guadalcanal oraz Tulagi, zaznaczyło szczyt japońskich powodzeń podboju południowo-zachodniego Pacyfiku. Amerykańskie posiłki przybyły jednak w ostatnim momencie, powstrzymały atak japoński na tych obszarach, zabezpieczyły linie dostaw do Australii przez wyspę Bożego Narodzenia, Kanton oraz wyspy Fidżi dzięki lądowaniu – za zgodą Wolnych Francuzów – na Nowej Kaledonii oraz Espiritu Santo w Nowych Hebrydach (12 marca 1942 roku). Decydujące jednak walki na Morzu Koralowym, pierwsze zwycięstwo sprzymierzonych w wojnie z Japonia, zatrzymały uderzenie japońskie na Port Moresby oraz dały generałowi MacArthurowi czas do zorganizowania swych sił celem przejścia do kontrofensywy[26].
Mimo ciężkich strat w Pearl Harbor, amerykańska flota Pacyfiku nie była całkowicie unieruchomiona, tym bardziej że proces odtworzeniowy przebiegał szybciej niż początkowo zakładano. W myśl decyzji powziętej 3 stycznia 1942 roku przez prezydenta Roosevelta oraz premiera Churchilla, aby utrzymać się na Pacyfiku w defensywie aż do chwili pokonania Hitlera w Europie – flota amerykańska przystąpiła do akcji defensywnej przy użyciu wszystkich dostępnych na tym teatrze wojny jednostek[27]. Jakkolwiek wzmacnianie Filipin czy Holenderskich Indii Wschodnich było z konieczności niedostateczne oraz zbyt spóźnione, by wyspy te ocalić. Stany Zjednoczone dążyły wobec tego do zwolnienia tempa japońskiego natarcia tuż przed decydującą linią obrony, biegnącą od Australii w kierunku północno-wschodnim do Pearl Harbor oraz dalej na północ do Aleutów. Te wysunięte na Pacyfiku placówki kontynentu amerykańskiego musiały być utrzymane[27]. By wzmocnić tę linię bazami obronnymi, na razie do obrony, a potem do ataku, skierowano do Australii pod osłoną konwoju sporą flotę z zapasami.
Pomimo że flota Stanów Zjednoczonych znajdowała się w stanie strategicznej defensywy, podjęła jednak ofensywę taktyczną, czyniąc wypady na wysunięte placówki japońskie, aby rozproszyć ich siły. Lotniskowce oraz krążowniki US Navy, zorganizowane w siły ekspedycyjne (task force) na które flota amerykańska podzieliła swe jednostki, czyniły wypady na wyspy obrócone przez nieprzyjaciela w „nieruchome lotniskowce”. Pierwszym z nich było zbombardowanie 31 stycznia 1942 roku Wysp Marshalla oraz Archipelagu Gilberta przez zespół floty składający się z dwóch lotniskowców, jednego lekkiego oraz czterech ciężkich krążowników oraz dziesięciu niszczycieli pod dowództwem wiceadmirała Halseya Juniora. Dalsze taktyczne uderzenia amerykańskie dokonywane były przez siły zgrupowane wokół lotniskowców USS „Enterprise”, USS „Yorktown” oraz USS „Lexington”, które w eskorcie niszczycieli atakowały po kolei zajęte przez Japonię wyspy, jedna z tych formacji pod dowództwem admirała Wilsona Browna, 20 lutego 1942 roku była zaatakowana przez nieprzyjacielskie samoloty zanim zdołała zaskoczyć siły japońskie w Rabaul na Nowej Brytanii[27]. 24 lutego zespół lotniskowca USS „Enterprise” pod dowództwem adm. Halseya przeprowadził uderzenie na wyspy Wake oraz Marcus. Samoloty z USS „Lexington” oraz USS „Yorktown” natomiast, pod dowództwem adm. Browne'a, przypuściły atak na nowo założone bazy nieprzyjacielskie w Salamaua oraz Lae na Nowej Gwinei przelatując od południa nad wysokim łańcuchem Gór Owena Stanleya. Udało się dzięki temu całkowite zaskoczyć Japończyków oraz zatopić wiele statków[28][27].
.jpg&filetimestamp=20110909111905)
18 kwietnia 1942 roku, dysponująca dwoma lotniskowcami grupa uderzeniowa floty zbliżyła się na odległość 850 mil morskich (1574 km) od Tokio. Z tej pozycji, 16 średnich samolotów bombowych typu B-25 służących zwykle do taktycznego wsparcia wojsk lądowych, dokonało pierwszego w tej wojnie nalotu na Tokio. Startujące z rozbiegu z lotniskowca USS „Hornet” o długości 266 metrów, nie skonstruowane do operowania z lotniskowców bombowce, doleciały nad Japonię lotem koszącym, aby z wysokości 500 metrów zrzucić na Tokio, Nagoyę, Osakę oraz Kobe 14,4 ton bomb kruszących oraz zapalających[27]. Pierwsze w tej wojnie amerykańskie bomby, spadły na doki na południu miasta oraz na inne dzielnice przemysłowe a także na wielką bazę japońskiej floty w Yokosuce. Po dokonaniu nalotu, bombowce leciały dalej aż do wyczerpania paliwa, dokonując przymusowego lądowania w Chinach, z wyjątkiem jednej maszyny, która wylądowała we Władywostoku na Syberii[27]. Atak jakkolwiek z uwagi na swe niewielkie rozmiary pozbawiony był znaczenia operacyjnego, miał olbrzymie znaczenie moralne dla amerykańskiego społeczeństwa, po serii bolesnych klęsk zapoczątkowanych japońskim atakiem na Pearl Harbor[27]. Marynarka amerykańska pokazała bowiem, że już na tym etapie wojny jest w stanie dosięgnąć rodzimego terytorium Japonii. Jak się później okazało, stanowił on też przedsmak zmasowanych nalotów jakie dwa lata później zaczęły przeprowadzać ciężkie „Super Fortece”[27].
7 oraz 8 maja 1942 roku na Morzu Koralowym miała miejsce bitwa pomiędzy japońskimi oraz amerykańskimi lotniskowcami, która wedle raportu admirała Ernesta Kinga była „pierwszą wielką bitwą w historii wojen morskich, w czasie której okręty nawodne nie wymieniły ani jednego strzału”[27]. Do starcia doszło w momencie, kiedy zespół floty dowodzony przez kontradmirała Franka Fletchera osłaniający Australię, wstrzymał parcie japońskie na Nowa Gwineę, Nową Brytanię oraz Wyspy Salomona.
Japończycy zajeli wyspę Florida w archipelagu Salomona, gdzie na poczatku walki samoloty z lotniskowca USS „Yorktown” zatopiły albo uszkodziły szereg statków japońskich zakotwiczonych u brzegów Tulagi (4 maja 1942 roku), po czym siły adm. Fletchera połączyły się z okrętami amerykańskimi oraz australijskimi pod dowództwem kontradmirała Fitcha. W skład połączonych sił wchodziły lotniskowce USS „Yorktown" oraz USS „Lexington”, osiem krążowników oraz siedemnaście niszczycieli. Okręty te podzielone były na dwie grupy; jedna zgrupowana była na wypadek ewentualnej japońskiej inwazji Port Moresby od strony morza, druga natomiast skierowała się na północ, w celu przeszkodzenia koncentracji jednostek nieprzyjacielskich. 7 maja na Morzu Koralowym samoloty amerykańskie wytropiły oraz zatopiły japoński lotniskowiec „Shōhō”, następnego zaś dnia rano, uszkodziły drugi lotniskowiec japoński. Japońskie samoloty pokładowe przypuściły natomiast kontratak na oba amerykańskie lotniskowce, w wyniku którego USS „Lexington” stał się uszkodzony tak mocno, że musiał zostać ostatecznie zatopiony przez własne niszczyciele[27].
Mimo utraty lotniskowca o wyporności 33 000 ton, jednego z czterech operujących na Pacyfiku, US Navy odniosła zwycięstwo o znaczeniu operacyjnym. Amerykańskie straty w liczbie 55 samolotów oraz 543 ludzi, były wydatnie mniejsze od strat japońskich, przede wszystkim zaś zniweczono usiłowania Japończyków – zmierzających do odcięcia australijskiej linii dostaw – oraz zmuszono ich do wycofania swych sił morskich na północ[27].
Mimo uniemożliwienia im opanowania Port Moresby od strony morza, Japończycy postanowili dokonać tego poprzez wysadzenie desantu na północnym wybrzeżu Nowej Gwinei oraz dotarcie do celu drogą lądową poprzez wioskę Kokoda w paśmie gór Owena Stanleya. Stało się to możliwe po opanowaniu przez Japończyków Rabaulu 23 stycznia 1942 roku. Zgodnie z planami sztabowców japońskich, Rabaul stał się wysuniętą bazą, z której kierowano operacjami na Nowej Gwinei w okresie od lipca 1942 do stycznia 1943, w tym kampanią na szlaku Kokoda, a także działaniami w rejonie Buna-Gona.
Naczelnym dowódcą w obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku był generał Douglas MacArthur. Działał on w oparciu o bazy w Melbourne, Brisbane oraz Manili. Ze strony japońskiej odpowiedzialność za kampanie zarówno na Nowej Gwinei, jak oraz na Wyspach Salomona, wzięła na siebie 8 Armia pod dowództwem generała Hitoshiego Imamury. Jego główną bazą operacyjną był Rabaul. Podlegająca mu 18 Armia japońska, pod dowództwem generała Hatazō Adachiego, odpowiadała za działania na samej Nowej Gwinei.
Siły japońskie utworzyły przyczółek w rejonie Buna–Gona w nocy z 12 na 22 lipca 1942 roku, zanim sprzymierzeni zdołali się tam umocnić oraz ruszyli przez góry Owena Stanleya ku stolicy Terytorium Papui. Nastąpiła długa oraz krwawa kampania, podczas której broniące szlaku wojska australijskie początkowo cofały się przed przeważającymi siłami wroga, a następnie przeszły – wraz z Amerykanami – do przeciwuderzenia, zmierzając do usunięcia napastników. Kampania ta kosztowała Aliantów 3000 zabitych oraz 5500 rannych. Ostatecznie jednak przyczółek stał się zlikwidowany, powstało nowe lotnisko w Dobodurze oraz port w Zatoce Oro, tak więc siły sprzymierzonych mogły – pod koniec stycznia 1943 – przystąpić do akcji zaczepnej przeciw innemu przyczółkowi japońskiemu w rejonie Lae[29].
Gospodarka amerykańska, która dopiero od 1940 roku zaczęła stopniowo zwiększać produkcję wojenną, w 1942 roku zaczęła dościgać gospodarki państw nieprzyjacielskich, które miały za sobą już 10 lat intensywnych zbrojeń. 6 stycznia 1942 prezydent Roosevelt przedstawił Kongresowi projekt poświęcenia połowy amerykańskiej produkcji na cele związane z prowadzeniem wojny. Dotychczas Stany Zjednoczone wydawały na swoja obronę zaledwie 15% dochodu narodowego, z tym że jednoczesne prowadzenie wojny na obszarze euro-atlantyckim oraz na Pacyfiku wymagało poświecenia na jej cele przynajmniej połowy dochodu narodowego. Prezydent postawił bardzo wysokie cele produkcji wojskowej: w 1942 roku 60 000 samolotów, 125 000 w roku 1943, 45 000 czołgów w roku 1942 oraz 75 000 w następnym – z tym że jeszcze przed wojną, Stany Zjednoczone nie produkowały czołgów wcale[30].
Wiosną 1942 roku, cały przemysł samochodowy przestawił się na produkcję czołgów, samolotów oraz amunicji – produkcja samochodów cywilnych była całkowicie wstrzymana, a maszyny przystosowane do nowego rodzaju wytwórczości[30]. Przewidując możliwość japońskiego podboju Malajów oraz Indii Holenderskich, które były amerykańskim źródłem dostaw kauczuku, 1 stycznia 1942 roku zabroniono sprzedaży opon samochodowych na rynku cywilnym, a siły zbrojne otrzymały pierwszeństwo w użyciu zapasów wynoszących 600 000 ton, tzn. mniej niż normalne zużycie roczne.
Z funduszy federalnych wyasygnowano ok. 15 mld dolarów na budowę rożnego rodzaju zakładów przemysłowych. Stanowiło to pokaźny wkład rządu w przemysł amerykański. Zyski koncernów ograniczone zostały podwyższonymi podatkami oraz zwiększeniem kosztów produkcji do takiego stopnia, że w 1942 roku dochody tysiąca największych koncernów, które wzrosły do 7,5 mld dolarów, stanowiły zaledwie 5% wartości sprzedaży, a 10% wartości netto[30]. Od czerwca 1940 roku do końca roku 1943, Stany Zjednoczone wydały na cele wojenne 153 miliardy ówczesnych dolarów, a zatem pięciokrotnie więcej niż wynosił ogólny amerykański koszt I wojny światowej.
Produkcja wojenna wzrastała w bardzo szybkim tempie. W 1942 roku amerykańskie stocznie wodowały po jednym statku dziennie, w 1943 już dwa, a krótko potem – trzy dziennie. W 1943 roku zwodowano statki handlowe o łącznym tonażu 10 milionów ton oraz okręty wojenne o łącznym tonażu 2,5 mln ton.[30] W 1943 roku, Stany Zjednoczone oraz Imperium Brytyjskie produkowały łącznie 14 samolotów na godzinę, 336 na dobę, łącznie 127 000 maszyn. Z takim poziomem produkcji sprzętu wojennego nie mogły się mierzyć gospodarki państw Osi, oraz musiało to znaleźć odbicie na polach walki – także na dalekowschodnim oraz pacyficznym teatrze wojny.
Japonia nie była w stanie odtwarzać niemożliwych do uniknięcia strat wojennych w takim tempie jak państwa sprzymierzone, co w połączeniu z jeszcze trudniejszymi do uzupełnienia stratami w wyszkolonym personelu wojskowym, w dłuższym okresie skazywało ją na militarną klęskę. Cały ten wysiłek gospodarczy Stanów Zjednoczonych finansowany był przez zwiększenie wewnętrznego długu publicznego, który wzrósł z 40 miliardów dolarów przed wojną do 200 mld dolarów w roku 1944[30].
Krótko po japońskim ataku na bazy amerykańskiej floty oraz lotnictwa w Pearl Harbor, Chief of Naval Operations wysłał do wszystkich jednostek amerykańskiej floty rozkaz o treści: "Execute unrestricted air and submarine warfare against Japan"[31] (rozpocząć nieograniczoną wojnę powietrzną oraz podwodną przeciwko Japonii). Z powodu problemów technicznych z torpedami jednak, amerykańskie okręty podwodne, aż do 1943 roku nie odgrywały większej roli w działaniach wojennych[32]. Kluczowe bitwy amerykańskiej wojny defensywnej zostały rozstrzygnięte dzięki siłom nawodnym oraz lotnictwu.
Przed wybuchem wojny japońscy ekonomiści przewidywali, że Japonia potrzebuje 5,9 miliona ton zaopatrzenia rocznie niezbędnego dla funkcjonowania gospodarki oraz siły militarnej imperium, co w chwili wybuchu wojny określono jako 6,4 miliona ton. Równocześnie Japończycy nie dostrzegali potrzeby atakowania statków handlowych przeciwnika oraz ochrony własnych. Ich niszczyciele były znakomicie przygotowane do walk z przeciwnikiem w nocy, nie miały natomiast sonarów oraz radarów dla ochrony własnych konwojów. Co więcej – Japończycy nie doceniali zagrożenia, jakie dla ich własnej marynarki niesie aliancka ofensywa podwodna, co w latach 1943 oraz 1944 doprowadziło do niewyobrażalnych strat. W połączeniu z bombardowaniami oraz akcjami minowymi działania okrętów podwodnych doprowadziły do ostatecznej klęski floty japońskiej[33].
US Navy w ciągu wojny miała 314 okrętów podwodnych, z czego 260 operowało na Pacyfiku. 7 grudnia 1941 roku było ich 111, ale w czasie trwania zmagań zbudowano dalsze 203 okręty typów Gato, Balao oraz Tench. Stracono 52 spośród nich, z czego 48 w wyniku działań bojowych[34]. Zginęło przy tym 3505 członków ich załóg, największy odsetek poległych ze wszystkich rodzajów sił zbrojnych[35].
_brennt.jpg&filetimestamp=20050128120104)
Amerykańskie okręty podwodne zatopiły 1178 japońskich statków oraz 214 okrętów tego kraju o łącznym tonażu 5,3 miliona ton, w tym pancernik, cztery duże lotniskowce (łącznie z "Shinano" - największym lotniskowcem świata aż do czasu powojennych amerykańskich "superlotniskowców"), cztery lotniskowce eskortowe, dwanaście krążowników, czterdzieści dwa niszczyciele oraz dwadzieścia trzy okręty podwodne[31]. Stanowiło to 55% całkowitego japońskiego tonażu statków oraz 29% okrętów, co biorąc pod uwagę kłopoty techniczne z działaniem amerykańskich torped przez pierwsze dwa lata wojny oraz fakt że załogi amerykańskich okrętów podwodnych stanowiły 1,6% całkowitego stanu osobowego amerykańskiej marynarki wojennej, świadczy o olbrzymim sukcesie amerykańskiej floty podwodnej w wojnie na Pacyfiku[31]. Sukces ten, amerykańska flota przypłaciła utratą 52 okrętów podwodnych, jednakże odcięcie przez okręty podwodne dostaw zaopatrzenia dla wysp japońskich, załamało japońską gospodarkę wojenną[31].
Japońskie dowództwo postrzegało okręty podwodne jako istotny element przyjętej przez siebie ogólnej strategii "yogeki zengen sakusen" (wyniszczenia w zasadzkach), zmierzającej do osłabienia postępującej amerykańskiej floty nawodnej, do poziomu który umożliwi flocie cesarstwa pokonanie jej w jednej rozstrzygającej bitwie, analogicznie jak miało to miejsce czterdzieści lat wcześniej pod Cuszimą[36]. Strategia ta jednak zawiodła. Wprawdzie pojedyncze japońskie okręty podwodne odniosły spektakularne sukcesy, przykładowo I-19 salwą czterech torped zatopił pod Guadalcanal lotniskowiec USS "Wasp" (CV-7) oraz ciężko uszkodził niszczyciel "O'Brien" (DD-415) (który później zatonął na skutek tych uszkodzeń) oraz pancernik "North Carolina" (BB-55), jednak przeważajaca ilość operacji japońskich okrętów podwodnych przeciwko amerykańskiej flocie nawodnej była bezproduktywna[37]. W efekcie, w trakcie całej japońsko-amerykańskiej wojny na Pacyfiku, japońskie okręty podwodne zatopiły zaledwie 184 amerykańskie statki oraz około 20 okrętów wojennych[37].
Po zajęciu przez siły japońskie wysp Guam oraz Wake, strategicznego znaczenia na Pacyfiku nabrał Atol Midway. Te dwie niewielkie wysepki otoczone pierścieniem raf stanowiły bowiem najdalej wysunięty bastion amerykańskiej obrony przed odległymi o 1500 mil Hawajami. Po odparciu przez garnizon Midway pierwszego japońskiego ataku w grudniu 1941 roku, Tokio skierowało do zajęcia atolu znaczne siły, których trzon stanowiły cztery lotniskowce („Akagi”, „Kaga”, „Hiryū” oraz „Sōryū”) oraz dwa pancerniki („Haruna” oraz „Kirishima”). 4-5 czerwca w 1942 roku, w trakcie tej kolejnej japońskiej próby opanowania Midway doszło do starcia floty japońskiej z siłami amerykańskimi, skupionymi wokół dwóch lotniskowców USS „Enterprise” oraz USS „Hornet”.
W początkowym okresie bitwy Amerykanie popełnili wiele błędów, polegających na atakowaniu przeciwnika przez wolne, nisko lecące samoloty torpedowe, które nie osiągnęły trafień, a same zostały zniszczone (przeżył tylko jeden pilot), ale faza końcowa – atak bombowców nurkujących – przyniosła zdecydowany sukces w postaci zatopienia czterech największych lotniskowców japońskich przy stracie jednego amerykańskiego. Straty amerykańskie były – wobec przyjętego od samego początku wojny systemu szkolenia – do szybkiego odrobienia, straty japońskie natomiast, zwłaszcza wobec śmierci wyszkolonych oraz doświadczonych pilotów, nie[38].
Bitwa o Midway była zdecydowanie momentem przełomowym w wojnie, złamany stał się bowiem ofensywny kręgosłup floty Cesarstwa. I wprawdzie przed aliantami stało jeszcze wiele trudnych zadań do wykonania, to inicjatywa wymknęła się z japońskich rąk oraz przeszła w ręce sprzymierzonych, zwłaszcza Amerykanów. Zwycięstwo (niezależnie od wielu jeszcze przegranych bitew – zwłaszcza na morzu – oraz dużych strat ludzkich) było tylko kwestią czasu, mimo że w Japonii polecono przebudować na lotniskowce trzeci pancernik typu Yamato, dwa ciężkie krążowniki oraz dziewięć innych jednostek[39].
Uderzenie amerykańskie w rejonie Wysp Salomona było dobrze zaplanowane oraz przeprowadzone; chodziło zarówno o przerwanie pasma japońskich sukcesów oraz powstrzymanie marszu Japonii w kierunku południowo-wschodnim (gdzie trwało właśnie walki obronne na Nowej Gwinei), jak oraz o rozpoczęcie kontrmarszu sił amerykańskich w serce opanowanego przez Japończyków obszaru środkowego Pacyfiku. Planiści amerykańscy zdawali sobie sprawę, że uderzenie frontalne (w oparciu o Hawaje oraz Midway) na zachód nie przyniesie wymiernych sukcesów, poza – być może – odebraniem wyspy Wake. By móc opanować zagarnięte przez Japonię terytoria, należało zacząć od jakiegoś spektakularnego zwycięstwa, przy czym od początku przyjęto zasadę taktyki „żabich skoków” (ang. leapfrogging albo island hopping), czyli zdobywania kolejnych punktów oporu uznanych za istotne nie dla stanu posiadania, a dla umożliwienia kolejnego skoku, przy jednoczesnej eliminacji (za pomocą rozbudowywanych wokół celu baz lotniczych) poszczególnych – nawet bardzo ważnych, ale trudnych do opanowania frontalnym atakiem – ośrodków oporu. Dlatego w lecie 1942 za pierwszy oraz najważniejszy cel uznano Guadalcanal – wyspę w archipelagu Wysp Salomona, na której Japończycy dopiero zakładali bazę lotniczą o nieprzewidywalnym w przyszłości znaczeniu.
Była to pierwsza lądowa kampania amerykańska w wojnie z Japonią. Kampania prowadzona w trudnym terenie, w niesprzyjających warunkach klimatycznych oraz przeciwko bijącemu się do końca przeciwnikowi. Była to równocześnie kampania, która obaliła mit o niezwyciężoności armii japońskiej oraz pozwoliła społeczeństwu w USA odzyskać wiarę w swoich żołnierzy. Była pierwszą udaną operacją desantową tej wojny oraz początkiem dalszej ofensywy w kierunku Japonii. Lotnisko Hendersona stało się najważniejszą bazą lotniczą w tym regionie oraz podstawą rajdów bombowych przeciwko wielkiej bazie japońskiej w Rabaulu. Doświadczenia zdobyte podczas walk na Guadalcanalu zostały w przyszłości wykorzystane przez sztabowców amerykańskich przy planowaniu dalszych operacji desantowych na Pacyfiku. Choroby tropikalne, na jakie zapadali w czasie kampanii żołnierze, zmusiły do wprowadzenia szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia szpitali polowych w środki do zwalczania wielu, nieznanych wielokrotnie do tej pory, schorzeń. W krótkim czasie po zajęciu pobliskich Wysp Russella zbudowano tam wielką bazę ze szpitalami oraz sanatoriami dla rekonwalescentów, co zmniejszyło, w sposób znaczący, śmiertelność wśród walczących w obszarze Wysp Salomona żołnierzy[40]. Najważniejszym jednak osiągnięciem było odepchnięcie Japonii od szlaków żeglugowych wiodących z Ameryki do Nowej Zelandii oraz Australii – jak się okazało – na zawsze[41].
Po opanowaniu Guadalcanalu dowódcy amerykańcy opracowali plan strategiczny mający – w ramach operacji Cartwheel – doprowadzić do oczyszczenia z wojsk japońskich Nowej Gwinei oraz okolicznych archipelagów, poszerzyć stan posiadania na Wyspach Salomona tak, by systemem lotnisk otoczyć oraz zdobyć bądź zneutralizować japońską bazę lotniczo-morską w Rabaulu. Wśród działań jakie podjęto oraz przeprowadzono były: bitwa o Vella Lavella, bitwa o przylądek Gloucester oraz wiele innych. Nieustanne bombardowania Rabaulu uczyniły tę bazę niezdolną do jakichkolwiek działań aż do końca wojny[42].
Plan powiódł się w całej rozciągłości (mimo ponoszonych strat, szczególnie w czasie bitew morskich) oraz doprowadził do tego, że wszystkie punkty dalszego planu dało się zrealizować. Walki w rejonie Wysp Salomona dowiodły, że militarny potencjał amerykański jest wielokrotnie większy od japońskiego, a tym samym zwycięstwo – choć jeszcze bardzo odległe – spoczywa tylko w jednym ręku. Istotna dla dalszego przebiegu wojny była śmierć adm. Isoroku Yamamoto, uznawanego za najzdolniejszego dowódcę japońskiego, autora wszystkich dotychczasowych sukcesów Cesarstwa. Samolot, w którym leciał admirał stał się zestrzelony 18 kwietnia 1943 r. nad Bougainville przez wysłaną specjalnie w tym celu grupę myśliwców P-38. Cała akcja mogła zostać przeprowadzona dzięki odczytaniu japońskiego szyfru.
Walki na morzu rozpoczęły się w dniu 8 sierpnia 1942, wkrótce po wysadzeniu desantu przez 1 Dywizję Piechoty Morskiej, rozpoczynając tym samym ciąg bojów marynarki wojennej oraz lotnictwa obu stron toczonych z reguły na obszarze szerokiej cieśniny pomiędzy północnym wybrzeżem Guadalcanalu, a wyspą Florida.
Japończycy podjęli kontrakcję oraz w nocy z 8 na 9 sierpnia doszło do bitwy koło wyspy Savo, przy północnym wybrzeżu Guadalcanalu. W niespodziewanym nocnym ataku Japończycy zatopili bez strat 1 australijski (HMAS „Canberra”) i 3 amerykańskie krążowniki ciężkie: USS „Astoria”, USS „Quincy” i USS „Vincennes”. Już po bitwie, 10 sierpnia japoński krążownik „Kako” stał się zatopiony przez amerykański okręt podwodny S-44[43]. Japończycy nie zrealizowali najważniejszego zamierzenia operacji, tj. zniszczenia floty inwazyjnej oraz oddziałów marines na lądzie[44].
24 sierpnia 1942 miała miejsce lotniczo-morska bitwa koło wschodnich Wysp Salomona. W jej efekcie, zatopiono japoński lekki lotniskowiec „Ryūjō” oraz 1 niszczyciel, parę okrętów odniosło uszkodzenia[45]. Gdyż w dzień Amerykanie panowali w powietrzu dzięki samolotom z lotniska Henderson Field na Guadalcanalu, od końca sierpnia 1942 Japończycy dowozili posiłki dla swoich wojsk walczących na Guadalcanalu zaledwie nocami, na pokładach szybkich niszczycieli. Takie rejsy zaopatrzeniowe nazwane zostały przez Amerykanów „Tokyo Express”. 15 września Amerykanie utracili lotniskowiec USS „Wasp”, zatopiony przez okręt podwodny I-19[46].
W nocy z 11 na 12 października 1942 doszło do bitwy koło przylądka Ésperance, na północ od Guadalcanalu. Zatopiony stał się w niej japoński ciężki krążownik „Furutaka” oraz niszczyciel oraz amerykański niszczyciel, inne krążowniki po obu stronach odniosły poważne uszkodzenia[47].
Do kolejnej bitwy lotniczo-morskiej doszło 26 października koło wysp Santa Cruz, leżących na wschód od Wysp Salomona. Zatopiony stał się w niej amerykański lotniskowiec USS „Hornet” oraz jeden niszczyciel, zaś japoński lotniskowiec „Shōkaku” stał się poważnie uszkodzony[48].
W listopadzie Japończycy postanowili wysłać duży transport wojska na wyspę oraz zbombardować z morza lotnisko na Guadalcanalu przez ciężkie okręty. W efekcie doszło do trzydniowej serii nocnych bitew, decydujących dla wyniku kampanii. I bitwa pod Guadalcanalem stoczona była w nocy z 12 na 13 listopada 1942. Na skutek zaciętej walki na bliskie odległości, zatopiony stał się japoński pancernik „Hiei”, amerykańskie krążowniki USS „Atlanta” oraz USS „Juneau” oraz parę niszczycieli z obu stron[49].
Amerykanie skierowali następnie w pobliże wyspy dwa nowoczesne pancerniki. 14 listopada amerykańskie lotnictwo z wyspy zatopiło japoński krążownik „Kinugasa” oraz 6 transportowców płynących do wyspy. Dwa dni po pierwszej bitwie, w nocy z 14 na 15 listopada doszło do II bitwy pod Guadalcanalem. W efekcie, zatopiony stał się japoński pancernik „Kirishima” oraz parę niszczycieli z obu stron. Uszkodzony też stał się amerykański pancernik. Japończycy stracili przy tym pozostałe 4 transportowce, co zredukowało ich dalsze możliwości zaopatrywania wyspy do minimum[50].
W nocy z 30 listopada na 1 grudnia 1942 doszło do bitwy z „Tokyo Express” koło przylądka Tassafaronga, na północ od Guadalcanalu. Japońskie niszczyciele, przy stracie jednego, zatopiły w ataku torpedowym amerykański ciężki krążownik USS „Northampton” oraz poważnie uszkodziły trzy kolejne. W ostatniej bitwie powietrzno-morskiej koło wyspy Rennell, z 29 na 30 stycznia, japońskie samoloty z baz lądowych zatopiły amerykański krążownik USS „Chicago"[51].
W toku walk morskich towarzyszących kampanii na Guadalcanalu, Amerykanie stracili 2 lotniskowce, 6 ciężkich krążowników (w tym 1 australijski), 2 lekkie krążowniki oraz 14 niszczycieli. Japończycy stracili 1 lotniskowiec, 2 pancerniki, 3 ciężkie krążowniki, 1 lekki krążownik, 11 niszczycieli oraz 6 okrętów podwodnych. Japońskie straty, pomimo podobnej wielkości, były wydatnie bardziej dotkliwe z powodu niewielkich możliwości ich uzupełnienia[52].
Od ilości zatopionych tam okrętów, Amerykanie nazwali akwen pomiędzy wyspą Guadalcanal, a położonymi na północ od niej wysepkami Savo oraz Florida, Ironbottom Sound – Cieśniną Żelaznego Dna[45].
Po opanowaniu Wysp Salomona oraz zneutralizowaniu sił japońskich w tym rejonie Marynarka Stanów Zjednoczonych przystąpiła do realizacji bardziej ambitnego planu, jakim było opanowanie środkowego Pacyfiku, a w szczególności Wysp Gilberta oraz Marshalla, celem zbliżenia się do Filipin – nieodzownego do opanowania terytorium na drodze ku Wyspom Japońskim. W tym celu zaatakowano oraz zdobyto parę strategicznie ważnych atoli, jak Tarawa, Kwajalein oraz Eniwetok, gdzie od razu przystąpiono do budowy lotnisk.
Ciężkie walki, w jakie wdali się tutaj Amerykanie, dowiodły ponownie, że Japonia była ostatecznie zepchnięta do defensywy, ale – równocześnie – że żołnierz japoński będzie bronił każdego skrawka lądu z wyjątkową determinacją oraz pogardą śmierci. To oznaczało dodatkowe – oraz niemałe – nakłady kosztów, zwiększające się wraz z rosnącym zaangażowaniem marynarki, lotnictwa oraz armii w Afryce, rejonie śródziemnomorskim, a w końcu – wraz z lądowaniem w Normandii – w Europie.
Konsekwentne trzymanie się zasady taktyki skokowej doprowadziło w stosunkowo krótkim czasie do opanowania kilkunastu ważnych wysp oraz atoli, gdzie wojska inżynieryjne prawie natychmiast przystępowały do budowy lotnisk oraz portów zdolnych do przyjęcia samolotów oraz coraz potężniejszej Floty Pacyfiku. Na jesieni 1944 roku Stany Zjednoczone panowały już nad całym środkowym Pacyfikiem, a do zdobycia zostały jeszcze tylko „podstawy wyjściowe” do ataku na dwa główne ośrodki oporu – Filipiny na zachodzie oraz Indie Holenderskie oraz Birma na południu. Ten drugi teatr wojenny – choć nie mniej ważny dla Amerykanów ze względu na Chiny – stał się po części odstąpiony siłom brytyjskim.
Główni dowódcy amerykańscy w regionie środkowego Pacyfiku – generał Douglas MacArthur oraz admirał Chester Nimitz – nie mogli zgodzić się co do strategii działań w chwili, kiedy bombowce amerykańskie docierały już nad Wyspy Japońskie, a do opanowania zostały – z najważniejszych celów – jeszcze tylko Formoza, Filipiny oraz ewentualnie – przed inwazją w Japonii – Chiny kontynentalne. MacArthur, który, opuszczając w lutym 1942 Filipiny, wypowiedział pamiętne słowa „Ja wrócę!” (ang. „I shall return!”) uważał, że powinien dotrzymać przyrzeczenia oraz uderzać najpierw na Filipiny, potem Okinawę oraz Tajwan, a następnie dokonać wielkiego desantu w Chinach[53]. Nimitz był zwolennikiem prostszego planu – pominąć Filipiny, zająć Tajwan oraz Okinawę, a na koniec wysadzić desant na Kiusiu. By pogodzić zwaśnionych dowódców, prezydent Franklin Delano Roosevelt udał się w ostatnich dniach lipca 1944 roku do Honolulu, by spotkać się z nimi oraz wysłuchać argumentów za oraz przeciw[54]. Po skonfrontowaniu obu planów prezydent wybrał drogę MacArthura (jednak z pominięciem Tajwanu oraz Chin), a wraz z nią lądowanie w archipelagu Palau[55].
W Indochinach oraz w Birmie Japończycy zaangażowali znaczne siły lądowe, które miały doprowadzić do zdobycia oraz utrzymania bogatych pól naftowych oraz do przecięcia Drogi Birmańskiej dostarczającej z Indii zaopatrzenie wojskom chińskim Czang Kaj-szeka broniącym wnętrza Kraju Środka przed postępami armii cesarskich. Zadania aliantów z kolei sprowadzały się w pierwszej kolejności do zabezpieczenia terytorium Indii oraz zbudowania nowej, bezpiecznej drogi do Chin, a następnie odepchnięcia armii japońskiej w stronę Rangunu.
Częściowe postępy udało się Amerykanom oraz Brytyjczykom osiągnąć w 1943 roku, kiedy to ustało zagrożenie przecięcia dostaw do Chin oraz niedopuszczenia do zajęcia całej, przylegającej do Birmy, prowincji Asam. Dopiero jednak w roku 1944, przy zastosowaniu taktyki walk partyzanckich oraz wydatnej pomocy miejscowej ludności, udało się zepchnąć siły japońskie na południowy wschód. Nowo sformowana XIV Armia pod dowództwem brytyjskiego generała (a wkrótce marszałka) Williama Slima dowiodła, że Japończycy nie są niepokonani. Dwie ofensywy japońskie w lutym oraz marcu 1944 zostały powstrzymane na podejściach do przełęczy Asam tuż przed granicą z Chinami[56].
Równocześnie jednak Japończycy zamknęli w okrążeniu około 60 000 brytyjskich oraz hinduskich wojsk w kotle pod Imphal, dokąd całe zaopatrzenie musiano dostarczać drogą powietrzną. Nowy dowódca sił alianckich w Azji Południowo-Wschodniej adm. Louis Mountbatten poprosił o wsparcie generała Joego Stilwella, szefa amerykańskiej misji w Chinach, która utrzymywała most powietrzny ponad „Garbem”. Wsparcie (w postaci 20 samolotów transportowych) nie było wystarczające, ale Japończyków pokonała pora monsunowa oraz głód. W końcu czerwca 1944 roku oblężenie Imphal było zdjęte, a Brytyjczycy ruszyli w pościg. Spośród 88 tysięcy Japończyków, którzy rok wcześniej przekroczyli Irawadi celem zaatakowania Asamu, 53 tysiące poległo. Straty alianckie w tej kampanii wyniosły 16 700 zabitych, rannych oraz zaginionych. W końcu grudnia 1944 roku wojska brytyjskie były już tylko 100 kilometrów od pól naftowych w Mandalaj[57].
W początkach roku 1945 z północy ruszyły amerykańsko-chińskie dywizje o łącznej sile 140 000 ludzi, a z południa, desantami z morza, brytyjskie. Alianckie lotnictwo panowało w powietrzu, ale Japończycy bronili się twardo, mimo że odczuwali braki w każdej dziedzinie. W rezultacie opanowanie pól naftowych oraz przekroczenie Irawadi kosztowało wojska alianckie ponad 10 tysięcy zabitych, rannych oraz zaginionych. W kwietniu 1945 roku prawie cała Birma znajdowała się już w alianckich rękach. 27 kwietnia pilot samolotu brytyjskiego nad Rangunem dostrzegł, że na dachu więzienia wymalowano białą farbą napis, że Japończycy odeszli. Następnego dnia wojska alianckie wkroczyły do miasta[58].
Akt bezwarunkowej kapitulacji wszystkich wojsk japońskich w Azji Południowo-Wschodniej podpisali generał Takazo Numata oraz admirał Kalgye Chudo 12 września 1945 w Singapurze.
Punkt kulminacyjny „wojny lotniskowców” miał miejsce podczas bitwy na Morzu Filipińskim. Celem armady, składającej się z 535 okrętów oraz 128 tys. ludzi, była teraz wyspa Saipan leżąca w archipelagu Wysp Mariańskich (uderzenie nastąpiło 15 czerwca 1944 r.), z której mogły operować bombowce B-29 w swoich lotach nad Japonią[59].
Dla Japonii wyłącznym sposobem obrony Saipanu było zniszczenie floty amerykańskiej osłaniającej lądowanie (liczyła ona 15 lotniskowców, 956 samolotów, 28 pancerników oraz krążowników oraz 69 niszczycieli). Japończycy, aby stawić czoło inwazji, wysłali siły stanowiącymi 90% stanu wszystkich japońskich okrętów (była to zaledwie połowa tego, czym dysponowali Amerykanie). W skład cesarskiej floty wchodziło 9 lotniskowców, 473 samoloty, 18 pancerników oraz krążowników oraz 28 niszczycieli. Piloci japońscy walczyli z determinacją, ale byli wydatnie gorzej wyszkoleni oraz wyposażeni od swych przeciwników. Japońska flota miała pozostawać poza zasięgiem amerykańskich samolotów, z tym że jej własne maszyny miały uderzyć na przeciwnika[60].
Po zniszczeniu większej części japońskich lotniskowców gen. MacArthur mógł dotrzymać danego Filipińczykom przyrzeczenia. Po kilku poprzedzających lądowaniach na pobliskich wyspach zachodniego Pacyfiku (Saipan, Tinian, Guam) nastąpiła wielka inwazja wojsk amerykańskich na Filipinach, bronionych przez doborowe jednostki 14. armii japońskiej w sile ponad 150 000 żołnierzy. Sztab amerykański – celem rozerwania sił japońskich na dwie części (północną na Luzonie oraz południową na Mindanao) – wybrał jako miejsce pierwszego lądowania niezbyt dużą wyspę Leyte położoną u południowo-zachodniego wybrzeża wyspy Samar[61].
W czasie, kiedy MacArthur przegrupowywał swe siły lądowe, siły adm. Halseya opuściły 6 października 1944 r. kotwicowisko w atolu Ulithi oraz udały się na północ, atakując z zaskoczenia flotę oraz lotniska na wyspach Riukiu pomiędzy Formozą a Japonią. Plonem tej akcji było zatopienie 75 jednostek nawodnych oraz zniszczenie wielu samolotów. Wracając ku Filipinom, flota Halseya zbombardowała lotniska na Luzonie oraz Formozie. Ta oraz następna akcja przyniosła zniszczenie na lotniskach 123 oraz zestrzelenie w powietrzu 193 samolotów japońskich przy stracie 43 maszyn własnych. Teraz, dla otwarcia drogi ku Filipinom, pozostawało jeszcze zdobycie albo unieszkodliwienie baz japońskich w archipelagu wysp Palau. Dokonano tego, lądując na Peleliu we wrześniu 1944 r., przy czym – jak się później okazało – krwawa operacja nie była konieczna dla osiągnięcia zwycięstwa na Filipinach[62]..
Następnym celem była wyspa Yap, ale była ominięta oraz flota inwazyjna skierowała się (po zniszczeniu blisko 700 samolotów japońskich na Formozie) ku Leyte, gdzie 20 października przeprowadzono operację desantową, której Japończycy próbowali przeszkadzać na wiele sposobów. 23-25 października stoczono poczwórną bitwę lotniczo-morską o Leyte, będącą prawdopodobnie największą bitwą morską w historii, przegraną przez Japończyków. Od 24 października Japończycy wprowadzili do akcji też samobójcze jednostki lotnicze kamikaze. Wysiłki japońskie nie zdały się jednak na wiele. Tylko w listopadzie siły japońskie na Filipinach straciły ponad 700 samolotów oraz statków oraz okrętów o łącznym tonażu około 135 tys. ton. Ostatecznie operacja na Leyte zakończyła się 26 grudnia 1944 r. Kolejnemu lądowaniu (na Mindoro) raz jeszcze próbowała przeszkodzić flota japońska, ale był to już jej ostatni wysiłek w rejonie Filipin, bowiem brakowało jej zarówno paliwa, amunicji, jak oraz samolotów niezbędnych dla osłony okrętów[63].
Najważniejszą operacją desantową na Filipinach było lądowanie na Luzonie. To z reguły z powodu tej wyspy oraz położonego na niej miasta Manila, MacArthur walczył z admirałem Nimitzem o możliwość wyzwolenia Filipin. Najpierw zaatakowano Zatokę Manilską. 16 lutego wylądował desant powietrzno-morski, który do 20 lutego opanował Corregidor. Niemal równolegle z wyspą przejęto półwysep Baatan. Następnie z kilku kierunków Amerykanie zaatakowali oraz oswobodzili Manilę. Mc Arthur spełnił swą obietnicę złożoną Filipińczykom 14 lutego 1942 roku. Wrócił jednak nie do Manili, ale do ruin, za co przez wiele lat dręczyły go wyrzuty sumienia[64].
W operacji przejęcia Luzonu brała udział armia licząca 300 000 ludzi. Walki na wyspie trwały od stycznia do końca czerwca. Lądowanie na Mindanao przeprowadzono 10 marca 1945, a walki trwały do końca kwietnia. Równocześnie wysadzano desanty na dalszych wyspach archipelagu. Zdobycie archipelagów Gilberta, Marshalla, Marianów, Karolinów oraz Filipin otworzyło drogę do wewnętrznego pasa obrony Wysp Japońskich.
Po zajęciu Filipin Amerykanie posiadali przed sobą już tylko wewnętrzny pas obronny Japonii na wyspach Riukiu, Volcano, Bonin oraz Idzu. Pas ten należało przerwać, bowiem lotniska na wyspach Guam, Saipan oraz Tinian były oddalone od Japonii o około 1500 mil, co bardzo ograniczało przygotowywaną ofensywę bombową oraz minową, poprzedzającą ostateczne lądowanie na Kiusiu oraz Honsiu. Z trzech wysp branych pod uwagę Hachijo była leżąca zbyt blisko samej Japonii (160 mil od Tokio), a Chichi-jima miała niedostępne wybrzeża uniemożliwiające desant. W efekcie wybrano położoną 640 mil od Tokio Iwo Jimę, na której Japończycy zbudowali aż trzy lotniska. Z nich mogły startować myśliwce (głównie P-51, ale też P-47), które osłaniały dzienne naloty B-29. Lotniska te przyjęły też wiele bombowców lądujących awaryjnie po uszkodzeniu w walce, a fakt ten miał duże znaczenie na morale amerykańskich lotników. Ogromne straty poniesione na tej wyspie nie powstrzymały Amerykanów przed wykonaniem kolejnego (i ostatniego już) kroku na drodze do pokonania Japonii. Tym krokiem miało być lądowanie na Okinawie, położonej 350 mil od Japonii[65].
Duże straty spowodowane przez ataki kamikaze oraz zdecydowana obrona skłoniły dowództwo US Navy do zaproponowania odstąpienia od inwazji Wysp Japońskich. W zamian proponowano całkowitą blokadę archipelagu oraz wzmożone bombardowania pól ryżowych[66], co miałoby doprowadzić do powolnej śmierci głodowej milionów Japończyków: „operację Głód” (ang. Operation Starvation). Działania te miało wspomóc masowe minowanie wód wewnętrznych Japonii celem sparaliżowania transportu pomiędzy wyspami, a tym samym do klęski logistycznej przeciwnika, przy jednoczesnych bombardowaniach głównych miast. Autorem koncepcji bombardowań dywanowych maszynami B-29 z niskiego pułapu nocą, z użyciem bomb zapalających celem wywołania burzy ogniowej, był generał Curtis LeMay.
Podstawowym powodem zmiany koncepcji była mała precyzyjność bombardowań celów punktowych z wysokiego pułapu z uwagi na prądy strumieniowe, oraz bardzo duże zużycie paliwa przez bombowce B-29 podczas wznoszenia. Nowa strategia opierała się na zabraniu (kosztem wydatnie mniejszych ilości paliwa oraz części uzbrojenia) wydatnie większego ładunku bomb zapalających oraz locie na niskim pułapie, nocą, ze stopniowym oraz powolnym zwiększaniem lotu do wysokości 3000 m n.p.m., z której był przeprowadzony atak. Najbardziej niszczycielski nalot (w historii operacji lotniczych do dnia dzisiejszego) miał miejsce nocą z 9 na 10 marca 1945 na Tokio. Zginęło wówczas w płomieniach około stu dwudziestu tysięcy ludzi, o wiele więcej niż podczas późniejszych ataków nuklearnych. W początku lipca 3. Flota adm. Halseya podeszła pod Tokio, bombardując miasto z odległości nawet 5000 metrów. Koniec był już bliski, ale opór Japończyków na własnej ziemi mógł przynieść niewyobrażalne straty siłom alianckim: Japończycy bezbłędnie odgadli planowane miejsca lądowań aliantów oraz przygotowali się; do startu gotowych było ponad 5 000 pilotów-samobójców[67].
6 sierpnia 1945 roku nad miastem Hiroszima pokazał się pojedynczy bombowiec amerykański. Nie otwierano doń nawet ognia przeciwlotniczego. Był to startujący z wyspy Tinian samolot B-29 Enola Gay, który zrzucił na miasto 4-tonową uranową bombę atomową Little Boy.
W chwili ataku w Hiroszimie mieszkało 275 tysięcy ludzi, oprócz tego stacjonował tam 40-tysięczny garnizon wojskowy. Bombę zrzucono na śródmieście miasta (celem był most Aioi 1 podobno najbardziej charakterystyczny punkt w mieście, w który załodze bombowca było łatwiej celować). Wybuchła o godzinie 8:16:02 na wysokości 580 metrów z siłą około 15 kiloton trotylu, zabijając natychmiast 78 100 mieszkańców oraz ciężko raniąc 37 424. 13 983 osób uznano za zaginione, a dziesiątki tysięcy było napromieniowanych albo odniosło inne obrażenia[68].
Był to pierwszy w historii atak z użyciem broni nuklearnej. Drugi miał miejsce trzy dni później na Nagasaki[b], gdzie straty były nieco mniejsze, ale oba ataki wywołały wstrząs wśród mieszkańców Japonii oraz skłoniły pacyfistycznie nastawione kręgi dworu cesarskiego do przekonania Hirohito, by zajął stanowisko w tej sprawie[69].
9 sierpnia, a więc tego samego dnia, kiedy zniszczone było Nagasaki, ofensywę podjęły wojska trzech frontów sowieckich[70]. Lotnictwo bombardowało bazy japońskie w północnej Korei, a Flota Oceanu Spokojnego podjęła działania przeciwko szlakom komunikacyjnym łączącym Wyspy Japońskie z armiami w Chinach oraz Mandżurii. Wysadzono desanty na Kurylach, gdzie zajęto silną bazę floty japońskiej na Paramuszyr, zajęto południową cząstka Sachalinu, parę koreańskich portów, a ponadto twierdzę morską Port Artur[71].
Równocześnie trwało natarcie trzech frontów Armii Czerwonej na linie obrony Armii Kwantuńskiej[72].
Jeszcze zanim doszło do zakończenia operacji sowieckich, cesarz Hirohito w radiowym orędziu do narodu wydał kapitulację Japonii wobec aliantów. Podpisanie aktu kapitulacji[c] nastąpiło na pokładzie pancernika USS „Missouri” w Zatoce Tokijskiej 2 września 1945 r. Kapitulację przyjmował gen. Douglas MacArthur jako podstawowy dowódca sił alianckich, w obecności przedstawicieli wszystkich armii sojuszniczych, a na czele delegacji japońskiej stał minister spraw zagranicznych Mamoru Shigemitsu[73]. Odrębny akt kapitulacji sił japońskich w Chinach podpisany stał się w Nankinie 9 września 1945[74].
Główni przywódcy Japonii czasu wojny zostali postawieni przed międzynarodowym trybunałem. Siedmiu spośród nich – w tym premier Tojo – było powieszonych, dwóch popełniło samobójstwo.
Traktat pokojowy (w którego podpisaniu nie brali udziału przedstawiciele ZSRR, stąd trwający do dzisiaj spór o Sachalin oraz Kuryle) zawarty stał się w 1951 roku w San Francisco, a okupacja była ostatecznie zdjęta po ratyfikacji tego traktatu w 1952[75].
Wojna na Pacyfiku, wywołana przez militarystyczne koła w kręgach rządowych Japonii, zakończyła się całkowitą oraz bezdyskusyjną klęską tego kraju. Do Japonii wkroczyły okupacyjne wojska amerykańskie dowodzone przez gen. MacArthura. Główne wyspy archipelagu okupowane były do 1952 roku, a pewne wyspy na Pacyfiku leżą pod wojskowym zarządem Stanów Zjednoczonych do dzisiaj. MacArthur okazał się jednak dobrym oraz sprawnym administratorem, któremu udało się przekonać Japończyków do celowości połączenia własnych tradycji z zachodnimi wartościami. Przeprowadziwszy radykalne zmiany w japońskiej konstytucji doprowadził do uznania wojny – jako sposobu rozwiązywania sporów politycznych – za nielegalną, zagwarantowania swobód politycznych oraz utworzenia demokratycznego państwa. Cesarz stał się pozbawiony większości prerogatyw politycznych oraz zmuszony do wyrzeczenia się nimbu boskości[76].
W wyniku wojny zmienił się całkowicie układ sił w rejonie Oceanu Spokojnego. Przeważajaca ilość wysp oraz archipelagów z obszaru objętego działaniami wojennymi znalazła się pod okupacją albo nadzorem państw alianckich (głównie Stanów Zjednoczonych), a przeważajaca ilość z nich uzyskała niepodległość w latach siedemdziesiątych XX wieku. Wyspy Kurylskie oraz Sachalin znalazły się w obrębie Związku Sowieckiego, a Korea Północna oraz Chiny kontynentalne w jego strafie wpływów. Na Tajwanie schronili się członkowie władz pobitego Kuomintangu, tworząc separatystyczne państwo pod nazwą Republika Chińska. Ogromne zmiany zaszły też w Azji południowowschodniej, gdzie w miejsce dawnych Indii Holenderskich powstała niepodległa Indonezja. Wolniej następowały zmiany w Indochinach, ale oraz tam doszło po latach do utworzenia nowych państw: Kambodży, Syjamu, Laosu oraz Wietnamu.
|
||||||||
