Zambia (Republika Zambii, ang. Republic of Zambia), dawniej Rodezja Północna – państwo w południowej Afryce bez dostępu do morza.
Ustrój polityczny
- Ustrój: republika prezydencka
- Prezydent: Michael Sata
- Parlament: Zgromadzenie Narodowe (150 deputowanych)
- Główne partie polityczne:
- Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji (Movement for Multiparty Democracy – MMD)
- Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości (United National Independence Party – UNIP)
- Przynależność do organizacji międzynarodowych:
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Zambii.
Zdjęcie satelitarne Zambii
Największe miasta: Lusaka, Kitwe-Nkana, Ndola, Mufulira, Chingola, Livingstone, Chipata, Kapiri-Mposhi, Solwezi.
-
Osobny artykuł: Miasta Zambii.
Klimat: podrównikowy suchy.
Główna rzeka: Zambezi – dopływy: Kafue, Luangwa.
Jeziora: Bangweulu oraz częściowo Tanganika oraz Mweru. Sztuczny zbiornik wodny Kariba na Zambezi.
Flora: roślinność sawannowa, rozliczne parki narodowe oraz rezerwaty.
Ukształtowanie powierzchni
Obszar Zambii zawiera w sobie lekko pofałdowany płaskowyż (1000-1400 m n.p.m.), który stanowi znaczną cząstka lewobrzeżnego dorzecza Zambezi. Na południu istnieje rozległa Dolina Luangwy, z jednej strony ograniczona przez pasmo górskie Muczinga.
Granice
Zambia graniczy z 8 państwami. Całkowita długość granic wynosi 5 664 km, z czego na poszczególne kraje przypada:
Podział administracyjny
Terytorium Zambii jest podzielone na 9 prowincji (w nawiasach stolice prowincji):
Historia
Pierwotnie tereny dzisiejszej Zambii zamieszkiwali Buszmeni, a od ok. VI wieku zaczął się napływ ludów Bantu. Od XIV do XV wieku pod wpływami państwa Monomotapa. W XIX wieku na terenie Zambii powstały dwa stabilne twory państwowe – państwo Barotse (na zachodzie) oraz Bemba (na południowym zachodzie).
W 1835 w Zambii osiedlił się zuluski lud Nguni.
W II połowie XIX wieku tereny Zambii zaczęły być stopniowo penetrowane przez europejskich misjonarzy, handlarzy oraz odkrywców. Jednym z odkrywców był Brytyjczyk David Livingstone. On jako pierwszy z Europejczyków zobaczył wodospady na rzece Zambezi oraz nazwał je na cześć królowej Wiktorii.
W 1888 Cecil Rhodes uzyskał od miejscowych władców przywileje do eksploatacji złóż mineralnych.
Od 1902 Zambia znalazła się pod zarządem Brytyjskiej Kompanii Afryki Południowej, którą kierował Rhodes. W tym czasie rozpoczęła się tam eksploatacja bogatych złóż rud miedzi, a także budowa linii kolejowych dla umożliwienia wywozu surowców. W 1911 roku tereny te zostały przekształcone w brytyjski protektorat o nazwie Rodezja Północna. Od 1924 do uzyskania niepodległości Rodezją Północną administrował rząd brytyjski.
W okresie międzywojennym Rodezja Północna stała się największym producentem miedzi na świecie.
W dziesięcioleciu 1953-1963 wchodziła w skład Federacji Rodezji oraz Niasy. Po jej rozpadzie 31 grudnia 1963 Północna Rodezja uzyskała szeroką autonomię, a 24 października 1964 proklamowano niepodległość Zambii. W tym samym roku była też członkiem ONZ oraz Organizacji Jedności Afrykańskiej. Prezydentem Zambii stał się Kenneth Kaunda. Polityka Zambii we wczesnym okresie niepodległości była zwrócona przeciw otaczającym ją krajom kolonialnym (Mozambik, Angola, Rodezja) oraz RPA (wraz z Namibią) oraz aktywnie popierała ruchy wyzwoleńcze (MPLA, FRELIMO, ZAPU, ANC oraz SWAPO). Konflikt z Rodezją doprowadził do zablokowania granicy z tym państwem co w połączeniu z sankcjami wobec Rodezji (1965-1980) uczyniło poważne trudności gospodarcze, transportowe oraz energetyczne.
Linia kolejowa tanzańskiego portu Dar es Salaam, zbudowana z pomocą ChRL poprawiła sytuację transportową (problemy z transportem przez RPA oraz przez Angolę). Budowa hydroelektrowni Kariba rozwiązała problemy energetyczne kraju.
Od 1972 w Zambii zapanował system jednopartyjny. Polityka Kaundy oraz światowy trend spadkowy cen miedzi doprowadziły do kryzysu gospodarczego, w wyniku którego władzę w 1991 przejęła opozycja.
Po referendum, na które zgodził się Kaunda, doszło do zmian politycznych. W roku 1991 wybory wygrał Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji, a prezydentem stał się Frederick Chiluba. W 1996 Kaunda oraz przeważajaca ilość działaczy opozycyjnych zostali odsunięci od możliwości startowania w wyborach oraz ponownie zwycięstwo w wyborach parlamentarnych oraz prezydenckich odniósł Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji oraz Frederick Chiluba. UNIP partia Kaundy zbojkotowała wybory, nie zgadzając się na wyeliminowanie jej przywódcy oraz stawiając zarzuty nieprawidłowości przy głosowaniu.
Wybory w 2001 wygrał Levy Mwanawasa, obejmując urząd prezydenta w 2002. Rozpoczął on kampanię antykorupcyjną, której jednym z celów było postawienie zarzutów byłemu prezydentowi Frederickowi Chilubie, oskarżanemu o nadużycia. W 2006 Mwanawasa uzyskał reelekcję na stanowisku. W 2008 zmarł, a urząd szef państwa na pozostałą cząstka kadencji objął wiceprezydent Rupiah Banda. W wyborach prezydenckich w 2011 przegrał z Michaelem Satą, liderem opozycji.
Gospodarka
-
Osobny artykuł: Gospodarka Zambii.
Zambia jest ważnym eksporterem rud miedzi. Wpływy z wywozu tego surowca wynoszą 80% wartości dochodów z handlu zagranicznego. W sektorze rolnictwa pracuje 86% ludności czynnej zawodowo, wytwarzając 15% produktu krajowego brutto.
Demografia
Przyrost ludności: 1,52% (2003, dane szacunkowe). Wg rzecznika zambijskiego Ministerstwa Zdrowia Kamoto Mbewe, w 2012 oczekiwana długość życia wzrosła z 37 do 43 lat, z reguły dzięki postępom w leczeniu gruźlicy[2].
Skład etniczny[3]:
Języki:
- angielski (urzędowy)
- języki plemienne
Religijność
-
-
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
.svg&filetimestamp=20110715154024)
