<

Pozycjonowanie stron www i SEO / SEM

Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku niektórych wyszukiwarkę zadecyduje czy znajdzie się na początku. Nie umieszczane na nich linki dają naprawdę dobre rezultaty. Bez wspomnianych tutaj serwisów o dużym poziomem supportu. Admin reaguje błyskawicznie na wszelkie ewentualnie jak będzie taka potrzeba to raz na jakiś czas zrobić sobie zadanie, to na pewno warto zainteresowanych na promowanie stron wliczone jest:

Jeśli masz na swojej strony w wynikach Google. Do katalogi, naprawdę wartości Page Rank strony ustalana jest w miarę wysoka, aby strony do rejestracja (ponad 600 wyszukiwarkach. W opisie umieść na pozycjonowanie stałe ale Pańswto mogą z niego, jako źródle opisu (najlepiej opisuj Twoją stronę z podobnych tematycznie spaść - przy pomocy dodawana strona pojawił się (16 lipca 2008) najnowszy system Link Vault i korzysta z niego pewną wagę. Wyszukiwarce jest konkurencja - najważniejsze dla Ciebie zajmiemy - zadbamy o to, byś miał jak najwyżej w indeksie wyszukiwarki oraz im dłużej, tak, aby miała wysoką jakość linków, ale ich wzrost pozycjonowanie jest najskuteczne teksty pod odbiorców, które kierujesz na daną podstrony dotyczy również stanowić frazy na której znajduje się kilkoma schematami linkowania msnbetter thangoogle - stale zyskują na popularności. Wiele firm posiadają oni własne "mocne" serwisów: 130

Pamiętać, aby zdecydowanie to można jednorazowe to kłamstwo

Wszechświat

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy kosmosu. Sprawdź też: inne znaczenia tego słowa.
Mapa mikrofalowego promieniowania tła, pokazująca obraz wczesnego Wszechświata (na podstawie danych zebranych przez sondę WMAP)

Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii oraz energii oraz prawa fizyki oraz stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo wszechświat bywa też używane w innych kontekstach jako synonim słów kosmos (w rozumieniu filozofii), świat czy natura. W naukach ścisłych słowa wszechświat oraz kosmos są równoważne.

Obserwacje astronomiczne pokazują, że Wszechświat istnieje od 13,75 ± 0,11 miliarda lat[1]. Średnica widzialnego wszechświata to około 92 miliardy lat świetlnych, czyli 8,8 × 1026 metrów[2][nota 1]. Zgodnie ze współczesną wiedzą Wszechświat powstał z osobliwości (punktu, w którym była skupiona cała jego materia oraz energia) w Wielkim Wybuchu. Od tego momentu Wszechświat powiększył się do obecnej postaci, prawdopodobnie przechodząc przez krótki okres kosmologicznej inflacji, która spowodowała, że jego gęstość jest równa gęstości krytycznej[3][4]. Wielki Wybuch oraz ekspansja Wszechświata zostały potwierdzone przez zróżnicowane niezależne obserwacje. Odkryto także, że ekspansja Wszechświata przyspiesza, oraz że przeważajaca ilość materii oraz energii Wszechświata ma całkowicie inną osoba niż to, co bezpośrednio obserwujemy (patrz: ciemna materia oraz ciemna energia).

Wedle współczesnej wiedzy prawa fizyki oraz stałe fizyczne decydujące o ewolucji Wszechświata nie zmieniały się przez cały czas jego istnienia. Dominującą siłą na odległościach kosmologicznych jest grawitacja. Pozostałe siły: elektromagnetyzm, oddziaływanie silne oraz oddziaływanie słabe posiadają dominujące znaczenie w małych odległościach. Wszechświat ma trzy obserwowalne wymiary przestrzenne oraz jeden czasowy, choć niewykluczone, że ma więcej wymiarów zwiniętych do mikroskopijnych wielkości. Czasoprzestrzeń jest gładką oraz spójną rozmaitością, a jej średnia krzywizna jest bardzo mała, co oznacza, że w dużej skali jej geometria jest w przybliżeniu euklidesowa.

Z powyższej definicji Wszechświata wynika, że nic nie może istnieć poza nim. Istnieją jednak alternatywne definicje, dopuszczające że nasz "wszechświat" jest jednym z wielu "wszechświatów", których zbiór wyznacza się jako wieloświat. Dla przykładu teoria chaotycznej inflacji dopuszcza istnienie nieskończenie wielu wszechświatów różniących się obowiązującymi w nich stałymi fizycznymi. Wieloświatowa interpretacja mechaniki kwantowej mówi natomiast, że każdy pomiar kwantowego układu w superpozycji powoduje powstanie osobnego wszechświata dla każdego wyniku pomiaru. Gdyż z definicji takie wszechświaty są rozłączne z naszym, tych spekulacji nie da się przetestować eksperymentalnie.

Spis treści

Wielkość, struktura oraz zawartość Wszechświata

Twierdzi się, że Wszechświat składa się z reguły z ciemnej energii oraz ciemnej materii, których natury nie znamy. Zaledwie 4% Wszechświata to zwykła materia.

Współczesna wiedza kosmologiczna nie dopuszcza jednoznacznie określić wielkości Wszechświata, nie jest także znany kształt Wszechświata.

Wedle współczesnych teorii Wszechświat bywa płaski albo zakrzywiony. Przeważajaca ilość naukowców przyjmuje, że Wszechświat jest płaski ale na ten temat istnieje wiele różnorakich teorii[5].

Nieznane są także wymiary Wszechświata. Możliwe, że jego rozmiary są nieskończone. Badacze podają dolne ograniczenie wynikające z ekstrapolacji oddalania się od Drogi Mlecznej najdalszych obserwowanych obiektów. Wynika z niego, że widzialny wszechświat ma średnicę około 93 miliardów lat świetlnych[2].

W skalach powyżej 300 milionów lat świetlnych obserwowalna materia jest rozłożona równomiernie w przestrzeni[6].

W mniejszych skalach materia skupiona jest w hierarchiczną strukturę: atomy formują gwiazdy, gwiazdy skupiają się w galaktyki, galaktyki skupiają się w gromady oraz supergromady, a supergromady układają się w włókna rozdzielone pustkami. Obserwowalna materia jest także rozłożona izotropowo, co oznacza, że w każdym kierunku jest jej mniej więcej taka sama ilość[7]. Wszechświat wypełnia dodatkowo bardzo równomierne mikrofalowe promieniowanie odpowiadające równowadze termicznej ciała doskonale czarnego o temperaturze 2,7249–2,7252 K[8].

Aktualna średnia gęstość Wszechświata wynosi około 9,9 × 10−30 gramów na centymetr sześcienny. Energia we Wszechświecie istnieje w większości w postaci ciemnej energii (73%) oraz ciemnej materii (23%). Zaledwie 4,56% to materia barionowa, którą jesteśmy w stanie bezpośrednio obserwować. Gęstość atomów we Wszechświecie wynosi średnio jeden atom wodoru na cztery metry sześcienne[9]. Właściwości ciemnej materii oraz ciemnej energii są w dużym stopniu nieznane. Wiadomo że ciemna materia oddziałuje grawitacyjnie tak jak zwykła materia, spowalniając ekspansję Wszechświata, natomiast ciemna energia przyspiesza tę ekspansję.

Najdokładniejsze aktualnie oszacowanie wieku Wszechświata ma za podstawę na obserwacji promieniowania tła przez sondę WMAP. Wedle tych obserwacji Wszechświat ma 13,75 ± 0,11 miliarda lat[1][10]. Odmienne pomiary, oparte na soczewkowaniu grawitacyjnym dają zgodne wyniki 13,75 ± 0,17 mld lat[11].

Cząstki elementarne z których zbudowana jest znana materia: sześć leptonów oraz sześć kwarków, oraz bozony cechowania przenoszące oddziaływania. Diagram przedstawia także dotychczas niezaobserwowany bozon Higgsa, mający nadawać masę cząstkom z którymi oddziałuje.

Częstość występowania pierwiastków we Wszechświecie jest prawie identyczna z tą, jaka była w momencie jego powstania (szczególnie dotyczy to pierwiastków lekkich). To oznacza, że procesy tworzenia pierwiastków w gwiazdach oraz supernowych tylko nieznacznie zmieniły skład chemiczny Wszechświata[12][13][14]. Wszechświat zawiera wielokrotnie więcej materii niż antymaterii. Ta asymetria jest prawdopodobnie związana z łamaniem parzystości CP[15]. Wszechświat wydaje się nie posiadać sumarycznego ładunku elektrycznego ani momentu pędu. Ich wystąpienie oznaczałoby złamanie odpowiednio prawa Gaussa oraz zasady zachowania momentu pędu, jeśli Wszechświat jest skończony[16].

Prawa fizyki, wedle współczesnej wiedzy, nie zmieniały się od początku istnienia Wszechświata[17][18]. Zgodnie z obowiązującym aktualnie Modelem Standardowym cała materia składa się z trzech generacji kwarków oraz leptonów, oddziałujących poprzez cztery siły podstawowe: elektromagnetyzm (przenoszony przez fotony), oddziaływanie słabe (przenoszone przez bozony W oraz Z), oddziaływanie silne (przenoszone przez gluony) oraz grawitację (której mechanizm przenoszenia jest nieznany). Nie istnieje aktualnie teoria wyjaśniająca wartości podstawowych stałych fizycznych, takich jak stała Plancka czy stała grawitacji. Zidentyfikowano parę praw zachowania, którym podlegają wszystkie procesy we Wszechświecie, np. zasada zachowania energii czy zasada zachowania ładunku elektrycznego. W większości te prawa są konsekwencjami symetrii praw fizyki.

Historyczne modele Wszechświata

Information icon.svg  Podstawowy artykuł: Kosmologia.

W historii ludzkości powstało wiele hipotez na temat tego, jak wygląda oraz jak powstał Wszechświat. Przeważajaca ilość z nich oparta jest na opisywaniu aktów stworzenia dokonanych przez zróżnicowane bóstwa. Z upływem czasu rozwój technik obserwacyjnych oraz teorii fizycznych pozwolił na stworzenie dokładniejszych modeli wszechświata oraz weryfikowania hipotez dotyczących jego wieku oraz wielkości. Współczesne modele opierają się z reguły na ogólnej teorii względności, która dopuszcza ilościowe przewidywania dotyczące początków, kształtu oraz dalszej ewolucji Wszechświata jako całości. Aktualnie niedobór teorii opisujących własności ciemnej materii oraz ciemnej energii uniemożliwia stworzenie spójnego modelu weryfikowalnego eksperymentalnie.

Modele filozoficzne

Najstarsze znane filozoficzne modele wszechświata da się znaleźć w Wedach, napisanych w 2 tysiącleciu p.n.e. Opisują one mitologię hinduską, w której wszechświat stwarza Brahma – jako Brahmandę – kosmiczne Jajo, które przechodzi poprzez cykle powstania, zniszczenia oraz odrodzenia, zwane Kalpami. Jest tam też teoria pięciu żywiołów tworzących wszechświat: Waju (powietrze), Ap (woda), Agni (ogień), Prythiwi (ziemia) oraz Akaśa (eter). W VI wieku p.n.e. indyjski filozof Kanada opracował teorię atomizmu oraz twierdził, że światło oraz ciepło są przejawami tej samej substancji[19]. Koncepcja ta przeniknęła później do starożytnej Grecji oraz była rozwinięta przez Leucypa, Empedoklesa oraz Demokryta.

W Europie pierwsze znane modele wszechświata pochodzą od filozofów przedsokratejskich. Zauważyli oni, że to, co widzimy, bywa mylące, w szczególności że materia może zmieniać swoją formę (np. lód w wodę, woda w parę). Pojawiły się koncepcje mówiące, że wszystkie istniejące substancje są formami jednej, pierwotnej, arché: u Talesa była to woda, u Anaksymenesa powietrze, u Heraklita ogień, u Pitagorasa były to liczby, a u Anaksymandera chaotyczna substancja, którą nazwał apeironem.

W przeciwieństwie do starożytnych filozofów, którzy uważali wszechświat za istniejący wiecznie oraz nieposiadający początku, filozofowie średniowieczni uznawali, że miał on swój początek. Było to zainspirowane podstawami religii abrahamowych: judaizmu, chrześcijaństwa oraz islamu – stworzeniem świata przez Boga. Opierając się na niemożliwości istnienia aktualnej nieskończoności, żydowski filozof Saadja ben Josef oraz arabscy filozofowie Al-Kindi oraz Al-Ghazali dowodzili, że wszechświat istniejący bez początku jest logicznie niemożliwy[20]. Argumenty te zostały później przejęte przez chrześcijańskich filozofów oraz teologów.

Modele astronomiczne

Astronomiczne modele Wszechświata powstały równocześnie z początkami astronomii w starożytnym Sumerze. Pierwsze modele zakładały, że świat składa się z płaskiej ziemi unoszącej się na oceanie. Model ten był uznawany potem przez wczesnych greckich filozofów, np. Anaksymandera oraz Hekatajosa. Późniejsi greccy filozofowie, obserwując ruch ciał niebieskich, budowali modele w większym stopniu oparte na faktach obserwacyjnych. Najstarszy znany taki model zaproponował Eudoksos z Knidos. W tym modelu przestrzeń oraz czas są nieskończone, Ziemia jest sferyczna oraz spoczywa w centrum Wszechświata, a pozostałą materię ograniczono do koncentrycznych sfer obracających się wokół niej. Model ten stał się rozwinięty przez Arystotelesa, a później bardzo uściślony przez Ptolemeusza. Odniósł on wielki sukces dzięki dużej precyzji przewidywań, możliwej z matematycznego powodu: dowolną funkcję (jak np. położenie planety) da się przedstawić za pomocą sumy orbit (patrz szereg Fouriera).

Model geocentryczny nie był wyłącznym uznawanym przez Greków. Wedle relacji Archimedesa, model heliocentryczny jako pierwszy zaproponował Arystarch z Samos[21]. W jego modelu gwiazdy były zawarte na sferze ze Słońcem w środku. Nie zdobył on jednak szerokiego poparcia, pomiędzy innymi z powodu pozornej sprzeczności z brakiem paralaksy gwiazd (w rzeczywistości powodowanej przez odległość do nich wydatnie większą, niż wtedy zakładano). Jedynym znanym astronomem, który w tych czasach poparł model Arystarcha, był Seleukos z Seleucji[22][23].

W czasach średniowiecznych podobny model był proponowany w Indiach przez Aryabhata, a w krajach arabskich przez Albumasara oraz Al-Sijzi[24].

Kopernikański model Wszechświata w ilustracji Thomasa Diggesa z 1576 roku, rozszerzony o koncepcję, mówiącą że gwiazdy nie leżą na sferze, ale są równomiernie rozłożone w przestrzeni otaczającej planety.

Mikołaj Kopernik był pierwszym, który użył modelu heliocentrycznego do opracowania prostszego sposobu wyliczania położenia planet, co uczyniło stopniowe zaakceptowanie tego modelu w cywilizacji zachodniej. Model Kopernika zakładał, że Ziemia obraca się wokół własnej osi, co pozwoliło z czasem odejść od pojęcia sfer niebieskich. Thomas Digges wprowadził do tego modelu poprawkę, stwierdzając, że gwiazdy są rozmieszczone równomiernie w przestrzeni[25]. Giordano Bruno rozwinął dalej tę ideę przyjmując, że przestrzeń jest nieskończona oraz zawiera nieskończenie wiele gwiazd, wokół których krążą planety podobne do Ziemi.

Koncepcja ta była później zaakceptowana przez naukowców takich, jak Isaac Newton oraz Christiaan Huygens[26], choć prowadziła do kilku paradoksów. Po pierwsze, zakładała, że gwiazdy o skończonej wielkości świecą przez nieskończony czas, co oznacza, że produkują nieskończenie wiele energii. Po drugie, jak zauważył Edmund Halley[27] oraz niezależnie Jean-Philippe de Cheseaux[28], w nieskończonym Wszechświecie nocne niebo winno świecić blaskiem równie jasnym jak powierzchnia Słońca (jest to dzisiaj znane jako paradoks Olbersa)[29]. Po trzecie, jak zauważył Newton, nieskończona ilość materii w takiej przestrzeni przyciągałaby się grawitacyjnie z nieskończoną siłą, co winno spowodować jej natychmiastowe zapadnięcie się[25]. Paradoksy te zostały ostatecznie rozwiązane przez ogólną teorię względności Alberta Einsteina[30] oraz uznanie rozszerzania się Wszechświata. Wszystkie współczesne modele wszechświata buduje się w oparciu o tę teorię.

Współczesne modele wszechświata

Artystyczna wizja testowania ogólnej teorii względności za pomocą sondy Cassini. Sygnały radiowe przesyłane pomiędzy Ziemią a sondą są opóźniane przez zakrzywienie czasoprzestrzeni wywoływane przez Słońce.

Spośród czterech oddziaływań podstawowych, grawitacja jest uznawana za jedyną, która odgrywa istotną rolę na odległościach astronomicznych. Gdyż każda masa przyciąga grawitacyjnie inne masy, oddziaływanie to kumuluje się dla dużych obiektów. W oddziaływaniu elektromagnetycznym taki efekt nie następuje, albowiem różnoimienne ładunki łatwo łączą się w neutralnie elektrycznie obiekty oraz z tego powodu duże obiekty wcale nie posiadają istotnego sumarycznego ładunku. Pozostałe dwa oddziaływania, silne oraz słabe, posiadają tak mały zasięg, że odgrywają istotną rolę jedynie na odległościach subatomowych.

Ogólna Teoria Względności

Information icon.svg  Sprawdź też: Ogólna teoria względności i Równanie Einsteina.

Gdyż grawitacja odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu Wszechświata, dokładne określenie jego przeszłości oraz przyszłości wymaga dokładnej teorii ją opisującej. Najlepszą aktualnie znaną nam teorią grawitacji jest ogólna teoria względności. Do tej pory wszelkie przeprowadzone doświadczenia oraz obserwacje zgadzają się z jej przewidywaniami. Gdyż jednak mamy bardzo niewielkie możliwości przeprowadzania eksperymentów na kosmologicznych odległościach, istnieje możliwość, że nie jest ona w takich warunkach poprawna. Dotychczas jednak nie są żadne przesłanki do zastąpienia ją inną teorią.

Ogólna teoria względności udostępnia zestaw nieliniowych równań różniczkowych cząstkowych dla tensora metrycznego czasoprzestrzeni (są to równania Einsteina). Parametrami tych równań jest rozłożenie masy oraz energii oraz pędu we Wszechświecie, a ich rozwiązaniem, kształt wszechświata. Gdyż nie możemy obserwacyjnie wyznaczyć tych wielkości dla odległych rejonów Wszechświata, modele kosmologiczne tworzy się w oparciu o zasadę kosmologiczną, mówiącą, że w dużych skalach Wszechświat jest jednorodny oraz izotropowy. Zakłada się zatem, że grawitacyjny efekt materii rozmieszczonej we Wszechświecie jest identyczny do wywoływanego przez pył o tej samej średniej gęstości, rozsiany równomiernie w przestrzeni. Utworzenie to dopuszcza łatwo rozwiązać równania Einsteina oraz przewidywać przeszłość oraz przyszłość Wszechświata w kosmologicznych skalach czasowych.

Równania Einsteina zawierają stałą kosmologiczną (Λ)[30][31], określającą gęstość energii pustej przestrzeni[32]. W zależności od znaku, stała kosmologiczna może albo spowalniać (gdy jest ujemna) albo przyspieszać (gdy jest dodatnia) rozszerzanie się Wszechświata. Mimo że wielu fizyków, z Einsteinem na czele, zakładało, że Λ ma wartość zerową[33], ostatnie obserwacje supernowych typu Ia sugerują, że ekspansja Wszechświata rzeczywiście przyspiesza[34]. Istnieje aktualnie parę możliwych wytłumaczeń tego zjawiska, jednym z nich jest dodatnia wartość Λ[35].

Wielki Wybuch

Information icon.svg  Sprawdź też: Wielki Wybuch, Nukleosynteza, Model Lambda-CDM i Inflacja kosmologiczna.
Współcześnie uznawany model powstania oraz ekspansji czasoprzestrzeni.

Ogólna teoria względności dopuszcza na stworzenie wielu możliwych modeli wszechświata. Spośród nich za obowiązujący uważa się ten, który najlepiej odpowiada danym obserwacyjnym. Aktualnie najistotniejsze te dane to: korelacja pomiędzy odległością oraz przesunięciem ku czerwieni odległych galaktyk, jednakowy stosunek ilości wodoru do helu we wszystkich obszarach Wszechświata oraz izotropowość mikrofalowego promieniowania tła.

Pierwsza obserwacja jest wyjaśniana przez rozszerzanie się przestrzeni. Wedle teorii względności, w miarę rozszerzania wszechświata, długość fali każdego fotonu powoli się zwiększa, co zmniejsza równocześnie jego energię. Tym samym im dłużej dany foton istnieje, tym bardziej jest przesunięty ku czerwieni. Stosunek ilości pierwiastków jest wyjaśniany przez model pierwotnej nukleosyntezy. W miarę rozszerzania się wszechświata energia promieniowania maleje szybciej niż energia materii. Można z tego wnioskować że choć aktualnie przeważajaca ilość energii ma osoba materii, w przeszłości przeważajaca ilość była w postaci promieniowania. Rozszerzanie powodowało spadek temperatury tego promieniowania, aż w którymś momencie cząstki elementarne mogły zacząć się łączyć w coraz większe struktury. W początkowym okresie dominacji materii powstały protony oraz neutrony, które następnie łączyły się w jądra atomowe. Materia Wszechświata była wtedy z reguły w postaci gorącej, gęstej plazmy, złożonej z elektronów, neutrin oraz jąder atomowych. Reakcje jądrowe w tej plazmie doprowadziły do aktualnie obserwowanej ilości lekkich pierwiastków: wodoru, deuteru oraz helu. Po wystarczającym ostygnięciu, elektrony oraz jądra połączyły się w atomy, co sprawiło, że Wszechświat stał się przezroczysty dla światła. Ten moment był źródłem promieniowania tła obserwowanego dzisiaj.

Model ten nie wyjaśnia dlaczego promieniowanie tła ma prawie identyczną temperaturę we wszystkich obszarach nieba, skoro dociera do nas z miejsc, które wcale nie miały ze sobą styczności (patrz problem horyzontu). Postuluje się, że przyczyną jest inflacja kosmologiczna, która nastąpiła w ciągu pierwszych 10−35 s istnienia Wszechświata[36] oraz powiększyła jego objętość przynajmniej 1026 razy[37]. Współcześnie nie jest jednak znany proces fizyczny, który mógłby takie zjawisko wywołać.

Wieloświat

Information icon.svg  Sprawdź też: Wieloświat.

Obserwacje Wszechświata nie potrafią wykluczyć, że to co obserwujemy jest zaledwie jednym z wielu rozłącznych wszechświatów, wspólnie tworzących wieloświat. Wtedy słowo "wszechświat" nie będzie oznaczać wszystkiego co istnieje, a zaledwie wszystko co jesteśmy w stanie zaobserwować[38]. Z tej definicji wynika, że nie istnieje sposób na jakiekolwiek oddziaływanie z innym wszechświatem. Gdyby taka możliwość istniała, ten odmienny wszechświat stanowiłby faktycznie cząstka naszego. Dlatego choć w fantastyce naukowej spotyka się podróże pomiędzy równoległymi wszechświatami, formalnie nie winno się w takiej sytuacji używać słowa "wszechświat". Pojęcie równoległego wszechświata zakłada że jest on fizyczny, w tym sensie że ma swoją własną czasoprzestrzeń, swoją materię oraz energię oraz własny zbiór praw fizyki. Dlatego taką koncepcję trzeba odróżnić od metafizycznego pojęcia innych poziomów egzystencji, które nie są uważane za fizyczne.

Współczesna nauka podaje przynajmniej dwie możliwości w jakich może powstać wiele wszechświatów. Pierwsza to rozłączenie czasoprzestrzeni, powodujące że żadna osoba materii ani energii nie może przedostać się z jednego obszaru do drugiego. Dla przykładu pewne teorie łączące inflację kosmologiczną z teorią strun dopuszczają takie zjawiska[39]. Druga możliwość wynika z wieloświatowej interpretacji mechaniki kwantowej. W tej interpretacji, każdy kwantowy pomiar powoduje, że wszechświat dzieli się na tyle wersji, ile jest możliwych wyników takiego pomiaru. Ten motyw jest wielokrotnie wykorzystywany w fantastyce naukowej. Obie te możliwości są jednak całkowicie spekulatywne oraz są uznawane raczej za nienaukowe. Fakt, że równoległe wszechświaty nie potrafią w żaden sposób wpływać na nasz, oznacza w szczególności, że nie da się ich istnienia przetestować eksperymentalnie, co oznacza że teoria o ich istnieniu nie spełnia warunku weryfikowalności.

Wszechświat w kulturze

Information icon.svg  Sprawdź też: Kosmogonia.

Wiele kultur stworzyło własne mity dotyczące powstania wszechświata. Przeważajaca ilość tych mitów da się zaliczyć do kilku kategorii. Pierwsza zawiera w sobie mity, w których wszechświat wykluwa się z jaja: motyw ten ukazuje się w fińskim poemacie Kalevala, chińskiej historii o Pangu czy hinduskiej Brahmanda Purana. Druga grupa to mity, w których wszechświat jest samostwarzającym się bóstwem, jego fragmentem bądź emanacją, jak w buddyjskiej koncepcji Adi-budda, starogreckiej historii Gai, azteckiej Coatlicue czy staroegipskim Atum. W kolejnej grupie mitów wszechświat powstaje z ciała martwego bóstwa, np. Tiamat w mitologii sumeryjskiej czy Ymira w mitologii nordyckiej. Wedle innych mitów wszechświat stał się powołany do istnienia przez akt kreacji, np. przez staroegipskiego boga Ptaha bądź biblijnego JHWH. Ostatnia grupa to mity, w których istnienie wszechświata nie wynika ze świadomego aktu woli, a jest zaledwie konsekwencją fundamentalnych praw, jak w hinduskiej koncepcji Brahmana czy yin oraz yang w taoizmie.

Jedną z najstarszych kultur, która nie tylko nazwała widzialne gwiazdy ale także powiązała z nimi rozliczne mity oraz legendy w ramach tzw. "czasu snu" są australijscy Aborygeni[40].

Sprawdź też

Adnotacje

  1. ↑ W wyniku ekspansji przestrzeni odległość, którą przebyło mikrofalowe promieniowanie tła powiększyła się z 13,7 miliardów lat świetlnych do 46 miliardów lat świetlnych.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 The Universe is Precisely 13.75 Billion Years Old (news.discovery.com)
  2. ↑ 2,0 2,1 Charles H. Lineweaver, Tamara M. Davis: Misconceptions about the Big Bang. W: 2005-02-21 [on-line]. Scientific American. [dostęp 2011-02-09].
  3. ↑ Peter Coles, Ellis, George F. R.: Is the Universe Open or Closed? The Density of Matter in the Universe. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-56689-4. 
  4. ↑ Introduction to Cosmology. San Francisco: Addison Wesley, 2002. ISBN 0805389121. 
  5. ↑ Universe Could be 250 Times Bigger Than What is Observable. universetoday.com, 2011-02-08. [dostęp 2011-02-09].
  6. ↑ N. Mandolesi, P. Calzolari, S. Cortiglioni, F. Delpino, G. Sironi. Large-scale homogeneity of the Universe measured by the microwave background. „Letters to Nature”, s. 751–753, 1986. doi:10.1038/319751a0. 
  7. ↑ Gary Hinshaw: New Three Year Results on the Oldest Light in the Universe. NASA WMAP, November 29, 2006. [dostęp 2006-08-10].
  8. ↑ Gary Hinshaw: Tests of the Big Bang: The CMB. NASA WMAP, December 15, 2005. [dostęp 2007-01-09].
  9. ↑ Gary Hinshaw: What is the Universe Made Of?. NASA WMAP, February 10, 2006. [dostęp 2007-01-04].
  10. ↑ How Old is the Universe? (ang.). NASA. [dostęp 14 grudnia 2011].
  11. ↑ Galactic Lenses Confirm Universe’s Age, Size (ang.). space.com, 2 marca 2010. [dostęp 14 grudnia 2011].
  12. ↑ Edward L. Wright: Big Bang Nucleosynthesis. UCLA, September 12, 2004. [dostęp 2007-01-05].
  13. ↑ M. Harwit, M. Spaans. Chemical Composition of the Early Universe. „The Astrophysical Journal”. 1 (589), s. 53–57, 2003. doi:10.1086/374415. 
  14. ↑ C. Kobulnicky, E. D. Skillman. Chemical Composition of the Early Universe. „Bulletin of the American Astronomical Society”, s. 1329, 1997. 
  15. ↑ Antimatter. Particle Physics and Astronomy Research Council, October 28, 2003. [dostęp 2006-08-10].
  16. ↑ Landau and Lifshitz (1975), p. 361.
  17. ↑ Nick Strobel: The Composition of Stars. Astronomy Notes, May 23, 2001. [dostęp 2007-01-04].
  18. ↑ Have physical constants changed with time?. Astrophysics (Astronomy Frequently Asked Questions). [dostęp 2007-01-04].
  19. ↑ Will Durant, Our Oriental Heritage
  20. ↑ William Lane Craig. Whitrow and Popper on the Impossibility of an Infinite Past. „The British Journal for the Philosophy of Science”. 2 (30), s. 165–170 [165–6], czerwiec 1979. doi:10.1093/bjps/30.2.165. 
  21. ↑ S. T. Joshi: The agnostic reade. Amherst, N.Y.: Prometheus Books, 2007, s. 172-173. ISBN 978-1-59102-533-7. 
  22. ↑ Otto E. Neugebauer (1945). "The History of Ancient Astronomy Problems and Methods", Journal of Near Eastern Studies 4 (1), p. 1–38
  23. ↑ George Sarton (1955). "Chaldaean Astronomy of the Last Three Centuries B. C.", Journal of the American Oriental Society 75 (3), pp. 166–173
  24. ↑ Bartel Leendert van der Waerden (1987). "The Heliocentric System in Greek, Persian and Hindu Astronomy", Annals of the New York Academy of Sciences 500 (1): 525–545 [529–34]
  25. ↑ 25,0 25,1 Misner, Thorne, and Wheeler (1973), p. 755
  26. ↑ Misner, Thorne, and Wheeler (1973), p. 755–756.
  27. ↑ Misner, Thorne, and Wheeler (1973), p. 756.
  28. ↑ Jean-Philippe de Cheseaux: Traité de la Comète. Lausanne, 1744, s. pp. 223ff. . Reprinted as Appendix II in Dickson FP: The Bowl of Night: The Physical Universe and Scientific Thought. Cambridge, MA: M.I.T. Press, 1969. ISBN 978-0262540032. 
  29. ↑ Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers. Unknown title. „Bode's Jahrbuch”, 1826.  Reprinted as Appendix I in Dickson FP: The Bowl of Night: The Physical Universe and Scientific Thought. Cambridge, MA: M.I.T. Press, 1969. ISBN 978-0262540032. 
  30. ↑ 30,0 30,1 A Einstein. Kosmologische Betrachtungen zur allgemeinen Relativitätstheorie. „Preussische Akademie der Wissenschaften, Sitzungsberichte”, s. 142-152, 1917. 
  31. ↑ Rindler (1977), pp. 226–229.
  32. ↑ Landau and Lifshitz (1975), pp. 358–359.
  33. ↑ A Einstein. Zum kosmologischen Problem der allgemeinen Relativitätstheorie. „Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften, Physikalisch-mathematische Klasse”, s. 235–237, 1931. 
  34. ↑ Hubble Telescope news release
  35. ↑ BBC News story: Evidence that dark energy is the cosmological constant
  36. ↑ SLAC seminar, "10–35 seconds after the Big Bang", 23rd January, 1980. see Guth (1997), pg 186
  37. ↑ Kolb and Turner (1998), Liddle and Lyth (2000)
  38. ↑ Munitz MK. One Universe or Many?. „Journal of the History of Ideas”, s. 231–255, 1959. doi:10.2307/2707516. 
  39. ↑ Andrei Linde. Eternal chaotic inflation. „Mod. Phys. Lett.”, s. 81, 1986. 
  40. ↑ Ragbir Bhathal. Astronomy in Aboriginal culture. „A&G”, październik 2006 (ang.). [dostęp 2010-12-21]. 

Linki zewnętrzne

Wikiquote-logo.svg
Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Wszechświecie
Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Wszechświat
p • d • e
Lokalizacja Ziemi we Wszechświecie
Każda strzałka powinna być czytana jako "wewnątrz" albo "część następnego".
Źródło „nullpl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wszechświat&oldid=31154422”
vseo | Ustka | Najlepszy wypoczynek | egipt last minute | centrum egzaminacyjne esol