Ten artykuł dotyczy terytorium w Oceanii. Sprawdź też:
Wyspa Cooka w Antarktyce.
Wyspy Cooka (ang. Cook Islands; maoryski Kūki 'Āirani) – samorządne terytorium stowarzyszone Nowej Zelandii na południowym Oceanie Spokojnym w Polinezji obejmujące wyspy o tej samej nazwie.
Geografia
-
W skład Wysp Cooka wchodzi 15 atoli oraz wysp pogrupowanych w dwa łańcuchy:
Powierzchnia Wysp Cooka wynosi 236,7 km², natomiast obszar wyłącznej strefy ekonomicznej wysp wynosi 1 800 000 km². Wyspy zamieszkuje 18 740 osób (2007). Stolicą oraz największym miastem jest Avarua na wyspie Rarotonga.
Ludność
Mieszkańcy wysp są z reguły Polinezyjczykami. Należą do kilku grup etnicznych, tworzących społeczności poszczególnych wysp albo zespołów wysp. Posługują się kilkoma różnymi językami oraz dialektami z rodziny polinezyjskiej. W ostatnich latach obserwuje się zlewanie się poszczególnych grup w jedną wspólnotę etniczną. Polinezyjczycy z Wysp Cooka wyznają z reguły protestantyzm (85%) oraz katolicyzm (12%). Do ich tradycyjnych zajęć należą uprawa palm kokosowych, cytrusów oraz rybołówstwo oraz połów pereł. Rocznie wyspy odwiedza także ok. 30 tys. turystów zagranicznych, co stanowi dodatkowe źródło utrzymania mieszkańców.
Religia (2000)
Ustrój polityczny
Wyspy Cooka są samorządną monarchią parlamentarną pozostającą w wolnym stowarzyszeniu z Nową Zelandią. Głową kraju jest królowa Elżbieta II, w której imieniu funkcję sprawuje Przedstawiciel Królowej Sir Frederick Goodwin. Władzą ustawodawczą jest 24-osobowy parlament wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję.
Na mocy konstytucji z 1965 roku Wyspy Cooka są państwem pozostającym w wolnym stowarzyszeniu z Nową Zelandią (każda ze stron może umowę o wolnym stowarzyszeniu wypowiedzieć w dowolnym czasie). Rząd Wysp sprawuje pełną władzę nad sprawami wewnętrznymi oraz częściowo nad zewnętrznymi. Nowa Zelandia odpowiada za obronność Wysp Cooka oraz częściowo za politykę zagraniczną (jednak musi konsultować swoje posunięcia z rządem Wysp Cooka). Wyspy Cooka posiadają prawo do nawiązywania stosunków dyplomatycznych z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi (są członkiem m.in. WHO oraz UNESCO, nawiązały stosunki dyplomatyczne z 28 państwami). Z uwagi na swój specyficzny status, Wyspy Cooka czasami uważane są za niepodległe państwopotrzebne źródło, jednak same władze Wysp wcale nie zadeklarowały niepodległości, ani żadne inne państwo nie uznaje niepodległości Wysp. ONZ uznała zdolność do zawierania traktatów przez Wyspy Cooka w rozumieniu prawa międzynarodowego[2].
Państwa, z którymi Wyspy Cooka posiadają stosunki dyplomatyczne: Australia (1994), Belgia (2005), Bośnia oraz Hercegowina (1996), Chiny (1997), Fidżi (1998), Francja (2000), Hiszpania (1998), Indie (1998), Irlandia (2008), Izrael (2008), Jamajka (2003), Kuba (2002), Malezja (1992), Nauru (1994), Niemcy (2001), Norwegia (1998), Nowa Zelandia (1993), Papua-Nowa Gwinea (1995), Portugalia (1995), RPA (1996), Szwajcaria (2005), Tajlandia (2005), Timor Wschodni (2002), Turcja (2008), Watykan (1999), Włochy (2002).
Administracyjnie wyspy podzielone są na 15 atoli (zobacz: Podział administracyjny Wysp Cooka).
Historia
Wyspy zostały odkryte w 1595 przez hiszpańskiego kapitana Álvaro de Mendaña y Neyra. Ponownego odkrycia wysp dokonał w 1773 James Cook oraz nazwał je Hervey Islands. W 1824 po raz pierwszy użyta była nazwa "Wyspy Cooka" na mapie opracowanej przez Johanna von Krusensterna.
W 1858 doszło do zjednoczenia wysepek oraz powstania na wyspach niezależnego państwa (Królestwo Rarotonga). Od 1888 wyspy stanowiły protektorat brytyjski, zwany od 1893 Cook Islands Federation. W 1901 wyspy zostały przekazane Nowej Zelandii, a w 1903 było wyłączone z nich Niue jako osobna posiadłość. Od roku 1965 wyspy są terytorium autonomicznym - państwem samorządowym swobodnie stowarzyszonym z Nową Zelandią.
Od początku XX wieku do czterech z Północnych Wysp Cooka (Manihiki, Penrhyn, Pukapuka oraz Rakahanga) roszczenia zgłaszały Stany Zjednoczone. W 1980 roku stał się podpisany traktat pomiędzy Nową Zelandią a Stanami Zjednoczonymi, na mocy którego Stany Zjednoczone uznały zwierzchność Nowej Zelandii nad spornymi wyspami.
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Podział terytorialny Nowej Zelandii |
|
| Regiony |
|
 |
|
| Okręg wydzielony |
|
|
| Terytoria zależne |
|
|
