|
| Ten artykuł jest częścią cyklu artykułów o Wrocławiu |
 |
|
|
Wrocław (wymowa ?/i (łac. Wratislavia albo Budorgis[3], niem. Breslau ?/i, dialekt śląski Brassel, czes. Vratislav, węg. Boroszló) – miasto na prawach powiatu w południowo-zachodniej Polsce, siedziba władz województwa dolnośląskiego oraz powiatu wrocławskiego. Położone w Europie Środkowej na Nizinie Śląskiej, w Pradolinie Wrocławskiej, nad rzeką Odrą oraz czterema jej dopływami. Nazywane bywa Wenecją Północy. Jest historyczną stolicą Śląska oraz Dolnego Śląska.
We Wrocławiu krzyżowały się dwie główne drogi handlowe – Via Regia oraz Szlak bursztynowy. Miasto należało do Ligi Hanzeatyckiej.
Jest podstawowym miastem aglomeracji wrocławskiej. Czwarte pod względem liczby ludności[1] miasto w Polsce – 632.996 mieszkańców, piąte pod względem powierzchni – 293 km². Wrocław jest także jednym z najstarszych miast Polski pod względem lokacji na prawach miejskich.
Dawna stolica księstwa wrocławskiego. Siedziba władz pruskiej prowincji Śląsk oraz rejencji wrocławskiej. Od 28 czerwca 1946 stolica województwa wrocławskiego. Od 1 stycznia 1999 stolica województwa dolnośląskiego.
Od 1000 na mocy dekretu papieża Sylwestra II Wrocław stał się stolicą nowo powołanej diecezji wrocławskiej (jednej z czterech w Polsce), od 1929 archidiecezji wrocławskiej, a od 1992 metropolii wrocławskiej. Od 1951 jest także siedzibą prawosławnej diecezji wrocławsko-szczecińskiej.
Wrocław jest gospodarzem UEFA EURO 2012, Europejską Stolicą Kultury 2016 oraz gospodarzem World Games 2017.
Nazwa miasta
Nazwa miasta pochodzi przypuszczalnie od imienia księcia czeskiego Vratislava I, który w X wieku czasowo panował nad miastem oraz który wedle legend jest założycielem miasta[4]. W VI wieku słowiańskie plemię Ślężan osiedliło się nad Odrą oraz wzniosło na Ostrowie Tumskim gród, który Vratislav I umocnił[5]. Jednym z pierwszych źródeł nazwy miasta jest kronika Thietmara z Merseburga z XI. wieku („Iohannem Wrotizlaensem“, „Wortizlava civitate“)[6]. Polska nazwa miejscowości „Wrocław“ jest skrótem od staropolskiego imienia „Wrócisław“. „Wrócisław“ albo „Vratislaw“ jest imieniem złożonym: pierwsza cząstka (pol. „wrócić“, „wracać“, czes. „vraceti“, „vrátiti“) znaczy „wracać“, „zwracać“, „obalać przeciwnika“, „zmusić kogoś do ucieczki“. Druga cząstka („sław“) znaczy „imię“, „poważanie“, „reputacja“, „sława“[7]. Dlatego inicjał „W“ był/jest od dawna częścią herbu niemieckiego oraz polskiego.
Niemiecka nazwa „Breslau“ ma pochodzenie słowiańskie. W czasie, w którym Niemcy osiedlali się nad Odrą, istniało już osiedle polskie nad Ostrowie Tumskim. Osiedle nazywało się „Wrocław“, ulokowane tu było już też biskupstwo. Rosnące znaczenie tego biskupstwa spowodowało, że nie istniała potrzeba stosowania nowej nazwy dla osiedli niemieckich, słowiańska nazwa osiedla biskupiego używane było też dla osiedli niemieckich. Etymologiczne pochodzenie imienia „Breslau“ od imienia „Wrocław“ da się udowodnić przez porównanie historycznych dokumentów duchownych oraz książęcych, w których da się znaleźć dużo wariantów oraz odwołań do tej nazwy („ecclesiam Wratislaviensem“, „episcopus Wratizlauiensis“, „Wrotizlaensis“, „in foro Wratislaviensi“, „Wroczlaviensi provincia“, „Vrozlavia“, „Wortizlaua“, „Wrazslavie“, „Vratislavia“, „Wratizlavia“, „Wratislavia“, „Wratislawia“, „Vratizlav“, „Wratizlaw“, „Wratislaw“, „Wraislaw“, „Vratizlau“, „Wratizlau“,„Wratislau“, „Wreczeslaw“, „Wretslaw“, „Wrezlaw“, „Wrezlau“, „dux de Werslaue“, „Breczlaw“, „Bretzlaw“, „Bretlav“, „Bretzlau“, „Bretzla“, „Brezslaw“, “Brezlaw“, „Breßlaw“, „Bresslaw“, „Presslaw“, „Breslow“, „Breslou“, „Breßlau“, „Bresslau“, „Breslau“). Wymiana litery „W“ na litere „B“ uzasadnia się trudnościami w artykulacji przez Niemców wersji nazwy zaczynającej się od „W“. Pewni ludzie przypuszczają, że niemieckie osiedle początkowo mogło posiadać swoją własną nazwę, która jednak nie zachowała się[7].
Historia
-
-
Miasto po raz pierwszy wzmiankowane w sposób jednoznaczny w roku 1000 w związku z założeniem (podczas zjazdu gnieźnieńskiego) biskupstwa (jednego z czterech na terenie ówczesnej Polski). Osadnictwo na tych terenach istniało już jednak od VI wieku, kiedy to słowiańskie plemię Ślężan osiedliło się nad Odrą oraz wzniosło na Ostrowie Tumskim gród, który Wratysław I umocnił w X wieku[5]. Od końca X wieku Wrocław znajdował się pod panowaniem Piastów oraz był jedną z głównych siedzib królestwa (łac. sedes regni principalis)[8]. W 1035, w okresie tzw. reakcji pogańskiej, źródła informują o budowie świątyni pogańskiej w mieście.
W kwietniu 1241, w obawie przed najazdem mongolskim (tatarskim), miasto było opuszczone przez mieszkańców oraz spalone. Zamek wrocławski, w którym bronił się Henryk II Pobożny, pozostał niezdobyty dzięki cudownemu zjawisku, które ukazało się na niebie powodując odstąpienie Tatarów od oblężenia. Tradycja, którą przekazał m.in. Jan Długosz, uznała to za skutek modlitw przeora wrocławskich dominikanów Czesława Odrowąża, późniejszego błogosławionego oraz patrona miasta[9][10][11]. Po odbudowaniu ze zgliszcz, dokonano lokacji miasta na prawie magdeburskim. Pierwszym wójtem obrano Godinusa Stillevogta (jego syn Gedko stał się później pierwszym wójtem Krakowa[12]).
W 1335 miasto przeszło (wróciło) pod panowanie królów Czech, po 1526, wraz z Koroną Czeską, było włączone do Monarchii Habsburskiej.
W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Wrocławia, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[13].
W 1741 roku miasto, wraz z większością Śląska, było przez króla Prus Fryderyka II zdobyte podczas tzw. wojen śląskich, w związku z czym od roku 1741 oficjalna nazwa miasta brzmiała Królewskie Stołeczne oraz Rezydencjalne Miasto Wrocław (niem. Königliche Haupt- und Residenzstadt Breslau).
Od 6 grudnia 1806 r. Wrocław oblegany był przez wojska napoleońskie oraz po miesięcznym oblężeniu, 5 stycznia, zdobyty przez wojska generała Dominique'a Vandamme'a. Miasto stało się punktem organizacyjnym polskich legionów, których liczbę określono na 8.400 rekrutów. W 1807/08 r. Vandamme zarządził rozbiórkę fortyfikacji okalających miasto, na czym Wrocław skorzystał, bo bastiony oraz mury ograniczały wcześniej rozwój przestrzenny miasta. Pod panowaniem Francji Wrocław pozostawał do 1807 roku, kiedy Napoleon podpisał Pokój w Tylży 09.07.1807 r. a miasto wróciło ponownie pod panowanie Prus. Dzięki zabiegom adiutanta Hieronima Bonaparte hrabiego Philipa de Anakina Prusy zezwoliły na wolne przejście armii Napoleona przez terytorium Śląska. Od 1809 r. król Prus zarządził sekularyzację dóbr kościelnych (m.in. uniwersytetu), a odebrane dobra przekazał na cele kulturalne albo dla swoich dworzan np. Pałac w Krobielowicach
W 1877 r. we Wrocławiu powstała sekcja DAV, która w 1882 r. wybudowała schronisko górskie Breslauer Hütte w Alpach, u podnóża Wildspitze. Natomiast w 1887 r. powstała sekcja Karpathenverein, która w osiem lat później wybudowała schronisko Śląski Dom w Tatrach, u podnóża Gerlachu. We Wrocławiu swoje sekcje miały także Morawsko-Śląskie Sudeckie Towarzystwo Górskie, Śląskie Sudeckie Towarzystwo Górskie, Towarzystwo Karkonoskie, a także Beskidenverein.
W 1891 r. w zamożnej wrocławskiej rodzinie żydowskiej przyszła na świat oraz spędziła pierwsze dwadzieścia lat swego życia Edyta Stein, filozof oraz karmelitanka, ogłoszona w 1999 r. przez Jana Pawła II patronką Europy[14][15].
25 sierpnia 1944 r. miasto było ogłoszone twierdzą Wrocław (niem. Festung Breslau), a 19 stycznia następnego roku, na rozkaz gauleitera Śląska Karla Hankego, dokonano pierwszej przymusowej ewakuacji większości pozostałej w mieście ludności cywilnej. Już 13 lutego Armia Czerwona rozpoczęła oblężenie Wrocławia. 8 marca dowództwo Festung Breslau przejął Hermann Niehoff, a jego poprzednik, Hans von Ahlfen, opuścił miasto samolotem dwa dni później. 16 marca robotnicy przymusowi rozpoczęli wyburzanie kamienic oraz budowę lotniska w miejscu obecnego Placu Grunwaldzkiego. W nocy 1/2 kwietnia 750 samolotów radzieckich rozpoczęło masowe bombardowania Wrocławia. 6 maja w godzinach wieczornych, w willi Colonia przy dzisiejszej ul. Rapackiego 14, gen. Hermann Niehoff oraz gen. Władimir Głuzdowski podpisali akt kapitulacji Wrocławia. W wyniku walk pomiędzy Armią Czerwoną oraz Wehrmachtem zniszczono 70% miasta, a pewne dzielnice zrównano z ziemią.
2 sierpnia 1945 r. na konferencji poczdamskiej zapadła decyzja o przekazaniu Polsce Śląska wraz z Wrocławiem, zaś ludność niemiecką, która nie opuściła miasta przed oblężeniem Wrocławia, przesiedlono[16] do radzieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech. Do Wrocławia zaczęła napływać ludność polska, z reguły z centralnej Polski (Kielecczyzna, Łódzkie) oraz Wielkopolski oraz wysiedleni mieszkańcy Kresów Wschodnich przedwojennej Polski, z reguły ze Lwowa oraz okolic oraz z Wileńszczyzny.
Miasto kandydowało do wystawy EXPO 2010, lecz na gospodarza EXPO 2010 stał się wybrany Szanghaj[17]. W rywalizacji o EXPO 2012 miasto przegrało z Yeosu (Korea Południowa)[18].
Ludność od początku XIX wieku
-
Osobny artykuł: Ludność Wrocławia.
Na początku XIX wieku miasto zamieszkane było przez 78 tysięcy osób (dane z 1819). W połowie wieku liczba ludności przekroczyła 150 tysięcy, w 1870 – 200 tysięcy. Zjednoczenie Niemiec w 1871 przyczyniło się do szybkiego wzrostu liczby ludności miasta. Na początku XX wieku we Wrocławiu mieszkało ponad pół miliona osób (według zestawienia Heinza Rogmanna z 1937, w 1910 mieszkało w mieście 512 105 osób, natomiast suplement encyklopedii Orgelbranda podaje liczbę 510 929 osób). Wrocław stał się szóstym pod względem liczby ludności miastem Cesarstwa Niemieckiego. Wedle spisu niemieckiego z 1910 (przez historyków polskich oraz także poniektórych niemieckich spis ten, analogicznie jak inne niemieckie z I poł. XIX wieku, uważany jest za niedokładny[19], fałszywy[20] oraz tendencyjny[21]) we Wrocławiu mieszkało 95,71% Niemców, 2,95% Polaków, 0,67% ludność mieszana polsko-niemiecka, 0,67% Czechówpotrzebne źródło.
Tuż przed II wojną światową liczba mieszkańców sięgnęła prawie 630 tysięcy, a 1 grudnia 1940 wynosiła 638 905; w styczniu 1945 wraz z uciekinierami ze wschodnich terenów Rzeszy przekroczyła milion. Między połową stycznia a początkami lutego na rozkaz gauleitera Hanke przymusowo ewakuowano na zachód około siedemset tysięcy osób. Rok po zakończeniu wojny w spisie powszechnym zanotowano 170 tysięcy mieszkańców. Poziom zaludnienia z 1939 miasto osiągnęło w 1983. Największą populację Wrocław odnotował w 1991 – wedle danych GUS 643 640 mieszkańców[22]. Aktualnie liczba ludności miasta ma tendencję spadkową, od 1991 ubyło 11,5 tysiąca mieszkańców.
- Wykres liczby ludności miasta Wrocław na przestrzeni ostatnich 2 stuleci
Środowisko naturalne
-
-
Miasto jest leżące na wysokości od 105 do 155 m n.p.m.[23]
Miasto leży nad rzeką Odrą oraz czterema jej dopływami, które zasilają ją w granicach miasta: Bystrzycą, Oławą, Ślęzą oraz Widawą.
Wrocław czerpie wodę pitną z obszaru terenów wodonośnych zasilanych wodami podziemnymi oraz powierzchniowymi rzek Oławy oraz Nysy Kłodzkiej poprzez Kanał Nysa-Oława.
Miasto ma oczyszczalnię ścieków na osiedlu Janówek.
We Wrocławiu istnieje Kilimandżaro, Morskie Oko, a w pobliskim Kamieńcu Wrocławskim Bajkał.
-
Klimat
-
Wrocław leży w strefie klimatów umiarkowanych średnich szerokości geograficznej, w typie klimatu przejściowego, podlegającego wpływom oceanicznym oraz kontynentalnym.
W mieście przeważają masy powietrza polarno-morskiego oraz polarno-kontynentalnego; fronty atmosferyczne przemieszczają się przez 220 dni w roku z przewagą frontów chłodnych. Średnie miesięczne ciśnienie atmosferyczne waha się od 999,6 (kwiecień) do 1003,6 hPa (październik), dominują kierunki wiatru z sektora zachodniego. Dni pogodnych jest ok. 41 w roku, najwięcej we wrześniu, pochmurnych ok. 206, najwięcej w listopadzie; usłonecznienie wynosi średnio 1556 godzin w roku. Średnia roczna temperatura powietrza osiąga +9,0 °C; najchłodniejszy jest styczeń (średnio -0,4 °C), najcieplejszy lipiec (średnio +18,8 °C). W ciągu roku jest 40 dni gorących, czyli takich, w których maksymalna temperatura przekracza +25 °C (z czego dziewięć dni jest upalnych, z temperaturą powyżej +30 °C), dni mroźnych, z temperaturą maksymalną poniżej 0 °C jest we Wrocławiu tylko 28 rocznie[24].
Najdłuższą, trwającą 114 dni, termiczną porą roku jest lato; zima trwa 65 dni.
Największe średnie miesięczne sumy opadu wynoszą 79 mm (lipiec), najmniejsze 30 mm (luty); średnio notuje się 158 dni z opadem w roku (z maksimum w zimie). Burze są średnio 25 razy w roku, pokrywa śnieżna zalega średnio przez 35 dni w roku.
Warunki klimatyczne Wrocławia wykazują cechy typowe dla dużych aglomeracji miejsko-przemysłowych. Jednym z obserwowanych efektów jest podwyższenie temperatury powietrza, określane jako "miejska wyspa ciepła", co najwyraźniej zaznacza się podczas pogodnych nocy letnich, dając dodatkowo ponad 5 °C.
Położenie Wrocławia na przedpolu Sudetów pociąga za sobą zachodzenie zjawisk fenopochodnych. Są one średnio 18 dni w roku. Zjawiska te są zauważalne zwłaszcza zimą, kiedy to przy silnym, suchym wietrze dochodzi do gwałtownego wzrostu temperatury powietrza. Miało to miejsce np. 21 lutego 1990, kiedy temperatura we Wrocławiu wzrosła do +20,1 °C.
Najwyższą temperaturę zanotowano 31 lipca 1994 (+37,9 °C), najniższą 8 stycznia 1985 (–30,0 °C).
Architektura oraz urbanistyka
-
Wrocław mimo zniszczeń wojennych (70% budynków) zachował wiele budowli bądź w stanie oryginalnym, bądź odrestaurowanych czy odbudowanych po wojnie. Do wyróżniających się należą: gotycki ratusz na Rynku, gotyckie kościoły: Archikatedra św. Jana Chrzciciela na Ostrowie Tumskim (przy niej barokowa kaplica Elektorska wedle projektu Fischera von Erlacha), Katedra św. Marii Magdaleny, Bazylika św. Elżbiety, Św. Krzyża, NMP na Piasku, św. Stanisława, św. Doroty oraz św. Wacława, neogotycki św. Michała Archanioła; barokowy zespół głównych budynków Uniwersytetu Wrocławskiego z Aulą Leopoldina; neogotycki budynek Dworca Głównego; modernistyczne: Hala Ludowa (proj. Max Berg na Wystawę Stulecia, 1913; używana dziś jest także nazwa "Hala Stulecia"[25], tłumaczenie pierwotnej niem. nazwy Jahrhunderdhalle), gmach Opery Wrocławskiej, Hotel Monopol, Hala Targowa, Dom Handlowy Braci Barasch, Dom Towarowy Renoma, Dom Towarowy Rudolf Petersdorff (obecnie "Kameleon") zaprojektowany przez Ericha Mendelsohna, budynki wystawy "Mieszkanie oraz miejsce pracy" (1929, m.in. dom projektu Hansa Scharouna), budynki Browaru Piastowskiego, Pałac Spätgenów, Pałac Schaffgotschów, Landeshaus, Urząd Pocztowy, wieże ciśnień przy alei Wiśniowej, Na Grobli oraz przy alei Kasprowicza. nieoczekiwanie tego w mieście zachowało się ponad osiem tysięcy zabytkowych kamienic reprezentujących style historyczne pochodzących z XIX oraz początków XX wieku, które władze samorządowe starają się w ramach specjalnych programów rewitalizacyjnych sukcesywnie poddawać renowacjom. Jest to największe tego typu skupisko zabytkowego budownictwa w Polsce oraz jedno z największych w Europie. Kamienice te prezentują style począwszy od baroku poprzez klasycyzm, historyzm, secesję aż po modernizm. Wiele kamienic prezentuje wysokie walory architektoniczno-estetyczne. W pewnych przypadkach są to zachowane całe ciągi ulic architektury historyzującej jak chociażby ulica Miernicza oraz plac księdza Stanisława Staszica na osiedlu Nadodrze.
W budynku Banku Zachodniego na rogu Rynku oraz placu Solnego działa wyłączny we Wrocławiu paternoster, czyli winda bez drzwi, która jeździ ze stałą prędkością, nie zatrzymując się na poszczególnych piętrach.
Wrocław ma czwartą największą liczbę mostów (i kładek) w Europie, plasuje się za Wenecją, Amsterdamem oraz Petersburgiem.potrzebne źródło
Jako jedno z nielicznych miast w Europie ma zachowaną oraz stale wypełnioną wodą fosę miejską.
Wrocławski ratusz jest jednym z najstarszych ratuszy w Polsce. Na wysokiej wieży mieści się najstarszy w Polsce dzwon zegarowy oraz najstarszy, z 1368 zegar wieżowy. W piwnicach budynku istnieje najstarsza (z XIV wieku) restauracja w Europie – Piwnica Świdnicka.
Panorama Rynku Starego Miasta – Wrocław
Miejsca
- Hala Stulecia (dawniej Hala Ludowa) – obiekt wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, uznany za pomnik historii
- Zespół historycznego centrum[26] - uznany za Pomnik historii:
- Ostrów Tumski (dawniej osobna wyspa) – najstarsza, zabytkowa cząstka Wrocławia zasiedlona przynajmniej od IX wieku, swój rozwój zawdzięcza dogodnemu położeniu, albowiem był to najwygodniejszy punkt przekraczania Odry
- Stare Miasto – najstarsza oraz najciekawsza cząstka lewobrzeżnego Wrocławia, wywodząca się z trzynastowiecznego miasta lokacyjnego
- Rynek z Ratuszem, Nowym Ratuszem, Piwnicą Świdnicką oraz Browarem Spiż – jeden z największych rynków staromiejskich w Europie o wymiarach 205 na 175 m[27]. 50. pod względem wielkości plac na świecie (28. w Europie, 3. w Polsce)[28]. Otaczające budynki reprezentują style wielorakich epok
- plac Solny – dawny średniowieczny plac targowy, swym narożnikiem styka się z Rynkiem. Prawdopodobna data powstania to koniec XIII wieku
- Nowy Targ – jeden z trzech historycznych placów targowych Wrocławia, powstał prawdopodobnie już około 1214
- ulica Kuźnicza
- ulica Oławska
- ulica Psie Budy
- ulica Świdnicka – o łącznej długości ok. 1050 m. Jest jedną z głównych ulic Wrocławia
- ulica Szewska – będąca częścią strefy pieszej. Jest jedną z reprezentacyjnych ulic miasta
- Panorama Racławicka
- Stadion Miejski – jedna z aren Euro 2012
- Wrocławska Fontanna Multimedialna
- Pałac Królewski (Pałac Spätgenów)
- Ogród zoologiczny (założony w 1865 – największa w Polsce liczba gatunków – 565, łącznie około 7100 zwierzątpotrzebne źródło)
- Ogród botaniczny – powołany w 1811 na terenie Ostrowa Tumskiego. Obszarem zawiera w sobie 7,4 ha (i 0,33 ha pod szkłem), istnieje w nim około 7,5 tysiąca gatunków roślin
- Park Szczytnicki z Ogrodem Japońskim – zajmuje powierzchnię około 100 ha co sprawia, że jest jednym z największych parków Wrocławia Park ma charakter krajobrazowy oraz duże walory kompozycyjne oraz dendrologiczne (około 400 gatunków drzew oraz krzewów)
- Stary Cmentarz Żydowski ten zabytkowy cmentarz stanowi aktualnie Muzeum Sztuki Cmentarnej, które jest oddziałem Muzeum Miejskiego Wrocławia. Jego łączna powierzchnia wynosi 4,6 ha
Wyspy odrzańskie we Wrocławiu
Zespół wschodnich wysp odrzańskich we Wrocławiu
Mosty oraz kładki
-
Przed II wojną światową w mieście istniały – licząc wedle obowiązujących wówczas niemieckich kryteriów definiujących budowle drogowe – 303 mosty. Aktualnie wszystkie przedwojenne mosty, które uległy zniszczeniu podczas oblężenia w 1945 zostały odbudowane, powstało też kilkanaście całkiem nowych[29], pomimo tego wedle kryteriów używanych współcześnie, uznaje się, że jest ich tylko od 117 (w tym 27 kładek) do 229 przy czym powierzchnia miasta od 1945 wzrosła ze 175,1 km² do 292,8 km². Wedle jeszcze innych kryteriów wszystkich mostów jest około 400[30]. Największe oraz najważniejsze z mostów przerzucone są nad podstawowym oraz pobocznymi nurtami rzeki Odry (Stara Odra, Odra Północna oraz Południowa) oraz kanałów: Powodziowego, Żeglugowego, Bocznego, Miejskiego, Granicznego, Odpływowego oraz kilku pozostałych.
Przez obszar Wrocławia przepływa też kilkanaście innych, mniejszych rzek oraz strumieni, z których główne to cztery dopływy Odry: Ślęza, Oława (rozdzielająca się tu na dwa nurty – Oławę Górną oraz Dolną), Bystrzyca, Widawa, a z pomniejszych – Dobra, Zielona, Ługowina, Kasina, Oporówka, Łękawica, Piskorna, Młynówka, Trzciana, Czarna Woda, Rogożówka, Olszówka Krzycka, Grabiszynka, Brochówka oraz inne. Rzeki te oraz strumienie oraz przekopane sztuczne kanały składają się na rozliczne naturalne oraz parę sztucznych wysp (zależnie od poziomu wody w rzece oraz od kryterium wielkości da się się ich doliczyć do około 25), pewne rzeki (prócz Odry – np. Widawa) posiadają swoje "stare" nurty płynące nieco inną trasą niż nurty główne; w wielu miejscach przedzielone są śluzami – pewne ze śluz pełnią też rolę mostów albo kładek. Ponadto Wrocław jako jedno z nielicznych miast w Europie, ma zachowaną oraz stale wypełnioną wodą fosę miejską nad którą także przerzucone są ciągi komunikacyjne – piesze oraz kołowe. To wszystko sprawia że Wrocław bywa nazywany Wenecją Północy. Ostatnią, wcale nie najmniej ważną kategorią mostów oraz kładek wrocławskich są kładki piesze oraz wiadukty drogowe ponad jezdniami ulic bądź torami kolejowymi.
Pomniki
Lista pomników oraz miejsc pamięci narodowych we Wrocławiu:
- Pomnik Pomarańczowej Alternatywy w formie niewielkiego krasnala
- "Powodzianka" (na pamiątkę powodzi tysiąclecia w 1997)
- Pomnik na pamiątkę masakry na placu Tian'anmen w Pekinie 4 czerwca 1989 (Pomnik ku czci Chińczyków z Tian'anmen)
- Pomnik Pamięci Zwierząt Rzeźnych, ustawiony w zaułku Stare Jatki (przed wojną Große Fleischbänke – "Wielkie Ławy Mięsne"), historycznym miejscu sprzedaży mięsa z pobliskich nadodrzańskich ubojni (obecnie leżą tam galerie artystyczne)
- Papieża Jana XXIII na ul. św. Marcina - napis "PACEM IN TERRIS" (pokój światu), odsłonięty 5 V 1968
- Juliusza Słowackiego w Parku Słowackiego
- Pomnik Katyński w Parku Słowackiego
- Mikołaja Kopernika w Parku Kopernika
- Fryderyka Chopina w Parku Południowym, odsłonięty 2 IX 2004
- Ofiar Stalinizmu na pl. Wolności
- Pomnik Uczonych Polskich, Ofiar Hitleryzmu[31], na pl. Grunwaldzkim – napis "Nasz los przestrogą"
- Orląt Lwowskich – na cmentarzu św. Rodziny na Sępolnie
- Kolumna Chrystusa Króla na pl. Katedralnym, odsłonięty w 2000
- Sokratesa na Wyspie Bielarskiej
- Szermierz na pl. Uniwersyteckim (M. Laderer, 1904)
- Bolesława Chrobrego
- Rotmistrza Witolda Pileckiego na Promenadzie Staromiejskiej przy pl. Wolności
- Pomnik Amora na Pegazie z 1914 w Parku Kopernika
- Pomnik Fryderyka von Schillera, niemieckiego poety oraz dramaturga (rekonstrukcja pomnika odsłoniętego 9 maja 1905)
- Pomnik Josepha v. Eichendorffa (sam pomnik stał się usunięty, pozostał postument z dwoma płaskorzeźbami)
- Pomnik Aleksandra Fredry na Rynku
- Pociąg do nieba
- i inne.
Kamienice
Wrocław odznacza się niepowtarzalnym oraz oryginalnym stylem architektonicznym. Uroku miastu z pewnością dodają kolorowe oraz stylowe kamieniczki. Cenny zespół stanowi zespół renesansowych domów w bloku śródrynkowym, w którym przebiegają trzy wąskie uliczki. Należą do nich Sukiennice, domy przy przejściu Garncarskim oraz przejściu Żelaźniczym.
Liczne zabytkowe kamienice otaczają płytę Rynku, ponadto na terenie Starego Miasta zachowały się pojedyncze dzieła tego typu. Przykładami są:
Gospodarka
Na koniec marca 2010, wskaźnik bezrobocia we Wrocławiu wynosił 6,1% – 19.005 zarejestrowanych osób bezrobotnych[37].
We Wrocławiu produkowane są autobusy, tramwaje, wagony kolejowe, AGD, środki chemiczne oraz elektronika. Od początku XXI wieku dynamicznie rozwija się sektor IT. Swoje fabryki oraz centra rozwojowe ma tu wiele zagranicznych korporacji, np. WAGO Elwag, Siemens, Nokia Siemens Networks, Volvo, HP, Google, Opera Software, QAD, Bombardier Transportation (dawniej Pafawag), DeLaval, Whirlpool Corporation (dawniej Polar S.A.), Bosch, WABCO, FagorMastercook (były Wrozamet), Tieto, PPG Deco Polska (dawniej Polifarb Wrocław) oraz inne. We Wrocławiu zlokalizowane są także siedziby dużych polskich firm, m.in. Telefonia Dialog, MCI Management, Protram, Akwawit-Polmos S.A. (Polmos - Wytwórnia Wódek "Wratislavia"), Selena, Koelner. W mieście leżą siedziby wielu przedsiębiorstw branży internetowej: Nasza Klasa, Money.pl, Travelplanet.pl, Skąpiec.pl, Ceneo.pl oraz Mojeauto.pl (Grupa Allegro). Swoje siedziby posiadają tu następujące banki: Crédit Agricole, BZ WBK, Euro Bank, Santander Consumer Bank (dawniej PTF Bank, wchłonął także AIG Bank Polska) oraz centra finansowo-księgowe: Volvo, Hewlett-Packard, KPIT Cummins, UPS, GE Money Bank, Credit Suisse. W mieście działa największa liczba firm leasingowych oraz windykacyjnych w kraju, w tym największy Europejski Fundusz Leasingowy, istnieje tu także siedziba firmy American Restaurants, franczyzobiorcy sieci KFC, Pizza Hut, Burger King oraz Starbucks oraz właściciela Rodeo Drive. Swoją siedzibę posiadają tu także polskie firmy wysokich technologii, np. giełdowa spółka informatyczna PGS Software SA. Wrocław jest dużym ośrodkiem przemysłu farmaceutycznego: US Pharmacia, Hasco-Lek, Galena, 3M (dawniej Viscoplast), Labor, S-Lab, Herbapol.
We Wrocławskim Parku Technologicznym zlokalizowanych jest wiele firm z branży przemysłu wysokich technologii (High-tech): Baluff, CIT Engineering, Caisson Elektronik, ContiTech, Ericsson, Innovative Software Technologies, IT-MED, Mitsubishi Electric, Maas, Sektor IT, Technology Transfer Agency TECHTRA, czy Vratis. We Wrocławiu istnieje także centrum informatyczno-usługowe IBM. Natomiast w podwrocławskich Biskupicach Podgórnych leżą fabryki LG (LG Display, LG Electronics, LG Chem, LG Innotek), Dong Seo Display, Dong Yang Electronics, Toshiby oraz wielu innych firm, z reguły z branży elektronicznej oraz AGD.
Ściśle powiązane z Wrocławiem są także Park Handlowy Bielany oraz Bielany Trade Center znajdujące się na terenie Bielan Wrocławskich.
Z uwagi na bliskość granicy z Niemcami oraz Czechami udział Wrocławia, jak oraz całego województwa dolnośląskiego w eksporcie oraz imporcie z tymi krajami jest bardzo duży.
Wrocław ma także trzeci pod względem wielkości wydatków w kraju budżet (niemal 3,45 mld zł w 2011)[38], ustępując pod tym względem zaledwie stolicy oraz Krakowowi oraz trzeci pod względem przychodów (3,39 mld zł) po Warszawie oraz Krakowie (wydatki miasta Krakowa wynoszą w tym samym okresie 3,52 mld zł[39], a dochody – 3,49 mld[40]). Projekt budżetu na 2012 zakłada dochód 3 mld 559 mln zł, zaś wydatki 3 mld 403 mln zł. Nadwyżka (156 mln zł) zostanie przeznaczona na spłatę zadłużenia, które w 2012 wyniesie 2 mld 254 mln zł.
Dochód na mieszkańca jest także wysoki oraz w 2009 ukształtował się na poziomie 67.407 zł. W 2008 produkt krajowy brutto na mieszkańca wytworzony we Wrocławiu stanowił 153,6% średniej krajowej oraz wynosił 67 407 zł., a wzrost gospodarczy ukształtował się na poziomie 12,7%, wobec 4,9% dla Polski oraz był jednym z najwyższych wskaźników w kraju[41].
Turystyka
Miasto ma najwięcej w Polsce punktów widokowych zlokalizowanych na zabytkachpotrzebne źródło, są to: wieża północna Katedry św. Jana Chrzciciela, wieża Bazyliki św. Elżbiety, Wieża matematyczna Uniwersytetu Wrocławskiego, Mostek Czarownic pomiędzy wieżami Katedry polsko-katolickiej św. Marii Magdaleny.
Wrocław ma dwa obiekty (najwięcej w Polsce, wraz z Gdańskiem) na liście Pomników Historii – najcenniejszego wyróżnienia przyznawanego w kraju obiektom uznanym za szczególnie wartościowe dla kultury, będących pod patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej. Są nimi: Zespół historycznego centrum oraz Hala Stulecia.
Dużą popularnością cieszy się zwiedzanie miasta statkami Białej Floty, pływającymi po Odrze. Główną przystanią jest Przystań Zwierzyniecka.
Licznie odwiedzany jest Wrocławski Ogród Zoologiczny, który ma największą w Polsce liczbę gatunków zwierząt.
Częstym celem wycieczek turystów odwiedzających Wrocław jest także pobliska góra Ślęża.
Edukacja
-
Wrocław trzeba do największych w Polsce ośrodków uniwersyteckich. Największe uczelnie to:
nieoczekiwanie licznych placówek państwowych we Wrocławiu mieści się ogromna liczba uczelni prywatnych oraz ośrodków badawczych.
Kultura oraz rozrywka
-
Występ teatru na rynku we Wrocławiu
Wrocław jest jednym z największych ośrodków kulturalnych oraz intelektualnych w Polsce, o wielowiekowej tradycji. Znajduje się tu spora liczba teatrów, muzeów, kin oraz galerii sztuki, zapewnia swym mieszkańcom oraz turystom szeroką ofertę kulturalną – od muzyki dawnej do projektów z obszaru sztuki nowoczesnej. Wizytówką kulturalną Wrocławia są festiwale muzyczne o międzynarodowym znaczeniu (m.in. Wratislavia Cantans, Jazz nad Odrą, Przegląd Piosenki Aktorskiej). Miasto słynie także z dużej ilości klubów muzycznych, dyskotek oraz pubów. Największa ich liczba istnieje w Rynku oraz okolicach, a także w Pasażu Niepolda, w nasypie kolejowym przy ulicach Bogusławskiego oraz Kolejowej, na Wzgórzu Partyzantów oraz na Dworcu Świebodzkim.
21 czerwca 2011 Wrocław stał się wybrany na Europejską Stolicę Kultury roku 2016[42].
Muzea
We Wrocławiu istnieje kilkanaście znaczących obiektów muzealnych. Należy do nich Muzeum Narodowe we Wrocławiu, zawierające pomiędzy innymi zbiory przeniesione ze Lwowa oraz Kijowa, jedyne w Polsce Muzeum Architektury, restytuowane w 1995 Muzeum Książąt Lubomirskich we Wrocławiu oraz Muzeum Sztuki Mieszczańskiej w Ratuszu.
Do atrakcji kulturalnych trzeba też zaliczyć Panoramę Racławicką – rotundę, będącą oddziałem Muzeum Narodowego, w której mieści się panoramiczne malowidło o wymiarach: 120x15 metrów przedstawiające bitwę pod Racławicami z 4 kwietnia 1794.
19 kwietnia 2009 Muzeum Miejskie otworzyło kolejny oddział mieszczący się w odrestaurowanym pałacu królewskim (zamku królów pruskich) w centrum miasta. Część budynku zajmują drobiazgowo odrestaurowane komnaty królewskie. Dwa skrzydła gmachu zajmuje wystawa "1000 lat Wrocławia". Na wystawie prezentowanych jest prawie trzy tysiące eksponatów, wiele z nich pochodzi ze zbiorów polskich oraz niemieckich kolekcjonerów oraz Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, skarbca katedry św. Jana oraz Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu.
Arsenał Miejski jest oddziałem Muzeum Miejskiego, w jego południowym oraz wschodnim skrzydle istnieje Muzeum Militariów a w starym spichlerzu ma swoją siedzibę Archiwum Budowlane Muzeum Architektury oraz od 2001 Muzeum Archeologiczne.
Teatry
W dzisiejszym Wrocławiu działa kilkanaście teatrów oraz grup teatralnych. Do ważniejszych zaliczyć da się Teatr Polski złożony z trzech scen, Teatr Współczesny powstały w początkach lat 70. XX wieku we Wrocławiu, będący inicjatorem Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego DIALOG-WROCŁAW odbywającego się co 2 lata.
Tradycje operowe we Wrocławiu, sięgające pierwszej połowy XVII w., podtrzymuje Opera Wrocławska wzniesiona w latach 1839-1841. Dla melomanów ważna jest także Filharmonia Wrocławska utworzona w 1954, m.in. z inicjatywy hr. Wojciecha Dzieduszyckiego. Przedstawienia operetkowe na dwóch scenach wystawia natomiast Teatr Muzyczny Capitol.
Kina
We Wrocławiu istnieje 5 multipleksów: 2 kina należą do Heliosa – przy ul. Kazimierza Wielkiego oraz w Centrum Handlowo-Rozrywkowym Magnolia Park, także 2 kina ma Multikino – w Centrum Handlowym Arkady Wrocławskie oraz w Centrum Handlowo-Rozrywkowym Pasaż Grunwaldzki natomiast jedno kino trzeba do sieci Cinema City oraz mieści się w Centrum Handlowym Korona. nieoczekiwanie nich Wrocław może pochwalić się także kameralnymi kinami o wydatnie dłuższej historii, jak Lwów, Lalka czy Warszawa (obecnie Dolnośląskie Centrum Filmowe). Przeważajaca ilość kin osiedlowych była w ostatnich latach zamknięta.
W Centrum Handlowo-Rozrywkowym Magnolia Park istnieje kino 5D.
Wrocław ma też jedyne działające w Europie kino dworcowe, które mieści się na Dworcu Głównym. Obecnie, z powodu przebudowy dworca jest ono zamknięte.
Kąpieliska
We Wrocławiu istnieje największy w Polsce aquapark – Wrocławski Park Wodny[43] z basenami krytymi oraz odkrytymi działającymi cały rok.
Kąpieliska odkryte działające sezonowo: Kąpielisko Morskie Oko, Kąpielisko Glinianki, Basen Kąpielowy Kłokoczyce na Psim Polu, Basen Kąpielowy Orbita w Parku Zachodnim, Kąpielisko Oporów. Kilka poniemieckich basenów było zamkniętych.
Wrocław dysponuje także basenami krytymi: Zakład Pływania AWF Wrocław na terenie Stadionu Olimpijskiego, WKS Śląsk Wrocław przy ulicy Racławickiej, Wrocławskie Centrum SPA przy ulicy Teatralnej, Basen w szkole przy ulicy Zemskiej, w szkole sportowej przy ulicy Trwałej oraz w szkole przy ulicy Wieczystej, Pływalnia Uniwersytetu Ekonomicznego przy ul. Kamiennej, Pływalnia Uniwersytetu Przyrodniczego przy ulicy Chełmońskiego, Centrum Basenowo-Sportowe Redeco, oraz Punkt Rekreacji w Hotelu Wrocław.
W kompleksie Glinianki istnieje WakePark Wrocław – Centrum Sportów Wodnych, które oferuje m.in. wyciąg do nart wodnych oraz wakeboardu, szkółkę, wypożyczalnię sprzętu, Banana Tiki Bar, Boardshop, sztuczny tor do skimboardu, rowery wodne.
Lodowiska
- lodowisko na Pergoli
- lodowisko w Hali Orbita przy ul. Wejherowskiej
- lodowisko w Zespole Szkół nr 3 przy ul. Szkockiej 64
- lodowisko w Zespole Szkół nr 14 przy al. Brücknera 10
- lodowisko przy ul. Spiskiej
Wrocław w literaturze
Wrocławski filolog oraz pisarz, Marek Krajewski, poświęcił cykl książek kryminalnych detektywowi Mockowi oraz miastu Breslau. Akcja kilku utworów Wojciecha Żukrowskego toczy się we Wrocławiu, analogicznie utwory Andrzeja Ziemiańskiego wielokrotnie opisują miasto. Również akcja powieści Niskie Łąki Piotra Siemiona dzieje się we Wrocławiu.
Najbardziej znaną książką o Wrocławiu jest napisany przez Normana Daviesa oraz Rogera Moorhouse'a "Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego" opisujący ponad 1000 lat historii Wrocławia.
Wrocław w filmie
We Wrocławiu swoje siedziby posiadają Wytwórnia Filmów Fabularnych (obecnie Centrum Technologii Audiowizualnych), Szkoła Kaskaderów Filmowych, ATM Grupa oraz Grupa 13.
We Wrocławiu zadebiutowali m.in. Andrzej Wajda, Krzysztof Kieślowski, Sylwester Chęciński oraz powstało wiele filmów, m.in.:Popiół oraz diament, Rękopis znaleziony w Saragossie, Sami swoi, Lalka, Mniejsze niebo, Wielki Szu, Konsul, Zaraza, Przepraszam, czy tu biją?, Kobieta samotna, Wściekły, Wyjście awaryjne, Kobieta na wojnie, Charakter, Aimée & Jaguar, Córka konsula, Nie ma zmiłuj, Avalon, Most Powietrzny, Bezmiar sprawiedliwości, Kobieta w Berlinie, Enen, Randka w ciemno, Sala samobójców, 80 milionów.
We Wrocławiu kręcono także znane polskie seriale: Świat wedle Kiepskich, Fala zbrodni, Pierwsza miłość, Licencja na wychowanie, Tancerze oraz pewne odcinki innych seriali: Czterej pancerni oraz pies oraz Stawka większa niż życie były kręcone we Wrocławiu (w "Stawce" Wrocław występował jako Berlin, m.in. dworzec główny, a Teatr Lalek występował jako Teatr Roma).
Media
We Wrocławiu
Obejmujące zasięgiem Wrocław
Stacje radiowe
Stacje telewizyjne
Prasa
Dzienniki
Czasopisma
Pisma już nie ukazujące się
Sport
Wrocław ma Stadion Olimpijski, choć nie był wcale organizatorem Igrzysk.
Miasto ma tor wyścigów konnych (w Polsce są tylko 3), usytuowany jest on na Partynicach.
Co roku w mieście przebiega się Wrocław Maraton.
Miasto jest jednym z czterech polskich miast, które organizują Mistrzostwa Europy w piłce nożnej mężczyzn Euro 2012.
W 2017 roku miasto będzie organizatorem zawodów World Games 2017[44].
Najbardziej znanym klubem sportowym Wrocławia jest Śląsk Wrocław.
Wrocławskie drużyny sportowe
| Nazwa klubu |
Sekcje sportowe |
| Śląsk Wrocław, Ślęza Wrocław, Odra Wrocław, Parasol Wrocław, Polonia Wrocław, Piast Żerniki, Muchobór Wrocław, Błękitni Jerzmanowo, Polar Wrocław-Zawidawie, Wratislavia Wrocław, AZS Wrocław. |
Piłka nożna |
| Śląsk Wrocław |
Piłka ręczna |
| Śląsk Wrocław, WTK Ślęza Wrocław, WKK Wrocław |
Koszykówka |
| Gwardia Wrocław |
Siatkówka |
| Sparta Wrocław |
Żużel |
| AZS Politechnika Wrocławska |
Unihokej |
| MKS Juvenia Wrocław, WKS Śląsk Wrocław |
Pływanie |
| Gwardia Wrocław |
Boks |
| The Crew Wrocław, Devils Wrocław |
Futbol amerykański |
| AZS Politechnika Wrocławska |
Wioślarstwo |
| Kosynierzy Wrocław, Kosynierki Wrocław |
Lacrosse |
| Śląsk Wrocław |
Strzelectwo sportowe |
| KSB Wrocław |
Baseball |
| KS Rugby Wrocław, AZS Politechnika Wrocławska |
Rugby |
| AZS Wrocław |
Korfball |
| Kolejarz Wrocław |
Szermierka |
| Polar Wrocław-Zawidawie |
Hokej na trawie |
| UKS Rekin Wrocław |
Pływanie w płetwach |
Wspólnoty religijne
-
Obecność wielu grup religijnych jest rezultatem złożonej przeszłości miasta, w której Wrocław zamieszkiwały przeróżne narodowości. Wszystkie grupy pozostawiły po sobie nie tylko kulturę, ale także wiarę. Pozostałością po tworzących niegdyś przeważajaca ilość mieszkańców niemieckich protestantach jest do dziś mała niemieckojęzyczna wspólnota ewangelicko-augsburska. Równocześnie istnieje polskojęzyczna wspólnota luterańska oraz ewangelicko-reformowana. Na terenie miasta działa także kilkanaście kościołów protestanckich innych wyznań – do tej grupy należą pomiędzy innymi wrocławskie zbory Kościoła Chrześcijan Baptystów, Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego, Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, Kościoła Zielonoświątkowego, Ewangelicznego Kościoła Reformowanego, niezależny charyzmatyczny (neozielonoświątkowy) Kościół Wrocław dla Jezusa, Kościoła Wolnych Chrześcijan czy Wspólnoty Kościołów Chrystusowych.
Po 45 latach swą greckokatolicką wiarę w obrządku ukraińsko-bizantyjskim potrafią także bez przeszkód wyznawać Ukraińcy oraz Łemkowie, którzy do miasta zostali przesiedleni ze wschodniej Polski w ramach tzw. akcji Wisła. Tuż po wojnie, jako skutek przesiedleń mniejszości narodowych ze wschodnich terenów kraju, powstały tu także dwie wspólnoty prawosławne. Aktualnie we Wrocławiu działają 4 parafie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (w tym jedna wojskowa). Są one odwiedzane przez Ukraińców wyznających prawosławie, a także niewielką liczbę Rosjan oraz Polaków. Na życie religijne dolnośląskiej stolicy wpływ ma także dziewiętnastowieczna emigracja Polaków do Ameryki. Utworzyli oni w nowej ojczyźnie własny Kościół Polskokatolicki, który z kolei w okresie międzywojennym trafił do Polski. Innym Kościołem starokatolickim działającym we Wrocławiu jest Reformowany Kościół Katolicki.
Najwięcej świątyń we Wrocławiu ma Kościół rzymskokatolicki. Obecne są także świątynie religii dharmicznych. Wrocławcy buddyści skupieni są z reguły we wspólnotach Świątyni Buddyjskiej Horakuji (Rinzai Zen oraz Sōtō Zen), Ośrodka Misyjnego Druk Jesze Dordże (Drukpa Kagyu), Ośrodka Misyjnego (Sōtō Zen), Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu.
Znaczącą grupę stanowią także Świadkowie Jehowy zgromadzeni w 33 zborach. Są drugą co do wielkości grupą wyznaniową we Wrocławiu (ponad 3500 wiernych).
Wrocław dwa razy był gospodarzem dorocznego Europejskiego Spotkania Młodych organizowanego przez Wspólnotę Taize we Francji. Pierwsze takie spotkanie odbyło się w końcu 1989, drugie – pod koniec 1995.potrzebne źródło
Administracja
Wrocław jest miastem na prawach powiatu. Jest też członkiem aglomeracji wrocławskiej oraz Unii Metropolii Polskich.
Samorząd
-
Mieszkańcy miasta wybierają do Rady Miejskiej we Wrocławiu 37 radnych.
Podział administracyjny
-
Wrocław dzieli się administracyjnie na 48 osiedli, stanowiących jednostki pomocnicze miasta. Niegdyś miasto składało się z 5 dzielnic: Psie Pole, Śródmieście, Stare Miasto, Krzyki, Fabryczna, które aktualnie nie posiadają własnej osobowości prawnej, stanowią jednak nadal kryterium organizacji wielu urzędów oraz instytucji.
Transport
Układ drogowy
Docelowy układ dróg we Wrocławiu
Przez Wrocław przebiegają drogi krajowe oraz europejskie A8E67 , 5E261 , 94, 98 na krótkim odcinku granicy miasta przebiega autostrada A4E40 , a w Bielanach Wrocławskich bezpośrednio przy granicy miasta istnieje węzeł autostrady A4E40 , oraz dróg nr 5E261 , 98 oraz 35. W latach 2008-2011 wybudowana była Autostradowa Obwodnica Wrocławia (AOW), której rolą jest przejęcie ruchu tranzytowego z dróg: nr 5 oraz nr 98 oraz wyprowadzenie go poza istniejący układ ulic miejskich.
Struktura sieci drogowej Wrocławia jest silnie zorientowana na centrum miasta, mając kształt promienisty. Do końca XX wieku wszystkie mosty drogowe na głównej odnodze Odry skupiały się na jej odcinku długości około 2,5 km.
W latach 1977-1991 wybudowano w centrum miasta Trasę W-Z.
Od lat 80 etapami budowana jest obwodnica śródmiejska.
W czerwcu 2009 rozpoczęła się budowa Wschodniej Obwodnicy Wrocławia (WOW), a w planie jest także budowa obwodnicy staromiejskiej.
Transport szynowy, lotniczy oraz wodny
-
-
Wrocław jest ważnym węzłem kolejowym. Najważniejszym dworcem osobowym jest Wrocław Główny. Pewne stacje kolejowe zostały zamknięte, ze względu na maleący ruch pociągów. Natomiast Wrocław Brochów to druga pod względem wielkości stacja towarowa w Polsce, także Wrocław Gądów jest dużą stacją towarową.
Z Wrocławia wychodzą linie kolejowe w kierunkach: Leszno – Poznań, Opole – Katowice – Kraków, Opole – Lubliniec – Częstochowa, Legnica – Zgorzelec, Głogów – Zielona Góra, Kłodzko – Kudowa-Zdrój, Kłodzko – Międzylesie, Wałbrzych – Jelenia Góra, Oleśnica – Ostrów Wlkp – Łódź – Warszawa.
Ponadto są nieczynne linie kolejowe Wrocław - Kobierzyce - Świdnica, Wrocław - Kobierzyce - Dzierżoniów.
Na terenie miasta istnieje międzynarodowy Port Lotniczy Wrocław (ang. Copernicus Airport Wrocław).
Na terenie miasta istnieje także port rzeczny na Odrze.
Przed II wojną światową oraz przez pewien okres po jej zakończeniu funkcjonował Tramwaj wodny we Wrocławiu.
-
Miejski transport zbiorowy
-
-
-
Miejski transport zbiorowy we Wrocławiu wykorzystuje z 22 stałych linii tramwajowych oraz 74 autobusowych (w tym 13 nocnych), ich liczba oraz przebieg stale się zmienia ze względu na remonty dróg oraz torowisk. Rozległa sieć tramwajowa jest jedną z większych w kraju, obsługiwana jest przez MPK Wrocław. Na wielu ulicach spotyka się pozostałości dawnych torowisk. Komunikację autobusową w mieście także zapewnia z reguły MPK Wrocław, natomiast pomiędzy Wrocławiem a sąsiednimi gminami DLA, Polbus-PKS oraz kilku mniejszych prywatnych przewoźników.
Przed I wojną światową w mieście istniała linia trolejbusowa. W czasie II wojny światowej Niemcy planowali zbudować metro we Wrocławiupotrzebne źródło.
Miejski transport indywidualny
Ścieżki rowerowe we Wrocławiu są nader liczne, jednak rozproszone. Nie składają się na spójnego systemu komunikacyjnego.
W czerwcu 2011 uruchomiono sieć wypożyczalni rowerów, tzw. Wrocławski Rower Miejski[45][46].
W mieście działają korporacje Taxi.
Służba zdrowia
-
Wrocław ma około 15 szpitali oraz znaczną liczbę państwowych oraz prywatnych przychodni oraz ośrodków zdrowia. Dzięki współpracy z tutejszą Akademią Medyczną 12 lutego 1958 dokonano tu pierwszej w Polsce operacji na otwartym sercu, a 31 marca 1966 pierwszą operację przeszczepienia nerki od żywego dawcy. Były to wówczas osiągnięcia o znaczeniu europejskim. III Klinika Chirurgii, kierowana przez prof. Z. Jeziorę, w latach sześćdziesiątych oraz siedemdziesiątych wyspecjalizowała się w operacjach wytwórczych przełyku, uzyskując czołowe miejsce w kraju.
Jednostki wojskowe
-
Osobny artykuł: Garnizon Wrocław.
Miasta partnerskie
Wrocławianie
-
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Wrocławiem.
Nobliści
- Theodor Mommsen (1902) – historyk, poeta oraz prawnik niemiecki
- Philipp Lenard (1905) – fizyk, nagrodę otrzymał dzięki swej pracy nad promieniowaniem katodowym
- Eduard Buchner (1907) – niemiecki profesor chemii. Prowadził badania z dziedziny związków cyklicznych (odkrycie pirazolu), nad alkoholową fermentacją drożdżową oraz procesami fermentacyjnymi
- Paul Ehrlich (1908) – chemik oraz bakteriolog, wynalazł salwarsan – lekarstwo przeciwko kile stosowane przed wynalezieniem antybiotyków
- Gerhart Hauptmann (1912) – dramaturg oraz powieściopisarz, był przedstawicielem nurtu naturalistycznego w teatrze
- Fritz Haber (1918) – chemik niemiecki pochodzenia żydowskiego, nagrodę otrzymał za opracowanie metody syntezy amoniaku, umożliwiającej produkcję nawozów sztucznych
- Friedrich Bergius (1931) – prace badawcze nad wysokociśnieniowym uwodornianiem węgla do węglowodorów ciekłych – benzyna syntetyczna (metoda Bergiusa), scukrzaniem drewna (hydroliza celulozy)
- Otto Stern (1943) – fizyk, nagrodę otrzymał za swój wkład w rozwój metody wiązki molekularnej oraz odkrycia momentu magnetycznego protonu
- Max Born (1954) – sformułował standardową aktualnie interpretację kwadratu funkcji falowej (ψ*ψ) w równaniu Schrödingera jako gęstości prawdopodobieństwa znalezienia cząstki
- Reinhard Selten (1994) – ekonomista niemiecki, Nagrodę Nobla otrzymał za osiągnięcia w dziedzinie teorii gier
Honorowi obywatele Wrocławia
|
|
Ta sekcja od 2011-04 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Panoramy miasta
Panorama północno-wschodnia (180°) z 23. piętra nieistniejącego już budynku "Poltegoru" przy ul. Powstańców Śl. 95 (czerwiec 2005[54])
|
Panorama południowa (~90°) z tego samego miejsca oraz w tym samym czasie
|
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Powierzchnia oraz ludność w przekroju terytorialnym w 2008. (GUS), [1]
- ↑ Ludność. Stan oraz struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010
- ↑ Johann Georg Theodor Grässe: Orbis latinus oder Verzeichniss der lateinischen Benennungen der bekanntesten Städte etc., Meere, Seen, Berge und Flüsse in allen Theilen der Erde nebst einem deutsch-lateinischen Register derselben.. T. Ein Supplement zu jedem lateinischen und geographischen Wörterbuche.. Dresden: G. Schönfeld's Buchhandlung (C. A.Werner), 1861, s. 40, 227. [dostęp 2010-01-10].
- ↑ Ort: Breslau - Wroclaw 1000-1763 - Deutsche und Polen (rbb) Geschichte, Biografien, Zeitzeugen, Orte, Karten
- ↑ 5,0 5,1 Klaus Klöppel: Breslau, Niederschlesien und seine tausendjährige Hauptstadt, 3. Auflage 2010, S. 23.
- ↑ H. Tiefenbach: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Band 3, 2. Auflage, S. 442.
- ↑ 7,0 7,1 Paul Hefftner: Städtische evangelische Realschule I, Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadtkreise Breslau, 1909, S. 9 ff.
- ↑ Civitates Principales: wybrane ośrodki władzy w Polsce wczesnośredniowiecznej: katalog wystawy, red. Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak. Gniezno: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, 1998. ISBN 83-906800-2-5.
- ↑ Jan Długosz: Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. T. Ks. VII. Warszawa: 1961-1985, s. 18-20 oraz 24.
- ↑ N. Davies, R. Moorhouse: Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego - Wrocław. A. Pawelec (przekład). Kraków: Wydawnictwo Znak - Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Fundacja, 2003, s. 91-92. ISBN 83-240-0172-7.
- ↑ Por. T. Szostek: Błogosławiony Czesław, jakiego powodują źródła. W: Praca zbiorowa: Tutelaris Silesiae. Błogosławiony Czesław we Wrocławiu. Wrocław: Via Nova, 2006, s. 69. ISBN 83-60544-50-6.
- ↑ "Gedko oder Gotke Stillevogt war der Sohn des ersten Breslauer Schultheißen Godinus Stillevogt, der Breslau zu deutschen Recht ansetzte." [w:] Schlesien: eine Vierteljahresschrift für Kunst, Wissenschaft und Volkstum 25-26 1980. s. 170
- ↑ Dorota Borowicz: "Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej". Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s.33. ISBN 83-229-2569-7
- ↑ Teresa Benedykta od Krzyża Edith Stein (1891-1942), zakonnica, Karmelitanka Bosa, męczennica. [dostęp 2010-12-15].
- ↑ Towarzystwo im. Edyty Stein. Cele oraz misja. [dostęp 2010-12-15].
- ↑ Edmund Jan Osmańczyk: Encyklopedia ONZ oraz stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982, s. 438. ISBN 83-214-0092-2.
- ↑ nullmiasta.gazeta.pl/wroclaw/1,35777,1187008.html Historia kandydatury Wrocławia o EXPO 2010
- ↑ nullwww.expo2012.pl/ Dane ze strony poświęconej kandydaturze Wrocławia o EXPO 2012
- ↑ Tadeusz Ładogórski, ‘’”Złudzenia pruskiej statystyki ludności pierwszej połowy XIX w.’’, Przeszłość demograficzna Polski. Materiały oraz Studia, 1970, t. III , s. 3-27
- ↑ Eugeniusz Romer, Polacy na Kresach Pomorskich oraz Pojeziernych, „Prace Geograficzne”, z. 2, red. E. Romer, Lwów 1919
- ↑ L. Bernhard, „Die Fehlerquellen In der Statistik der Nationalitaten. Die Polen in Oberschlesien. Eine statistische Untersuchung”, red. P. Weber, Verlag von Julius Springer, Berlin 1914
- ↑ GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 1991
- ↑ Wroclaw.pl - geografia
- ↑ nullwww.eko.org.pl/wroclaw/pdf/klimat.pdf
- ↑ pod tą nazwą zarejestrowana jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO
- ↑ Wrocław – zespół historycznego centrum
- ↑ Takie wymiary podaje Rudolf Stein, spotyka się także 212 na 175, a także wymiar teoretyczny 206,6 na 169 m (660 na 540 stóp po 0,313 m)
- ↑ Największa elipsa Europy | Wrocławski Portal Matematyczny - Matematyka jest ciekawa
- ↑ największe z nowo wybudowanych to Most Rędziński, Most Tysiąclecia, nowy Most Mieszczański oraz Most Dmowskiego
- ↑ Ile mostów ma Wrocław ?
- ↑ oficjalna nazwa pomnika wedle jego aktu erekcyjnego
- ↑ przebudowana na styl włoski, aktualnie wykorzystywana jako hotel z restauracją - nullwroclaw.hydral.com.pl/1562,obiekt.html
- ↑ Wrocław, Kamienica "Pod Złotym Słońcem" - Dolny.Slask.org.pl
- ↑ gotycko-barokowa
- ↑ Wrocław, Kamienica nr 19
Pod Starą Szubienicą - Dolny.Slask.org.pl
- ↑ gotycka - nullwroclaw.hydral.com.pl/1553,obiekt.html
- ↑ Powiatowy Urząd Pracy we Wrocławiu
- ↑ Budżet 2011: Wrocław wydaje tylko na to co musi - Wiadomości z Wrocławia
- ↑ dla porównania: [2]
- ↑ dla porównania:[3]
- ↑ nullwww.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_rn_pkb_rachunki_regionalne_w_2008.pdf
- ↑ Wrocław – Europejska Stolica Kultury
- ↑ Oficjalna strona aquaparku
- ↑ 2017 Wroclaw (ang.). theworldgames.org, 2012-01-13. [dostęp 2012-01-13].
- ↑ Wrocławski Rower Miejski
- ↑ Nextbike Polska
- ↑ Wroclaw.pl - miasta partnerskie
- ↑ Informacje o Miastach Partnerskich Wrocławia
- ↑ Informacje o Miastach Partnerskich Wrocławia
- ↑ Informacje o Miastach Partnerskich Wrocławia
- ↑ Informacje o Miastach Partnerskich Wrocławia
- ↑ 52,0 52,1 Informacje o Miastach Partnerskich Wrocławia
- ↑ nullmediatheque.mairie-lille.fr/lille/lilleRIoveweb.pdf?21511213122011=
- ↑ przed rozpoczęciem zabudowy pustych działek na osiedlu Południe
Bibliografia
- Norman Davies, R. Moorhouse: Mikrokosmos: Portret miasta środkowoeuropejskiego, Kraków 2002, ISBN 83-240-0172-7
- Tadeusz Drankowski, Olgierd Czerner: Wrocław z lotu ptaka, Ossolineum Wrocławs 1992
- Ryszard Majewski: Wrocław godzina zero, Krajowa Agencja Wydawnicza Wrocław 1985
- Karol Jonca, Alfred Konieczny: Upadek "Festung Breslau", Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich Wrocław 1963
- K. Maleczyński, M. Morelowski, A. Ptaszycka: Wrocław: Rozwój urbanistyczny, Warszawa 1956
- W. Długoborski, J. Gierowski, K. Maleczyński: Dzieje Wrocławia do roku 1807, Warszawa 1958
- Gregor Thum: Die Fremde Stadt Breslau 1945, Siedler Berlin 2003, ISBN 3-88680-795-9
- Till van Rahden: Juden und andere Breslauer: Die Beziehungen zwischen Juden, Protestanten und Katholiken in einer deutschen Großstadt von 1860 bis 1925, Vandenhoeck & Ruprecht Getynga 2000, ISBN 3-525-35732-X
- Mariusz Urbanek: Dolny Śląsk. Siedem stroń świata, Wydawnictwo MAK Wrocław 2003
- Beata Maciejewska: "Dzieje miasta Wrocław", Wrocław 2002
- Skrypt historyczny Stowarzyszenia Historycznego Legionów Polskich oraz Legii Polsko-Włoskiej w Nysie, Nysa 2010, pod red. Marek Szczerski, kpt. Tomek.
Linki zewnętrzne
![Panorama północno-wschodnia (180°) z 23. piętra nieistniejącego już budynku "Poltegoru" przy ul. Powstańców Śl. 95 (czerwiec 2005[54])](/_Plik:Panorama_v2.0.1.jpg&filetimestamp=20050628184521)
