Zamach stanu (przewrót, pucz – niem. Putsch, hiszp. golpe de estado, fr. coup d'état) – niespodziewane, wielokrotnie z użyciem siły (zbrojny zamach stanu), przejęcie władzy politycznej w państwie przez jednostkę albo grupę osób, wbrew obowiązującemu prawu^[1]. Jest pogwałceniem normalnego toku życia politycznego oraz porządku instytucjonalnego. Oznacza pozakonstytucyjną oraz pozaprawną drogę przejęcia kontroli nad państwem. Do niedawna w wielu krajach Ameryki Łacińskiej oraz Afryki zamach stanu był najczęściej spotykaną metodą zmiany rządu^[2].

Charakterystyka

Zamachy stanu są w większości organizowane przez wysokich rangą wojskowych, w wyniku czego siły zbrojne stają się podstawowym aktorem wydarzeń. We współczesnych państwach nie da się skutecznie przeprowadzić zamachu stanu bez udziału albo przynajmniej życzliwej neutralności wojska.

Uczestnicy zamachu stanu zmierzają przede wszystkim do opanowania środków łączności, radia, telewizji, węzłów komunikacyjnych oraz siedzib organów władzy. Szybkość działania oraz zaskoczenie w wielu przypadkach decydują o powodzeniu zamachu stanu.

Zamachowi stanu potrafią towarzyszyć wystąpienia społeczne.

Zamach stanu a rewolucja

Od rewolucji różni się tym, że:

• przeprowadzają go osoby, które już w pewien sposób należały do istniejącej elity władzy, z tym że rewolucja jest organizowana przez ludzi spoza układu władzy;
• nie zmierza do urzeczywistnienia nowego ustroju politycznego, prowadzi do zaledwie usunięcie ludzi sprawujących rządy^[3].

Zamachy stanu w Polsce

• 1919 – zamach Januszajtisa
• 1926 – przewrót majowy

Sprawdź też

Sprawdź hasło zamach stanu w Wikisłowniku

• zamach
• wojna domowa
• pucz Kappa-Lüttwitza
• pucz wojskowy w Etiopii w 1960
• pucz moskiewski
• Augusto Pinochet
• pucz monachijski
• Kryzys konstytucyjny w Rosji (1993)

Przypisy

Bibliografia

1. Słownik polityki, pod redakcją Marka Bańkowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.