Związek zawodowy – organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej.
Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest obrona interesów pracowników oraz działanie na rzecz poprawy ich sytuacji ekonomicznej oraz społecznej. Związki próbują więc przeciwdziałać zwolnieniom, kontrolują przestrzeganie kodeksu pracy przez pracodawców, zabiegają o wyższe pensje oraz lepsze warunki pracy dla pracowników. Wielokrotnie prowadzą także działalność samopomocową (np. fundusze strajkowe), edukacyjną (np. kursy przekwalifikowujące) oraz oświatową (np. kampanie informacyjne o prawach przysługujących pracownikom). Związki zawodowe nie muszą się kierować dobrem firmy, w której pracują przez co czasem firma z powodu negatywnych działań może upaść albo ponieść dotkliwe straty zarówno finansowe ale też wizerunkowe. Związki zawodowe powstały w Wielkiej Brytanii w roku 1824.
Związki zawodowe w Polsce
W Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, związek zawodowy jest dobrowolną oraz samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania oraz obrony ich praw, interesów zawodowych oraz socjalnych. Jest on niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej oraz samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji, a organy państwowe, samorządu terytorialnego oraz pracodawcy obowiązani są traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe.
Utworzenie oraz członkostwo
Związek zawodowy powołuje przynajmniej 10 osób, którym prawo nadaje taką możliwość. Zanim zostanie dokonana rejestracja członkowie związku muszą uchwalić statut, wybierany jest także komitet założycielski w liczbie od 3 do 7 osób. Następnie składany jest wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania
Prawo tworzenia albo wstępowania do związków zawodowych mają:
Statut związku zawodowego powinien w szczególności zawierać:
- nazwę związku,
- siedzibę związku,
- terytorialny oraz podmiotowy zakres działania,
- cele oraz zadania związku oraz sposoby oraz formy ich realizacji,
- zasady nabywania oraz utraty członkostwa,
- prawa oraz obowiązki członków,
- strukturę organizacyjną związku ze wskazaniem, które z jednostek organizacyjnych związku posiadają osobowość prawną,
- sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań majątkowych w imieniu związku,
- organy związku, tryb ich wyboru oraz odwołania, zakres ich kompetencji oraz okres kadencji,
- źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich,
- zasady uchwalania oraz zmian statutu,
- sposób rozwiązania związku oraz likwidacji jego majątku.
Uprawnienia związków zawodowych
Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego albo pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy oraz pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika. Ponadto:
- prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum międzynarodowym,
- współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy oraz wypoczynku,
- prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków zawodowych,
- opiniowanie założeń oraz projektów aktów w zakresie objętym zadaniami tego związku,
- opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych,
- występowanie z wnioskami o wydanie albo zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku zawodowego,
- prowadzenie rokowań zbiorowych,
- zawieranie układów zbiorowych pracy oraz innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy
- kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy,
- uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa oraz higieny pracy.
Likwidacja związku zawodowego
Wykreślenie związku zawodowego z KRS, czyli jego likwidacja, może nastąpić z następujących względów:
- złamania prawa przez związek zawodowy,
- reprezentowania przez związek zawodowy mniej niż 10 pracowników przez okres dłuższy niż 3 miesiące,
- likwidacja zakładu pracy równoznaczna jest z likwidacją związku zawodowego.
Krytyka
Związki zawodowe są wielokrotnie krytykowane, szczególnie przez ekonomistów oraz organizacje pracodawców. Np. PKPP Lewiatan wylicza następujące problemy jakie wedle tej organizacji stwarzają w gospodarce związki zawodowe[1]:
- sugerują, że wzrost płac prowadzi do silnej gospodarki, z tym że jest odwrotnie
- deformują rynek pracy przez podwyższanie płacy minimalnej, co powoduje, ze praca osób niewykwalifikowanych staje się nieopłacalna oraz rośnie wśród nich bezrobocie
- nacisk na wcześniejsze emerytury zmniejsza podaż na rynku pracy oraz w efekcie prowadzi do ubóstwa społeczeństwa
- wysokie świadczenia społeczne działają demotywująco
- pakiety socjalne utrudniają dostosowanie struktury zatrudnienia do potrzeb firmy, zmniejszają dochody firmy oraz hamują wzrost wydajności pracy
- zatrzymały się z myśleniem o gospodarce w poprzedniej epoce. Bronią np. sztywnych nieżyciowych przepisów o rozliczaniu czasu pracy
- zamiast budować etos przedsiębiorczości oraz pracowitości powodują pracodawców jako "krwiopijców".
Przypisy
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
