Zeppelin NT (niem. Zeppelin Neue Technologie, pol. Zeppelin Nowej Technologii) jest typem statku powietrznego budowanego od lat 90. XX wieku w Friedrichshafen w Niemczech. Statki powietrzne typu NT są aktualnie największymi statkami powietrznymi z własnym napędem oraz jedynymi z wewnętrznym rusztowaniem - szkieletem (największymi statkami powietrznymi wszech czasów są zeppeliny klasy Hindenburg - LZ 129 Hindenburg oraz LZ 130 Graf Zeppelin II) .
Producent tych maszyn – nowo założona firma Zeppelin Luftschifftechnik GmbH Co. KG (ZLG) – jest częścią koncernu Zeppelina oraz kontynuuje tradycje spółek Ferdynanda hrabiego von Zeppelina, które do lat 30. XX wieku konstruowały oraz eksploatowały słynne w całym świecie sterowce. Z czterech sterowców typu NT 07 stworzonych do 2008, dwa eksploatowane są przez ZLG, a jeden stał się sprzedany operatorowi japońskiemu, a jeden - amerykańskiemu.
Zastosowanie
Zeppelin NT nad Frankfurtem
Od sierpnia 2001 firma Deutsche Zeppelin Reederei (DZR) oferuje przeloty turystyczne sterowcem Zeppelin NT. Powłoka sterowca oferowana jest jako powierzchnia reklamowa. Statki da się wynajmować do kampanii reklamowych. Jest to ich główne zastosowanie.
Wykorzystywane są także jako platformy obserwacyjne przy transmisjach telewizyjnych rozmaitych wydarzeń. Dzięki możliwości długotrwałego utrzymywania się w powietrzu oraz niskiemu poziomowi drgań nadają się także do misji badawczych: obserwacji środowiska, badań troposfery oraz lokalizowania złóż bogactw naturalnych.
Przy okazji imprezy Oktoberfest w 2002 sterowiec NT wykonał dla Niemieckiego Centrum Lotów (Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, DLR) oraz Europejskiej Agencji Kosmicznej loty pomiarowe oraz symulacje satelity w ramach programu budowy europejskiego systemu nawigacyjnego Galileo. W latach 20. oraz 30. XX wieku ówczesne sterowce Zeppelina LZ 126 oraz LZ 130 wykonywały nad Atlantykiem, Niemcami oraz nad Morzem Północnym testy transmisji radiowej oraz radiolokacji, częściowo na potrzeby wojska. W lecie 2004 roku Zeppelin NT wyposażony w kamerę wykonywał długoterminową obserwację strefy przybrzeżnej Jeziora Bodeńskiego.
Porównanie z historycznymi Zeppelinami
Istnieje parę istotnych różnic pomiędzy Zeppelinem NT a Zeppelinami sprzed 1940:
- Zeppelin NT stał się zaprojektowany przede wszystkim do przelotów turystycznych oraz jako nośnik reklam. Zastosowanie w transporcie liniowym albo militarne nie jest aktualnie przewidywane (stan w roku 2005).
- Zbudowane do tej pory Zeppeliny NT posiadają 75 metrów długości oraz objętość powłoki 8 225 metrów sześciennych, przez co są wyraźnie mniejsze od starych Zeppelinów. Ich zasięg jest także dużo mniejszy.
- Gazem nośnym nie jest już wybuchowy wodór, ale hel, którego pozyskanie aktualnie nie jest problemem technicznym. Hel jako gaz szlachetny jest niepalny, chociaż w porównaniu z wodorem – nieco cięższy oraz droższy.
- W przeciwieństwie od poprzedników Zeppelin NT nie jest aerostatem, lecz półaerostatem (statodyną). Przy całkowicie wypełnionych zbiornikach paliwa, siła wyporu nie równoważy ciężaru statku. Siłę brakującą do utrzymania się statku w powietrzu wytwarza napęd silnikowy.
Historia
Era historycznych Zeppelinów zakończyła się w roku 1940, kiedy to na rozkaz kierownictwa III Rzeszy zezłomowano dwa ostatnie Zeppeliny LZ 127 "Graf Zeppelin" oraz LZ 130 "Graf Zeppelin II" oraz zniszczono ich hangary we Frankfurcie.
Dopiero w 1989 wykonano pierwsze prace studialne mające wykazać techniczną możliwość konstrukcji nowego Zeppelina. W następnym roku badanie rynkowe wykazało możliwość umieszczenia na rynku do 80 sterowców. We wrześniu 1993 roku założona była Zeppelin Luftschifftechnik GmbH KG (ZLG) jako spółka-córka koncernu Zeppelina. Spółka rozpoczęła w 1995 budowę pierwszego Zeppelina NT.
Zeppelin NT „Friedrichshafen“ przy ruchomym maszcie
Dziewiczy lot odbył się 18 września 1997 roku. W lipcu 2000 w setną rocznicę pierwszego lotu Zeppelina, ochrzczono statek oznaczony przez producenta jako SN 01 imieniem D-LZFN "Friedrichshafen". W następnym roku, 26 kwietnia 2001 po wylataniu prawie 1000 godzin oraz pokonaniu 3600 kilometrów przy okazji targów lotniczych "AERO 2001" Zeppelin NT otrzymał od Federalnego Urzędu Lotniczego wzorcowe dopuszczenie do lotów. Równocześnie ZLG otrzymała certyfikat producenta lotniczego. W tym roku także rozpoczęła się produkcja seryjna oraz komercyjna eksploatacja sterowców.
Pierwszy seryjny statek (SN 02) stał się ochrzczony 10 sierpnia 2001 roku imieniem D-LZZR "Bodensee" oraz 15 sierpnia rozpoczął przewozy pasażerów. W tym celu już w styczniu powołano Deutsche Zeppelin-Reederei GmbH (DZR), spółkę-córkę ZLG. Spółka ta eksploatuje sterowce analogicznie jak linie lotnicze. Ponadto sprzedaje powierzchnię reklamową na powłoce sterowców oraz szkoli pilotów. Pod identyczną nazwą funkcjonowało przedsiębiorstwo eksploatacji sterowców przed drugą wojną światową.
18 lutego 2003 wystartował drugi seryjny Zeppelin NT (SN 03). Nosi on oznaczenie D-LZZF. W maju tego roku Zeppeliny NT otrzymały dopuszczenie do lotów nocnych.
Do końca 2001 przewieziono dwoma sterowcami 3 222 pasażerów. Do listopada 2003 było to już około 30 000 pasażerów.
"Friedrichshafen" służy przede wszystkim do szkolenia pilotów, do przeprowadzania lotów specjalnych oraz prezentacyjnych, z tym że pozostałe statki wykorzystywane są komercyjnie.
W maju 2004 sterowiec D-LZFN "Friedrichshafen" wystartował w trasę po wschodniej Europie promującą nowy model BMW. Trasa ta prowadziła przez: Słowację, Rumunię, Chorwację, Słowenię, Turcję, Bułgarię oraz Ukrainę.
Wykonano także loty pocztowe, z których stemple są bardzo cenione przez filatelistów.
Sprzedaż do Japonii
2 marca 2004 dokonano pierwszej sprzedaży Zeppelina NT. Rozpoczęło się także szkolenie przyszłych pilotów, po tym jak niemiecka spółka jako pierwsza w świecie otrzymała dopuszczenie jako szkoła pilotów sterowców. 12 kwietnia 2004 SN 02 D-LZZR "Bodensee" stał się przekazany japońskiej Nippon Airship Corporation. W uroczystości brało udział ponad 300 gości. Cena sprzedaży wyniosła około 7 mln euro. Nazwa statku była zmieniona na JA101Z "Yokoso! Japan".
Sterowiec wystartował do podróży do Japonii 4 lipca 2004 z dwudniowym opóźnieniem z powodu złej pogody. Podróż miała przebiegać po trasie, którą przeleciał LZ 127 "Graf Zeppelin" w 1929 podczas swojego lotu wokół Ziemi. Jednak pod koniec września po wielomiesięcznym oczekiwaniu w Europie Północnej NT musiał wrócić do Friedrichshafen. Urzędy rosyjskie opóźniały wydanie zezwolenia na przelot nad terytorium Rosji oraz obłożyły je takimi warunkami, że wieloetapowy lot stał się zbyt ryzykowny. W końcu 7 grudnia sterowiec stał się załadowany w porcie Gioia Tauro we Włoszech na pływający dok. Po dwóch dniach dok wyszedł w morze oraz skierował się do Japonii. Na czas podróży zdemontowano usterzenie oraz boczny napęd. W kwestii ochrony sterowca przed niekorzystnym wpływem morza po obu stronach silników zbudowano czteropiętrowe ściany z kontenerów. Dwaj pracownicy ZLT uczestniczyli w podróży. 8 stycznia 2005 transport dotarł do portu Kobe. 14 stycznia po ponownym skompletowaniu sterowiec podniósł się do lotu technicznego oraz jeszcze tego samego dnia stał się przeprowadzony do Nagoi. NT ma być w Japonii wykorzystywany do wycieczek oraz lotów reklamowych, przede wszystkim podczas Expo 2005 w prefekturze Aichi.
Technika
Z reguły Zeppelin NT startuje z około 300 kg "nadwagi". Niedomiar siły wyporu równoważony jest napędem silników. Nie stosuje się odrzucania balastu. Przy niewielkim ładunku oraz częściowo opróżnionych zbiornikach paliwa siła wyporu przewyższa ciężar statku, jednak dzięki użyciu silników do wyrównania siły wyporu, jak oraz niewielkiej zmianie tej siły – nie jest konieczne wypuszczanie z powłoki cennego helu.
Gondola ma powierzchnię podłogi 26 metrów kwadratowych oraz dysponuje fotelami dla 12 pasażerów oraz 2 pilotów. Fotele stoją w dwóch rzędach, po jednym z każdej strony środkowego przejścia. Rufa gondoli jest wyposażona w panoramiczne okno. Podczas wymiany pasażerów pomiędzy wycieczkami, pasażerowie wysiadają parami, na ich miejsce wsiadają dwaj nowi, po czym cykl się powtarza. W wyniku tego zachowuje się podczas całej procedury mniej więcej nie zmieniony ciężar statku.
Osiągi
Zeppelin NT osiąga teoretycznie prędkość do 125 km/h oraz lata przeważnie na wysokości 300 m. Może się wznieść na maksymalną wysokość 2 600 m. Jego zasięg to 900 km. Start oraz lądowanie dzieją się pionowo do masztu kotwiczącego. Do procedury tej potrzebne są 3 osoby obsługi naziemnej. Normalna prędkość przelotowa 70 km/h osiągana jest zaledwie przy pomocy silnika tylnego. Wedle stanu z początku 2005 roku, maksymalna masa startowa wynosiła 8 040 kg, z ładunkiem 1 900 kg.
Konstrukcja nośna
Zeppelin NT ma wewnątrz powłoki na całej długości konstrukcję nośną z włókien węglowych z trzema aluminiowymi, ażurowymi belkami podłużnymi, do której przymocowane są silniki, gondola oraz usterzenie. Konstrukcja ma masę zaledwie 1000 kg oraz jest dodatkowo usztywniona linami aramidowymi.
Powłoka
W historycznych Zeppelinach powłoka oraz poszczególne komory wypełnione wodorem były oddzielnymi elementami. W Zeppelinie NT powłoka jest równocześnie zbiornikiem helu. Jej pojemność wynosi 8 225 metrów sześciennych, długość 75 m, średnica przekroju 14,2 m. Składa się z trójwarstwowego laminatu. Pierwsza, gazoszczelna warstwa laminatu jest zrobiona z tedlaru, druga z poliestru nadaje powłoce odpowiednią wytrzymałość mechaniczną. Trzecia warstwa zrobiona jest z poliuretanu, daje się spawać oraz służy do łączenia poszczególnych płatów powłoki. W kwestii zachowania kształtu gaz wewnątrz powłoki istnieje pod lekkim nadciśnieniem wynoszącym około 5 mbar. Powłoka produkowana jest przez amerykańską firmę ILC Dover.
Mimo warstwy tedlaru niewielka cząstka helu dyfunduje przez powłokę. Folie nakładane na powierzchnię powłoki w celu uzyskania odpowiednich rysunków oraz napisów są perforowane, aby zapobiec tworzeniu się bąbli oraz odklejaniu fragmentów folii.
Napęd oraz sterowanie
Dzięki trzem wychylnym silnikom typu Textron Lycoming IO-360 o mocy 147 kW (200 KM) każdy, sterowiec Zeppelin NT dysponuje dobrymi właściwościami manewrowymi. W przeciwieństwie do historycznych Zeppelinów, które wyposażone były w silniki o zmiennym kierunku obrotów, NT ma śmigła o zmiennym skoku łopat.
Dwa silniki boczne napędzają śmigła ciągnące, bywają przechylane do góry o 120 stopni od położenia poziomego albo lekko ku dołowi. Silnik tylny ze śmigłem pchającym bywa przechylany do 90 stopni ku dołowi. Ponadto NT ma poprzeczne śmigło sterujące, które działa jak ster strumieniowy w statkach pływających.
Usterzenie tylne składa się z trzech płetw, ustawionych wzajemnie do siebie pod kątem 120 stopni. Przymocowane do nich stateczniki ustawiane są pod odpowiednim kątem przez system sterujący. Pilot steruje Zeppelinem NT joystickiem za pomocą techniki fly-by-wire.
Rekordy
Zeppelin NT jest największym będącym aktualnie w użyciu statkiem latającym (stan w kwietniu 2005). Jesienią 2004 roku amerykański miliarder oraz poszukiwacz przygód Steve Fosset uzyskał jako 14. w kolei licencję na pilotowanie Zeppelinów NT. 27 października 2004 na sterowcu D-LZFN "Friedrichshafen" pobił rekord prędkości: przeleciał 1 kilometrowy odcinek w obu kierunkach ze średnią prędkością 111,8 km/h. Poprzedni rekord wynosił 92,8 km/h.
Plany
Konstrukcja Zeppelina NT dopuszcza firmie ZLG przygotowanie powiększonych wersji sterowca bez konieczności wprowadzania zmian w koncepcji projektu. Od połowy 2004 firma bada możliwość zbudowania powiększonej wersji.
W lutym 2005 poinformowano, że prace projektowe zostały rozpoczęte. Nowy model ma posiadać oznaczenie NT 14 oraz posiadać objętość 14.000 metrów sześciennych, długość: 85 m, średnicę: 16 m oraz zabierać 19 pasażerów. Stocznią będzie ponownie Friedrichshafen, gdzie po sprzedaży "Bodensee" do Japonii znów jest miejsce w hangarze. Zeppelin stał się zbudowany w 2008 oraz w tym samym roku przeleciał do Kalifornii, gdzie rozpoczął loty wycieczkowe.
Literatura (po niemiecku)
- Rolf Zimmermann: Aufsteigen mit dem neuen Zeppelin NT, Stadler, Juni 2003, ISBN 3-7977-0488-7
- Wolfgang Meighörner: Giganten der Lüfte, K. Müller Vlg., Erlangen 1996, ISBN 3-86070-595-4
Linki zewnętrzne
